pen-kurd.org

Helbest - Pexshan - Gotar - Daxwezan - Kampan - Endam

 

Nivsn din yn Nivskar

Kon Reş

 

-Hemze Beg Miksi

-

-Li Qamişlo Yeksaliya Aram Dkran

 

-Kokirina Seyday Mele Nry Hesar

Kurtiyek Ji Jnengariya W

 

-Hec Msa Beg Xwt

1855 1928

 

 -Memdh Selm Beg Wan

-

-ilrojiya Mele Nriy Hesar Serdana Gora W

Rojnamevaniya Cegerxwn, Kovara Gulistan Gerek Di Nav Hejmara 15 An De

Kon Reş

   Wek ku em tev helbestvaniya seyday Cegerxwn dizanin; w di ser heyşt dwanan re nivsandiye, her heyşt dwann w di nav gel de hatine belavkirin. Di erx bstan de, ew ddevan heyam xwe b. W, li gor imkann xwe, gelek byer, rdaw serhildann Kurdistan di hunraw helbestn xwe de şopandine, anne ziman ji gel xwe re pşkş kirine.. Her wiha di helbestn xwe de kiriye, hawar, gaz şer kevneşopiy, oldariya kor, beg axayn zordar kedxwar kiriye.. Ev yek ji rex helbestvaniya w ve. Ji rexek din ve, Cegerxwn beşek ji folklor me kom kiriye, hinek ji droka me nivsandiye, di gel ku w di war ziman, ferheng, roknivsandin danheva gotinn pşiyan de j karek baş kiriye.. Bel di v mijar de, bi min xweş e ku ez rex rojnamevaniy li cem Cegerxwn bnin ziman. Cegerxwn wek rojnamevan ji xwendevanan re bidim naskirin.

*                    *                    *

   Pişt rawestandina herdu kovarn mrCeladet Bedirxan (Hawar:1932-1943 Ronah:1942-1945) (Roja N Str) yn biray w Dr. Kamiran Bedirxan, pnsn ku ew kovar bi berhemn xwe dadigirtin, bi rola xwe wek ku pdivye ranebn..?!    Er ranebn... Ew kesn ku, naveroka wan kovaran bi helbest nivsn xwe dixemilandin wek şagirtn mr Celadet Bedirxan Dr. Kamran Bedirxan dihatin naskirin, Li gor pdiviya dem bi karn xwe yn ziman rewşenbr rabn, ji wan: Cegerxwn, Osman Sebr, Qedr Can, Dr. Nrddn Zaza, Mele Ehmed Nam, Mistefa Ehmed Bot, Mele Ebduhad, Hesen Hişyar Reşd Kurd gelek kesn din j hebn..  

  Bel pişt ku ew kovar rojname hatin rawestandin, gelekan li wan kesan, ji wan rewşenbr helbestvann ku me navn wan gotin, dr kar wjey ketin.. Hina ji wan dest bi kar siyas kirin.. Hin, ji ber tirs qedexebna ziman kurd bi dz xebitn hin ji ber feqrtiy ji bo bidestxistina gepa nan roj, dr ziman, ferheng wjey kurd ketin..

   L Cegerxwn, ji ber brbn, zann drdtina giringiya ziman Kurd di hebna milet Kurd de, w bi berdewam, bi Kurd nivsand bi wrekbn, b tirs b saw helbestn xwe li dor kul, ş derdn gel Kurd hunandin wiha di erx 20 an de xebat bizaveke zor mezin ji ziman rewşenbriya Kurd re pşkş kir..

   Di sala 1968 an de, pişt 23 salan di ser rawestandina kovara Hawar Ronahiy re, 23 saln ji bdengiyek wek mirin di ser ziman kurd re, seyday Cegerxwn hewlda ku w valahiya dagire wiha dest bi weşandina kovareke xur kurd, bi tpn latn kir. Ew kovar nav w (Gulistan) b.

Gulistan: Kovareke torey edeb ye. Hejmara pşn ji v kovar di meha cehzeran sala 1968 an de hatiye weşandin, serkşiya w seyday Cegerxwn dikir. Hejmarn pşn ji 12 rpelan ta bi 24 rpelan bn, li ser pln A4, bi bi ronyo dihat kişandin.. Naverok bi piran bi helbestn Cegerxwn dihat xemilandin.

  

    Li dor weşandina Kovara Gulistan, di roja 07/04/2008an de min ji mamoste Hemd Derwş, sekretr Partiya Dmoqrat Pşver Kurd li Sry pirs, y ku Cegerxwn endamek v Partiy b, birz Derwş wiha got; Cegerxwn doza weşandina kovareke kurd bi nav Gulistan kir, hing min jre got: Bela nav kovar Str be, l Cegerxwn raz neb wek xwe kir, nav w kir Gulistan... W kovara Gulistan diweşand.. Me wek Hizib (Part), her tişt jre amade kir, dektlo, kaxet.. Me gelek guhdida ziman.. Kek, di wan salan de em di rewşeke zor dijwar de derbas dibn.. Hevaln me dizindanan de bn, em revyay bn, ew derfeta xweş neb.. Me dixwest em gelek tiştan bikin..

