pen-kurd.org

Helbest - Pexshan - Gotar - Daxwezan - Kampan - Endam

 

 

 Nivsn din yn Nivskar

Deham Abdulfettah:

 

- -Tgeha Dem Di Navbera "Pşeroj" "Paşeroj" De

 

 

Vegere Destpk

 

Paşgira ( Andin ) Di Ziman Kurd De

                                                            Deham Abdulfettah   

 Paşgira ( andin )  di herdu şwezarn Kurd ( Kurmanc Soran ) de bikar t . Ev paşgir digihje end c Paşgira ( andin )  di herdu şwezarn rn bjeyan wan bi xwe re dike karin derhingv . Anku , erk v paşgir y sereke sazkirina karn derhingv e , wek ku di van xaln jrn de berav dibe :

1       - Digihje binyata ( reg ) dema nuha ya hin karn nederhingv wan bi xwe re dike karin derhingv .

 

Nimne : Karn Nederhingv  Karn Derhingv

                      - Razan                   razandin

                      - Xuriyan                 xurandin

                      - Perritn                  perritandin

                      - Keln ([1])                 kelandin

             - Barn                    barandin

                      - Revn                    revandin

   - Kenn                     kenandin

                      - Xebitn                  xebitandin

                      - Şewitn                  şewitandin

                      - Geriyan                 gerandin

                      - HD ............................

 

Ev karn nederhingv li gora v rzika jrn bne derhingv : ( Binyata dema nuha ya kar nederhingv + andin = kar derhingv ) .

Binyata dema nuha j , bi v şwey pk t :

 - Kar di dema nuha de : ( kenn ---- ez dikenim )

 - Avtina pşgira dema nuha ( di ) paşkokn kesn ( im , , e , in ) ji kar dema nuha : ( di - ken - im ------ ...ken... )

Dmek binyata dema nuha ji jdera kar ( kenn ) bjeya ( ken ) e . Binyata dema nuha ji karn dtir j li v mnak t pvan bi v şwey pk t :

 

Kar              Dema Nuha         Binyat         Derhingv

- Şewitn      ( ez ) dişewitim      ..şewit..         şewitandin

- Xebitn      ( tu ) dixebit         ..xebit...        xebitandin

- Mirin         ( ew ) dimire          ....mir.....     mirandin

- Hejn         ( hn ) dihejin        ....hej.....      hejandin

- Bezn        ( ez ) dibezim         ....bez...       bezandin

- Revn        ( tu ) direv            ...rev...         revandin

- Zvirn       ( ew ) dizvire        ....zvir...      zvirandin

- Geriyan     ( ew ) digerin         ...ger.....       gerandin

              -HD...................

 

2 - Li hin herman paşgira ( andin ) digihje hindek navan j karn derhingv ji wan saz dike .

Wek : ( şop , tep , xew , toz , pel ...... )

 - Şop + andin = şopandin

 - Tep + andin = tepandin

 - Toz + andin = tozandin

 - Xew + andin = xewandin

 - Pel + andin = pelandin

 - HD...............   .

Li gora erk cih paşgira ( andin ) gerek ev nav ( şop , tep , toz , xew , pel ) binyatn karin nederhingv bin . Anku , ji van jderan ( şopn , tepn , tozn , xewtin , peln ) , weku binyat navn jder hatine dariştin :

   Şop - şopn / şopiyan : Ew şop / şopiya

   Tep - tepn / tepiyan : Ew tep / tepiya

   Toz - tozn / toziyan : Ew toz / toziya

   Xew - xewtin .          : Ew xewt .

L di war kiryar ( piratk ) de , ji bil kar ( xewtin - xewandin ) ku di şwezar Kurmanciya Jrn ( Soran ) de bikar t , ew karn dtir nayn xebitandin . Dibe ku jdern van navan di ziman Kurd y drn ( kevin ) de , yan j di şwezarek w de hebn , l bi dirjahiya dem re paşguh bne hatine jibrkirin , wek ku gelek jdern bjeyan di ziman me de bi dem re winda bne ([2]).

