pen-kurd.org

Helbest - Pexshan - Gotar - Daxwezan - Kampan - Endam

 

 

Nivsn din yn Nivskar Abdusamet Yigit:

DI WJEYA KURD DE JIN CIH W

-Baw Tahir Uryan

-DEM BI DEM FELSEFE PŞKETIN

-UAR-TUTU BAXT W

Vegere Destpk......

PIŞT XWEPŞANDINN LI ROJHILAT RE, GOTINA "XWENKIRIN" NHTN DI BIN W DE


    Li ser herm, bi xwepşandinn li nvgirava araba re, rewşeka n li herm afir. Hewayeka n dih. L ew hewa, w bi xwe re li ber i bne j, h ne kifş a. Pişt xwe pşandinan, li rdn, bi awayek bi lez hukumeta ku heb, ji aliy melik Abdullah hate xistin bidest avakirina hukumetek din hate kirin. Li Cizeyir ku, ev demeke drje, ku rewşe awarta heya, serokwezir w Abdulazz bitaflqa, denezand ku w rewşa ji hol rak w bi rewşa asay de w destrabingihn w ji n ve were rastkirin. Her weha hin hermn din j, hewldann bi w reng hene. Ev hewldan hewldann weke van, ten di ser de du tiştan didina nşandin. Tişta pş, ew ku xalk herm di bin zordar zilmek de hatya hiştin. Tişta din j, her weha ew ku d ew rveberyn herm, d nikarin w rewşa xwe ye ku hate roje me hanna bidina berdewam kirin. Ku mirov bahse Cezeyir dike, ji bo kurdan ji wateyeka w heya. Ew ji, di cih de bi nav w re peymana ku li dij kurdan di saln 1975an de ku li Cezayir hatib mohrkiirn weke derbeyek li kurdan li droka wan dih hasibandin, dih bra me.
      Herm, bi rveberiyn herm re, w hate bi ku der herin? Ew pirs, ro, weke ku bersiva xwe ji aliyek ve distne. L ne ji hem alyan ve. Herm, divt ku pş mirov li rewşa w biner pşketinn ku w bibin yn ku w werina hol dahr bike. Di ser de, pşketin derkeve hol, w aliyek w y bi statqy re, ku pişta xwe dide w, w hebe. Ev ji sedeme w, bi pşketinn w yn ku w di demn xwe yn ber de jn kirina na. Di ser de, ji aliy civak ve, w i pşketin derkevina hol. Hate ro, temen herme civaknas ji hol hatiya rakirin. Herm, bi kuştina civaknasya w re, ku weke xwarinaka zwa, w iqas ku bi pş bikeve ditja xwe de bi pş bikeve. Li pşya w pşketina w ye civaknas, h j, ew astan ji hol ne hatina rakirin. Herm, bi v yek re, weke ku ji dest lingn xwe ve hatya girdan. Bi v yek re, mirov iqas bahse pşketinn w bike, divt ku mirov bi aliy civaknas ve girday ve bahs bike. Li herm, bi v yek re, end ku pşya pşketina civaknasya w hatya girtin, ewend j pşya pşketina w di demn w yn pş de hatya girtin. Wilo dih xwestin ku ev yek wilo b berdewam kirin j. ro, h j, ew temen civaknasya w ji hol dih rakirin. Derfetn w pşketina w nayn dayn. Bi v yek re, ji ro ve, di asl xwe de, ji dla ku pirsgirkn herm bna biareserkirin, bi heman away ew heweley pşaroj dihne kirin. Heweley demn pş dihne kirin.
      Bi v yek ve girday, ew gotinn xwenkirin, divt ku mirov li wan bihizir  wan dahr bike. Divt ku vir de, ew gotinn xwenkirin, ji temen ve werina ser ziman. Xwenkirin, w ti car bi van rveberyn herm away wan nzkatya wan nebe. Di ser de, divt ku mirov v yek baş qanc kifş bike. Di nav civak de, bi ji hol rakirina civaknasya xalk ya jyane wan j, di asl xwe de, bi w re wilo zde ti artarnatf ji bo hzne ku rzany ji pşketina civak re bikin di nav w de j ne hatiya hiştin. Bi v yek re, li herm, derfetn pşketina w, di asl xwe de weke ku ji hol hatina rakirin bi awayek. Li Misr, serhildann gelbn, h j dibin. l ka w ew serhildan bi xwe re rvebery bnina hol. Ji w re di nav civak de derfet hene? Mirov, divt ku ji v aliy ve j, l biner. Di ser de, ew gotinn ku bi nav gotinn xwenkirinn dihne ser ziman, ji bo wan gotinan bicihhanna wan, derfet hene? Ew j, divt ku mirov l biner. Rveberyn herm hem bi kirinn xwe re hem ji bi rveberya xwe re, ji w re derfet ne hiştina. Bi v yek re, weke gotinna ku di ser de bawery nadina mirov, ew gotinn "xwenkirin" dihne guhn mirov.