Gulistan: Li ser berg hejmara Daw (38), zivistana 2009 an, pnasna kovar wiha hatiye diyarkirin: Kovarek Wjey Civak ye, L li ser bergn hejmarn pşn manşta pnasna kovar wiha hatiye nivsandin; Kovarek torey edeb ye. Hem j Kovarek Torevan Civak ye!. Hem j ev gotina Cegerxwn li ser tev hejmaran heye, kevin n:

Ev kovar kovara te ye

Ev bax gulzara te ye

Tde darek xweş bine

Ev dar nivsara te ye.

Pişt kokirina seyday Cegerxwn, ev manşt li ser tev hejmaran t nivsandin: (Di sala 1968 an de Cegerxwn kovara Gulistan damezirandiye bye berpirsyar w).

wek ku me got, hejmara pşn ji v kovar di nisana sala 1968 an de hatiye weşandin, serkşiya w seyday Cegerxwn dikir.

Ta bi sala 1979 an, sala ku Cegerxwn tde ber xwe da penaberiy ye Swd, bi ten 16 hejmar j hatibn weşandin, anku Cegerxwn 16 hejmar ji v kovar weşandine naveroka w bi piran, bi berhemn xwe dixemilandin. Mixabin ku hejmara 16 an bi dest min neket da ku ez geryanek di naveroka w de ji xwendevanan re raxnim ber avan.. Vca ez near dibim li naveroka hejmara 15/Nsana 1978 an a ber daw ku Cegerxwn berpirsyariya w kiriye vegerim. Ev hejmar di nsana 1978 an de hatiye belav kirin, ji 14 rpelan pk t, li ser peln A4, bi bi ronyo hatiye kişandin, naveroka w, bi van babetan hatiye xemilandin:

Rpel 1: Pşgotin e, ev pşgotin bi pnsa Cegerxwn e, di bin v manşt de ye: i ji zana torevann me t xwestin?

 (Milet Kurd pir li paş maye. Di bin bar nezan, perşan bindestiy de pişt xz bye. dijmin kevneperist, keys tde dibnin, fena l dikin, xwna w dimijin w dr armanc daxwazn w, bi riya şaş de dajon..

   Gotin jr nav ko milet Kurd, ji v bar giran piştrast nabe ji perşan, nexweş, nezan bindestiy, rezgar nabe, b xebat, hişyar, zann gordan.. bgman j ko di van meydanan hemyan de zana torevann bi milet re dilsoz, dikarin karn hja xizmetn mezin, ji pirs dozn welat xwe re pşkş bikin..

   Ristvan bi milet re rast dilsoz, dikare bi ristn ko ji kraniya dil w derdikevin, komn fireh ji milet tev bide daxne meydana xebat.. Nivsevan miletperist, riya xebat bi nivsan xwe ron dike dihle milet bi bawer, li ser pş de, ber bickirina daxwaz armancn xwe de, here. hinermend (Stranbj, sazbend ayngir), derd milet digirin, dibjin dibilnin nav tde didin da ko li ber dijmin kevneperistan rabe..

   wiha ristvan, nivsvan hinermend lzkek mezin di jna miletan de digernin. i di war hişyarkirina milet ji hevdanalna dost neyaran de i di war şer xebata dij pwendn malbat, lperist hem rik rcmn kevnarede..

   heta ko nivsvan, ristvan hinermendn welatperwer, xweş bi v kar ranebin, div dakevin nav kom rzn milet jna karkir cotkaran bi kul derdn wan agahdar bibin li gel wan kar xebat bikin.. Da ko rist, nivsar strann wan, bi rast dirust derd milet bjin..

wek em tim dibjin, Gulistan meydaneke vekiriye li pşiya her kesn ko dixwazin ko kar xebat ji welat milet xwe re bikin. di vejandina pmay Kurd de pişkdar bibin).

Rpel 2: rokeke bi nav (na Bajr), bi pnsa (Pran) e.

Rpel 3:Gotareke bi nav (Hoş Mneh nemir) bi pnsa (Rw) ye.

Rpel 4: Helbesteke bi nav (Banga Şoreş), di bin manşta (Ji ristn Afrqa Reş; ristn serbest), yek bi nav (Navdar), ji ingilz guhestiye Kurd.

Rpel 5: (Lkolnek li ser seyday Xan), bi pnsa Cegerxwn e.

Rpel 6: Helbestek Cegerxwn e bi nav (Li Rojhilat Ci dib?). Di eyn rpel de ev manşt şirove heye: (Niviştn Ko Cegerxwn kirine). Xuya ye ko w bi xwe nivsandiye, dema Di dawiya w de dibje: L mixabin ko yek j li cem min nne tev ji derve ne.