3 - Paşgira ( andin ) digihje hindek navn dengan j wan bi taybetmendiya xwe dike karin derhingv , by ku karn nederhingv ji wan hebin , wek van dengn dbarekir ( llan , lorn ) :

   - Llan ( ll - ll ) : ll + andin = llandin

   - Lorn ( lor - lor : lor + andin = lorandin([3])

   - HD..............................

Taybetiya van karan yn di rza wan de , weku (fkandin , tewwandin ... ) ew e ku bi van formn xwe ( ll + andin , lor + andin , fk + andin , tew + andin ) weku binesaziya karn derhingv pk hatine , l bi wate hevoksaziya xwe weku karn nederhingv tn xebitandin .

 

Wek : - Zn di daweta biray xwe de lland

            - HD......................

Di v mnak de kar ( lland ) , li ber avan , karek nederhingv e , hevoka w ya mnak by berkar rasteder watedar sergihay ( temam ) e . L ku em bibjin : - Zn di daweta biray xwe de ( dengek ) lland , hing gotina ( dengek ) dibe berkar rasteder kar ( lland ) dibe karek derhingv . Anku , kar ( lland ) di reseniya raweya xwe de derhingv e , l nederhingv bikar t , yan j berkar w hatiye avtin .

Kar ( lorandin ) j weku ( llandin ) , ku em bibjin :

  - Zn ji biray xwe re dilorne .

Li vir kar ( dilorne ) nederhingv e hevok , by berkar rasteder j watedar sergihay ye . L ku me got :

 - Zn ( biray ) xwe dilorne .

Hing gotina ( biray ) dibe berkar rasteder ( dilorne ) dibe karek derhingv , wateya hejandin teppandin j bi xwe ve digire .

Arşeya van karan ( llandin , lorandin , fkandin , tewandin ..... ) ew e ku ev kar di raweya xwe de derhingv in , l di war xebitandin de nederhingv bikar tn . Em dizanin ku karn derhingv ew kar in , n ku dihingivin berkarn rasteder , wek ( dan , badan , xistin , raxistin , andin , hilandin , kuştin , guran , kirin , kolan ..... ).

 

Karn derhingv di dema bor de bi cnavn kesn , n koma ( min )re navdrn di rz raweya wan de tn veguhestin .

Wek : - Min pirtk xwend

          - Te name nivs

          - W heval dtin

          - Zn gul avdan

          - Şagirtan sv inn

           - HD ............

L di dema nuha paşeroj ( ayinde ) de hem karn derhingv bi cnavn kesn n koma (ez) re tn veguhestin .

Wek : - Ez pirtk dixwnim

          - Ez pirtk bixwnim

          - Tu namey dinivs

          - Tu y ( t ) namey binivs

          - Ew hevalan dibne

          - Zn gulan avdide

          - Şagirt d svan bixun

           - HD .....................

Karn nederhingv j , di hem dem raweyan de bi cnavn koma ( ez ) re tn veguhestin .

Wek : - Ez m , ez diim , ez biim............

          - Tu ket , tu dikev , tu y bikev..........

          - Ew hatin , ew tn ( dihn ) , ew bn ( bihn )....

          - HD .........................

Li gora v pvan , ew karn ku ji navn dengan paşgira ( andin) saz bne , ew j di dema bor de bi cnavn koma ( min ) re tn xebitandin :

Wek : - Min di Nroz de lland

    - Te ji biray xwe re lorand

    - W ji heval xwe re fkand

    - Me ji dengbj xwe re tewand([4])

Anku , ev kar j , dikevin rza karn derhingv , by ku berkarn rasteder di hevokn wan de xuya bibin .

 

Em dizanin ku i kar derhingv heye dihingive berkarek rasteder . Berkarn van karn  derhingv j hatine avtin . Reseniya hevoksaziya van karan , gerek bi v şwey be :

  - Min di Nroz de ( awazek ) lland

  - Te ( biray ) xwe lorand

  - W ji heval xwe re ( dengek ) fkand

  - Me ji dengbj xwe re ( dengek ) tewand.

Bi v yek ew navn di nav kevanan de dibin berkarn rasteder . Wilo j karn ( teppandin , reqqandin , reppandin .... ) .

4 - Paşgira ( andin ) digihje hin karn biyan ( Ereb ) wan bi xwe re dike derhingv .

