pen-kurd.org

Helbest - Pexshan - Gotar - Daxwezan - Kampan - Endam

 

 

Nivsn din yn Nivskar Abdusamet Yigit:

DI WJEYA KURD DE JIN CIH W

-Baw Tahir Uryan

-DEM BI DEM FELSEFE PŞKETIN

-UAR-TUTU BAXT W

-PIŞT XWEPŞANDINN LI ROJHILAT RE

-NEWROZ, JI TIRAFA XWE

-AWAYEK AWA

-SYESETMEDER KURD HATIP DICLE

-LI SER DENEZANDINA XWESERYA

-KURD STATYA WAN ŞER W Y KU T DAYN

-DERSIM RO

-Gegl Kurd Nirxn..

-KomKuj....

-TUFANA NUH

 

Vegere Destpk......

DROKA ZIMAN KURD, Kevneşop, aqil ziman\

Abdusamet Yigit

Li ser ziman kurd, heta nahaka pirr nivs, pirtk roman hatina nivsandin. Hem j di derbar kurd, bi karhanna kurd fonoloj nasya w de ya. Di derbar bi karhann away bi karhann deng peyvn w de j heta roja me pirr nivs nivsand in bya. end ku mirov beşek ji wan nivs nivsandinan di qada qdademik de bihasibne j, mirov nikar bi tememn, weke berhemne hr kr yn diderbar droka kurd ziman kurd n zanist bi hasibne. Ziman kurd, h,ji aliy xwe y zanist ve ji pirr aliyn xwe ve divt ku bi serekey were lkoln lkoln li ser werina kirin. Di v qad de, bi teybet kar bar dikeve ser mil kurdan bixwe de. Kurd, divt ku droka ziman xwe bnina ser ziman. Droka ziman, di asl xwe de, li gor min, weke beşek ji droka civat j ya. Bi v yek re mirov divt ku bibje ku ziman, bi hebna xwe re, di asl xwe de, xwediy drokaka pirr giring mazin a j. Di derbar kurdya ber ya kevn de, wilo zde di dest me de zann km in. Gelek berhemn ku hatina nivsandin j, ji ber ku hatina xuruxandin, d di dest me de nn in. Ev nikarim bahse wan bikim. Bi teybet, ku weke karek adademik, pdivya zimn bi bi nivsandina ansiklopediya xwe heya. Bi w re giringiya w rastya w d w baştir were li hol fahm kirin. Ziman kurd, xwediy drokaka pirr kevn a. Divt ku mirov bibje ku ziman kurd, droka w, hertim j ji ya me zanya bhtir piştre derketiya ber me me dtya. Ji ber v yek, ez karim bjim ku ziman kurd, hertim ji ya ku em dizann bhtir xwediy hebn rastiyek ya. Ji gelek zimann ku di roja me de tn bikarhann n weke fars bi xwe re j hin aliyna ve ji pşketina w dayikt j kirya. Ziman kurd, ji ber i, ro, end ku qadaxaya mazin li ser heya h j kar xwe bide afirandin. Di asl w de, ew pşketin demn pşketin n ku di demn ber de jya na, ew dem serdem hem j, bi hev re di xva her kurdek de dijn, ew j bi awayek ku rşan hebna genetike w dide, pşketina w bi ya civat re dide der kifş dike. Bi v yek re divt ku em di ser de, hebna ziman fahmkirina w, pirr baş qanc fahm bikin bnina ser ziman.

       Di v erov de ziman, rastiya w ya? Di ser de, em bersiva w pirsa xwe bidin bi buhur in. Ji ber ku ev yek, her weha giring a ji vir p de, hanna li ser ziman ya droka zimn, giringya w bi me bide fahm kirin. Di ser de, ziman kurd, droka w ku ji destpka w bidina dest p kirin, em karin deme Smeryan ku weke deme şaristaniy li herm ya pş j t ser ziman nasn. Ji w j, di zane min de mirov kar hinek dn bi wir ve her. Di derbar anda kurdan de, ku mirov b xwediy zann, mirov w hinek bi w re hin kodn kevnbna ziman kurd j bi serekey bixwne fahm bike. Kevneşop, di asl xwe de, jr brewerya ku bi bna civat re diafir ya. Bi v yek re, hebna w, bi xwe re giringiyek di afiurne. Aliyek w y bi ziman re, di asl xwe de, divt ku mirov hinek li ser v yek bi teybet bi sekin w fahm bike. Kevneşop, di asl w de, bi avabna gotinn w yn ku dibina weke qalibn tgihiştin di nava xalk de, bi wan re, rastiya ku bi xwezatiya zimn re t ser zimn heya. Ji ber v yek, bi teybet, mirov kar li ser w kevneşopy bi sekin fahm bike. Bi sereke bi end xalan j b, ez karim bjim ku kevneşop,. Ji end aliyan ve giringiya di pşketin hebna civat de heya. Ev jn bi sereke ev in. Kevneşop, bi ziman, and, nirxn ol brewery n wjey hwd re dih ser ziman. Bi v yek re, em bi teybet li ser v yek divt ku bisekin in w fahm bikin bnina ser ziman.

      Di drok de, awa hatiya jn kirin? Ev awa, di ser de ez bjim ku giringiya w bi ziman re hebna ziman re dih ber mirov. Li gor min ziman, her gotina w, giringiya w, bi şekl pşketina civat re j heya. Bi v yek ve girday ku ez v giringiy ji berav dur nekim, ez kim ku w pşketina ziman kurd bi serek bnina ser ziman. Ji ber v yek, d divt ku mirov bi drok re, w pşketina w fahm bike bne ser ziman. Di v erov de, em mijare xwe ku end xalan bi hev re li berav bigirin bi wan re bikin ku ji destpk w bi sereke j b bnina ser ziman. Bi v yek re, em hew bidin ku ziman awa afirya bi teybet ziman kurd awa afirya w bidina berav. Di v deme ku li ser ziman kurd pirr niqaşn qirt tn kirin. Bi teybet, ev nqaşn ku bi awayek weke hrş in li ziman kurd, ji bo ku ez bi teybet bi and, kevneşop, pşektina ziman anda w ya pşket ya li kurdistan re bersivek bidine wan nqaşan min ev nivs hilde li pns. Ziman, weke xalaka giring ya ku mirov pirr bi giring li ser bisekin ya. Bi v yek re, ziman, divt ku mirov bi pşketin re w hild li dest bne ser ziman. Bi v yek re, w d bi awayek rast pak were ser ziman mirov w karib bi teybet bi awayek baş qanc w fahm bike.

   -- Ku mirov pşya xwe nizanib li ser zimn bidest nivsandin bike, w nivsandinn mirov weke axaka zwa ku ji than bikelbya w werina li hol. Ji ber v yek, hewcey p heya ku mirov w drok bi awayek rast pak fahm bike bne ser ziman. Ku mirov ziman kurd, hild li dest destpka w ya pş bne ser ziman, mirov divt ku bi w re pşketina gelek şaristaniyn ku bi w re jnbna bi w re di rza w de bnina ser ziman. Bi v yek re, w hing ew pşketina w, bi awayek rast pak were ser ziman. Di ziman de, gotinn ku dihmn bi kar hann, bi dem re bi w pşketina bi xwe re bi mirov re dide kirin re dibina weke xvna ku br di jr di xwe de bar dikin a. Jr. Ew zanebna ku di hundur xv de ku afirya d di w de şenber e, mirov ji w re dibne. Br j, hebna w ya ku mirov derxe tgihiştin ya. Di derbar zaney van herd gotinan de bi dem re pirr pşketin bya. Ji ber v yek, li ser van herd gotinan re, biteybet, mirov kar hinek li vir bisekin piştre bi buhur her. Ziman, hebna w, di asl xwe de, bi v yek re, w giringiya w ya bi gotinn w re ku heya j, w ji aliyek xwe ve were fahmkirin ser ziman.

     Jr, di asl xwe de di kurd, weke gotinaka şnber a aqil a. Bi w re bi temem ne aqil l aqil du hundur gotina aqil de ku heya bi w re dih ser ziman. Bi v yek re, mirov kar di asta kirdeyeke zimn de j bi zanebn re tgihiştin p hebna zanebn re werne ser ziman. Jr, ji w brewer dih li hol. Ew j, weke ku em di carna di jiyane xwe dibjin me bibr kir an j me hing li br da hwd, dih ser ziman. Di w de, hebnaka bi aqil dih ser ziman. Bi v yek re mirov kar bibje ku aqil, bi v yek re hinek dn mazin bi tgihiştin heya. Ji v gotin, mirov kar kirde aqil bi gotina w re fahm bike. Bi v yek re, mirov kar rastiya zanna aqil bi w re bi tgihiştin fahm bike.

      Jr, gotinaka ku di kurd pirr kevn a. Afirna w mirov kar bje ku h di deme Gtyan heya. Ji w wirdetir j heya ku hebe. L di v dem de, weke gotinaka ku dih bi kar hann a. Car bi car ku dihat bi karhann di hat gotin de bijr ba, d Weke deme ku mirovek ku tiştek kir di w kirin de xelatiyeka ku di demeke ber de ku kirib weke heb j ew kirib di w dem de j heman xelat kir, d ev gotin dihat gotin. Bi gotina v gotin v reng re, d dihat gotin ku d hinek di ser xwe de bihizira fahm bike bne ser ziman. Yan, pwstiya zanebn bi tgihiştin di w gotin de dihat ser ziman. Bi v yek re, d ew zanebn, bi teybet, dihat ser ziman fahm kirin. Yn ku ev gotin digotin, d ew mirovna ku ew xelat bi zanebn dtibn ku d ew dtina xwe digotin. Bi v yek re, d gotina jr dihat ser ziman. Li dv v gotin, gotina ku dihat, ev b, bi br ka. Yan, d fahm bike, derxe tgihiştin zanebn d heman kmesiy dbare neke. Bi v yek re, mirov tiştek din j fahm bike. Ew j ev a, ku xelat ji nezaniy dihat hasibandin l nerin. Mirov ku xelat dikir, weke yek nezan di hat ser ziman. Ji bo van mirovan j, her weha, hin gotinn ku rewşa wan mirovn ku xelat dubare dikirin dihate ser ziman heb. Gotina şevekortiy gotinak ji van gotinn ku bi teybet dihat serr ziman b. Ji w gotin, mirov kar fahm bike. Mirov ku xelat kir, ji nezaniya xwe kirya. L ku mirov bi zanebn xelatiyek bikira, d ev gotin j re ne dihat bikarhann. Gotinaka din dihat bikar hann. Ew gotin j bi teybet di kurmanc xirabt b. Ji bo ji xwe qaylbn j, bi teybet ji mirovn ku pirr ji xwe bi qayl diaxiftin gotina xwe li ser hevd dikirin, ji wan re dihat gotin meleq. Bi v yek re, ew dihat salixkirin. Ku yek,  bi gotina xwe re qurat kir, piştre w yek ba ber w gotibay de hey gid ti, ti i meleq! Di gotin de bjeya gid, di wateya yemantya mirov de dihat ser ziman. Bi w re d ew dihat gotin. Bi w re d ew bahse w dihat kirin. Gidt, di asl w de, di kurdya ber ya kurmanc de pirr bui teybet dih ser ziman. Di gotin de serewerbn pirr baş bi karhanna zimn j ji w hinek serweriya w dih xwandin. Bi w yek re, di nav kevneşopy de buhur n yin jh dih serr ziman. Ji ber ku bi kevneşop and re d nirxn ku weke xal destrn nzkaty d afirna herkesek di derbar wan de bya xwediy tgihiştin zanebn.

       Di deme Gtyan de ev gotin heya. Gt li herme Cizr li dora w demne dirj n şaristaniy jyan. Kurdya wan j, ji w kurmancya ku ro weke ku bi li botan li dora w dih axiftin ji w ne dr bya. Di deme wan de, pşketinaka mazin heya. Serwer ziman bi karhanna w pirr xort bya. Bi v yek re mirov kar bnje ku ziman wan di astaka zanist de b bi wan re ku wan bi kar dihan. Bi w re, mirov kar bne ser ziman ku tgihiştina bi ziman di derbar ziman de bya heya. Di civatn wan de, ku ew lev dirunuştin. W bi hev re, d bidin bidestnin. Di deme ku yek ji wan re ji civat vegotinek an j tiştek ji derek hiskir li wir ji civat re got, w di civat de tiştek di deme l hisandin de w l b lgern. Ew j, herikandina vegotin bi hev re ku di vace xwe de b. Ku lev bike. Ku gotinnku hatina ser ziman hevd vala dernexin. Ev l dihate l gerin. Ev kirin nzkat, heta dem me yn dawiy j li civatn kurdan li herm botan ku lev dirniştin, bi hev re ku didan distandin, w wilo bikiran. Di deme ku vegotinek ba, na j rokek ba ku bihate gotin an j ku jyane mrxasak weke rstem kur zal ba hwd, w di vegotin li levkirina vac l bihate lgern. Bi w yek re, ku y ku digot ku di levkirina vac de han ser ziman, w hing, bi hatiba hasibadina ku ew bizaneya bi aqile li gor w bizanebn aqiliya xwe hanya ser ziman. Ev lgern, tiştek bi me dide tgihiştin. Ew j, her weha ew ku di gotin de zanebn bi tgihiştin bya mirov j di farq w de ya.. Mirov kar w bi teybet d bi gotinn xwe re bne ser ziman..

      Gotin, di w de, zannaka ku mirov w fahm bike heya. Her bje, tp dengn wan yn ku bi hev ve hatina hunandin, bi w re xwediy pergala xwe ya teybet in. Ew deng, bi w re tne ser ziman, ew dih zann. Ew deng ku dih derxistin, ji w hsek dih girtin. Ew hs j, weke aqilek ku di ji w levkirin ku mirov re di deme aqil kirin di ser de r şan mirov dide di afirandina aqil hanna w ya li ser ziman de.  Gotin, bi teybet, di kurd, deme ku mirov li away bi karhanna wan diner, mirov fahm dike ku gotin, bi ser xwe afirna hatina ser ziman. L gotin, i tne ser ziman, li ser w j dih hizir in. Bi v yek, mirov kar bje ku li ser aqil gotin dih hizirin fahm kiirn. Aqil gotin, di asl xwe de, aqil ku afirya bi jrbya ya. Mirov kar v yek di vir de kifş bike.. Aqil, di asl xwe de, di xwe de xwediy pvajoyna pşketin ya. Aqil, b ku xve mirov hebe, nn a na afir. Bi v yek re, di ser de, ev gotinn ku di ser de xv kifş dikin j jr dik ku fahm bike, ku mirov wan dibne, mirov dibn fahm dike ku Gt demn ber wan yn kurd ji ya ku em dizann bhtir xwediy pşketin aqiliyaka bixwe re ya.

       Li ser gotin ser hşandin, weke xalaka teybet ya li pşya me ya. Ji gotin, biqas ku mirov kar pşketin kevneşopya civat ji aliyna v ve kifş bike, her weha bi away bi karhann ji wan gotinn ku tn bi karhann, mirov kar ji wan, w gotin, tgihiştina w deme w ya asta w ya pşketin fahm bike. Kevneşop, weke gotinaka ku di nava kurdan de giringiyaka w ya ku li ser nay nqaşkiirn heya. Ku bahse w dih kirin, cidiyete diaxiftin xwe dide li r. Gotinn ku dihn ser ziman, bi zanebn dihn seer ziman. Di temen ku y ku dih ne ser ziman ku ew di tgihiştina wan gotinn xwe y ku dihne seer ziman de, mirovn li dor j cidiyet didin w gotin fahm dikin li ser disekin in. Di vir de, divt ku ez bibjim ku kurd, droka w ya demn ber, li ser w sekin in, di ser de, hzek di me de dike. Ez bixwe, deme ku li ser disekin im, bi min re ew kf dilxweş, dibe. Ji ber ku deme ku ez li ser gotinn w re bi hizirkirin dimeşm qavzn xwe diavjim gotinn xwe dihnim ser ziman, hing, ew fahmkirina ku bi w re bi min re b, ew min bi dilxweş dike. Kurdya demn ber, bi teybet ku mirov ji deme smerya hilde li dest, mirov w fahmikirina w ya drok bibn. Di ser de, em hinek weke gotinaka giring, li vir lis er gotina Gilgamş bisekin in. Gotina Gilgamş, weke gotinaka ku her zde t zann, me ew hilbijart. Di kurd, de, weke ku t zann, ga di wateya gamşek de dih ser ziman. Ga, sawalaka gir a. Bi v gotine me ya li pşya w, di asl xwe de, e hinek dest avta navaroka gotina gilgamş. Di ser gotina gilgamş de weke ku herkesek dihne ser ziman gil heya. Gil, di asl w de, hebn wate xwe ji bjeya gir digir. Gir, di kurmanc de bi teybet, di zaravayn kurd n din de j di wate bicsebn, mazinbn, zaxmbn hwd de t ser ziman. Gayek, hay ku l diner di zan ku ew end gir e mazin a. Pirr ji qelew a. Ji aliyek ve bi ew girbna ga, bi qelewbna w re j dih ser ziman. Ev gotin, li herme botan weha weke gotinaka teybet ku dih sert ziman weke girga j hatiya ser ziman,  Hata roja me j ev hatya bi karhann. Bi girbna ga re, rastyek mazinbnak an j zaxmbnek an j hzbnek hatya ser ziman. Ga, ku pirr mazin b d ji w mazinbna ku hatiy de d w mazin nebe, hing, j re t gotin Gamş Gamş, d t ser ziman. Girgamş, ji w afirya hatya ser ziman. Di roja me de j re t gotin gilgamş Gotina girgamş, di asl xwe de, tiştek bi me dide fahm kirin. Di ser de afirna gotinan bi fahmkirina wan a. Ji w di vir de ji du aliyan ve bisereke mirov digihij fahmna. Fahma pş ew e ku gotin an j bj, bi w wateya xwe ku heya ya binav  a ji w d wateyn din dihn derxistin afirandin. Minaq, weke ji wate nav ga derxistina wateye zaxmbn hzbn hwd. Bi v re mirov kar bahse van j bike, di deme smeryan de ji m re m, ji gamş re gameş, ji bapr re pa-bil-ga, ji guh re gu, ji gel re gal, dihat gotin. Di w dem de "nn" j nav jin jyan bi hev re ya weke ku ro h nav "jn" hem dib nav jin jyan. Wate w ya w dem ya v dem wekhev a. Ku mirov li kvalbern tfana nuh diner, mirov van kifş dike. H j, mirov kar zde bike.