    Li Herm di erove hewldaneka dzaynkirin de hin hewldan hene. L ew j, ji ber ku li gor wan hewldanan dih xwestin ku xalkn herm ji qalibek derxin bibin bikina qalibek din de, w ew j, wilo zde ti ancamn baş bi xwe re neyne.Ku bi rast nhteka baş ji bo kirina tiştek baş hebe, divt ku pş, bi konfaransn weke yn Lozan re mafn xalkn herm yn ku ji destn wan hatina girtin re carek din radest wan b kirin. Bi w re, droka ku hatya jnkiriin, di erova lbornek de bi nzkatiyek nzkat, divt ku were nşandin. Bi w re j, hewldann dzaynkirina herme ye li gor hin brdiozyna ku dih kirin, divt ku dev ji wan were qarn. Tirk, li gor tirktiy ro li herm di hewldana afirandina tirkitiyek de ya. Ev j, piştgiry digir. W ev, ne ten di roje me de di demn pş de ji b temen bna pirsgirkan. Heman tişt ji bo Sr ran j, mirov divt ku bne ser ziman. 
      ro li rojhilat, rewşeka pir ne baş heya. Sedema bn afirna wan rewşn ne baş hemyan j, bi teybet, mirov kar rveberyn herm n ku ji bi piştgirya rojava ku hatina avakirina di bin wan de bne ser ziman. Li herm, di demn ku musulmanet hat de, awayek pergal pergalya "gel" heb. Bi w re, li her herm, di asaybnek de b. Piştre, ew rewş hate guharn. Li herm, bi dest afirandina netewan hate kirin. Herm, di bin dest hzn ku karbn ku li herm hz xwe bidina nşandin de kete w rewş de. Di saln 1925an de bi tkna serhildann weke yn Şx Sad re, kurdan maf ye ku baxt xwe bixwe bifş bikin ji dest xwe di ravnin. Bi w re, d dikevina rewşeka pir ne baş de. Li herm, di sadsale 20an de, herm ti derfetn pşketin pşven n xwe ji bo xwe pşketina xwe bi kar ne han. Dewlemendyn w yn binard weke nift j hate roje me bar rojava dih kirin. Herm, ji dewlemendyn xwe yn bi w away ji bpar dimne.
     Bi v yek re, li herme statqyak dih avakirin ku w w rewş awa b bedewam kirin. Bi v yek re, ew statqya ku hate avakirin, ye statya ku dewlemendyn w ne ji bo w b bikarhann ew li ber w bi bdeng bimn ya. Di cihan de herm rojhilat, herme her dewlemend e. Ji kijen aliy ve mirov l biner, mirov w dewlemend bn bne. L herm, ji wan bpar e. Xalkn w di feqr xizany de dijn. Hin mirovn ku bi piştgir hatina ser rvebery n weke Hsn Mubarek hwd, ten rveberya w rewş  dimeşnin  ew statqya ku bi v yek hatya avakirin bi wan li ser lingan digirin. Bi v yek re, mirov divt ku bne ser ziman bje ku hate ku statq new guharandin, w di wate gotinn weke gotinn "xwenkirin" j w nebin.Ev gotina ku xwenkirin, ku di w statqya ku heya de, di erova w de gotineka ku dih gotin b, w ax, mirov kar bje ku gotineka ku ti wate qadr qiymet w nn e.
      Pişt, serhildann gelan re, rveberiyn ku dihne avakirin, rveberyn ku w wan serhildana ji hol rakin w bi w re w rewşa ku heya bidina berdewam kirin. Li Kurdistan, ev 30 salin ku şer heya. Kurd, ev 30 salin ku ji maf azadya tdikoşn. L li ber w, rewşa ku helwesta ku dih nşandin, w li hermn din yn rojhilat j, b neynika nzkatiyn ku di bin gotinn xwenkirin de w bne nşandin j. Herme rojhilat, divt ku bixwe bi geln xwe re pirsgirkn xwe re r bi r bimne wan bigihne areseriy. W ev rveberiyn herm n ku hene, w ti car v yek nekin. Hem j, w weke ku nahaka ketin de w piştre ji di dest merema rveber desthildatdarya xwe de bin. Divt ku mirov bne ser ziman, li ber kurdan, piştgirya her mazin  tirk ji Amarka distne. Ku di wan rojan de salvegera w t, serok gel kurd Birz Ocalan girtina w radest kirina w, ji aliy van hezn ku li herm ji weke hzne herm xwed heyn hebn hate kirin. Bi v yek re j, mirov kar fahm bike, ku i awa şekl dih xwestin ku b dayin li herm. Herm, w kiresek ku l b kirin, w li xwe nek. W tra demeka wan rveberyn herm ku hate ku rveberya xwe j demek p bi rve bibin bibina demek j nek. 
