pen-kurd.org

Helbest - Pexshan - Gotar - Daxwezan - Kampan - Endam

 

 Nivsn din yn Nivskar:

SALIH KEVIRBIR

-Mjde Arslan Derd Hewiy kir flm

 Kiras Mirin: Hewt

 

-SERPHATIYA NCLA KURD

-Flm li ser zilm zordariya Girtgeha Diyarbekir

Girtgeha Numareya 5-an 1980-1984

Ressam roj motfn efsaneyan

-Serphatiya Emneya Xeloy Rem Koban

Vegere destpk

 

Helbestvan Tengezar Marn:

Helbest mna sber ye, di gel mirov bi r dikeve! *

 

 

 

SALIH KEVIRBIR

 

Helbestvan Tengezar Marn, di sala 1959an de li Tirbespiya Başr Rojavay Kurdistan hatiye din. Pisporiya Karmendiya Mediya Ny; Communication, Relation and Presentation (Ragehandin, Tkilgirdan Xwepşandan) xwendiye. Di kovarn Str, Pirs, Pl   Bultena Tewşoy de kar kiriye. Di Azadiya Welat de, qunciknivs e. Di gelek rojname kovarn kurd de, li welat dervey welt de dinivse.

Kilt, helbest, 1992, Weşann Kovara Zann, irskn Xewneke Bazday, helbest, 1993, Weşann Ko vara Asoy, Evna Leylan Mij, helbest, 1998, Weşann IIK, Şevnema Şn, helbest, 2001, Weşann IIK, Niserna qedexe ji bciriya te , helbest, 2005 Weşann Belk, Amed, Ev qrna şx min e 2006, Funken des Nebels (Trjn Mij), bi Elman helbest 1998, 2000, 2002, Weşann IIK, Kurdische Kulturtage, dokument 1998, di gel Roger Toppel Ferdon Qaz, Helbestn Rengn, Erich Fried , Ektiya nivsarn Kurd- Duhok, 2006, Pantelon şeyan, talo Kalvno, weşann Kovara Sivore, 2008 hin berhem wergern Tengezar Marn ne.

 

Min pirs, Marn y ku jiyana xwe li Almanyay berdewam dike bersivand...

 

 

***

 

 

Helbest bo te i ye?

 

Inger Christensen wiha dibje; Dema ez bixwazim helbest binivsim, ez wisa dikim, mna ku ez ji derve ve, bibim avdr ziman. Ez xwe bi paş ve didim, mna ku ne ez im ziman bi kar  tnim. Li wir diyar dibe, ka awa ziman jiyan hev hembz dikin, mna ku peyv li derdora min wek diyardeyan bin ber xwe bidin min, hinga jiyan wateya hebna xwe nas dike. Ew hebna ku ber j heb  

 

Eger mirov li xwe mukur were, w t derbixe, ku u pnasn nikare maf peyva helbest bidiy, i bizanist i ne bizanst j. L tişt mirov dikare hinek  nzk pnasna helbest bike, an j bihle bihingive; giyan helbest, hilperna peyv hestan bixwe ye. Helbest dikare bibe lihevxistina pln hestan peyv bibin dwar an j cengeke bdaw di navbera peyv hestan de ye, ka gelo peyv dikare ji heq w kela hundurn ya ku mirov serbin hev dike derkeve an na?!

 

Dikare bibe anna wan refn hestan, bi şwey peyvan spartina wan li hev!? Helbest dikare wek serhildana nehişmediy li dij hişmendiy cenga wan ya ku qet bdaw nay be!

 

Mirov ku w sosret, w ş, w ceng dibne, dikare i bike? Ez bawer im, ew ji derve dibe avdr peyvan, ka awan peyv, wan kambaxiyan, w qiyamet, w xirecir raz bike, daku were li ser kexez ango montor. Helbest, helbest e. L end kilt hene, an j end irsk di w dinya tar zulomat de hene, xwendevan/nivskar, dikare bi dest xwe ve bne, ew j, ziman, ciwan, avakirina huner -lihevsiwarkirina peyvan, avakirina hevokan, wne-,  dirv naverok.

 

Di daw de helbest mna sber ye, di gel mirov bi r dikeve, dema mirov bixwaze w bigire zeft bike, destevala vedigere. Bi kurt helbest, hertişt e helbest netiştek e. Li vir nay w watey, ku ez bibjim, helbest tiştek evray ye. Dibe ku helbest li evraz evrayn winda veşart digere, l ger di w  tiştek winda de, pdiv bi rnas rzanek heye.