      Ji vir, em hinek dmn j bi berdewam bnina ser zziman, ev yek di vir de, weke ku pdivya w bi w heya. Di ser de, bje ga,  dih ber me. Di vir de, di ser de, em v jevcudabn bikin. Bje ga ya gotin girgamş a.  Di vir de, end ku mirov kar wan di wate hevd de bi kar bne ser ziman j, l disa, bi sereke ev jevcudabn di wan de di nava wan de heya. Bi tgihiştin watekirin re ew jevcudabn afirya dih ser ziman. Bi v yek re, mriov kar bje ku kurd, di v yek de, w dem de bya xwediy pşketina xwe ya drok. Kurd, bi gotina bjey, bjeyn weke n ga hwd tn ser ziman. Bi teybet nav in. L bi ya gotin j, minaq, gotina girgamş dih ser ziman. Temen koka bjey, ji gotinkirin dih afir. Bi w re, end ku gotin pişt ya bjey j ku weke ku dih ber mirov, l ji watey tgihiştina di hundur gotin de, ber w dem afirandin bya. Bi v yek, d mirov fahm dike ku ji bjeyn ku ji end bjeyn bi hatina wan ya li cem hevd ku pkt, ji wan re t gotina gotin dih bi karhann.Bi v yek re mirov tiştek kifş dike, ew j ev a, ew zanna di gotin di naqabna gotinan de. Ew mirov w fahm dike. Di kurd de, ev pşketya. Ew zanna di nava gotinan de. Bi hanna li cem hevd ya bjeyan re afirandina gotinn dirj mazin bi wateyn krtir re dih ber mirov. Di vir de, di ser de pş em hinek li ser zanna di naqabna bjeyan de li ser w bi sekin in. Ev yek,weke mijareke giring li vir xwe dide ber mirov. Ji ber v yek, divt ku em hinek li vir li ser w ser biqastnin w fahm bikin. Ev yek, w bi w re, w tgihiştina w ya ziman, ya ku bi w re afiirandina gotin bjeyan ji hevd w bi me bide tgihiştin. Deme ku mirov got gay gir, hing, em du gotinan naynina ber hevd. Em didnina cem hevd bi wan hevok ava dikin. L deme ku me got girga, hing, em ji w afirandinek dikin beyek j derdixin diafirnin. Bi v yek re ziman, d digihij bjeyeke xwe din ya n. Bi v yek re, ev li ser i diafir? Ya ku w afirandin bi mirov dide kirin, li ser w sekin in fahm kirina w di vir de weke zanna di bin bingih w afirandin de ya dih ber mirov ku mirov w fahm dike.

     Di vir de, ew zanna gotin ya ku w diafirne, di asl w de, tişte ku ew bi gotina bjeyn ga, gir mş re didne ber mirov fahmkirina w hinek giring a. H di dema smeryan de, gotinn bik n weke GA hwd, ku ro j, h hebna xwe di ziman kurd de diparzn, dih bikar hann. Hebna wan gotinan, wilo zde ne dirj in. Hevok gotinn kin in tiştan tnin ser ziman. Minaq, heta roja me j tpa A bi ser xwe, di ziman kurd de, di wate her de dih bikar hann. Di wate herkirin pejirendin de dih bikar hann. Kurd, bi teybet li herm botan, heta v roja me j, w tp bi v reng bikar dihnin di gotinn de dibjin. Gotina GA, di wate gayek de t bikarhann. Piştre, di demn şaristaniy de, hin bi hin ku dem buhurtya, hin wateyn weke hz j, bi w re hatina bikar  hann. Minaq, ji mirovek re bikarhanna t weke gagamşek y, w hing, j re b gotin ku ti hing, bi zaxm bi hz, w b gotin. Nav destena Gilgamş j, ji w gotin t. Dema ku ji Gilgamş re gilgamş t gotin, hing, j re t gotin ku ew biqas gamşek gir a. Yan, hevokn ga gir dihne cem hevd bi hev re temen wateya gilgamş diafirnin. Gir, wek ku t zann, heta roja me j, do kurd de, wate ya w ne guharya wateya w mazinbnaka bi zaxm tne ser ziman. Bi w re bi w wat re, girbnek dihne ser ziman. Girtya gilgamş, bi bjeya gir re dih ser ziman. Bi w re bi bjeya ga ya di hundur gotina gilgamş de j ew şibandina gayek t kirin. Bi w şbandin re, girbna w dih ser ziman. Wek t zanin, ji xwe ga j, pirr gir a. Bi v yek re, bi gotina gilgamş re, girbna ga j, bi teybet t fahm kirin.Bi w re, dtinek t salixkirin. Bi v salixkirin re, mirov kar bibje ku ziman kurd, d hin bi hin, ne bi hevokn bik t axiftin. Bi w re, bi hevokn mazin t axiftin. Minaq, bjeyn ga gir tn cem hevd. Ew di dema afirandina hevokek de dihn cem ev hevd. Ev bi ser xwe, ast pvajoyeka ziman kurd bi xwe re radixe li berav. Bi v yek re, divt ku mirov bibje ku ziman kurd, d pirr mazin dih bikarhann. Bjeyn ku h ji w dem ber w dem hatina afirandin,, n weke ga gir hewd, d ten bi ser xwe nayna bikarhann. Ji w zdetir, maztir tne bikarhann. Hr Mtan, w ji herma botan dest bi pşketina xwe bikin. Her weha mirov kar bje ku Gt j w ji Cizra bota bidest pşketina xwe bikin. Ji yek mirov fahm dike ku ev herm, d bi teybet, w demna pvajoyn civak w bij. Ji xwe, hem pşketina Hr Mtanyan hem j ya Gtyan, pşketinaka dema civak ya. Civata wan li darketya. Kevneşopya wan afirya. d tevger gavavtnn xwe bi aqil xwe re karin bisalix bikin. Bi v yek re, d mirov kar bje ku demeka kevneşopy w bij. Hem demn ryan hem j demn Hr mtanyan pişt wan re demn Gtyan j, deme ku tne ser ziman, şbandina away pşketin y xanadantiy j, divt ku mirov bi v yek ve girday hilde li dest bne ser ziman. Minaq, tirk, awa ku rastya kurdan nkar dike hwd. Ziman wan nkar dike hwd. Ev inkara zimn, di asl xwe de nkara şaristaniyn ku bi w ziman hatna jn kirin in. V gotin ku mirov vaj w bixwne, dsa mirov w rast heman tişt were. Şarstaniyn ku hatina jnkirin nkarkirina wan, bi awayek xweza, dib nkara w ziman pşketina w ya bi deman re j ya. Demn ber zayn, demna ku ziman kurd bi hebna xwe re weke demne zr dij na. Minaq, dema Medya hwd demne bi v reng na. Ber Medyalyan demn Gtyan ku em karin bi sadsalan bnina ser ziman, bi heman reng demna civak n zr n. Bi v yek re divt ku mirov bibje ku ev zaravey kurd ku em nahaka p dinivsnin kurmanc bixwe j, weke ziman kurd y deme civaktiy ya. Kurmanc, hem pşketin pvajoyn w yn pşketin ku bi dem re bna, yn dema civaktiy na. Li ser wan pvajoyn w re, mirov kar pvajoyn civaktiya kurd bixwne. Ziman kurd, bi koka xwe re bihz a. Ji ber v yek, bandra w, bhtir li zimann din n ku nz w jyanan bya. Em kurd, nikarin bjin ku me di sadsale 19 an j 20an de, me ziman xwe ji n ve pşxist. Me giramatika w ji n ve adiland. Ku em v bjin, wl ne rast b. Hem zanistn zimn n weke C. Bedirxan bixwe j, kirina ku kurmancya ku ber dihat axiftin di w dem de j, h dij, kifş bikin bidina pşya mirovan hwd. Ten ku mirov li ferhengn ku wan nivsandin hwd j biner mirov w v yek di cih de kifş bike. Ziman kurd, bi sadsalan ku di bin pvajoyn bişavtin re buhurtya j, h j, karya xwe ku xwe bij. Ten ev j, dide nşandin ku ev ziman, xwediy i koka saxlam bikevneşop a. Di ser de, li gor destra rziman kurd, afirandina w gotin afirandina w ya bi girga re rast a. L pveoka mş, di vir de, hatina w ya li dawiya herd bjeyan bi w re afirna gotin, weke ku bi w re hin teybetmendiyn cuda n ziman kurd ku mirov wan kifş bike, bi w re dihne ber mirov, Bi v yek re, di roja me de j, ev away afirandin h heya. L end ji gelek aliyn xwe ve hatib ji br kiirn j, ji ber ku demmn dirj bi dem drok re bi ser w bi karhann afirna xwe re buhurandina, d qalibek w afirne afirya ew di ser mejiyan de bicihbya ew dih bi karkann. Bi v yek re, w xwe li ser lingan hiştya. Ev xwe hiştina li ser lingan, weke xaleka zimn ya teybet ya bi dem kevneşopy hişkirin re ya. Kevneşopya hişkiirn, bi xv re bi zanna di w de ya. Ewe zann awa bi i away di w de bii bya deme ku bii bya? Bersiva w pirs, w me bigihne w kevneşipya zanin ya hiş bixwe j. Bi v yek re, d divt ku mirov v yek, fahm bike ku dmen şekl w y ku di mirov de di xve mirov de bi bi away xwe re bi xv bya, ew di asl xwe de, divt ku mirov bibje ku temen kevneşopya hiş ya bi gotin re ya. Ji vir, ku mirov hinek d bi wir de di, mirov ku li dv hevd rz bi rz mirov rast qaydkiirnn dem yn ku bna t. Bi w yek re, d mirov kar bje ku bjeyn din xwe ji w diafirnin. L divt ku mirov bibje ku ew zanna xv ya dixv de. Bi w re rastkirinaka bi hev re ku dem bi dem bi w re bya heya. Li gor w ya. Ya ku d bi w qaydkirina di xv de d bi mirov re weke ku temen zann di afirne ew a. Bi v yek re, ez karim bjim, ku hem demn ku mirov ji destpk jn kirina hata ku tne roja me, di w xv de dmen bi demen hene qaydkir na.

      Ziman, ji w re, bi gotinkirin re ten weke ku hebna navitiy navtya nhatin dike. Bi v yek re, ew bje bixwe j, di w de, di asl xwe de ew kirdeye w ya ku ew bi w salix bya, ji w re, mirov kar bje ku temenek mazin xv heya. L ser w temen re d mazin dibe. Bi w temen dihne ser ziman. Bi w temen, d weke ku bi awayek barkirin, bje, w zann dihne ser ziman. L di vir de, divt ku ez bibjim ku bje, hebna w ya ku afirya, di vir de, bi kijan watey ew hatiya salixkirin xwediy i kirdey ya, di w deme barkirin de xwe notr dike ji aliye bandra kirde xwe ve. Kirde w bixwe, ya ku ew ji w afirya bi w afirya, ew weke kirdeyeye veşart di w gotin wateya ku ew dih de ser ziman de dij. Di gotina girgamş de, ji iyek zdetir pirr wate yn ku salizkir hene. Yek, nav ga ya. Ya din nav gir a. Gir, rewşek ku berav dihne ser ziman. Minaq girbna ga hwd.  Ya din j girga ya. Ya din j ku em bjina ser ziman, ya, ku şibandin tijbandin bi xwe re bi salix dike dih ser ziman. Bi v yek re, mirov fahm dike, yek an j tiştek li ber mirov heya. Ji w şibandin tişjbandin, mirov w fahm dike. Ew t şbandin li i? T şibandin tijbandina li gayek. Ew ga awa ya? Ji gotin t fahm kirin ku gir a. L di vir de, divt ku ez v j bjim, end ku mş ji aliy xwe ve temen şbandin di afirne, l bi awayek din j, temenbna nav ga bi away gamş dihne ser ziman. Bi v yek re,. d pvoka dawiy, du watey ya. Yan du kirde di w de heya, ku mirov w fahm bike.

      Ziman kurd, ev demn w y destpk, demne ku bjeyn w ne zde dirj in. L di w dem de, hin bi hin dirj dibin piştre bi hev ve kirina bjeyan re gotin tnn afirandin. Bi v yek re, d ziman demeke xwe ya pşketin dij. L di vir de, ez v j bjim ku bi nav weke n girgamş hwd re, mirov fahm dike, ku bi zimn re hwd re, pvajoya pşketin ya ku jnbya, ne pvajoyaka hesan ji rz ya. Ji peyvn v dem, mirov fahm dike ku demne pşketin n dirj hatina buhurandin. Ev j, v qnyat bi mirov re dike ku ji demn ku tn gotin ku w dem demn piştre jn kirin a, bhtir dirjtir dem hatina jn kirin. Di asl xwe de, ew deme ku ev bjeyn bi v reng tn afirandin bi karhann, di asta ziman gotinkirin de, ne km tgihiştin zann a. Heta ku ez karim bjim ku bi pşketin, tgihiştin zann zimanya xwe re ji ya ro, ne km pşketra. Di ser, ya ku dih berav mirov w kifş dike, ev a ku bjeyn dirj dihn d afirandin bi karhann. Minaq, ber, bjeyn weke ga, jin, b, tu hwd hene tn bi karhann. Gotinn mirin jyan, sar germ, hewa baran, berf bahoz hwd hene. Gotinn ku di wan pirr tp hene tn afirandin, di w de kirpandina ku dih kirin, ku mirov li wan dihizir, mirov qaraqter dem bi w re kifş dike. Bi teybet, di nava kurdan de, hertim, ku bya bahs bi gotin, kurd, xwediy xveke xort in karin ji ber bikin, ji ber bibjin, Ev gotin, di demn ber de pirr dihat gotin. Temenek v gotin bi awayek vekir ku mirov li ser bisekin heya. Ji v yek re, divt ku ez bibjim kurdan, mejiy xwe weke ku ji v gotin dih fahmkirin, pirr baş qanc bi karhanya. Di asl xwe de, ku mirov ji v havoka dirj ku me han ser ziman, ji w, em bjeya jiber hildin li dest hinek li ser bisekin in. Ji ber kirin, di w de wate di hiş de hiştin a. Ev j, du tiştan ji mirov dixwez. Yek xveka bi aqil ku tr a ya din j her weha tgihiştina di mej de ku di derbar w xv de bya ya. Ev herd al, bi hin aliyn din re temen ji ber kirin di afirnin. L di vir de divt ku mirov bibje ku jr, di vir de, weke gotinaka ku mirov w hilde li dest a. Li vir, ku mirov gotina jr hilde li dest, divt ku mirov di ser de bje ku di duwateyan de ev w were ser ziman. Yek, bi zanna ku di derbar zann de di mej de dibe ya. Ya din j, ew cewher ku em w bi gotina zann bi nav dikin weke zann dihnina ser ziman a. Ev herd al, di asl xwe de, bi hev re di vir de, temen w di afirnin. Ku jr di derbar w zanna ku di mej de bb, hing w hişkirin baştir bibe. L ew ten bi ser xwe ne bes e. Bi w re, hebna xv pirr mazin pdiv p heya. Weke xaniyek ku mirov ji bin bidest kiirn dike bin cih ku l xan kiriya ew ku hebna w bi tendurst b,. Bi v yek re, w d hiş, ji w aqil di xv de ya, w ji w hz fzek bigir. Ew hz fze ku j girt, ew d w temen w hişkirin bi afirne. Di vir de, d divt ku ez bibjim ku w hişkiirn bibe. Bi v yek re, hebna ziman j, di asl xwe de ku xv di bingih w de ya. Xwediy bingeh parzemnek ya.

     Bi vir ve girday, disa em hinek li gotina xwe ya li ser bivegerihin hinek ji w bnina ser ziman. Di ser de, me gotina girgamş hatina ser ziman em li ser sekin in. Ji w, me hinek han ser ziman. Bi v yek re, em hinek di vir de di erova v der de w bnina ser ziman. Em gotina xwe ya ber dsa bi w minaqekn xwe bidin ji bo ku d bi zdegotinan re fahmkirin zor nebe.

