pen-kurd.org

Helbest - Pexshan - Gotar - Daxwezan - Kampan - Endam

 

 

 Nivsn din yn Nivskar

 

  Bedirhan Epzdemir:

 

 

 

 

 

-Vegere Destpk

 

 KOMARA KURDİSTAN
                                            Bedirhan Epzdemir

Komara Kurdistan ya Mahabad, roja 22' ile ya 1946'an de li Rojhilat Kurdistan,  bi serokatiya Qaz Mhamed de hate lan kirin. Damezrandina Komara Kurdistan ya Mahabad, li qada navdar ariray bi coş kelecaneke nedt ji aly girseyeke mezin va hate pşewaz kirin.

Ez dixwazim ber hertişt 66 saliya damezirandina Komara Kurdistan li kurdn herar beşn Kurdistan proz bikim.

Damezrandina Komara Kurdistan, di droka Kurdan da nimneyeke her balakş e. Li gel balakşya ku cara yekem b komarek bi nav Komara Kurdistan hat damezirandin, cre-cre balakşyn dn j hene. Her xala giring eve ku bi v byera droki helwesteke netew y Kurda peyda kirye, ku ro j Pwstya me wek nan av bi van pdawyan heye. Komara Kurdistan ji her beş Kurdistan hem Kurdan any cem hev. Bi taybeti bi qabilyet dilsozya her d serokn nemir Qaz Muhamed Mela Mistefa Barzan dilsoz ya Kurda daye ispat kirin. Hevgirtina netew hatye honandin. Gotin kirin bne yek. Ev serberzyeke ji bo me hemyan. Gerek bkompleks hem serokatyn Kurda ji v byera drok sd bigrin.

 

Heya ro li ser pvajoya damezirandina Komara Kurdistan gelek tişt hatine gotin. L ro d bi rya evkanyan gelek ji wana zelal bne. Wek nmune hate zann ku damezrandina Komara Kurdistan ne bi alkariya Sowyet, l bi xebat berxwedana kurdan hatiye damezrandın.  Sowyet bi rengeke neyat temaşa byer dikir. Ne bi eveke destxistina maf netew y rewa ji bo Gel Kurd. Dij Kurdistaneke serbixwe bn. Li gora wan gerek Kurd, ji Komara Azerbaycan cuda nebin.

 

L Kurd bi v nexapyan guh nadin Sowyetan. Sedem v j t gotin ku hja roja 17y ileya pşin sala 1945an da alaya Kurdistan li ser tevay ya saz dezgehn dewlet bilind kirin.

 

Gelek caran j gengeş li ser nav komar dahatina kirin. Her wuha awa Rojnama Hawar net radighne, di v warda kur Pşewa Qaz Mihamed El Qaz dijrabna xwe wuha şrove dike dibje,

 

Nav Komar ne Komara Mehabad ye.

 

Nav w Komara Kurdistan ye. Ev nav li ser gelek dokumentn w dem j hatye tomarkirin.

 

Wek nimne, Ji bo Wezareta Ferheng wuha hatiye nivsandin; Wezaret Ferheng Cimhr Kurdistan. 

Dsa şayan behse pwste meriv binirxne Eli Qaz li ser beşdarbna kurdn ji beşn din yn Kurdistan ji bo Komara Kurdistan wuha dibje;

 

Bi taybet ji başr Kurdistan, xelkek pir bi serokatiya Mele Mistefay nemir hatin rojhilat di damezirandin birvebirina Komara Kurdistan de ch girtin.

 

W dem Mela Mistefa Barzan şer dewleta raq dikir di encama w şer de ew tev xelk xwe derbas rojhilat b.

 

L Komara Kurdistan ji dewleta raq netirsiya pşwaziya wan kir.

 

Ne bi ten pşwaz kirin, di heman dem de Pşeway rehmet di dema lan kirina komar de Mela Mistefa Barzan ji herkes btir nzk xwe kir ev yek di wneyan de j diyar e.

 

Li ser pirsa ku Pşewa Qaz Mihemed ala Kurdistan radest Mela Mistefa Barzan kiriye j, El Qaz wuha axifye:

        

Li ran ev babet di pirtkek de gelek vekir hatiye nivsn.