 

Ew rnas j bi tecrube serphatiyan dikare bibe şareza hosta. Şarezay xwendin bicehanna w di dem cihn rast  de hostet serphat awaniya sdwergirtin ji wan serphatiyan e. Helbest j pşe ye, l pşeyek zor e. Mna wan tibln ku fr keman dibin.

 

 

Em dibnin ku vegotina Tengezar Marn ya li ser helbest bixwe j, vegotineke helbest/helbestane ye! Baş e, yekem car helbesta te li ku di kjan berhem de ronah dt? W gav hesteke awa li te peyda b?

 

Bguman cara yekem, ku nivsa yek li cihek bte apkirin belavkirin, w mirov p kfxweş bibe şr simblan nebire! L ji ber min ji bikatiya xwe de, li dibistan, di rojnema dwr ya dibistan de dinivs -ez bawer im li pola 3yan bm, sala 1966-1967an b-, d weşana berhemek, nema b tiştek seyr, ji bil w j, hinek hunermendn dever mna Xwed j raz, şehd Xebat, Nasir Temo, Ferzende hinekn din, nema tn bra min, peyvn min kiribn stran bo wan awaz danbn, ew weşan li ba min, berdewamiya tiştn by bn...

 

 

i ye ku Tengezar Marn bi helbest ve dide girdan?

 

Eş, kovan, derbeder, evn, hizra mirin, ziman lstikn bi ziman, afirandina lkdann n bi pergal şweyn cuda, avakirina zimanek ji wneyn heylohay. Helbest min bi helbest ve gir dide. Ez nema dizanim, gelo ez parek im ji helbest, an ew pareyeke ji min e. Belk ew ez im ez carnan ken, girnijn, gir, xemgn, kovan, xurbet, havbna helbest me li benda min dimne, ku wan bikim peyv wne daxnim li ser kaxez!

 

Ma mirov b ba dikare bij?! Bo min j helbest, henasa ez ji cerg spdeyn serşehkir diguvşim bi sermest bi ser can giyan xwe de berdidim. Helbest dibe xewn li derdora sewday min, tevna evndara min dirse. Deka were d bikaribe dest ji helbest berde!

 

 

Tu ji min bipirs, Tengezar Marn bi tu away- w nikaribe dev helbest berde! Cenab te, di wjeya kurd de asta helbest awa şrove dike?

 

Dema wjeya kurd ten helbest b, ji xwe diyar b, ka end rola helbest heye. Li wir j ji ber ku pir xwendevan nebn, bel guhdar hebn, hema hema zayend bi tik tena, ne li asteya helbest dihate nrn, bel li naveroka w waneyn w. Wate, helbest wek nivişt helbestvan wek mela xwed roleke mezin bn.

 

L di v dem, ku xwendevann ji wjey fhm dikin hene agahiyn wan li ser teknka n ya wjey heye, bguman helbest rola xwe hinek winda kiriye, l hn j ew rewşenbriya guhdarkirin xwed cihek mezin e, di qada wjey de bi taybet di ya helbest de.

 

Helbestvan ro, nema dikare w rola ber bilze, her wisa j nikare bi w teknk, huner   ciwaniya rzbend terazy, xwe di qad de diespne. Ji ber du sedeman:

Yek; Dem bilez bez die ferhenga jiyana n, ji hla ziman ve, lkdan, hevok, wne zimanek helbest taze li ser nivskar ferz dike ku xwendevan bi xwe seyr sermest bike.

Dudu; Asta bte nivsn, xwe bigihne ast ppeloka helbesta derdoran. imk xwner kurd, nemaze ew, di nav ar dwaran de, bel bi kman agah ji wjey bi du zimanan heye. 

 

Ev merc şertn n ku hatine p, dihle ku nivskar helbest bi xwe pzann teknka xwe ya nivsn bigihne asta marf ya xwe xwendevan. Ez bi xwe geşbn im, ku w helbesta kurd, cih xwe li ba xwneran winda neke, l hem cih hem xwner j, w ne ew bin ne li w dever bin. Bi wateyeke din, cih helbest di wjeya nivsk ya kurd de, hn j sereke ye, l asta w j ji nivskarek/xwendevanek bo y din tte guhertin li ser asta w ya zanist dibe.