     Di ser de, me di erova hebn afirandina bjeyan de bahs kir me got ku awa bje bi kirde, wate darjkya xwe re xwediy afirneryaka awa ya. Şekl tpan ku em wan karin li ser rpelan xz bikin, ew darjkn kirdeye ku em bi nav tgihiştin bnina ser ziman in. L kirde yan wate ya di gotin de darjk yan bje bi tpn xwe yn ku ew bi wan dih nivsandin, ku mirov li wan dihizir, mirov di vir de fahm dike ku ji away bjey an j gotin, ew bje an j gotin, di xwe de bi xwe re xwediy sstemeke aqil ya ku em bi nav jr bnina ser ziman a. Bje ji aliy xwe y darjk ve yan ji aliy bi tp ku li berav a ve dih dtin ew mirov kar w di ser xwe de bi wne bike. Ew wne kirin, di asl xwe de, notr(balkirin) kirina bjey bi xwe re dihne li hol. Balkirin ku d bi w re mirov kar tgihiştinn din j bne ser ziman. Ew nivsandina tpna di vir de mirov kar bne ku weke pvajoyaka giring ku mirov weke şoraşek di qada ziman pşketina w de bibne ser ziman a. L ji w zdetir wirdetir, di asl xwe de, giringiyeke w ya drok ku mirov bahse w bike heya. Gotin, deme ku di ser de, b. Bi dengn ku bi tpan re hatina kirin, bi wan re ku bi bjey re hatina levkirin, bi w re d xwandin dibt. L divt ku mirov bibje ku ev bpvajoya ku meji d fr tp nivsandina wan bi karhanna wan b j, bi ser xwe, w pvajoyna pşketin ku bi sadsalana, w di meji de bide kirin. Meji, w bi w pşketin re, d hin bi hin, sstemen ava bike. Sistemn axiftin, bikarhann, kirin, bi brkirin bi hişkirin, fahmkirin hwd, w h gelek sstemn din bi hev re ku bi hev re hevd temem dikin w di xwe de bike. Mej, bi v yek re d bya dibe mejiy mirov. Mej, ji wan pvajoyn pşketin, w ji aliy fzk ve j bi guhar ji ast, rada away were asta, rada awayek. Bi v yek re, w mej, d bi xwe re bikeve dem pvajoyaka n ya ku d kar bi hizir, bihizirkirin bi afirne, di hiş de bigir, bi di hiş de girtin re mayinda kirina bi xv hwd re, w pvajoyn aqil aqiltiy bi xwe re bi buhurne. Di v dem de, du pvajoyn pşketin, w bi hev re bir ve biin. Yek ya afirna ziman a ya din j ya fahmbn ya. Ev herd pvajo, w bi hev re di ahangek de bi hev re bi r ve herin. Yek, ji v dem şekil standin p de, w ji ya din d ne buhur bi w re bi buhur. Weke du riyn ku di rex hevd dirj dibin li ser wan re mirov dimeşn diin. W, wilo li wan b. L di w navber de w mej, bi xwe re d di temen w fahmkirin de, w bidest salixkirin bike. Di asl xwe de, temen fahmkirin ziman herdyan j salixkirin di afirne. Salixkirin ku b, d w bike ku ziman fahmkirin bib. Salixkirin, weke destpka pş di deme ziman fahmkirin de j asta sereke ya bi wan re ya. Ji v yek, mirov kar bje ku w ziman fahmikirin, weke ku dsa di deme pşketin pşvena xwe de j li dv salixkirin bimeşn. Salixkirin, w weke şvan wan y ku r şan wan dide b. W bi xwe re, tişte ku dt, w di xv de heman away bicih bike, piştre w salixkirin ji w re nav bibne ku deng ku tevgeran re derdikevin piştre w fahmkirin ziman w pş bikeve. Bi v yek re, ew hiyararşya w ya ku heya, d w di deme ziman fahm kirin de bi hev re bi r ve herin. Di v dem de mirov kar bje ku ziman, d bi fahm kirin re diafir. Aqil, Jr, br hwd, ast radayn pirr piştre na. Ew ast rada, d didina nşandin, ku li ser w temen pşketin re hinek pvajoyn pşketin pşven hatina buhurandin.

      Di v dem de, aqil, jr, br hwd, gotinn bi v reng, diafir in. Di dem asta ku ew ev bjeyn bi v reng diafir in, d mirov kar weke demeka aqil di zimn de bi nav bike. Gotina aqil j ya jr j ya br j, li jyan ti darjkn wan nn in ku mirov ji w gav biavje w fahm bike. Ji ber v yek, d mirov fahm dike ku meji, bidest afirandin kirina di xwe de kiriya. ker afrner, d mirov kar ne du bjeyn ku vala na. d nava wan, meji bixwe tiş dike.

     Di v dem de, mej, ku hat gihişt w asta afirandina bi v reng, d mirov kar bje ku meji bixwe d di hundur xwe de bi aqil hiş av mejiy xwe y di hundur xwe de dike. Bi v yek re, d meji j aqil afirandina w j ketina pvajoyaka n ya din de. Di v pvajoy de d aqil, ji xwe j buhurandiya. Ji w asta ku di w de heya buhurandiya. L tiştek d di v dem de dimej de dib temen v away pşketin di afirne. Mirov kar w weke şoraşaka ku d di hundur mej de pk t bi nav bike, sentezkirin dih li hol. Sentezkirin, di asl xwe de temen w away pşketin y ku dibe diafirne. Di xv de, dmenn ku ketina hundur w de, d mirov ji w sentezbn fahm dike ku di xv de sentezbna wan diafir. Pvajoya syemin ya her giring ya bna ziman fahm di al xwe de j ev a, ku divt ku mirov pirr w fahm bike. Di vir de mirov kar pirsek bi pirs, Gel deme ku ew sentezbn bn, d ew dmen ku ji wan sentez bna, ji hol winda dibin? Na, w winda nebin, bhn hewa wan di hundur w senteziy de bi dmenya xwe ku heya re dij. Ew d namir. Aliy mirov y nemir ji xwe bi w re heya. Aliy mirov y nemir, ku ez bibjim, aliy ku pişt w re d namirj ev a. Mirov, d xwe weke ku ji mejiy xwe j di buhurne di hundur xwe de bi w sentezbn re ew şenberiya ku b, w weke beşeke an j pereyek ji meji an j j, w d bij bi buhur zaroy w mirov ku bn j. Ev j, rakend ya. Rakend, bi v yek re, weke hebna ku bya bi buhurna li awayek d bij j ya. L s gotinn ku mirov di vir de wan bibr bike li ser wan re hinek li ser v gotina rakendiy bisekin ev in. Gotina pş xv a. Gotina duyemin sentez kirin a ya syemin j, ew bna ku em nahaka w bi nav rakendiy dihnina ser ziman.

      Di vir de, ku ez v yek l dihizirim, ev v xal di ser de weha dibnim. Di ser de, weke ppvajoyaka ku pirr pvajoyan di nava xwe de dihawne ez dibnim. Di ser de, ew pvajoyn ku dmen di xv de bicih dibin salix dibin bi nav dibin piştre bi fahm dibin. Bi w re, ew pvajoyn pişt w re n levkirina zanna, bi hev re bna wan, bi hev re afirandina şekil dmenne din di hundur xv de piştre ku meji ji wan bi hiş b, d salixkirina wan bi w re bi nav kirina wan piştre j fahma wan hwd. Bi v yek re ku ev pvajo bn, d w di sentezbn de ew w bi xwe re bijn. W ew salixkirinn asta dyemin, weke aqil saf ku ez nahaka wan bi gotinn weke jr, br hiş hwd bnina ser ziman. Hiş j, di asl xwe de, gotinak ji wan gotinan a. Bi w yek re, d aqil w y ku dih li hole, bi w re diafir. Hiş, bna w, tiştek bi mirov re dide nşandin. Ew j, her weha ev a ku d meji, di xwe de kar bi afirne bi salix bike. Ew salixkirin, naskirin, fahmkirin, piştre di br hiştin, w temen w gotina hiş hanna w ya li ser ziman bi afirnin. Bi v yek re, mirov kar hinek d j pde her. Bi v yek re, d divt ku mirov bibje ku d aqil, ji w asta xwe buhurtiya ketiya astaka giring ya din ya xwe de. Ji vir, hinek dn ez pde herim bi ber gotina sentez kirin asta w ya duyemin de herim, ji ber ku ev yek, di vir de li gor min giringiya w heya. Di ser de divt ku mirov w asta w ya duyemin fahm bike. Pişt ku ew sentezt b, d w ne sentezeke. Ji w wirdetir, d ew beşeke bi beşn din re ku w d sentez bib. L bi w asta duyemin de, di asl xwe de zanebn hinek d mazin bya bi xwe re bya. Bi v yek re ew zanebn, d bi astaka xwe ya n ya din re dih jiyin. Di v ast de, d fahmkirin, weke ku xwediy zannaka ku bi qata bi qat heya ya. Li ser w re w xwe bne ser ziman. Bi v yek re, weke ku em hinek d aliy gotina xwe ya girgamş fahm dikin. Aliy pş, an j ast pvajoya pş, ew a ku bjebn, kirina bi hev ve bn bi w re ji w wateyn din afirandina wan a. Bi v yek re, di asl xwe de, em di w xal de digihijine xwe tgihiştina xwe. Asta duyemin ya salixkirina gotin di vir de heya. Ee asta w, di asl xwe de, divt ku mirov bje ku fahmkirina aqil bi w bjey re ya. Bje bi v yek re, di asl xwe de, du watey ya. Wateyek w şenber ku ew ji j afirya ya.. L ya din, bi w zann tgihiştina ku d di mej de diafir ya. Ev aqil a.

      V rewş j, ez karim weha bnima ser ziman, di ser de, deme ku bje ga me han ser ziman, me got ku ji tiştek salix bya. Ew j sawalaka gir   mazin a. Bi w dtina w, ew gotin bya. L ew piştre gotin ga, d wateyeka din li xwe kir, minaq, mazinbn girbn hzbn a. Ev xoslet teybemendi, bi w gay ku hat din re hene deme ku me l ner di ser me de ew j bi fahm bn. Piştre weha dibe. Deme ku em gotina ga bibr dixin, em dibjim ew gayek gir a zaxma. Ev hers xoslet, xosletn ku gotina ga di ser mirov ku bya salix dikin. Ga bixwe, ew ne di ser me de ya. L me ew bi dmen w re di ser xwe de bicih kirya. Hin bi hin j, xoslet teybemendiyn w gay ku me fahm kirina, em bi wan re w bibr bnin bi dmen bikin. d di ser me de, ew dmene kirdey, weke ku ji xwe re w şnberiyek biafirne.

      Ziman, di vir de, bi v yek re d hin bi hin mazin bya. Gotinn w afirna. L ziman, di asl xwe de, d mirov kar w bi teybet bi ser w re bne ser ziman. Ew bna aqil hiş jre w, dike ku d ziman bi ser xwe re were dtin ser ziman. L end ku ev wilo dih ber nern zanna mirov j, mirov kar bje ku ziman, dsa ne bi ser xwe ya w ne bi ser xwe j j b. W bi mej wanqas pergal pvajoyn pşketin ku di meji de winda nabin şenber dibin bi dem re, w bi wan re, w bij. Bi w yek, di asl xwe de, mirov kar bje ku ziman, ne ten pergalya deray yan ya civat ya di nav mirovan de ya. Bi w re aliy w y din j di hundur meji de bi heman away dih li hol ku mirov w fahmbike.

   Aqil ziman

    Heta vder hanna me ya bi aqil, jr, br, hiş, xv, sentezkirin hwd re, temenek ji me re diafirne ku em d karibin bi kevneşopy re fahm bikin bnina ser ziman. Kevneşop, mirov divt ku bibje ku bi ser xwe aqil jra aqil a. Ji w p de, ne ti tiştek a. Divt ku mirov v yek bi v re bi teybet bne ser ziman. L di vir de, divt ku mirov di ser de bibr bixe ku ev asta ku d em karin bahse kevneşopy bikin. Astaka pirr pşket li pş a. Ji w ast pşketin re mirov kar bje ku d jyan bi aqil re bi jra w re bi v re dit. Ziman ku hata ku hatya w dem bi kevneşop, d mirov kar bje ku  bya xwediy pşketinek ya. Ziman, bi gotinn xwe re di jyan de li pşya mirov li dora mirov ku mirov di w erov de dij,  ereyek xalek dike. Mirov biaqil di w xalak de di hundur w xalak de dij. Hin bi hin, di jyan de, bi ziman re salixkirin di afir. Bi w re salixkirina bya, d nav l kirin, nas kirin   bi w re bibr kirin, hin bi hin di afir. Di jyan de, kevneşop, hinek ji w zdetir mirov kar bahse w bike bne ser ziman.

    Kevneşop, bi dtin bi tgihiştin kirina tevgeran re ya. Bi teybet , minaq, di hundur mal de jiyin, na bersawl, nzkatya d bav li kur qzn wan. Di hundur w nzkatiy de, w nzkatya li qz awa b ya li kur bi teybet w awa b, ev hem tn dtin. Di meji de tn salixkirin, naskirin, bi wate kirin piştre li gor wan t jiyin. Ew li gor w jiyin, dine bi kevneşop jiyin. Di nava w kevneşopy de w awa were jiyin. W i nzkat were nşandin, hatiya salixkirin naskirin bi wate kirin. Bi w re j, hatiya bi hiş kirin. Bi w bi hişkirin re, d mirov dernekeve derv w. Di erova w de j dij. Li gor w dij. Bi li gor w jtin re, w d di w erov xalak de bij. Bi w re w ew tevger, w bi kevneşopy re w zdetir bibin. Minaq, gotinn ku d bi kar bne, gotinn ku bav bi kar bne, gotinn ku qz bi kar bne, gotinn ku kur bikarbne hwd, w ev hem werina kifş kirin.awa tn kifşkirin? Li wan rastiya wan ya ku li berav t nern t kifşkirin. Kevneşop, di asl xwe de, destra jyane mirov a ku bi xwe re jyane mirov re afir ya. Bi w re ee wateye ku li wan tevgeran dih kirin, hin bi hin w bi wan re nirx bi afir. Ew nirx ku afir, d w bidest kifşkirina jyane mirov bikin. Minaq, ra sfkirin ya mirovan li hevd xelat a. Divt ku new kirin. Ji ber i, ji ber ku ew dil mirov dihşene. Bi zanna ku piştre ku hin bi hin afirya j, ku mirov l diner, d mirov dibne ku hem ji bo mirov ku dibje, weke derketina derv nirxn xwe ya ji aliy y l dibin j hrş nirxn w ya. Bi v yek re, d ev dihşene. Ji ber v yek, w d ji ber i ne baş a, ew w were salixkirin. Li ber w, ya rast iya, ew were kifşkirin bi aqil ser ziman. Bi w re, w d li gor w ya rasat w di aqil de were girtin bi hiş w ne derketina derv w w were li berav girtin. Bi v yek re, snorn kevneşopy dihn kifşkirin. Di deme guharinaka rzeke kevneşopy de j, ev xal li berav dih girtin.

   Hin bi hin, w gotinn ku werina gotin w hebin. Ew j, w zimn bi xwe re li gor w bidina afirandin. Minaq, weke gotina  ku ji wan demn kevne heta ro ku di nav kurdan de dih bi karhann dih gotin ku di erova kevneşopy de jiyin aqil ya, heta roja me dih gotin. Di v erov de hem, di w erov de jiyin rast t dtn hem j li gor w rastiy bi w re bi aqil ji zanebn dih dtin. Zanebn j, ji rastiyaka mirov dih hasibandin.

     Di v erov de pşketin pşvena zimn dibt. Ziman, weke xalaka ku di bi gotinn xwe re erova w snor w kevneşopy bi gotinn xwe yn ku bi w tn gotin re d şenber dike. Bi v yek re, ez karim bjim ku ziman, d ji vir pde, mazin dibe. Ziman, di temen w de kevneşop lezim e. B ku kevneşop hebe, bn, pşketin pşvena w j nab. Bi v yek re divt ku mirov, weke xalaka nirx ya ku di temen de kevneşoipy kifş bike. Kevneşop, bi w re hem pvajoyn bi aqil n pşketin pşven hene hem j ziman bi w re pşketin pşvena w heya.Di hanna li ser ziman ya aqil de, kirina gotinan nivsandina wan, aliyek pşketin bi zimn re ya.Bi v yek re divt ku ez bibjim ku ziman, di asl xwe de, temen pşketina bixwe j ya.L divt ku ez v j bjim. Kevneşop b an j tiştek din j b, ku di derbar w de gotin hate gotin, ew rewş an j tişt bi nav hat ser ziman bi salix bn hat naskirin hat fahmkirin, d ew astaka pşketin ya. Bi v yek re, ziman giringiya w, di asl xwe de, bi kirin mayinda kirina pşketin re j dih ser ziman. Ziman aqil, di vir de, bi away ku ew hevd bi w bi hev re ku diafirnin xatek j dixznin w weke riye tre n dinşannin. Bi v yek re, mirov divt ku bje ku aqil, di ser de, weke kirdeyek ku ziman jeer darjk a.Ziman weke darjk a. Aqil j weke kirde ya. Ev darjk kirde, di jyan de bi jiyin re hevd diafirnin. Bi gotina ku hat gotin re, w yek ya din bi pş ve bibe. L ku yek bi pş ve , w ya din j, bi w re bi pşve here. Bi v yek, d ew bi hev ve weke ku girday dimnin di jyan de. Ziman, bi v yek re, erova, xalak snor gotin diafirne. Bi v yek re mirov kar bje ku aqil j, snor ku xwe dide hanna li ser ziman, w d awayek xwe y pirr pşketi li gor dem bne li hole.L aqil, hertim j, ku weke darjka w gotinn zimn, tre hanna salixkirin naskirina w aqil ku mirov di w dem dike ku bne ser ziman dikin nakin j, weke aliyek din ku mirov bi hizir felsefe w re li ser bisekin ya. Hertim ji aqil ku mirov w afirandiya, ji w derxistian dengne ku mirov bi bjeyi biu salix bike piştre weke darjk w bi tp bje bike biderfet e.