 

Dema ku di dadgeh de rayedarek ala Kurdistan tne dixe bin lingn xwe,

 

 Pşewa Qaz Mıhemed j re dibje,

 

Tu nikar brziy li ala Kurdistan bik, ji ber ku min ew ala spartiye dest kesek ku w her berz bihle ew j Mela Mistefay Barzan ye.

 

Nha Ew ala proz li cem Serok Kurdistan Kak Mesd Barzan ye.

Giringya Komara Kurdistan ten ne ji bo beş Rojhilat e. Ev giring ji bo hem beşn Kurdistan 40 Milyon Kurd e. Sedem v j erkeke niştimanye ku li her beş Kurdistan, roja damezirandina Komara Kurdistan, wek rojeke netew b pejrandin bi coş şah b proz kirin.

 

Bi v mabest ez li vir bang hem Serok Rxistin Kurdan dikim, ku li ser v babet hewil bidin bighjine encameke yek deng. 

 

Konax ku ro welat me tda derbaz dib, drok erkeke giran xistiye ser mil wijdana hem al rexistinn syas yn Kurd.

 

Pwste hem rexistinn Kurda bikarbin bi hevra, bi zimanek yekgirt pirs pirsegirik welat me bigihjne chan. Di doza gel da xewdan yek helwest bin.

 

Narkokyn di navbeyna xwe da daynine aliyek. Ji hevra dilsoz bin, hev bi evn himbz bikin. Dema me kar em van xalan pkbnin, we dem em dikarin bjin, Em laiq, Qaz Mihemed, Qasimlo Mela Mistefa Barzan ne.

 

 

 

Komara Kurdistan,

kmtemen

l pir berhem

 

Temena Komara Kurdistan, salek dom kir. L di her warda di civata kurda da guhartinn gelek mezin bn.  Di war dadwer, civak da gavn berfireh hatin avtin. arova demoqrasye firehtir b.

 

Ferqyeta di navbeyna jn mrada rab, Jin bne xuwdan azad.

 

Zanist, perwerde hnbn pşve o.

 

Karn ol dewlet ji hev cudabn.

 

Ewlekar esayş kete rz .

 

Qeyd bendn bindesty şikest.

Civat bi her away sedem ku njen bib gavn mezin hatin avtin.

 

Pişt lan kirina Komara Kurdistan, di 11.Sibat 1946 da

Meclsa Netew ya Kurdistan civya. Biryarn drok girt.

 

Kabna taze tayin kir.

 

Kabne ji van kesan pk dihat;

Serok Komar    : Qaz Mihemed

Serok Wezr     : Hac Baba

Serok Erkan     : Mela Mistefa Barzan

Serok ewlekar

Ya hindir           : Seyf Kad

 

Di heman civnda, Kurd b ziman ferm y Komar.

Ey Reqip b sirda netew Alaya Kurdistan hate nirxandin. 

 

Disa di eyn civn da ev biryarn giring hatine girtin.

Kowara Kurdistan ku di 10 ileya paşn de dest bi weşan kiri b, gerek bidome.

Bi nav Kurdistan rojnameyeke fermi b weşandin.

Bi navn Hawar Hilale du kowarn nh dest bi weşan kirin.

10. Adar Radyo ya Mahabat dest bi weşana xwe kir.

Pirtkn helbestan y Mamosta Hjar Mamosta Hmin di apxana dewlet da hatin apkirin.

Dibistann Kurd vebn, bi Kurd perwerde dest pkir.

Pwste qalta perwerd b bilind kirin. Zagona perwerdy ya gelenper pwste bderxistin. Mesref perwerde ya malbatn xizan b dayın.

 

Ji damezrandina Komara Kurdistan heya ro şest şeş sal derbaz b. Gelo divan şest şeş salan da heta niha di her konaxda rewşa dewletn ku welat me dagirkirine

awane?      

Bi ya min ku meriv rewşa van dagirkeran di war demokras, azad dadiwarda bilkol t rast derkev hol. W b dtin ku kar Komara Kurdistan ku di salek da kirye, wan şst şeş sale nekir ye. 

 

 

 

Komara Kurdistan

destpka konaxk nhe

di tevgera netew da.
 

Heya sala 1946an li Kurdistan gelek tevgern netew peyda bne. Wek nmune ber Komara Mahabat,  li dij dagirkern ran gelek tevgern netew ji bo maf rewa y Gel Kurd li ber xwe dane.