 

 

Rola klaskn kurd, li ser helbesta njen i ye?

 

Ez bawer im, her helbestvanek/a kurd y v qonax, eger ji kevneşopiya xwe neagahdar be bi hz, ew bo xwe nekiribe gencne stn, w nikaribe helbestek baş binivse, bi kman ji hla ziman hiş kurdewer ve w sistah di berhema w de hebe.

 

Agahwergirtin ji klaskan, nay wateya ku mirov wek wan binivse, i bi şwe dirv i bi naverok. Pişt ku helbestvan njen trik xwe y di w hl de, dagirt, dikare dabirnek bixe nav xwe wan xwe binivse.

 

Di w war de, mixabin, ya ez j agahdar im, yan agah ji klaskan nnin, an j tim dixwazin di bin sbera wan de bimnin. L dsa j dibjim, eger kevin milet nebin, ny wan j qels in, an j tune ne.

 

 

Nivsandina helbest ji bo te, li Hannover, li Dihok, li Tirbespiy, di war veguherna hestan de xwediy ferq meyliyeke awa ye?

 

Ev pirseke ku gelek dergehan, li ber bersiv vedike, l ez bersiva xwe di arowa hestan rola derbederiy de, bidim. Bguman, rola cografiya li mirov heye. Derdorn mirov, dikarin bibin faktorn cuda bo nivsandin. Li welt, ş azariyn xelk, ewisandin, belengaz, newekhev, nenaskirina nasnamey, qedexbna ziman maf derbirn. Ev hem babet in ku mirov nikare xwe ji wan rizgar bike.

 

Li derbederiy, brkirin, jibrkirin, havbn, guncna di nav civata n de, prjirandina civata n, civata n pejirandina mirov, ziman biyan, kultra biyan -keng ew kultra biyan dibe pareyek ji kultra takekes-, teknk, şaristan, jngeh, azadiya derbirn, maf takekesane, maf mirovan, guhertin cudabna tkiliyn civak, hezkirin, mirin, perwerdekirin, tkiliyn malbatan, sinor Kurdistanbn. Evn, mirin, Seks, zanebn zanist. Astengn brokrat rojane... Ev hem babetn nivsn ne her yek ji van babetan, li cografiyeke cuda bi hestek cuda tne nivsn. L dixwazim v j bibjim, er em penahende revend in, wate li cihek cuda ne. L ş, derd, kovan, xem asteng, aloz sosretn bi ser milet me de tn, ew hem bi me re j li vir dijn mezin dibin. Wate pir zor e, em herdu aliyn jiyan, y cografiya fzk cografiya dern ji hev cuda bikin, mna strana Mrem Tu min dibn, laş min li vir hiş sewdan min li cem. L li Duhok bi rast, ez di jiyaneke taybet de dijm. Li wir, azad, serfiraz, ken, welatek ku pez, dar, gor, dev, robar xelk teyr tilrn w bi azad bi kurd diaxivin, hestek dilxweşiy peyda dike ev j kartkirin li nivs dike. Wek ku şn welat valabna dern li derbederiy kartkirin li nivs biyavn w yn huner ciwan hene.

 

 

Tengezar Marn di edeba kurd de bala xwe dide ser k k? Canik camrn di peyva kurd de li ber dil w şrn in, dikare bi nav bike?

 

Min ji destpk de, pala xwe da ser klaskn kurd, l her wisa j min agahdar bo xwe li ser helbesta njen ya kurd edebiyata dorber chan dane hev hn j li ser v berdewam im. Ji bo ku klask mna pişteke bihz e bo min, min gelek geryan li klaskan kir ji deng feqe melayan, gelek helbestn Cizr, Feqiy Teyran, Macin, Batey, Xan, Mna, Siyapoş, heta bi Extep, Pertew Beg Hekar, N. Brvkan, heta bigehe, Cegerxwn, Trj, Sebr Botan. L min jibr nekir, ku ne ten ew gencna min ya helbesta kurd ye min ber xwe da Qedr Can, Dr. Kamran, Mr Celadet Ehmed Huseyn,  Rojen Barnas, Mihsin Qoan, Ebdulrehman Mizr, Mueyed Teyb,  Berken Bereh bala min dikişand. L by ku jibr bikim, cheneke ku taybet bi min j heye. Ev bo min bo handanek berev bi wjeya ereb yn bi ereb dinivsin, mna Adonis, Selm Berekat, Maxt Uns Al Hac.