    Di vir de, aqil, divt ku mirov w fahm bike, aqil, di ser de, di hundur w de ne ten bi zimn, l bi gotina w tgihiştina hundur w ku mirov fahm bike bi awayek felsefek j di vir de pdiv bi w heya. Ku mirov v yek, her weha bi teybet, nek, w weke ku aliyek hanna me ye li ser ziman, w lm bimne. Gotinn ku aqil dihnina ser ziman, erovaya wan, di vir de bi gotin bjeyn zimn re ya. Bi v yek re, mirov kar bje ku ziman, di asl xwe de, snor w  bi salixkirina bi bjey re ku hatiya kirin re ya. Bi v yek re, mirov kar bje ku ziman, di asl xwe de, bi xwe re, w tgihiştin j tine ser ziman. Di vir de, tgihiştin ziman bi hev re, weke bjey kirde w, jev re dibina darjk zanna di hundur darjk de. Di vir de, ku mirov v yek her weha bi awayek teybet han ser ziman, d mirov w aqil di hundur w de fahmbike. Ew away w y teybet j, di deme hanna li ser ziman de, hebna hiş bixwe ya. Aliy gotin y ku ew dih afirandin aliy w ku di hundur de zann t tgihiştin, bi hev re bi v yek re du aliyn giring n ku diu jyane mirov re mirov bi wan djna j. ..

   Di vir de, ziman aqil, hebna wan bi hev re di r de dimeşn. Ziman, divt ku mirov bibje ku erova w ya ku afirand, her dem beşek ji w hebna ku di w de, weke dunya w hatiya ser ziman a. Kevneşop, snor w, bi wan gotinn ku kifşbna n ziman tgihiştina di hundur wan de bi w ver girday ya. L divt ku ez v j bibjim ku kevneşop, pergelaka ji qil jra w ku afirya ya. Bi v yek re divt ku mirov bahse w bike. Ew pergal, bi snor w re ziman w re dem bi dem bi xwe re pşketin dike. Bi w yek re, her gotina ku w her tevgerya w salix dike dihne ser ziman bi xwe re, bi dem re wate xwe pirr wate dike. Bi v yek re, d hin bi hin, pşketina w mazin dibe. L mirov di w erov de dij, wan gotinn w fahm dike bi w re pşketina xwe dike. Ziman, bi v yek, divt ku mirov bibje ku ew pergalya kevneşop ku heya bixwe re dide jn kirin. Di xwe de dide rnandin. Bi w yek re bi w jyan re, w d pşketina w bibe. Di vir de, divt ku mirov bibje ku gotineka ku hertim di nava kurdan de kurd bixwe j w dihnina ser ziman, ew a ku kurd, bi kevneşopyn xwe ve pirr girday na. Ev gotin, di asl xwe de, divt ku mirov bne ser ziman, rastiyek bi aqil dihne ser ziman. Ev gotin, du an j s tişt an j pvajoyn pirr giring demdirj bi xwe re dihne ser ziman. Di ser de, ku end demn dirj ku pvajo bi pvajo ew demn xwe yn bi kevneşopya xwe re jyana, w dihne ser ziman. Bi w re weke xala din ya duyemin, bi w re aqil ku girtin di xwe de dana rnandin mejiy xwe li gor w end qas xort bi krah dana jn kirin a. Bi v re ku mirov weke xalaka syemin bne ser ziman, pşketina wan ya bi drok re bi bi hezar salana ku jn bya. Bi v yek re mirov kar bje ku pşketinaka mazin jyana. Ziman wan, li gor w di wan de rniştya. Ast bi ast jn kirina. Di kurd de, ku mirov di vir de di v erov de weka asta zimn ya li pş bne ser ziman di kurd de pşketina kurmanc ya. Kurmanc, ro, weke zaravayek kurmanc dih nan ser ziman. L di asl xwe de, kurmanc, ji w zdetir bhtir xwediy wate pşketinaka ku mirov bi teybet li ser bisekin ya. Ku mirov li drok diner, hem di deme Gtyan de j hem j dideme mtanyan hryan j dej, kurmanc, weke ziman dem ya. Li gor dem gotjn   bjeyn w afirandin a. Bi w re, giringiya ku ew ddidina kevneşopya, divt ku mirov bi teybet liser bisekin w bne ser ziman.

      Ev demn ku me bahse wan kir di droka kurdan de, demne civaktiya wan j na. Divt ku mirov bi v aliy ve w hilde li dest bne ser ziman. Gtyan, ne bin 400 an j 500 sal re bna xwediy serweryek. Di her deme wan de j, pşketinaka ku mirov w bi teybet hilde li dest bya divt ku mirov bahse w j bike. Ji ber ku her pşketin, hinek hebn pşketin pvajoyn zimn n ku pşketina bi r ve na dihne ser ziman. Bi v yek re, ji ber v yek, divt ku mirov hinek ku di roja me de j giringiy bide herme botan. Ji ber ku ziman kurd bi kurmanc li v herm li dora w demn xwe yn civatiy civaktiy dij di buhurne. Li w herm, ne ten ku di kurd de bi w yek re di kurmanc de devikn kevn afirna. Kurdn w der, ji ber v yek gelek ji wan, ro j, ji xwe re ji dla gotina kurd gotina kurmanc bi kar dihnin. Dibjin kurmanc, halo bn kurmanc wilo bn. Bi v yek re, li ser w re pvajoyn demn ber n kurd ku buhur na, bi v yek re, pvajoyn giring n mazin buhurandina. Di ziman de, afirna devikan, ne ten nşanaka hermtiy ya, ji w wirdetir, nşanaka bi w away end afirandin hatiya kirin bi nivsandn xwandin bya. Hinek j bi v girdann w hene. Di nava kurdan de ziman, bi v yek re, heta roja me, gelek wan gfiring day de. Ji ber i. ..? Ji ber ku wan di zimn de xwe dtina hebna jyane xwe bi kevneşopya w re dtin a. Bi v yek re, ew giringiya ku ew didin de, ku mirov di erova gotinn zimn zimn bixwe de li ser bisekin, mirov w kifş bike ku ziman, bi wan re bi pvajoyn xwe yn ku jiyina, bya pergalyaka aqil jr br bi wan re. Bi v yek re, divt ku mirov bahse w bike. Bi v re, divt ku mirov bibr bike ku xoslet teybetmendiyn mirov j bi zimn re dihn li hol diafir in. Ziman ku awa were bikarhann, li gor w aqil mejiy mirov dikeve awayek afirandin de. Şekl away tpan j, hinek bi v ve girday ku mirov gotinak bibje, mirov kar bibje ku di erova qarakter mirov de hinek xwediy hebn heyn ya. Di v erov de kevneşop dih afirandin diafir. Kevneşop, ku li ser tevgeryan b, w tevger awa biafir in, ew tevger j, ku awa werina nnşandin di w temen de w kevneşop xwe bide li hol li berav.

      Di vir de, em careka din bahse gotina girgamş ji aliyek din ve bikin, heta nahaka me ji du aliyan ve bahs kir, Aliy pş bibn afirn re bje gotin, me bahse w kir. Aliy duyemin duyemin j, bi deme ku bje di bikarhann de awa ku bi tgihiştin, weke ku xiyal di meji de bitgihiştin ji aliy jr ve awa tn afirandin watekirin salixkirin ew salixkirin ku awa t nasn.Aliy pş bi şenber li ser heyna bjey re di r de dimeş dih bi ber me ve. L aliy duyemin li ser tgihiştina kirde bjey re dimeş dih bi ber me ve. awa ku bi pvajoya pş ya ku me bahs kir deme ku me got girgamş dya xwe, mirov w rewş salix bike bne ser ziman. L deme ku me got girgamş pirr hstyar a, hing j w aliy w yn din y tgihiştin mirov w dihne ser ziman. Di vir de, di deme ku me han ser ziman de, cara duyemin, w ne weke cara pş b ku deme ku awa ku me gotina girgamş jev perekir bjeyn di hundur w de n weke ga gir dtin hwd, b. V car, w di temen tgihiştina di hundur w de b. Di temen aqiliya di hundur w de b. Ga, ku sawalaka gir dihne ser ziman, Girbna mazinbn qelewbna w ya li ber dihne ser ziman, bi w re deme ku mirov bi w gotina girgamş kir han ser ziman, w yek an j tiştek mazin qelew were ser ziman. Di erova vac tgihiştina gotin de ev wilo dibe.

       Ev asta duyemin ya di ziman kurd de, weke astaka pşket ya pirr li pş a. Bi v yek re, mirov kar bje ku ev ast, weke astaka bi tgihiştin hiş w diafir dih li hol ya. Asta ku bi tgihiştin hiş w diafir bi w re ziman bje gotinn w hene di jyan de kevneşop bya, bi w re mirov kar bje ku astaka jyan ya bi aqil a. Jyan, bikevneşopy re l nern, bi aqil re l nern a. Kevneşop, sbakayaka biaqil a jr, br hiş tde bya ya. Bi v yek re, mirov nikar bje ku ev buhurya an j ne buhur ya. Li gor rewşa ber ya ku buhur, li gor rewşeka din ya ku were, dibt ku ya ku di buhur(tw) b.

   Ji v yek, mirov kar bi zimn re pde her. Ji ber ku ziman, weke xalak giring ya w derdikeve li pş. Ziman, erova w ya pergal ya.Ew erova, bi bjeyn zimn re diafir. L bi bjeyan re gotinn ku hatina kirin, yan vegotinn ku bi xwe re d weke hevokn kin in rewşek salix dikin, bi wan re, xalbn diafir.

      Her bje, weke cama ku şikeşt kevyn hatin rastkirin wek hevd na, pina jr in. Bi v yek re, mirov kar kar bje, end ku mirov ket nava w de bi dahrkirin pde , mirov w bibne ku weke mirov di nav awreke ji d ku mirov di nav de her her w wilo li mirov were. Dawya di w de yin, w weke ku nebe. Weke breke ku bibin ard de kr di di ya. Bi v yek re, ew zann, bi gotin hatya kifşkirin. Snor w hatiya kifşkirin. Deme ku mirov bahse kevir kir, mirov dizan ku mirov bahse i dik. Ji ber ku min kevir dtiya zanm ku hişka ku mirov di rajiy de giran a, di deme ku mirov dirajiy de jev belav nab hwd. L ax wilo ya? Na, ew j ez dizanim ku ne wilo ya, min ew dtiya dizanim ku deme ku dirajime de dizanim ku hr a pi pi a., reng w sor an j reş hwd. Ev hem, ji w dmene ku min ew ber bi w re dtina na. Bi w re tn di kevina bre min de. Deme ku ez nav gotinek ji van herd gotinn ku min nav wan hildan w ev dtinn min n bi dmen ku di xve  min de na, w werina bra min. Ez wan bi br bikim. Ew bibrkirin, di w dem de, bi dmen di xve min de ya. L deme ku min kevirek yan j axaka din dt ne bi wan xoslet teybetmendiyn ku  di xve min de na, hing ew şekl din y ku min dt, w şekl ku min dtiya y ber y di xve min de bu guharne? Ji guharn xdetir, w dmenek din w di xve min de bibin bi herd şekl min dtina re. Bi v yek re, w jra y ku min ji n ve dt j, w di xve min de bicih bibe mayinda bibe. Bi v yek re, w hinek dn , ew dtina min bi cre bibe. d ji dla creyk du cureyn ku min dtina jra wan di xve min de hena. Ew rewş di aqil de, w bi xwe re, di derbar kevir de, deme ku min de hizir kirin an j han bra min, w ne ten yek bne bre min. W herdyan bi hev re bne bra min. Bi v yek re, ew xv, d di xwe de xwediy herdyan jra wan a. L ziman, w herdyan weke kevir bi navk. L w deme ku got ku ev herd kevir in j, w bizanib ku xoslet teybemndiyn wan jev cuda na.

  Kevneşop, di asta w de, divt ku mirov bne ser ziman,ku asta w deme w, pirr pşketya. Di jyane j li n hatinn mirovan nern bi tevger kirinan de vegotin roknku dihna vegotin, weke astaka mazin ya w dem ast ya. Asta w dem bi wje hwd re dih li hol. Bi aqil hev re t ser ziman. Hizir, di w dem de, pşketna w d mazin a. Di deme kevneşopy de, pşketina w, derdikeve li pş. Kurd, kevneşopya wan, hizreke wan ya drok bi hebna xwe ya ku afir de bi xwe re diparz. Bi v yek re, divt ku mirov w bne ser ziman ku aqil, d cureyn qil hwd, pşketina w diafir. H di deme Gtyan de b di deme Mtanyan de b ku bi devk b bi awayek din n vegotin de b afirya. d hizrn xwe dinivsnin dihnina ser ziman. Kurd, di w yek de di w dem li pş in. Hem bi zimn re hem bi pşketina dem re hem j bi gelek aliyn din n pşketin pşven, deme Gtyan, weke deme antikk a li ber dicl ya ku hatiya jyin. Di w dem de, civat hene. Li dora mr key bi hev re levcivin heya. BI devk her deme ku lev dirunihin, karin pirr ji hevd re bnina ser ziman. Ziman wan j bi v yek re, mirov kar bje ku pşketya. Gt, hem kevneşopya xwe hem j nirxn xwe ji aql hemyan bi jyane xwe re bi aqil dijn. Mtan, Hr Ur, di wan de, kevneşop pirr mazin li pş bya. Di deme wan de, kevneşop, bi wan re pirr li pş bya. Bi ser jyane xwe re sadsal buhurandina. Bi w re bi w buhurandin re kevneşopyn xwe afirandina. Di oltya xwe de j yek xwdatiy dihjn. Bi w re divt ku mirov bibje ku deme Qasst Loryan, demne ku weke deme Gtyan in ji aliy qarakter xwe ve. Pirr mazin bi aqil xwe re li pş in. Li herm serwerya wan heya. Bi jyane re li pş in. Gotina kevneşopy, bi awayek ku dih heta demde Medya ji w bi vir de tir j, li pş a car bi car ez karim bjim ku di ser ya mr j key j. Bi v yek re, mirov nikar ten di w anda wan de bahse kifşkirina mirovek ten bike. Ji w zdetir mirov kar bahse kifşkirina kevneşop bi wan re bike.

    Ev dem hem pşketinn wan, bi kevneşopy li pş in. Ku mirov li bersiva ku kurd heta roja me j awa karin ku hebna xwe weke civat bi parezn, divt ku mirov di ser de li wan xaln kevneşop ku li ser mr re ne j na biner. Mr kurd, ku mre bota j b, ku end karib ku li gor w kevneşop bijya bi aqil gotina bi w bigota, w ewend bikariya xwe bi xalk dora xwe kj bide her kirin pejirendin.  Ziman w, pirr mazin li pş a. Di deme ku diaxiv, pirr bi saf sade di axiv. Gotinn xwe bi zanebn dibje li dora xwe dide her kirin. Her mr, weke kui ber bya deme ku b mr, w pş di bin avderya zaneyn civat ku ew pr kaln civat bna, w bi buhurya. Ku karib li ber wan gotina xwe bi rast bide her kirin baş biaxifta, w hing ew bihata her kirin. Bi v yek re, w d piştigr ji civat j bistanda. Bi v yek re, d w mazin bba. anda civat, bya, w li gor w gav bihate avtin jyan bi hate jiyin. Mr, ew mirov b ku bi kevneşopyan bi r ve di xalk j bi w na w re li dv di.

       Bi v yek re, mirov kar bje ku wje derketiya li pş a. Gotina ku dil mirov xweş dike, dih gotin. Gotin, hem deme ku mirov ew bihst hem j y ku got, ku dil wan xweşkir bi gotin an j şand, hing, hst divt ku mirov bahse w bike. Hest, di asl xwe de, pvajoyaka pşketina bi aqil dihnina ser ziman. Bi v yek re, divt ku mirov bibje ku ew pvajoya aqil, pvajoyaka meji, bi w re pirr mazin pşketya. Hiş meji, pirr pşketya xwe dide der. Hiş mej, dike ku ew histyar biafir bibe. Mirov, bi w re d dike ku mazin bibe. Bi w re mazin bn, w hin bi hin, aqil mirov di nava xwe de ztir bi pvajoyn pşketin n dimeji de bi pş ve bibe. Hest, temenek pirr bi hiş hestyar ji aqil re di meji de diafirne. Li ser w temen re bi hestiyar hişbn diafir. Ji w dem re ku aqil d pirr bi tevgeriyek ku dimeji de dij re, jra hstyar diafir. Ev j, bi teybet mirov kar bi jr re bne ser ziman. Ev rewş afirandin, hem j, xwediy pvajoyan teybet n bi meji pvenn di w de re na. Bi v yek re meji, deme ku mirov hestiya dibe, ji hemp aliyn xwe de di xwe de bi tevger a.