 

Tevgera Kela Dim-Dim, Tevgera Şx Ubeydulah Nehr, ya Simkoy Şikak Ji van tevgern netew bn. Ev berxwedan hem j, ji bo armancan bi destxistina mafn netew y Kurdan bn.

 

Tevgera Rizgarixwaz azadxwazn Kurda tu car di war eskerda tk neo ye. Berewac wrek mrxasya Kurda li seranser cihan nav deng daye. Tirs xofn mezin xistye nava dil dijmin. Xewa wan revandye.

 

Şikestin tim di war siyasda b ye. Dek dolabn dagirkeran, xapandinn dor alyan bye sedem tkon. Nezan btecrbey ya serokatyn syas y Kurda ji tkony ra zemn hazir kirye. Erdenger ya Kurdistan kar dagirkeran hsa kirye. Komployn siyas gelek caran syasyn Kurda ji hol rakirye. Dema serok bizav hatine qetil kirin, heya demek gel tevizye. Tevgera şoreşger heya pvajoyek bmecal bdeng maye.

Bi damezrandina Komara Kurdistan belk j cara yekem b ku serok bizav mirovek rewşenbr b, bib serok kurdan. Ew Pşewa Qaz Mihemed b.

 

Qaz Mihemed ji malbata Qazyn b. Li Mehabad sala 1900(dibe ku 1901 b j) ji dayik bib. Kure Qaz El ye. Qaz El rewşenbreke bi nav deng b. Qaz Mihemed her iqas dibistana xwe bi serket quta kirye bye Midur Daira Weqfa Mahabad j ders sda her mezin ji bab xwe vergirtye.

 

Sedem v di serketin destkevtin Komara Kurdistanda rol zana rewşenbr Pşewa Qaz Mihemed gelek heye.

 

Ji bo v taybety J meriv dikar bje Komara Kurdistan destpka konaxeke nhe di bizava azadxwazn Kurdistan da. Reke njene ji bo rizgarya netewa me.



Pwste Kurd tu car jibr nekin. Temena Komara Kurdistan kurt b l destkeft zde bn. Her  niqta giring ew b ku his breweryn netew netefin, iqas o geşbn. Li ser him v geşbn b ku Serhildana Simkoy Şikak pvajoyeke nh y syas li ber Kurda vekir. Xala  her giring ew b ku d pirsgirikeke Kurd y Siyas peyda bu ji bo hem dagirkeran. Ku heya ro nahatye pişkaftin, l himber hovyane rişan berxwedana Kurda berdewame.Gerek b zanin Komara Kurdistan hem Kurda anye cem hev li dora Qaz Mıhemed lefand ye.

 

 

Di war sosyal, maf azadyan da Komar gavn giring avtye. Serok Komar ehmyeteke gelek giranbha daye pirsegirika Jina. Li ba Pşewa, maf jina mafeke rewaye, netewye evqas j exlaq ye.

 

Di mesela pirsa jina de Ji mala xwe destpkirye Mna Qaz kna kir ye ku bibe seroka yekitiya jinn Kurdistan.

 

Ji alye civak ragihandin va j gavn giring hatine evtin.

 

Xewa şrn di nvda ma

 

L sed mixabin ku ev coş kelecan, pişt ku Yekitiya Sovyetan Dewletn Rojavay li hev hatin, di nv da ma. Bi v li hev hatin ran, xwe da hev ji nh va bi hz

b. Mercen derve hndir yn welat wusa li hev hat ku cşa rane di xwe da dt bi rşn hovane ber xwe da komara ciwan ya Kurdistan . 
  
Di dawya wan rişn hovane da 17'y Berile sala 1946'an da, ku hja temena ciwan ya Komara Kurdistan sala xwe neqedandi b, ji aly rejima ran ya xwnxwar va hate ruxandin. 

 

Cy ax keserye ku ew rejma xwnxwar ya Dewleta ran, li Meydana arira, ya ku Komara Kurdistan Mahabad bi bangawazya nemir Qaz Mhammed hatib damezrandin, b qada sdarkirina Pşeva y Nemir gelek tekoşrn azady y Kurdistan .

Qada arira ku ji bo netewa kurd bib remza azad rizgary, bi van kirinn qirj b qada xwin zordar y.  