 

Ji yn kurd ku bi Tirk nivsn ku kartkirina  wan li min, Ehmed Arif b bi taybet, dema di sala 1990 de, berhevoka w  ji hla Dildar Şeko ve hatib wergerandin bo kurd. Ji farisan j Farox Ferxozad, Mehmd Giyanoş, Ehmed Şamilo Nma Yos ( El Isfendiyar). Yn chan j gelek hebn hn j lste mezin dibe. Di kurd de j nivskar helbestkarn n mna Rnas Jiyan, Arif Hto, Bilind Mihemed, Gulnar El, Emna Zikr bala min dikşin. niha j nivskara kurd ya bierebnivs Xalda Xell pir bala min dikişne. Kurd/Kurmanc roj bi roj xweş geş dibe nivskarn n bi asteyeke bilind dadikevin meydan.

 

 

Rberayet pşengiya komelayet, wergr, helbestvan awa dikar dem ji bo van karan veqetn?

 

Salihcan; ji ber ev kar nivsn, nikare pariy nan mirov malbat ebor bike, ez bi pdiv dibnim, ku karn din di ber re bikim, l tişt ez dikim, ne gelek dr kar nivsn ye, belk serphat tecrubeyn min bo nivsn bihztir dike. Ew beşn ku te nivsn, bi ser xwe babetn nivsn ne, l dibe mirov bi şweyek edebiyatane serederiy di gel wan bike bihingive wan. Ev kar hem pkve di gel xwendin komkirina agahiyan di war edebiyat de berdewam pdiv bi sstem disipln heye. Ez di jiyana xwe de, mna eskerek me, jiyana xwe plana xwe bi alkariya salnam ji hev cuda dikim.

 

 

Te xwendina xwe li ser Pisporiya Karmendiya Mediya N Communication, Relation and Presentation kiriye. i ye Pisporiya Karmendiya Mediya N?

 

Xwendina pisporiya karmendiya Medya medya n, Ev beşek n di xwendina mult, an j massmedia de ye ku li ser end beşan belav dibe, Radio, TV internet, Arşva pirtkxaneyan, afirandin veguhestina neyan, danstendin di gel peyva mediyay -şwe teknkn derxistin, hza derxistin, şweya rawestana li ber kamreyn TVy, şweya axaftin, ziman laş ciwaniya w, kartkirina peyv ji hla dern ve gihandina w, şweya avakirina tkiliyan teknka w di medya de, hilbijartina peyv tgehn xwed banoreke poztv- Cudabna kar di navbera mediyomn cuda de.

 

 

Xewn xeyaln Tengezar Marn i ne?

 

Hn z ye, ez ji ser xak bar bikim berev bi azmn de bifirin. Xwez ew dem bihata. L hviya min, omda min, daxwaza min ew e ku ez nivsn xwe di her demek de, cuda  binivsim. Ew hz bo min peyda bibe, ez bi rast azad serbest di hundur xwe de, bkartkirineke neyin bijm, biramim, binivsim. Ez bibnim ku ev ziman xweş, ev zaravey xweş perdeyan biirne, dergeh bo w vebin ku d hza w ya xwenkirin, xwebihzkirin, xwebedewkirin, xwederbirn xwe li ser xweavakirin vebe. Ez bibnim, ku birast peyva kurd, di her war de ava bibe, wate bo her şaxek ji jiyan zimanek w kurd kurmanc zl bide tevna xwe bi ciwan li bedena peyv, lkdan hevokan bipe.

 

 

Kar barn pşeroj

 

Kar bar n li pşiya min pir in, gelek pirtk hene dixwazim wergernim yn wergerand dixwazim ap bikim. ar pirtkn min n helbestan hene dixwazim wan  biweşnim. Du pirtkn rexney hene ew karn min kirine, li pşiya min in, i di hla medyay de be, an j di hla edebiyat wjey de, an j di hla şanoy de bidim hev. Mixabin Arşva min heta niha nne, min li ber e, ku hin bi hin bidim hev.

 

 

Tengezar Marn, mal ava ezben

 

Avatir!..

 

rojnameger@hotmail.com

 

 

 

 

Vegere destpk

 

 

 

 

 

Copyright  1990 pen-kurd.org