     Bi v yek re, mirov kar bje ku di demn Gtyan de, ew pvajoyn pşketin n bi aqil jr hatina jnkirin. Bi v yek, mirov kar bahse pvajoyn teybet n pşketin bi v dem re bike. Heta mirov dih deme mediya, mirov kar bahse w pşketin bike. Ziman zend-avesta, ku mirov l diner, mirov fahm dike ku end pşketineke mazin heya. Bi w re demn piştre biteybet deme Şadad merwenyan demne ku bi aqil re ziman kurd pşketinna drok jyane. Divt ku mirov bibje ku bi teybet ziman l Herr ku mirov bahse w bike, mirov divt ku hinek bi teybet bahse w bike. W di nav w pşektin de bi zanna xwe re ziman xwe y teybet wjey afirand. Li ser w re han ser ziman. Di xweşik axiftin de lk Herr, xwediy teybetmendiyeke mazin a. W ziman, di w de xweşikatiyak didt bi w re dihan serr ziman. Ew xweşikatiya w didt, w bi w dihan ser ziman.

      Di deme w de, ziman kurd, astaka ku weke w asta pşketin ya ku em ro di v sadsal de dijn jn kir. Bi awayek pirr bi min ez karim bjim ku ew di ziman xwe de ji aliy tgihiştin bi karhanna bjeyan gotinan bi awayek bi zanebn ji asta roja me di buhurt. V yek, ez karim di ser de weke xalaka sereke bnina ser ziman. Mirov ku bi ziman xwe re di ser xwe de rehet b, mirov w di afirandina bi w de h bhtir karib bike. end ku ber l Herr bi end sad salan jyana, Baw Tahir uryan baw Henif Dnwer j hene. Van zanayan j ji snor xwe derbas kirin. Pirr pirtk nivsandin. Divt ku ez bi teybet bjim ku end ku ro di dest me de pirtkn w nn j, l Herr bi xwe j, nekm van zaneynmazin nivsandiya. Ber l Herr zaney ku bi asl xwe kurd bn n weke Weysel qaran jyan. Ziman Weysel qaran ji aliy feshya w ve heta roja me j di nav xalk de liser gotin bi rz hrmet tn gotin. Nav van zaneyan bi teybet bi nav zanyen ol derket. Ew di deme xwe de wilo j bn. L di deme xwe de, wan mirovan pirr aqil hanna ser ziman. Aqil bi xalk di civat de dana her kiirin. Bi w re mazinatiya xwe j dana her kirin.

     Weysel qaran, heta roja me j, bi teybet li herme botan bahse w ziman w y xweşik t kirin. Ku bahse w dih kirin, car bi car yn ku bahse w dikin, hin gotinan ku weke gotinn w na ku w gotina bi devik bi awayek dn bi nivsk b ku hate roja me hatina j tnin ser ziman di nav axiftinn xwe de. Ji wan gotinan levkirina wan gotin xweşik gotina wan gotin, mirov h bhtir fahm dike ku ew end xwediy zimanek pirr mazin pşket ya. Bi w ziman xwe re xweşik hanya ser ziman ji xalk re bi w re xwe bi xalk bi w xweşgotinya xwe re xwe daya her kirin. Di w dem de, zaneyn ku heben, ku k ban ji kj der dever j ba, j zimanek baş y xweşik axiftin ku tde zanebn li pş a dihat xwestin. Bi w re, w j ku heta j hatiba gotina xwe xweşik dikir bi zanebn dikir dihan ser ziman. Bi w yek re ziman w, bi w re dihat her kirin. Ev weke xosletek dem b. Dem heta ku t deme herr ev yek wilo ya. Di nav kurdan de heta ro j, ku bahse herr dih kirin, bi gotinn w re, weke ku bahse nebiyek were kirin a. Ku bahse w dih kirin, gotina pş ew a ku ew end bi xweşikgotin b. end dikar ku xweşik biaxifta bihanya ser ziman. Herr bi du tiştan bi teybet derkete li pş. Yek zanebna w b ya din j ziman w b. L car bi car hem di gotin hem di deme ku pişt w re bahse w dihat kirin de di gotin de ew bahsya ziman w dihat derxistin li pşya w zanebna w j. end ku mirovna di gotina xwe de ew digot j, divt ku em bjin ku ziman bi xweşikatiya xwe re dernekeve pşya zanebn. Bi w re dimeş. Di l Herr de j ev wilo b. L yn ku bahse w dikirin, hin di xwestin ku w ziman w y xweşik bnina ser ziman, carna wilo digotin. Gotinaka ku heta ro j di nav kurdan hebna xwe domandiya heta ro bi l Herr re heya. Ev ev a. Di deme ku yek di civat pirr xweşik di axift d dil mirovn li dora xwe l dihisandin ji xwe xweş dikir, d digotin re ti deme ku axift ten herryek da nşandin. Ev gotin ku digotin te herryek da nşandin, di w wate dihat gotin ku ti hing xweşik axift, di biqas hrr xweşik axift. Herr di axiftin de di xweşik axiftin de heta v deme me j di gotin de xweşik axiftin de weke astak ya. Ew ast, ji her mirov re dib weke astaka ku mirov xwe bigihniy de b. Bi v yek re, miirov kar bahse herr bike. Di rastiy de, ten ku mirov li w gotina ku di nav xalk de t gotin ya ku digotin te herryek da nşandin, di deme ku ti axift, ku mirov ten li v biner, mirov w fahm bike ku ew end li pş a bixweşik axiftina xwe re.

      Ziman kurd, bi zanisttya l Herr re dikeve demeke xwe ya njen ya n de. Ew dem j, ev deme ku em ro w dijn a. Ev deme ku em w dijn, di asl w de, temen w bi awayek zan tgihiştin, h di w dem de hata avtin. Di w dem de, l Herr, pşketina ku da kirin, di deme w de ku hebn, desthilatdariya merweniyan bi w re jn b. Ew deme n ya bi qil ku pş dikeve, di kirin jyan de, w bi deme desthilatdarya Şadadyan Merwenyan w karger pşketina xwe bibne. Zanist v dem bizan, h ji deme zanist mazin Man ve dest p dike. Man bi kevneşop, di w dem de pşketina ku bi hizra di ser de dih ser ziman, w piştre ji w pşketina pişt w re ku w b jiyin re j w b temen. Ew w di ziman, and kevneşopy de demeke njen bixwe re bide dest p kirin. Pişt re, w ne bi gelek re w derketina ola misilmantiy bibe. Bi w re, w d ew pergalya ku man li gor w hizra xwe hanna ser ziman ya zdtir Zerdestitiy, w zde di jyan de kargerya w nebe. L w hizrn w, bandra wan j pirr mazin bibe. Zanistn weke baw tahir Uyan Bawe henif dinwer derdikevin. Ew, w hizra ku li gor away pşketina n ya Misilmantiy ku bi temen dike w bnina ser ziman. Ew bi v yek re, di asl xwe de, bi hizrn xwe yn ku tnina ser ziman, w di naqabna kevneşop, and ol de w ahangek bidina kirin. Ew ahange ku ew dikin, w piştre di jyan de wate xwe bibne. Li ser w kevneşoptiy re w ne li kurdistan ne j li hermn yn dor weke ku di nava farisn ku di w dem de bi nav sasanyan tn nasn w Man bandra w bibe. Man, i t kirin j, pşya pşketina w nay girtin. Ziman ku ew p dihne ser ziman, ew ziman, di roja me de bi away w re d km dih bi karhann. Ew away n, ku dih li hol, w bi zimanya xwe re w hol rab.

      Di deme n de, ku dem t deme l Herr, di asl xwe de, l Herr w ol awa bi kevneşopya xwe bij, w bi awayek rast pak tne ser ziman. W awa herdyan bi hev re bihun w tne ser ziman. Bi v yek re, divt ku mirov bibje ku w demeka bi aqil bi v reng li kurdistan li hermn din n herm da dest p kirin. l Herr, weke weysel qaran, w nav w hizra w ji snor xwe bi buhur w li ne ten li kurdistan, w li herm bigişt were ser ziman. Bi v yek re, divt ku mirov bibje ku ew deme w ku w jn kir, di asl xwe de, deme ku mirov divt ku w bi teybet fahm bik ya.

     l Herr, end ku mirov w weke mirovek mazin bne ser ziman j, w km bimne li ber w nav w. Ew zanist mazin, bi teybet, w zimanek xwe afirand. Di asl xwe de, ku mirov li hizrn w biner, mirov tehere w divt ku mirov fahm bike bi ziman w re. Ew xwediy ziman xwe y teybet a. Ew ber v roja me bi hezar sal ber jya ya. L ew ziman w y xweşik teze ku wilo xweşik levhatya, di roja me de rast minaqn w mirov nay. Ti mirov ne gihiştya w asta w ya ku mirov w weke w bi w teherya w bne ser ziman. Ziman w y teybet, y zanebn heya. Bi v yek re, ziman teher, bi w re levkiriya bi hev re afirya. Bi v yek re, ew di asta zanisttya mazin de dihne ser ziman. Bandra w, bi v yek re bi ziman w y xweşik ku kar lev bne w teherya w ya ku bi aqil w re ku pirr bi zanebn ku kar bide berav, bi w re mirov kar bahse w zanebna w bike. Bandra w, bi v yek bi ziman teherya w li ser dora w bya.

   Berhemn w yn ku w bi dest xwe nivsandin, gelek ji wan ne gihiştina me dest me. L ji wan berhemn w axiftinn w j, hin beşne ku gihiştina dest me n bik j, ku mirov ten li gotiniya wan diner, mirov w hza levhanna w di cih de kifş dike. Mirov, bi rast ji w away w pirr acmay dimne. Bi awayek ku bi zanebnaka pirr pirr mazin ew lev dihne. Ew deme ku hevokn xwe ava dike, hem di wateya gotinan de ku bi hev re levkirina wan li gor rewş pirr xweşik dike hem k, gotin pirr xweşik dizan ku w awa bikarhan. W bje di i away de bi kar bne, pvakokaka awa pve bike an j di kjan rewqş zanebn de pde bike, ew w di derbar w de xwediy zanebna xwe ya ku ew pirr serwer w ya. Zanebna w, di vir de, divt ku mirov bibje ku ew w di astaka bi zanebn de dihne ser ziman. Ziman, bi karhanna w di levkirina gotinn w de zanebnaka zimn ya teybet ku pdiv bi w heya, ew xwediy w ya. Bi v yek re mirov kar bjeku ew di derbar zanna zimn de, bi v yek, xwediy zanebnaka mazin ya xas a.

      Ziman, bi du tiştan mirov kar w pirr baş qanc bi kar bne. Yek ji wan, li serwer zanebna zimn re serwerbna bi zanebn ya di derbar zimn de ya. Gotinn ku hene, zann wan bi karhanna wan, di derbar w de, zannaka teybet ya zimn divt. Mirov, v yek, bi w re di cih de bi w re kifş dike. Bi v yek re, aliyek t ser ziman. L aliy din j, mirov iqas bi xwanda zanebna, ev j aliy din y teybet y ku mirov bi w re kar bibe serwer zimn. Bi v yek re, mirov kar bje ku ew mirov bi xwandin perwerde xwe re li pş a bi zanebn a. Bi v yek re, d ew awa kar zimn bi kar bne, dikar bikar bne. Zanebna zimn, bi w re heya. BI w re bi w zanebna zimn re, zanebnaz aqil ya felsef bi w re pirr xort a. Ew, tiştek dike. Ew j, her weha ev a. W zanebna mazin ya felsefik, bi zanebna xwe ya di derbar zimn re bi hev re dihun. Bi v yek, d ew digihij serwerya teybet ya bi zimn re. end ku d kar ziman bi xweşikat bi kar bne, d bi w re kar hizra xwe j bne ser ziman bi w re.

      Hrr, di vir de, mirov kar bje ku, deme ku mirov li ser w dihizir, mirov bi teybet digihij perspektifeke zimn ya teybet. Bi w re mirov digihij w perspektif ku mirov awa kar zanin zimn bi hev re bihun. Ew ji xwe, zimn zanebn, bi hev re ji hevd dibne. Ji ber v yek, ew gihiştina yek gihiştina ya din j dibne. Bi v yek,. W giring daya xwandin gihiştina zann. Bi w re d ziman xwe w end bi zanebn kiriya, ewend j kirya ku ziman xwe baştir bike. Bi v yek re, riya w ya bi zimn di zanebn de di buhur dit.

      Di vir de, deme ku mirov li berhemn w yn ku gihiştina dest me, ku mirov li wan dihizir, mirov tiştek kifş dike, ew j her weha ev a. Ew xwediy perspektifeke ku zanebn, zimn jyan de bi hev re di ahangek dibne. Li gor w, zanebn, xwd daya mirov ku mirov karib di jyan de di riya baş ya ku xwd daya pşya w, di w de her bimeş. Bi v yek re, ew meşna di jyan ya bi jyane mirov re, li gor w, meşna pirr bi teybet e. Jyane, bi w re, weke ew cih ku ew meşn tde dib cih ku azmna me l dib ya. bI v yek re, ew roja zanebn di vir de bi w meşn re mirov end ku karib aqil bi kar bne mirov w karib di jyan de serkevt. L deme ku mirov li Hrr dihizir, mirov tiştek din j kifş dike. Bi teybet di berhemn w di dest me de bahse w nn a, l weke ku ew aqil, mazin y bik ku hebe, aqil li gor cureyn xwe li beşan hatibe beşkirin, mirov hilme tgihiştinek di deme ku mirov w dixwne di hilde. l Herr, bi felsefe tgihiştina xwe re xwediy metafizka xwe ya teybet a. Ew di erova zimn de bi teybet bi zimn re hinek weke ku dike ku w metafizka xwe bne ser ziman. Bi v yek re, deme ku mirov hizrn w dixwne, mirov dibne ku ew bjeyan bi du awayan bi kar dihne, away pş, bi bje gotinya w re ya. Ku ev ava di erova darjkya gotin de dih ser ziman a ew di v de ku bi dubeşan b, beşa darjk ya kird ku hebe, ew xwediy nzkatiyek ya. Bi v yek re, ew aliy din y ku ew bi w nzkatiy li gotin dike, ew j ew ku ew wateya ku bi aqil, jr, br hst re li gotin hatiya kirin a.Di erova nzkatiya duyemin de, w hest hwd bi teybet hilde li dest w hv mddetek ji hst weke ku kirya. Mirov, v yek, bi w re kifş dike.

      Pişt w re zaneyn weke teymiy Harran tn. Şx teymiy harran bi asl xwe ve kurd bya. W, zanebna ku hanya ser ziman, di asl xwe de, divt ku mirov bi teybet li ser bisekin. W aliy ol di zanebna xwe de pirr derxistiya li pş. Di ol de cihan hwd, hin ji wan mijarn ku ew bi teybet li ser sekin ya. Şx teymiy Harran, bi pirtknku di nivsandin re w pergalaka perwerde bi ser xwe afirand. Li Medresa harran pişt w bidusad sal an j hata ssadsal re j pirtkn weke pirtkn perwerde yn ji temen hatina bi karhann xwandin. Ssteme Şx teymiy harran ya perwerde ya ku w li kurdistan li medres bicih kir, heta roja me j, h bi teybet li ser lkoln ne hatiya kirin ne hatiya fahm kirin. W, bi ser xwe, ku tre medreseyek bike pirtk nivsandina. Ji bo her temen pirtk nivsandin. Pirtkn w, ne pişt w re ji snor kurdistan derbas kirina li cihan slam bixwe j bna pirtkn perwerd. Şx teymiy Harran, demeke ku di naqabna deme l Herr piştre heta ku dem t deme Meley Cizr hwd, ew, demek di afirne. Bi teybet, bigih dem dike. Zanebna w dihne ser ziman. Ziman w dike dihne ser ziman. Bi w re, aqil w j li gor dem dihne ser ziman.  

      Ji w deme ku tde l herr jya b, ku ji w dem dem t deme meley Cizr hwd, d w di w deme Meley Cizr de, w ew away pşketin y deme n ku bi l Herr re dest p kiriya, w biaqil pşketina xwe h maztir bike. Di v dem de, gotinn ku pirr li ser ser t hşandin wastandin, hem j, gotinn aqil n weke jr, br hwd in. Bi v yek re, d w bi deme Meley Cizr re, w demeka n ya pşketin w heyn bebna xwe bi teybet derxistin. Meley Cizr, teybetmendiya w ya sereke ew a ku w ew deme aqil ku li gor deme njen n, w bi aqil re bi pirtkn ku nivsandin re bitemen kir. W 43 berhem nivsandin. Pirtkn w li medresa sor, pirtkn perwerd bn. Li ser wan re perwerde dihat dtin. Ziman xweş bi away helbestger, w weke ku l Herr zanistn n kurd re heya, w bi w re j w hebe w derbikeve li pş. Di droka ziman kurd de, Meley Cizr, weke demeke nya teybet e. Ew deme w, bi w re bi w teybetmendya xwe re, dih li hol ser ziman.

    Di ser de divt ku mirov bibje ku xoslet teybetmendiya Meley Cizr ji aliy Zimn ve, ku weke l Herr, w j ziman xwe afirandiya di nav civat de daya rniştandin. Bi gotinn teybet n ku bi kar dihan bi away ziman xwe re meley Cizr, demeke di ziman kurd de. Ew njenya ziman l Herr, w xwe bi Meley Cizr re bi awayek pşket bide der. Meley Cizir, w ew w ziman, ten wilo weke ziman nehle, w bike ziman xwandin  nivsandin j. Bi v yek re, w, li medresa sor, ew dem pşxistin daya kirin.