 

Rejma qirj ya ran bi sdarkirina Qaz Mhammed Tkoşrn Azadye xwest ku tevgera azadiy bitefne, deng azadxwazin kurdistan bide birin. L bi ser neket. Nikar hvya netewa kurd bişkn navn mrxasn tevgera azadiy bide ji br kirin.     

Cy Komara Kurdistan

di drok azadya netewa kurd da

cyeke taybet e.

Sowyet pişt ku bi dewletn rojava ra li hev hatin pkan, di 9 Gulan da xwe ji herem kişand. Di meha ileya Pşn da ran amadeyyn xwe yn rşn hovane qedand ber rş bir ser Komara Azerbaycan.  Pişt j ber xwe da Kurdistan. Her d komar j hilweşand tarmar kir.

 

Di 17 ileya Pşn ya 1946 an da Hzn ran Ketine Mehabat. Kurdistan careke dn bi rengeke nemirov hate dagirkirin. Kete bin dest ran. Pişt gelek teda zordaryan bi ferm daw li Komara Kurdistan ya Mahabat hat.

 

 

Bajar drok y qedim bajar şehdan Mahabat, bi bbext hatib ldan talankirin. Zar z, mr jin, kal ciwan bi ax zarin bibne govan byera reş.

Vca dor hatib spya.

 

Roj 30y Adar b. Bahara rengin bi helwesta Newroza proz ya banyn Kurdistan xemlandi b.

 

Sala 1947an b. Sala ku bib sala xem elem ji bo Kurdan.

 

Di berbanga sibda yan kat şimer 6 sib b.

 

Bdeng b Qada arira. Ber salek bi dengn azadxwazan dihej ya. ro hiznye. Reş girdaye, xemgine.

 

Qaz Mihemed, kurmam w Seyf Qaz biray w Sadir Qaz bi brewer dilgiran xuya bn. Bi merxas manevyateke gelek bilind one sp y. Bdeng bi şaratn azady belavbn. Meydana arira ya Mehabad, b qada şehdan.

Bi dagirkirina Kurdistan ra, armancn hovyana gav bi gav ji aly rejma xwnxar wa hatine cih ann.

 

Di ser da apemen ya Kurd bi yek car hat qedexekirin. 

Hem pirtkn Kurd şewitandin.

and kelepra Kurda talan kirin.

 

Komar hestn netew xurtkir

 

Di despkda heya dardakirin kesayetek heb ku keng nav Komara Kurdistan Peşewa Qaz Muhamed derbaz di bya nav w j li ser lvan b. Ew j Serok Artşa Komara Kurdistan, General Mela Mistefa Barzan b. Şayan gotinye ku meriv bj, bi sekin, xebat keda xwe Serok Nemir Mela Mistefa Barzani bye remza hevgirtin Kurdeyaty. Sedem v taybety b ku Pşwa li ku b Serok Barzan j li w b. Ev  taybetyn ha tene bi ser xwe babet gotarek e.Sedem ku ro j pwstya Milet Kurd li her beş Kurdistan bi van rbaza heye.

 

Pişt ku Pşewa hevaln w hatine darde kirin. Mela Mıstefa radest hzn ran neb. Cy bab kalan bijart. Bi hza xwe wa o yayn Kurdistan .

 

Xwed li emanet vesyeta Qaz Mihemed derket. Alaya Kurd parast dema wext hat bilind kir. Daxwaza Serokkomar Kurdistan b ku şer neke neb sedem xwnrijandin li Mahabad. Her iqas Mela Mistefa ne li ser w dtin b j disa j rz girt daxwaza Pşewa bi cih an. iyayn Kurdistan, ji bo duweroja netewa xwe ji xwe hza xwe ra wek cih war bijart.

 

 

 

Sedem v brewer kurdewarty b ku pişt 45 salan Dewleta Federe ya Başr Kurdistan ava b. Ev dewleteke ku 20 sale ji dagirkeran hatiye paqijkirin li himbere dek dolabn wan bi zanist roj bi roj zdetir, irskn azady dide her beş Kurdistan. ro ku li ser ya bajarn Kurdistan Alaya Kurd bi azad t pldandin tda ked sekna wan her d nemiran heye. 

 

Vegere Destpk

 

 

 

 

Copyright  1990 pen-kurd.org