Yn Neapkir:

3 - Dwan; 1-23

5 Tarx; 1-2-3-4-5

1 Tarxa Jindariya w, 3 pere.

4 Tercume; Mnorsk, Xalfn, Basl, Dewleta mehabad.

1 Tarxa Şoreşa Kurdistana raq ji 1961- 1968 bi Kurmanc ye.

1 Ristvann Kurdistan.

1 Nivsarek li ser seyday Xan end nivsarn d j end kurterok j kirine..

apkir:

3 Dwan, 2 Pere Ferheng, Destra Ziman Kurd, 2 rok, Cm Gulper Reşoy Dar, Gotinn pşiya.. L mixabin ko yek j li cem min nne tev ji derve ne).

Rpel 7: Xelekek ji tercuma nivsek Mnorsk ye li dor Kurdan, Cegerxwn wergerandiye Kurd.

Rpel 8: Xelekek ji tercuma nivsek Xalfn e, bi nav (Kferat Li Ser Kurdistan), Cegerxwn wergerandiye Kurd.

Rpel 9: Gotarek Cegerxwn e, bi nav (Nroja sal), Cegerxwn di v gotar de pesn Newroza sala 1978 an daye.

Rpel 10: Di v rpel de manşt weha hatiye; (Ristvanek Kurd: Trj/Nayif Heso). Cegerxwn bi kurt hin ji jnengariya w aniye ziman di dawiya w de wiha gotiye: (Trj niha hin ristn xweş dibj roka (Ciwan Kej) kiriye. Hvdarim ko berpş gavn xwe bavje. Ca ji ber ko dwana w li nik min peyda nab, divm end ristan ji roka w di vir de bidim nşandan). wiha Cegerxwn end pere ji helbestek Seyday Trj di v hejmar de belavkiriye. Di eyn v rpel de hin ji gotinn pşiyan j weşandine.

Rpel 11/12/13: Ev her s rpel bi rokek Mxayl Şoloxof ya bi nav (HNBNA KN GIR), hatine xemilandin, wergr rok (A. D) hatiye nivsandin, l xuya ye ku (A. D) mamoste Ezz Daw bixwe ye. Hem j di eyn rpel de, helbestek seyday Keleş bi nav (Yara B Bext) hatiye belavkirin.

Rpel 14: Bi bermay babetan hatiye dagirtin.

   Pişt koberiya Cegerxwn na w welat Swd di sala 1979 an de,hj Cegerxwn berhemn xwe ji kovara Gulistan re dişandin tde belav dibn..

Hjaye gotin ku ev kovar ketiye nav gelek destan de; di pey Cegerxwn re mamoste Ezz Daw ta bi sala 1991 bi kar barn weşana w rabye du salan hatiye sekinadin. Di sala 1993 an de Ferhad eleb Saih Heydo bi berpirsyariya w rabne bi rengek mederin, speh bi wne weşandiye. Pişt end hejmaran di sala 1997 an de hatiye rewestandin, ew j wek kovarn rxistnan yn din tevl kovaraBihar bye.. L ew biryara tev rxistinn kurdan ku kovarn xwe yn bi Kurd bi sekinnin bi ten kovara Bihar bi weşnin, neye ser.. Vca careke din Kovara Gulistan hatiye weşandin. V car j Ferhad eleb, Salih Heydo, Derwş Xalib Fewaz Kano bi berpirsyariya kovara Gulistan rabne.. Ji mirina Ferhad eleb (2005) virde ta roja ro, wek ku ez dizanim, btir Selman Heso Salih Heydo bi berpirsyariya v kovar radibin...

   Eger her sal hejmarek ji v kovar bihata weşandin, gerek niha 43 hejmar hatibana belavkirin.. Cegerxwn dikarb di 12 salan de 16 hejmaran biweşne l yn di pey re, nikarbn her salek hejmarek biweşnin! Ev yek j cih mixabinyek mezine ku ziman li cem rxistinn me di pileya daw de ye di ser guhan re t avtin..!

Hejmara daw (38) ji kovara Gulistan di zivistana 2009 an de hatiye weşandin.

Not: Hjaye gotin ku di pey Cegerxwn re, Mecd Haco Mele Tahir j di v meydan de kar kirine, wan j di sala 1979 an kovara Gelawj di ber Partiya Demokrata Kurd li Sriy (Alpart) de, weşandine. Ta niha bi ten 34 hejmar j hatine belav kirin.

- Wek ku di kovara Gulistan de hatiye min wiha nivsandiye.

 

Kon Reş

Qamişlo, 01.04.2011 

 

Kon Reş

 

Vegere Destpk

 

 

 

 

Copyright  1990 pen-kurd.org