     Li Medresa Sor, ziman Njen perwerdehiy ku bi meley Cizr re li gor pşketina njen w rniştin bi xwe re li medresa sor bike. Medresa sor, bi v yek re, di asl xwe de, weke zankoyaya teybet e njen e. Divt ku mirov w bi teybet bibje. Heta ro j, li ser w pşketina di ziman perwerdekirin medresa sor de ku hat bikarhann, li ser ti lkoln ne hatina kirin. L ku lkoln werina kirin, w were dtin ku ziman medresa sor, ziman njen pşket dem ya. Di w dem de, civate kurd, bi pşketina xwe re di astaka pşket ya mazin de b. Di nava w de zanistn w yn zana mazin hebn. Hem j, xwed pirtk dwan bna. Li dv wan, bi dehan pirtk mana. L ro, yek ji ji wan ku em bi xamgn bjin di dest me de nn in. Ev j, xamginiyeke mazin dike dil mirov de. Gotinn qil, n weke n jr, br, brewer hwd, di w dem de li pş in li ser wan hizirkirin heya hizir tn ser ziman. Bi teybet, li ser aqil hizrn ku tn ser ziman di zimn di v dem de pirr in. Di v dem de, aqil, weke ku ji n ve li gor dem pşketin plşvenn w t kifşkirin. Ya ku mirov w di ser de di v dem de dibne ev a.

      Ziman, bi v yek re, mirov kar bje ku di v dem de bi teybet bi gotinn xwe yn qil pş dikeve. Gotinn biaqil tn kifşkirin fahmkirin bi wan re hizir tn ser ziman. Zann, bya weke qadaka ku zanistek ji deme nemaya ku dest neavtiy de j ne hanya ser ziman. Di v dem de, gotinaka ku pirr dihat ser ziman hata deme me j dihat gotin heb. Ew ev b, biaqil ba na j dihat gotin ku ti axift te gotinn xwe got bi zanebn bibj. Ev gotin, ber w dem gotinn ku dihatina gotin bn. L di v dem de bi wan re tgihiştinek dibe. Di asl xwe de, ew gotin bixwe j hem bi deme ku tn gotin re hem j di xwe de zanebnaka ku mirov w fahm bike heya. Bi w gotin re hem hevd dewet bi zanebn gotin dih kirin hem j li ser zanebnek gotin tn gotin. Yn ku gotina xwe dibje, dide der dixwez ku bide kifşkirin bi dora xwe ku ew end bi zanebn a j. Bi v yek re, ev dihn ser ziman. Ev dem, bi v yek re, demeke ku bi aqil gotinn aqil re xwe ji n ve weke ku dide kifşkirin nivsandin a. Gotinn  biaqil, div dem de do kurd de pşketina wan zde na. Li gor dem zanna w pşketin dibin. Di nav kurdan de, ku weke kevneşopbna ji demn ber zayin hebna wan xwediy pşketin bya beşn astronomi, fen hwd j di w dem de di nav w zann de dihne ser ziman. Bi teybet, di v dem de hizreke ku bi teybet di derbar zansttya bi v reng de heya. Minaq, heta ku demek hinek bi pişt deme meley Cizr w zanistn kurd n weke mele Xall kurd derbikevin ji herme Srt w bi azman fezey ji xwe re bikina mijar ku li ser binivsnin. Zanna van mirovan ku di roja me de, h j, li bend kifşkirin hanna xwe ya li ser ziman a j, divt ku mirov bibje ku di qada zanistiy de gavaka giring bi kifşn kirina n di qada tgihiştina mekank fizik de avtina. Di van deman de bi v yek re, w gavak giring were avtin. L piştre ji ber ku rveberya siyes ya kurd ku piştre w bigir bipiştgir bike kmb, d ew pşketin projeyn w j nvr mana.

       Ev demn ku bi aqil pş dikevin, w aqil d bi awayek ku ne ten pş dixin, ku w awa di jyan de bikarbnin j li ser ser di wastnin. Bi v yek re, ew dem ji aliy pşketin aqil xwe ve demeke ku bi aqil mazin bya. Zanyarya van demen ya zanistn van deman ji ti aliy ve bi zanist lkoln heta roja me j ne hatiya kirin. Bi v yek re, mirov kar bje ku ew h li bend kifşkirina xwe na. Wan hizir hann ser ziman ku mirov w awa bi w bi r ve her pş bikeve. Di ser de riya pşketin ya bi aqil zanist raxistin li berav li hol. Bi v yek re, xwestin ku li ser w riy mirov bimeşn.

     Aqil Meley Cizr, di roja me de j h ji aliy kurdan bixwe ve j bi temem ne hatiya kifşkirin. Di roja me de, ew zanist mazin bi hinek qasidn w re ten weke helbestvanek dih ser ziman. Ya ku hinek j, mirov dihşne di rastiy de ev a. Ew raste ku ew aliy wan y xweşik gotin hanna li ser ziman hebya li pş bya. L wan bixwe j, ku ro ew sax ban ji wan bihata pirsn, w wan ji w zdetir bi aqil ku hanbn ser ziman, w bixwestan ku bihatan kifşkirin ser ziman. Bi v yek re, wan di riya zanistitiy de i da pş? i pşnyar kirin ji bo pşketina mirov? W bi xwestina bersiva van pirsan re, w bixwestan ku aliy aqil zanist y ku di dem de wan dixwest ku w bnina ser ziman bihata kifşkirin ser ziman.

     Meley Cizr, gotina aqil hildaya roja xwe li ser sekinya. W pirr pirtk nivsandina. Bi w aqil zanebna xwe ya ku hanya li ser ziman re ew ji zaneyn kurd n herm n ku piştre tn re dibe bingeh. Bi v yek re mirov divt ku bibje ku Meley Cizr, aliy w y aqil li pştira. Heta ro j, di nav zanistn ku ji w dem bi agahdar in n li herme botan, ku mirov bi wan re dide distne, mirov ji ziman hanna wan ya li ser ziman fahm dike ku w aqilek mazin hanya ser ziman. Bi teybet, deme ku bahse w dih kirin, pş, bi vegotin bahse aqil w bidrj dih kirin. Bi v yek re, mirov kar bje ku aqil w li pş bya. Felesfe bi w re li pş bya. Di roja me de, ku mirov w zanist ten weke helbestvanek şrove bike ten wilo bne ser ziman, w hem li w hem li w zanista w j, weke nzkatya ku pirr xelat b. Bi teybet, aqil w, li bend kifşkirina xwe ya li gor zanyarya ku w hanya ser ziman. Di ser de di vir de ku ez bjim ku end beşn ji zanista aqil ku ji w li bend hanna xwe ya li ser ziman in ev in. Yek bi teybet bi felsefeye aqil hanna li ser ziman felsefe vac ya. Ya dyemin, ku di roja me de j wilo zde zansta w h wilo nay kirin, Meley Cizr gotinn jr br, weke gotinna teybet n aqil dihilde li dest li ser wan dihizir. Hizirna dike ku ji wan werne ser ziman. Heya w ji xve mirov heya ew bi bizaneya di derbar xv de ku xv bizann re tişya. Ew li ser w ser dihne. Ew pş, bi aqil li ser ser dihşne dixwez ku w fahm bike. Bi ew zanna bi me re ku hata roja me j li ser nav w ji gotinn w bal dih kişandin li ser v xal. Di vir de, divt ku ez bibjim ku ji wan vegotin gotinn ku bi ser xwe diderbar w tn gotin, mirov ji wan fahm dike ku ew di v xal de bi zaneye dike dixwez ku di ser xwe de bi w re bi pş de her. Meley Cizr, li ser aqil jr aqil br ser wastandya. Bi w re, w giring pirr mazin daya hişkirin. Li ser temen hişkirin sebebn w xwestya ku bigihij hin zannna. L hiş, ji bo w weke gotina giring bya. Hişkirin, w ji rast nirxeke mirov ya baş qanc dihasiband dihan ser ziman. Bi v yek re, divt ku mirov bibje ku gotina aqil, weke gotinaka ku di bin w de di ser w de ku xwediy hin gotinn din n weke jr, br hwd in, heya. Bi v yek re, ew ser xwe li ser aqil di wastne. Li ser perwerdekirin pedegojiya perwerd hizirkirinn w hene. Ew bixwe, mamosteyek ku mirov bi perwerde dikir b. Li ser w yek j bi zan disekin. Ji bo ku mirov di ser xwe de bigihij zannaka mazin, ew di xwe de di tahbaka mazin de b. Bi v yek tgihiştin, w di deme xwe de pirr hanya ser ziman nivsandiya. Meley Cizr, divt ku mirov bibje ku bi v yek ji aliy felsefe w ve h divt ku were kirin. H divt ku aqil w were ser ziman. Bi v yek re, w hing w were dtin j ku w di ziman kurd de end pşketinaka mazin daya kirin di deme xwe de end aqilek ji bo tgihiştin pşketin danya li hol. Bi v yek re, w were dtin ku ew biser xwe, weke pvajoyek re di pşketina ziman kurd de di droka ziman kurd de.

      FONOLOG

     Di bjey de, dengn ku derdikevin, mirov end di derbar wan de xwediy zann agahy? Bersiva v pirs di ser de, mirov di zimn zanna w de kr didr dibt. Ziman, dengn w yn ku tde dihn ser ziman, bi di ser de, bi wan dengan tişte ku mirov qast w kir han ser ziman a. Bi v re, deng, deme ku mirov j re da hing, mirov w bi deng dike. Dengdan, di asl xwe de, di bjey de, hinek j qarakter gotin y bi tişte ku hatya salixkirin j dihne ser ziman bi xwe re diparaz. Bi v yek re deme ku mirov deng da, hing ew dengdan, mirov di gotin de digihijne tgihiştinaka ku mirov w di vir de bi teybet hild li dest a. Dengdan, deng ku ji bjey y derdikeve, ku mirov awa l hisand, w wilo di xve me de cih bigir. L di kurd de, ku mirov li ser dihizir ji aliy fonolotika w ve, mirov dibne kifş dike, hin bjeyn w yn ku bi qarakter xwe y qayim j hene. Bi v yek re, d deng dan, hinek, din kr didih li hol ku mirov w fahm bike. Qaraktert, hinek ji bi pvajoyn bjey yn ku buhurandina re girday ya. Di vir de, ku mirov hinek dn li ser dihizir, mirov fahm dike ku ziman kurd, zimanya w, di demn xwe yn pşketin de, bi fonetikn cuda hatina gotin. Bje ku ku di xwe de by xwediy qaraktertiy, hing, mirov kar v yek bi teybet bibje. Di dem de bi yek ji wan an afiriya na j hatiya bi karhann. Ev dengt j, di asl w de, di bjety de.  

     Bje, qarakter w, bi teybet ku mirov li ser temen w y fonektik dihizir mirov fahm dike ku hinek j di w qalib girtina w ya bideng bi w re kirdetiya w ya ku heya re, di away xwe y ji temen de xwediy qarakter byn ya. Deng, awa di bjey de hatiya kifşkirin, bje ku hatya afirandin ku ew w deng bide, w dengdana w deng kifşnak. Di asl w de, ya ku kifş dike, ew qarakter w y ya. Qarakter, hinek j li ser tp re di r de dimeş. Zanna tp ku ez j re bjim tpolog, bi w re hebna xwe ya ku mirov w fahm dike de, deng ku dih derxistin bi bjey re kifşkirinek dide li der. Minaq, deme ku me bja j hilde li dest, di vir de, di vir de, mirov w bibne ku qarakter dide deng, tpa j ya. Tpa j, qarakter j bi deng didiy de. Di vir de, ten mirov di ser de w kifş dike. Mirov bi v yek re, ku ten weke bjeyek j hilde li dest, mirov w weke ku ji kird hat vala kirin w kifş bike. J, di ser de div ku mirov bibje ku bi jy re dih kifşkirin. L tpa j, bixwe j, bi ser xwe, di xwe de bi dengdariya xwe re hin qaraktern weke ku veşartna di w de, di deng w de dide li der. Di ser de, li gor zimn, ew dengdariya j, w bi xwe re w hsa ku bi mirov re dike, weke ya ji w ya hwd ku mirov kar h gelek kifşkirinn din weke adyete w ya qarakter ku di xwe de dide li der, ku mirov wan kifş dike, mirov v yek her weha weke xalaka sereke di bin qarakter de w kifş dike. Di vir de, ya ku w hs bimirov re dike, ew zanna me ya di xve me de ya. Bi v yek re, mirov kar v j bje ku bi w re weke hs bi mirov dibe dih bertgihiştina mirov ew hsn ji w tpa j j, mirov fahm dike ku di temen w bixwe de j hin pvajoyn w yn jnby ku tgihiştina w di xve me de heya di deme ku mirov bahse w kifş ew qarekter w kifşkir pde , w ew zann tgihiştinn pvajoy j, w xwe bidina der ku mirov wan bi teybet fahm bike.

      Di vir de, deme ku mirov gav ji qarakter tp biavj p de her, mirov w bigiij w tgihiştin wan pvajoyn w yn ku di xv de bna na. Tp, deng w y ku mirov derdixe, ew deng, di w de, konsnanta w ya deng, bi deng ku li gor rewş bi sstem dib re diafir dih derve. L di w de, qarakter rewş, bi deng ku derdikeve di w de ew tpn ku me rastkirina, bi dengdayina wan re diafir. Di bjeya lstik de fonatika deng l y, ku kifşkariy de bi qarakter dide li der, w rewş bi deng gotin re j bide kifşkirin. Ku rewş bi deng gotin re hat kifşkirin, d weke ku deng gotin birewş re hat rastkirin w li mirov were. L di vir de, divt ku mirov bibje ku ev pvajoya rastkirin ya deng bi bje di rewş de, dual dimeş. Aliy dawiy ya rewş di kirin de. Pratze kirina deng bi rewş re, w deng ku bi pratize bya, bi w re rewş d erova xwe ya ku heya w bi bjey re bide kifşkirin. Klkeke ku di bjey de hat cemidandin, w afirandina bjey salix bike. Bje, piştre w awa w klke ku di xwe de salixkir li gor w salix bya, w nas bike? Di vir de, d bersiva w pirs, di asl w de, d di temen w de li ser sekin, giringiya w dibt. Qarakter bje tp bjey j, di vir de, w tr nekin ku rewşa ku hat salixikirin bi temem wer naskirin.J re sembol divt.Sembol, w bi dem re b. Hing, li w sembol nerin bi w re bibrkirina bjey, w rewş bi ber hiş me ve bne. Ev hann, bixwe j rewş ya. Deng, di vir de, divt ku mirov bibje ku di gotin de ber w, ku temen afirandina qarakter bjey diafirne, dengdana tp di bjey de ya.Bi v re, rya ku bje ber xwe tre dide dice j, ev a. Bi bjey re qarakter xwe y gelemper ku bi rastkirina ppan ya bi hev re ji w distne bje, bi w re ew deng ku bi gelemper j derket, sstemetza w, di asl w de, hinek j, ku mirov li navaroka w diner li ser w navarok disekin, mirov dibn ku di temen w de, ew dengdarya tp heya. Yan qarakter bin y asta pş teybet ku ne gelemper e heya.

      Bje, di temen w y tp de, deng, away deng bingih deng, bi hev re, di konsantrabna wan, di vir de, ku mirov li ser dihizir, mirov fahm dike ku bi deng ji bin ve, ji tp bi ber bjey ve ku bi deng temen deng re sstemetya w ya ku heya, di w de, deng ku li gor rewş hatya salixkirin, ew deng, bi sere w j, ku bi awayek serbest, w deng dihne ber me. Ev yek j, rewşa din derdikeve ber mirov. Ev j, ev a, ku deng, bi nerne me re li rewş bya. L deng, di xwe de, bi derketina xwe re, hinek serbestiyeke w heya. L bi balbna li rewş re, d deng bi w balbn, rewşa serbestbna xwe ji dest diberd bi w balbn re dikeve rewşa rewşey de. Deng bje, ku mirov temen w ya, w bi gotin piştre, d w b deng gotina ku nave rewş ya. d bi w re rewş, weke ku me bi salixkirya bi nern qaydkirya, d bi nav a. Ew deng, d ne dengek serbest e ne dengek ku d ten di temen balbn l biqarakter bya, ew d deng ku bi rewş re bi tgihiştina ku mirov bi w re girtiya re, rewş bixwe ya. Bi v yek re, rewş, deng w, d bya. Ev byin, di asl w de, bi sere xwe pdiv bi w heya ku mirov li ser w bisekin. Ji ber ku hem fonatika deng, dengdarya tp, levkirina bideng ku d di ancama w de sstemetiyeke bejey bi w heya, ş hwd, w bi hev re, bi jreke me ye xv w bijn. Bi v yek re, mirov, heyna w, d weke ku bi xv re d end ku w hebe, bi w re d ew ne ten mirov a jndyaka, ew bixwe salixkirina rewş dem bixwe j ya bi w re.