   Herm, temen w yn pşketin ji aliy dewlemendiy w ve pirr in.L ji aliy bikarhann sazyn w yn ku w bidina kirin ve km e.Bi v yek re, bi piştgiriy ol hatya derxistin li pş. Valahyn ku bi pşneketina w re hatina kirin bi rveberyan re, bi w re dih tiş kirin. Ol, di vir de bi karhanna w ne ten ji aliy rvebery herm ve dih bikar hann. Ji aliy, hzn ku piştgiry diidina wan j, ev bi karhann dih bi piştgir kirin. Di vir de li herm, bi karhanna ol, weke nzkatiya gelemper derdikeve pş. Mirov w wilo dibne. Divt ku ev yek wilo bn dtin. Ku mirov bi karhanna ol ten weke hin nzkatiyna ku dih nşandin bibne, mirov w di vir de bikeve xelatiy de. Ji w zdetir, weke nzkatiyak bi pergal ku li herm bi statq bya piştgirya w j ji aliy rveberyn weke yn Amarka ve heya, dih dtin. Ew chane ol ye ku bahse w dih kirin ku dih gotin ku mirov di w de dij, mirov mahkum w dih kirin. Derfet ji w derketin bi rveberyan re ji mirov re nay hiştin. Ten ew, weke artarnatifek ji mirov jyane mirov dih hiştin. Div ku mirov v yek, ji gelek aliyan ve dahr bike j ancamna pir mazin ji bo pşketina herme derxe hol.
    Artarnatifa derketina derve ji w cihane li cihane derve ji xwe cihane avakirin ne hatiya hiştin. Ev yek, weke ku me li jor han li ser ziman, bi ji hol rakirina civaknasya herm re hatiya kirin. Di asl xwe de, ol, xwediy civaknasya civak ya. L ew civaknas, ji hol hatya rakirin. Ten bi away bawery re jnbn, ji cihane mirov e derv ye di ser wan de ji wan re hatiya hiştin. Bi gotinn di derbar slam pxember w de n ji rojava j, bi wan jindandin di ol de dih hoyandin. Ev gotin hem j, bi hin nzkatyna ramyar dihne kirin. Bi v yek re, mirov ro, ew gotinn xwenkirin n ku bahse wan dih kirin, nikar ji wan re ti hm bi av li jyan bibne. Ji bo bna temenek wilo j, bi qas w deme ku bi wan rvebery n ku hene re hatya buhurandin, wilqas dem ji bo afirandina temen w pdiv p heya. Bi v yek re, mirov kar bje ku di v dem de ten ev gotin ji bo haşkirina mirovn serhildr dih bi karhann. L ji v dem pde, w dem j nebe weke ye ber.
     Xalkn herm, d weke ku dihne bixwe. L ev hatina bi xwe re, divt ku bi sazbn re b berdewam kirin. Di ser de konseyeka herm ye civakyan ku xalkn herm hem tde xwedi nav deng in, divt ku wer avakirin. Ev konsey, divt ku ti farq cudatiy neke nava ti kesek de. Bi v yek re j, divt ji peyman levhatinn nivsk n dad divt ku biafirne maf her xalkn herm bi cuda crabn xwe re di wan de bne misoger kirin. Ev konsey, divt ku ten ya civak civat b, Ji xayn w j, ji bo ku pşya bi karhanna ol ye ji aliy rveberyan ve b girtin j, divt ku sazyeka herm ye gişt ye ol were avakirin. Ew, derv rveberyan nzkatyan wan, divt ku ten bi nzkatya ol xal zagonn ol kifş bike bne ser ziman. Bi v yek re, pergale herm ye gişt ye civak divt ku were avakirin. Konseye gişt ye civak ye herm divt ku were avakirin ji her xalk tde nmnrn wan hebin. Her weha mirov divt ku j bo w konseye ol j, ye ku b avakirin ji ev yek divt ku wilo b, Ji her gel tde zaneyn w yn ol divt ku hebin. Bi v away pşketin pşven re, w hm temen ji w gotina xwenkirin re j b afirandin. L ber hertişt, div ku saziyn civak civaknas li herm werina avakirin. Bi v re, w ancax, ew gotina xwenkirin ji wan nhtn di bin w de w rizgar bibe w bi nzkatiyeka rast wate xwe bi pşketina herm re bistne.

05.02.2011/Abdusamet Yigit

 


 Vegere Destpk......

 

 

 

 

Copyright  1990 pen-kurd.org