Wek : - Cerrib + andin = cerribandin

           - Ricif  + andin = ricifandin

           - Xecil  + andin = xecilandin

           - Reş  + andin = reşandin

           - Bexir + andin = bexirandin

           - Qesim + andin = qesimandin

           - HD ...........................

Ber nuha me gotib ku erk paşgira ( andin ) sereke ew e ku digihje hin karn nederhingv wan dike derhingv .

Wek : - Zarok razan ( ew bi xwe razan )

    - Zn zarok razandin ( ew hatin razandin )

Li hin hermn Kurdistan paşgira ( andin ) digihje end karn derhingv , wek ( nivsn , hran , dran , pan , guran , kolan ..... ) . Ev karn xwer bi van formn resen derhingv in .

Wek : - Nivsn : Min name nivs

          - Hran : Zn dan xwe hra

          - Dran : Cotyar genim didrin

          - Pan : Fat cil pan

          - Guran : Temo berxek gura

        - Kolan : Gundiyan alek kola

Vca ku paşgira ( andin ) digihje van karan , dsan ev kar derhingv dimnin :

Wek : - Nivs + andin = nivsandin

           ( Min name nivsand )

           - Hr + andin = hrandin

           ( Zn dan xwe hrand )

           - Dr + andin = drandin

           ( Cotyar genim didrnin )

           - P + andin = pandin

           ( Fat cil pandin )

           - Gur + andin = gurandin

           ( Temo berxek gurand )

           - Kol + andin = kolandin

           ( Gundiyan alek koland )

           - HD....................

Pirsa ku derbar van karan , raber me radiweste ev e : Eger ev kar by paşgira ( andin ) j derhingv bin , ka rol kartkirina v paşgir li wan i ye ka bo i gihiştiye wan ?!

Dr . Nesrn Fexr dibje ([5]) : Wateya kar ( nivsn ) (nivsandin ) ne wek hev in . Paşgira ( andin ) wateya (pdakirin ) , ( p da nivsn )dide . Li gora Dr . Nesrn Fexr , wateya her du raweyan ( nivsn ) ( nivsandin ) ji hev cuda ne .

Wek : - Zn name nivsiye

           ( W bixwe nivsiye )

          - Zn name nivsandiye

           ( Hinekan p daye nivsn )

Ez bixwe ne bi v dtina Dr . Nisrn re me . Ez dibnim ku i tvel di navbera wateya ( nivsn ) (nivsandin ) de nn e . Dema ku em dibjin :

 - ( Min pirtkek nivs ) ( Min pirtkek nivsand ) ,wateya van her du hevokan yek e . Ew j ew e , ku pirtkek ji hla min ve hatiye nivsn . Ew karn dtir j wek ( hrandin , drandin ..... stirandin ) li kar ( nivsn ) ( nivsandin ) tn pvan .

 

Bi gumana min , paşgira ( andin ) bi şweyek gelr gihiştiye van karn derhingv , by ku i bandor li wan bike , yan i sd bide wan .

 

 

Tbn :

Eger nrnin cuda derbar naveroka mijar hebin hvdarim ku berav bibin !

 



[1]- Hinek kar bi du şweyan bilv dibin , wek( keln - keliyan , gern geriyan , kenn - keniyan , bezn beziyan , barn bariyan , revn reviyan.... ) .

 

[2]- Em v mijar di bin nav ( jdern winda ) de di v pirtk de vekolin .

 

[3]- Lorn ( lore - lor ) : Deng zrna guran e . ( Dr . Nesrn Fexr Govar kor zanyar Kurd Berg syem , beş yekem . Bexda ( 1975 ) R ( 230 231 ) . L di Kurmanciya Jorn de ( Lorandin ) bo razandina zarokan bikar t . Li v gor dayik zarokn xwe bi deng guran ditirsnin wan radznin .

[4]- Dema ku dengbj destire guhdar w j re ditewne , anku pre dibje ( tew...tew...tew.... ) .

[5]- Dr . Nesrn Fexr : Govar zanyar Kurd - Berg syem - Beş yekem . Bexda ( 1975 ) R ( 228 ) .

 

Vegere Destpk

 

 

 

 

 

Copyright  1990 pen-kurd.org