     Dengdarya peyv, di vir de, w rewş b. Bi rewş tp hatina cem hevd bje afir. L ku bje afir b bi sere xwe, d bje heya heyneke ku mirov w bi sere w re j salix bike ya. Bi v yek re, d navdarya peyv ji w dibt. Bja, d rewşeke ku di deme de l d ne bi dem re ya. Wek din j, mirov kar bje ku d ne bi dem ya. Dem, d j hatya razberkirin. Ew razberbna dem ya ji bjey, bjey di hundur dem de dike bi sere xwe. Bi sere xwe bna bjey, weke kifşaka rewş ya di jyan de ya. Dengn tp, weke ku di hundur dem de herka w de, weke dengne ne salixkir ku hene na. L d dem bi w razbna w ya bjey, dike ku ew weke ku ev bi salix dibin tn nasn. Naskirina deng, salixkirina deng bi rewş, w hişa ku d bi w re diafir, w bi hev re, weke pvajoyaka pşketin ya bjey tgihiştina w ya bi mirov re j b. Mirov, divt ku mirov bibje ku kirdeye dem ya ku mirov w bi temem fahm bike ya.Bje, di temen dengdar, kirdar, heyndar hwd ya bixwe de j kirdetya mirov mejiy w heya.

   Rziman

   Ziman kurd, ku mirov li demn w yn pşketin diner, mirov dibne ku di w de, dem bi dem hin guharandinn ku bna mirov wan dibne. Bi teybet ku mirov li demn pişt zayin diner, mirov dibne ku wa dem bi dem guhartin bna. Bgman demn ber zayin j bna. Deme Baw tahir uryan, demeke ku bi end sadsalan re ber deme l Herr jya ya. Di w dem de, ziman l herr ku mirov l diner mirov fahm dike ku guhartin bna. Bi teybet, ziman baw tahir, ku mirov li w diner, mirov fahm dike ku ew guhartin, hinek din j maztir in. Ev guhartinn ku bna, dem bi dem d bi dem re li gor bi karhann ziman, zde maztir bna. Ji bo fahmkirina guharandin di ziman de bi bje pvakan re ku di zimn de ku bya ji bo mirov bibne end minaq;

   Ji ziman ku baw tahir bi karhanya kurdya ro ku li dora botan ya her de serwer b

   Baw tahir ji ziman w-----------Soran---------------------kurdya ro(kurmanc)

    M ---------------------------- mn--------------------- ez

    Te------------------------------ to, twe-----------------t

    Bşm--------------------------bşim--------------------bjim

    Dost dir -----------------------dost dr------------------ hij dike

    Vn---------------------------- bn------------------------bin. Bn

    Sye--------------------------- sye------------------------reş

    Rj------------------------------roj-----------------------roj

    Zn------------------------------zan----------------------zan

    Nervan-------------------------nervan-----------------nrvan

    Ej---------------------------------je---------------------- ji

    Ce -------------------------------le------------------------je, j

    Wed------------------------------wa-----------------------wsa

    Bişe-------------------------------bio---------------------bi

   ........                                             .....                                   ......

 

    Ziman l Herr   kurmancya deme w  -------------------kurmancya ro

     Jr----------------------------------------------------------jor

     Xn----------------------------------------------------------xwn

     Tt-----------------------------------------------------------t(t)

     Vr----------------------------------------------------------vir

      e-----------------------------------------------------------e. i

      Nv----------------------------------------------------------nav(hundir)

      Sr------------------------------------------------------------şir

      Am------------------------------------------------------------ em

      -----                                                                                         ----

     Ziman l Herr, wilo zde ji ya ro ji bil guharnna p de, ti guharnn mazin nn e. L y Baw Tahir, pir guharandin heya. Di vir de, divt ku bibjim, ziman baw tahir, bi soran re li başr kurdistan pirranya w hin bi hin znd jnd bya dij. Ziman l Herr, bi teybet, li herme colemerg hwd li wanderan h j dij. Minaq, ro j olemerg ku dibjin bt( ) di w dem de, weke ku ji helbestn l Herr yn ku hatina roja me, mirov dibne ku di w dem de heman bje t bi bikarhann. L Hrr, dibje bet t bi karhann, minaq, di v helbeste w de ev beyta w bi v yek heya, Bebte şer du esleh dr 'heta v qasid can t L di ziman l Herr de, ji aliy giramatik ve pirr pvakn ku tne bi karhann n weke dir hwd,. ro wilo zde nay bi karhann di kurd de. L kirina wan nava tirk de bya. L divt ku mirov bibje ku heman rewş, bi ziman meley Cizr re j heya.

     Minaq, bjeyn weke nv hwd di tawandina bjeye nav de ro t bi karhann. Weke ku deme ku mirov got mal ku mirov tawand di gotin de ml j t bikarhann  bi v reng tawandin, di gotin de heya. Bi v yek re, car bi car s an j ar bje ku bi awayn jev cuda werina nivsandin hem karin heman watey bidin hem j karin wateyn jev cuda bidin. Bi v yek re, mirov kar bje ku di w dem de, l Herr, weke ku di ziman xwe de, weke baw tahir, di deme xwe de, hinek cudabn bi teybetmend kirina. Bi v yek re, ew dide nşandin ku ew bi zanabna xwe re derketiya ser asta rada zimn ya deme xwe re. Minaq ku ro di kurdya zazak de j h di h bi karhann ji ziman re t gotin Ziwan, di w dem de di ziman Baw tahir de heya. Gelemperbna bi Baw tahir re di w dem mazin a. Ew xwediy tgihiştina hereman a. Bi v yek re em karin bjin ku ew ziman gelemper kurdistan bi kar dihne. L ji w zdetir, zimann n weke ereb fers j weke ku dizan. Fers, ji w dem ji demn w yn ber j, ku mirov bi awayek bi zanist l lkoln bike, w kurdya wan deman hild nava xwe de li ser w re mazin bibe. Minaq kurdya avesta w devikna w yn herm ji w re piştevaniy bikin mazin bibin.

      Di deng gotinan de, wilo zde cudabn nn a. L hermbn heya. Mirov v yek bi teybet bi l herr bi xwe re j dibne. Bi minaqn weke bt hwd re.

      Ziman Meley cizir, ji aliy deng bi kirpandin deng dana peyvan de ji l herr bi dengtira. Ew, di snor dengn xwe de ji y dengn ku em ro di kurdya xwe de bi kar dihnin, hinek di buhur. Minaq, ew deng xy ku derdix hinek ji qirik derdixe hinek kr derdixe. Bi v yek re, ew deme ku bjeyn weke n tahl dihne ser ziman, w h ye t de, ji krahya qirik ku weke hinek bi xirtne deng derdixe bi w re str dike. Deng b, bi w re, bi dev tişkirin pre heya. Deme ku bje ban hinek tişkirina dev di deme gotin de weke ku heta herd argşkn mirov ku tişna bi warmin, di w rewş de deng derdikeve. Ew şekl gotin, heta roja me j, li herme botan bi teybet li herme w ya li ber iyay Sip li wanderan li gundn wanderan tn bi karhann. Minaq, li w herm, gundn weke Xirabtwa, xirab nrya, reşmil hwd hene. Li van deran devikn kurd yek in, wek hebna. Li w herm, ro j, ku awa ku em bot li navande w gotina wilo zde bi kar dihnin, ew j heman bjey bi kar dihnin. L ew end ku dibjin Wilo , wilqas bi pirran j dibjin wihlo, di vir de hyek dikina nava i l de. Di deme ku bi v yek ev gotin dih gotin, di w klka gotin de, weke ku bhn bi ser dil mirov ketib li mirov diht. Bi v yek re, ew mazin dibt.

      Bi teybet, ziman, di vir de, ku mriov li ser dihizir, bi teybet, herme botan dordora w, weke leboratwarek derdikeve ber mirov. Di v dem de, di deme gotin de, end bot di axiftina xwe xweza na, deme ku mirov li wan dihisne, mirov wan baş qanc fahm dike. Kurdya wan, bi teybet, di dev jinan de, weke zr ku dibjin ku dideme hatiya halandin hing bhtir bi qadr qiymet e, ew j wilo ya. Deng gotinan, bi wan re, bhtir bi str ya. Bi v yek re, hinek, deme ku mirov li wan dihisne. Ew strya di ziman wan de, hinek ereb dengn w bi bra mirov dixe. L di tawandina bje peyvn xwe de xas xweza na. Di deng botyan de, ji deng wan y ber, ev tpa weke ya navik ya y, di asl xwe de end ku ro em bi km bi kar dihnin di nivsn xwe de, ew ne bi w kmy bi kar dihnin.

       Ziman meley Cizr ku mirov end mnaqan bide, her weha ji ya roja hinek cudabnn w bi bjeyan re heya:

      Kurmancya Cizr ya w dema w  -----------------------kurmancya ro ya v dem

   Hem---------------------------------------------------------- hem

   D---------------------------------------------------------------dt

 Ma----------------------------------------------------------------ma

  ro--------------------------------------------------------------- roj

 Du----------------------------------------------------------------d, dman

 Tu-----------------------------------------------------------------tu, t, te, t 

 Te-----------------------------------------------------------------te, t

 ma-------------------------------------------------------------ima

 Werne-----------------------------------------------------------bna

 

Meley cizr, di asl xwe de, bjeyn w, pirrani, yn ku em ro bi kar dihnin. Ew deme ku ji roj de dibje ro ew bi kifşkirin nşandin roj şan dide, l deme ku gotina roj bi kar dihne, d w weke tişteke ku ne kifşkir, nay fahmkirinku i t qastkirin, tne ser ziman. Di vir de bi vir ve girday, divt ku ez bjim, ku meley cizir, bi hannya xwe li ser ziman re, weke xwediy elfebeteke xwe ya teybet e j. Bi v yek re, ew ziman xwe bi v yek re, derxistiya asta mazin. Di axiftina meley Cizr, ku weke ku heta roja me di kurdya botya doma ya pşake ma, weke pşaka pş ya pirsn ya. Bi v yek re weke t gotin pirsn:

   

      MA:

      Pşaka ma

       Ma kar xwe kir?

       Ma tu y gund?

 

      Weke may pvaka an j preke din j KA ya.

 

        KA:

       Ka tu y?

       Ka tu dibne?

 

       Bi hev re bi karhanna wan j heya bi awayek xweza pirr j li herme botan dih bi karhann. Minaq:

 

      MA KA;

      Ma ka t v kar bike?

     Ma ka t t her mal?

 

    Vaj v bi karhanna wan:

 

      Ka ma dib?

      Ka ma leyist?

 

       Di v away dawiy de di vajkirina wan de, pirsn ku tn pirsn, pirsn li hemen ne. Yn di w klke ku li ber hevd ne, y ku dipirs bi mereqa ku dixwez di cih de fr rewş bibe, di cih de dipirs. Bi v yek rewş re di rewş KA MA de bi v away, ev teybetmend j pre heya.  ..ev rewşn me hann ser ziman bi rziman re, ji aliyek din ve heta roja me j, weke teybetmendiyna axiftina botyan a.

      Di axiftin, deme ku pirs hatina pirsn, hing, car bi car, li pşya may, qay bi ay y dann t gotin ma qay . ..!Hevokaka ku bi MA QAY re mirov kar we bje.

 

       Ma qay te tu duh b by male hisne!(?) Pvaka navik ya qay, hinek şaşbn weke ku ne li bendbn tne ser ziman. L pvaka QAY, bi ser xwe car bi car dibe bersivaka ji pirsn ku tn pirsn j, bi ser xwe. Minaq;

      Ka lo tu y gund? Er ez m,  ..qay?

       Di roja me de di pvaka QAY  de ji dla a di peyv de d e t bi bikarhann. L di asl xwe de, qey, bi ser xwe weke bejeyek dih ser ziman wate cuda heya. Qey, bi ser xwe pirsnaka weke qay a. L di asl xwe de, jev cuda na. Minaq, qay, end ku rewşeka ku bbe an j w bibe di w re te salixkirin t ser ziman, l qey di pirsn mirov bi nav mirov a. Di w de bi teybet keseyet heya. Bi qey, ku mirov minaq bide mirov w weha bide;

 

       Qey kir(?) 

 

    Bi v yek re mirov kar bje ku bi v reng ev peyv kar bikeve dewsa imay de bi w re bi v reng bi pirs. 

    

     Qey, nav ku tne ser ziman bixwe re, di w de di deme gotin de bi teybet nav ku veşart an j bidiz t ser ziman a. Bi v yek re, em destreke zimn ya bi strbn zirevbn(nermbn) re ku diafir bi tp bnine ser ziman. a str tne ser ziman. L e, hinek j nermbn dihne ser ziman, li gor rewşan. Minaq;

 

   A:

    Ev gotin bi ser xwe str a

 

   E:

    Ji v re zann lezim e

    Di zimn de, strbn nermbn, bi karhanna wan, bi perwerdey re rast dibt. Ziman, ku fr gotinan away deng wan b, w d karib bibje. Di vir de, perwerde, weke xalaka giring ya pş ya. Ew fonolojiya dengan, w di nava hiskirin de were girtin. Heta ku mirov deng his nek, mirov w nikarib, weke w deng deng derxe. Ji ber v yek hiskirin giring a.

    Me bahse deng kir. Li ser deng j, bi gotin b em gotinek bibjin. Di roja me de bihst t bi karhann. Bihstin, hatina deng ya li mirov tne ser ziman. L deme ku mirov bahse bihstin kir, hing, mirov ne bahse mirovek ku li ber mirov diaxiv mirov deng w his dike ya. Bihstin, ji dereke dr an j bi rya mirovek din ku mirov agahyek bihstiya. Di deme ku mirov deng hat mirov mirov ew deng hilde, hing, mirov ji w re dibje, min his kir. His, bi ser xwe j, deng e. Ji v re mirov minaq bide;

 

    BIHST IN:

    Min ev tişt ber hing bihstib  

    Min ji te bihstib

 

      HIS:

      Ji Nha min his kir

      L te hisa min kir?

 

       Di minaqa duyemin de, bahse dem nak. L di demek de, deme ku mirovek ji wan tiştek kirib, y din agahya w ji dereke din an j ji mirovek din di derbar w de hilde b. Deme ku d di w klk de rast w hatib, bi bra w dixe ku w ew kirina w bihstib.

      Di minaqn his de j, mirov li cem w ya, di w klk de ew li ber w axiftya w deng w kirya. Pişt ku w axiftina xwe bi daw kirya, d t cem w j di pirs ku ka hisa w kir.

--     Deme ku mirov li l Herr meley Cizr bi hev re dihizir, mirov kifş dike, ku Hrr, hinek nermtir dike ku gotina bilv bike. L Meley Cizr, end ku bi wate xort saf tne ser ziman j, ew di gotina xwe de qayim jidah ya. Safbna meley Cizr, mirov bi ber zanna di ser w de didiy de. Di ser w de zannaka mazin heya.

       Di gotin de safbn nermbn ku bi hev re b jiyin, w hing, fahmkirin, were ser ziman. Tgihiştina estetisme felsefk a l herr ku mirov bi zimn re bi w re kifş bike, lingek w di vir de ya. Ew tgihiştin zann bi meley Cizr re ku mirov bi zanna w re kr dit kifş dike ji hin aliyna ve. L l Herr, tgihiştinak bi w re bi gotin re bilv kirya. Ji ber v yek ya ku heta ro j, li herme bota li hermn din n kurdistan, ku ji bo yek ku pirr xweşik axift, t gotin ku te herryek nşan de, di deme ku ti peyvt de.

     Ziman kurd, divt ku mirov bibj ku bi teybet, weke zarava ku ro t nasn, kurmanc, kurya sereke ya ku temen hem şve, zarava, devik hwd ku hene, di temen wan de ya. Kurmanc, bixwe j, ro em di derbar w pşketina w ya di demn ber de zde ne xwediy zann agahiy na. L em dizann ku droka w ya pşketin bi teybet bicivaktiya kurd re dest p dike. Li kurdistan, bi teybet li rojhilat kurdistan, pşketinaka w ya bi teybet di deme medya de heya. Di vir de, divt mirov bibje ku med, di nava droka ku t gotin jyana, di nav w dem drok de, demeke xwe ya zr jyan na. L droka wan drj a. Ez karim bjim ku ji demn ber zayin, ji sadsale 9 hwd  bi teybet pşketina med dest p dike. Herme bi herm pş dest p dike. L mirov kar bje ku deme Medya, bi destpka pşketina xwe re dit ber deme v dem j. Med, w di nivsandin de pş bikevin. Ten, ku mirov li drok bi li kifşkiirnn ku di kolann de ku di wan de ji bin ard derketine, ku mirov li wan diner, mirov fahm dike ku med kevn in. Li rojhilat kurdistan, li herme zw ji bin ard tepsyeke ku zv ku li ser nivs heb hat derxistin ji bin ard, teps ji deme ber zayin ku sadsale 8min mab. Li ser tepsy nivsa bi ziman kurd heb. Di w dem de, ji nivsa li ser teps dih fahmkirin kurd xwediy elfebeteke xwe ya ku w di w dem de bi teybet j bi kar dihn in.

      Evnak dide nşandin ku ziman kurd di w dem de, ziman nivsandin ya. L ku mirov li dem diner, ro, di dest de hin zann hene ku em bi wan karin bjin ku kurdan, di dem de hin elfebetn din j bi kar hanna. Minaq, zanist ku t gotin ku bi asl xwe ereb e Ibn Wahşya, bahse elfebete kurd dike ku minaq dide. Elfebet j dinivsne dibje ku kurdan ev elfebet bikarhanya. Ibn Wahşyya, di sadsale 8min de jya. Elfebete ku ew bixwe w nivsne di pirtka xwe ya bi nav Şewqul musteham f marfet rumuzu-l aqlam de dibje ku ev elfebete kurdan a, h gelek tpn w bixwe j, wne na. Minaqe ro, di dest me de ya. Ew tepsya ku li herme rojhilat kurdistan li Zw hat dtin ku ji deme ber zayin ji sadsale 8min maya, ew j, bi awayek teybet nivsandin ya.

--  Ji v der, mirov fahm dike ku kurdan, elfebet bi karhanya. Hem di demn ber zayn de pirr bi demeke z de. Zde di derbar wan demn ber zayin de di dest me de nn in. L ku em li ser lkolnan re her in, ew tepsya ku li herme rojhilat kurdistan li zw hat dtin, derfet didime ku em heta sadsal 8min a ber zayin hern. L di demn ber w de, deme Gtyan de j, ev dizanin ku wan nivsandin bi kar hanya pirr j di w de pş ve na. Bi v yek re, mirov kar bahse nivsandin bi hr, mtan, lor, qast, heta ku t deme medya, ew pşketinn xwe di nivsnin. Pişt medya re ku bi hinek jyan hinek di deme wan de jyan, rartyan, gelek nirxn xwe ji hryan girtin a. Ziman wan t gotin zann a. Xwday hryan şwna, bi w bawer hann a. Ji aliy nivsandin de j ji wan hinek sd girtina.

     Demn ber zayin, n dawiy n weke yn sadsale 5 p de, mirov kar bje ku demne ku di derbar wan de bhtir zann di derbar wan de di dest me de hene. Di w dem de, rojava ber derya reş bidest pşketina xwe dike. end ku pş dikeve, d ber xwe dide bi ber rojhilat de. Dike dixwe ku wan dewlemendiyn wan bikine destn xwe de. Bi v yek, d ji v dem p de, sefern talan n ku li rojhilat bna, and mejiy w ku nivs ji hol rakirina. Minaq, dus caran ber zayin şawitandina pirtkxanaye skenderya. Hatina skender Zrqeyneyn kevilkirina her cih ku gihiştiy de, end ji wan minaqa in. Kurdan ji ber v yek xadarya w, paşnav Zrqerneyn bi nav skender mekedon kirin j re gotin skender zrqerneyn. Ew nav zrqerneyntiy, kurdan daya w bi w ve kirya. Li Kurdistan, pirr deman şawtandin talana mej bya. Heta w sadsale ku em tde ne j bya. Ji aliy tirk, ran hinek welatn din ve j. Minaq, di ser duyemin raq de ku emarika kirib de, di deme şer de, bi hezaran kvilbarn nivsk n ku li ser wan ji demn ber zayin mabn, hatina dtin birina emarika. Ew hem xv mejiy w der b. L di ser de, Hatina skender Zrqerneyn ya w ya li kurdistan, w talanaka mazin bi xwe re bne. Pişt w re, pişt ku derketina islam b na bi ser zdtiy de b, d bi hezaran nivsn ku bi nirxn wl hatina nivsandin di rza w de na, hatina qadaxa kirin jhi hol hatina rakiirn, Ji xwe, bi w elfebete wan, ew nivsn ku hebn, li wan nern j, weke kfrek hat dtin. Pişt w re, hatina Şahnşah pişt w re kur w Siltan Sancar bi ser kurdistan de, w bi xwe re talanaka mazin bne. T gotin ku Şahnşah, nivs pirtk ku ji hundur xwandingaha derdixistin li derve didanna ser hevd ku deme ku ew didanna ser hevd kaş ji wan dibn, piştre agir bi wan dihat xistin şawitandin. Di roja me de j, ew talana h didom, ew talan bi du şeklan heta ro didim, bi awayek bi qadaxakirin zimn re nehiştina afirandina w re didom, wek din j, bi nirxn ku hatina afirandin di demn ber de, ji dla ku bi nav dest kurdan were ser ziman, ew li gor xwe tnina ser ziman ne ji kurdan ji xwe didina nşandin. Bi v yek re, talana and, hizr h didom.

    Li ser ziman kurd lkoln kirin, mijareka ku mirov di nav drok pirr kr dr dib ya. Bi v yek re divt ku bjim ku heta v klk, tişta ku di derbar ziman kurd de hat ser ziman, weke dilopeke ku di deryay de ya. H, ziman kurd, li gor xwe rastya bi haq ne hatiya ser ziman. Bi teybet, di ser de, ji bi bingihin ve, h j, pdiv bi p heya ku ji ji aliy fonolojiy ve lkolnna mazin werina kirin in. Dengn kurd ku em ro bi kar dihnin, ne xelat in. L divt ku ez bjim ku ji aliy fonologiya wan ve, hin deng xwe nabnin di hatina li ser ziman de. Minaq, deme ku ez bjim hawl an j tahl, ez bi hy w bixwnim. L h ji w deng w hinek nerm zirav dimne. Meley Cizr, deme ku mirov l diner, miirov dibne ku w di deme xwe karya bne ser ziman. L w, ji h ji str ji ji qirik deng derdixe ya ereb j sd girtya. Di ser de, ku mirov divt ku kifş bike. ro, car bi car, li bakr kurdistan, hin bjeyn kurd, bi dengn wan yn di tirk de j hene tn bi kar hann. Ez karim bjim, pirranya tpn kurd, di deng fonologiya xwe de hinek ji yn tirk cudatir in. Ji ber v yek, li gor w hann hizirkirin, w ten di dengn tpan de erezyon, herkn peresendineke ku ne li gor kurdya w bi xwe re bne li hol. Ji ber v yek, giringiya feonologiy ya dengzaniy di kurd pdiv bi w heya. Zanisteke fonolojik di kurd de, w ne ten w rastkirin bike. W şoraşek j bi kifşkirinn di ziman ber de ku afirya j ji bo ziman v dem w bike. Divt ku ez bibjim ku her denge ku hat kifşkirin, di xve mirov de wateyeke w heya. Bi v yek re, mirov kar hinek j bi w zanine w re girday ji aliyna v de bne ser ziman.Bi v yek re, ez karim bjim ku rast drst kifşkirin di w de pşketin, w hing ew pşketina xweza ya mazin bi xwe re bne li hol. ro, minaq, her zaroya kurd ku di dibistanaka tirk de dixwne, ima d nikar serwery li w fonotka dengn gotinn ziman xwe bike? Ji ber ku ew bi keseyetya w ya ku hey re ji gelek aliyan ve hatya qatilkirin. Ew mirov, ku piştre nivskariy j bike, w ten li dv her, ew j ku karib. W nikarib derkeve li pş bi ziman xwe y dayik bi kurd re. Temen zimn ji pirr aliyan ve fonatika dengn zimn a. Ku ew hatina windakirin, d temen afirandina bi w re winda dibe. Mirovek ku nexwand bi anda xwe ve may di kurd de dimeş, ji yek di dibistann tirk de xwand deh qat zanetir afrnertira. Ji ber ku ew di ziman xwe de ew windahiyn fonetik jn nekirina. L yn xwand jn kirina. Di asl xwe de, y ku xwand, ji ber ku tirk ne ziman w y dayik ya, w nikarib bi temem serwery di y tirk de j bike w y xwe bixwe j winda bike. Bi v yek re, w d di niv de bij. Ew rewş, di demn piştre de, ku mirov end mazin j b end sal j b, heya ku piştre bi pirsgirkn deron re j ev rewş xwe bi mirov re bide dyar kirin. Ji ber v yek, ez divt ku di vir de bi teybet, bal bidim bikişnime ser perwerdehiya bi ziman dayik. Ji ber ku ev di vir de, weke xalak her giring ya pşketina mirov xwe dide dyar kirin. Mirov, ku bi ziman xwe y dayik temen xwe hilda, heya ku piştre di zimann din de bixwne pş bikeve. L ku temen xwe asl winda kir, w di w de j maf pşketina xwe winda bike. Ziman, bi v yek re, weke ku l Herr j Meley Cizr j pirr bal kişandina ser, ez dizwezim bi w balkişandina wan, v gotin bnima ser ziman bibjim ku ziman dayik di w de pşketin xwe perwerde kirin bi w re mazin bn pşketin, mazin bi tgihiştinbna asl ya her mazin a di droka keseyetya mrov ya pşketina w de.

     Ziman kurd, dem bi dem bi xwe re hem di asta bjeyan away wan y bi karhann b hem j bi ji n ve bi navkirin b, pvajoyn peresendin buhurandin a. Minaq, ten ku mirov ji deme baw tahir Uryan hata ku dem t deme meley Cizr, ku di naqabna wan de nz nehsadsal heya, di v dem de j mirov w bi teybet kifş dike. Di bi nav kirina heman tişt de end ku di ewher de car bi car wekhev derkeve ber mirov j, mirov guharandinan bi tpan dibne: minaq;

       Deme Baw tahir Uryan,------deme l Herr,---------deme meley Cizr

       Kf---------------------------------kf-------------------------keyf

       Bn----------------------------------bun------------------------bn

      Ji v minaq, mirov dibne ku dibjeyan de guharn bya. Ev guharn, bi salixkirina w re, deng, d di wan de j guharn dibin. Herkna di zimn di vir de, ez karim bi s awayan bnima ser ziman, yek, bi herkna li ser tpan re, herkna duyemin ya li ser guharna watey re, herkna syemin ya bi dem re ku li ser bjey re ya. Hers awa tp j, mirov kar bje ku ji dem hata ku mirov buhurya li dem, dem bi dem, bi temem guharnn ku bna hene. Minaq, ku di wate xwe de weke xwe maya li ser tpan re guharna buhurandiya gotina derew ya. Di deme Medya de, biqas ku ji avste t fahmkirin di w dem de bi nav drug dihat bi karhann. Ev guharandin, di asl xwe de, bi dem re, d reng away zimn bixwe j weke ku li gor demn ku ji n ve tn di guharne. Ziman kurd, ziman ku em ro bi kar dihnin. Ez bi teybet, nikarim bjim ku bi temem ziman demek ya. Ji w zdetir, ziman pirr deman di nav hevd de ya. Ji her demn w gotin di nav de hene. Minaq, ji deme Smeryan, ku ro j h j t bi karhann bja ga ya. Bja ga, ro j weke xwe dih bi karhann. Ev bjeyn bi v reng bi du sedeman hebna karna bi v reng bi parzn. Sedeme pş di derbar jyan bi karhanna w sawal de ya. Bi v yek re dayim ew bja hatiya bi karhann. Sedeme duyamin j, tpa g ya a j, bi ser xwe deng wan str a li dev dirnih. Bi v yek re mirov kar bje ku ji aliy fonolojik ve lhatint pre dbara bikarhanna w, w diparz. Gotina gel ku em ro bi kar dihnin, di deme W dem de, weke ku di binetern tufana nuh de di buhur wek gal dih ser ziman. Ji w tpa nav ya a bi tpa e re guharya. Ev herkn, bi dem re bya. Sedeme din j bi zanebn re mirov kar ku weke sedeme herkn bne ser ziman heya p ev a. end ku bi dem re zanebn zde dibe, d tgihiştin dib di derbar deng de tgihiştineka fonatik dik. Bandra w guharn, di nav civat de xwe bi awayek vekir j dide nşandin. L bi awayek weke ku pleka ku li ser av re bi lxistina bay re away peresendin bi xwe re dide berav. Ziman kurd, di deme Gtyan de, pşketina w, bgman, ji ya cudatir a. di w dem de ziman, hevbeşbn kiriya. Bi civnn civat re ku xalk di nava xwe de dikin, dibt. Di asl xwe de, xoslet teybetmendiya kurd, ku mirov bne ser ziman, di v xal de, divt ku mirov kevneşopy re j bne ser ziman. Kevneşop, bi pşketina meji re bandraka w ya mayinde di mej de heya. Bi w re, di nava kurdan de jiberkirin d pşketinaka xwe ya mazin dike. Jiberkirin, hinek tkiliyeke w ya bi zanebna di xv de heya. Ji demek p de, bibrkirin yan jiberkirin, weke ji rz cdyeteke civat t dtin. Bi v yek re, ji ber kirin, derdikeve li pş. awa hatiya hiskirin bihstin, wilo weke w jiberkirin dimej de di hiş de hiştin, w bibe. Bi v yek re, xv br, lev dikin, bi hev re tkiliyeka wan ya li ser kevneşopy re diafir. Kevneşop, bi awayek ku ro, em dikevine zor de ku w bi temem fahm bikin, weke rpelna znd jnd ku li ser bi pens nivs t nivsandin dih bi kar hann. Di temen w rpel de xv br awayek bi hev re weyn rol dileyizin.

     Kurdya roja me, bi temem ez dsan nikarim bjim ku bi temem ya. Pirranya w hatiya ji brkirin. Ku ez ten kurdya ku di sadsale 15min de ku meley Cizr feqiy teyran ku diaxiftin ku ten li gor w bihziir im, ez karim bjim ku dibt ku nv w j, ro ji aliy kurdan ve di jyan de nay bi karhann. Di v yek de, kmbn bya. Sedemeke w kmbn, nebna perwerde ya. Bi w re, di asl xwe de, ez karim bjim ku w kmbn, ferheng giramarn ku hatina nivsandin j, ji aliy zanina zimn ve j, di prranya wan de, herkn guharn bya. Gelek gotinn ku di kurd weke bingeh in di jyan de bi kardihatin, ku di roja me de j, di zimann weke n tirk de bjeyn ku mirov bi wan d wan bjeyan wergern nin in j, ji wan re bjeyna ku hatina dtin ten, di wate wan de bi wan bjeyan tengbn, herikn guharn hatina kirin. Minaq, bjeya teşqala ku mirov nikar w wergern li tirk ji ber w yek, ew bixwe d hatiya buhurandin li tirk dih bi kar hann, di ferhengan de bi awayek hesan li ber w bela bi tirk hatiya nivsandin. Bja bela j, ti cari be berember w ya.  Heriknaka mazin ya ku dizimn de di wateyn gotinan bixwe de di dengn gotinan de bna j sedeme w av a. Bi v yek re, mirov kar bje ku ziman kurd, di xwe de hin bi hin, d ji aliy deng yan fonolojiy, tp dengn wan re, bje wate wan re, di bikarhanna wan de guharn, herikn car bi car j ji n ve bi watekirin bya. Weke pirsgirkaka din ya ku mirov ji bingeh ve bne ser ziman, ew a ku li ser guharina wateyan re ya. Gelek bje, ji bil wateya xwe hin wateyn din bi wan hatina salixkirin. Bi v yek re, di deme ku d axiftin b, d car bi car, jev ne fahm kirin an j tiştna din fahmkirin bya. Mirovek ku di tirk de felsefe an j tirkioloj wjaya w xwand, zimanzaniy li ser kurd dike. Bi v yek re, mirov kar bje ku ev j bi ser xwe temen w guharn, herikn ji bil wateya w bi wateyaka din salixkirin a. Li kurdistan, bi teybet, ku mirov her, herme botan ten li jinaka ku kal ku di rewş jyane xwe de mazin by, ku mirov axiftina w hilde qayd bne bide ber nivs an j axiftina ku dibt bi v herkn re, mirov w bibne ku ew herd mirov j reend ku kurd in bi kurd diaxivin, w di fahmkirina hevd, bi temem ji aliy watey ve ne ji jev saf bin ne j w karibin ji hevd bitemem fahm bikin. Di deme ku min ev nivs li ser zimn kir ku binivsnim, di nava sad mirovn ji xwe re digotin ku em bi kurd baş diaxivin, min li wan hisand. Niv wan bhtir di dibistann bingihin bi dawi kiribn gelek ji wan j zankoyn tirk bi daw kiribn. Piştre gelek ji wan ziman xwe bi kursan fr bbn. Min li hemyan hisand. Gelek ji wan yn ku bi kurd j di nivsandin di xwandin, min bixwe j ji wan bi temem fahm ne dikir. Ziman wan, carna ku bjeya ku digotin ku rast ba, w wateya w ya ku di ser min de b, w ji w cuda ba. Car bi car j, wate lev dihat, l bje kirde lev ne dihat. L yek ku ji dr ve ku li wan dihisand j, digot ku ev mirov end baş qanc karin bi ziman xwe y kurd bi axivin, end karin ziman xwe y kurd bi kar bnin. B w re, w xwezayyek j di zimn de dibt ku bi wan re kifşkiriban. L ku hinek j zanista zimn bi mirov re heb bi w mirov biner, mirov w bibne ku end guharn bna. Ne wate li bje dike ne j bje li wate dik, di axiftin de. Kurdan, ji sad hefty bjeyn ziman xwe windakirin. ji sad heşt pncan wate kirdeyn bjeyn xwe yn ku ber bi kar dihanna, windakirina. Bi v yek re, ez karim bjim ku ew qadaxa ya li ser zimn ku tirk ran, sr ku dimeşnin, weke ku bi v yek gihiştib hin ancamna. Ziman kurd, ro, li gor rastya xwe, ez nikarim bjim ku mirovek heya ku kar hinek baş bi kar bne. Sedeme v j ne perwerde kirin a. Nebna perwerde bi w ya. Bi v yek re, kurdan, bi temem, ez karim bjim ku pşketina xwe ya meji jyan di zimn de winda kirin a. Ev herd awayn pşketin di zimn de, hatina berdawiy sekin na.

 

21. 02.2012/Abdusamet Yigit

 

 

 Vegere Destpk......

 

 

 

 

Copyright  1990 pen-kurd.org