pen-kurd.org

Helbest - Pexshan - Gotar - Daxwezan - Kampan - Endam

 

 

Nivsn din yn Nivskar Abdusamet Yigit:

DI WJEYA KURD DE JIN CIH W

-Baw Tahir Uryan

-DEM BI DEM FELSEFE PŞKETIN

-UAR-TUTU BAXT W

-PIŞT XWEPŞANDINN LI ROJHILAT RE

-NEWROZ, JI TIRAFA XWE

-AWAYEK AWA

-SYESETMEDER KURD HATIP DICLE

-LI SER DENEZANDINA XWESERYA

Vegere Destpk......

    KURD STATYA WAN ŞER W Y KU T DAYN
Li Kurdistan, ku mirov ten li v sadsale w ya dawy ten j biner, mirov w bne ku şer pevn j xilas nebya. Şer dewletn herm yn weke ran, Sr, Tirk raq, bi ser xwe ve sadsale me buhurand. Ew şer pevna wan ya bi kurdan re h j berdewam dike. Kurd, ji destpka sadsale 20an ve li herme xwe bstat hatina hiştin. Hem maf wan ji dest wan hat girtin. Kurdistan bixwe j, di nav ar welatan(ran; Sr, raq Tirk) de b ar qat. Her her welat, her qate ku di nav snor w de ma, bi w re drokaka xwe ya şer ya bi w re nvsand. Ew droka wan ya şer ya bi kurdan re h berdewam dike. H j kurd, li ber wan ji bo maf xwe  bidestxistina statya xwe tdikoşn.
     Ev şer bi kurdan re,  ro, hatya ketiya demeka xwe ya n de. Şer bi kurdan re y ku hate v dem hate dayin y heyn hebn parastina w b. L di v dem de bna w ya şer staty j, li w zdebya. Bi v yek re, mirov kar bibje ku şer kurdan y ku hate ro wan da y ku bi wan re hat dayn, hatya gihiştya astaka xwe ya drok. Mirov nikar ten w şer, ten d weke şer heyn hebn d şrove bike bne ser ziman. Aliy w y staty j, li w zdebya. Kurd, ew şer heyn hebna wan, h bi daw nebya. H hebna wan bi tnebn re r bi r ya. Di v dem de, ew şer wan y ji heyn hebna wan dihat, li pşya xwe li gor dem bi dem re xale staty j danya. Kurdan, bi xwestina statya xwe re, d tekoşna parastina heyn hebna xwe reng w dyarkirin. Bi v yek re, mirov kar bal bikişne ser tiştek din j. Ew j her weha ev a, ku şer wan y ku d weke ku bya şer staty, bya weke şer herm j.
     Şer ku kurd didin, ji kjan aliy ve mirov ku l biner, w baxt rojhilat y pşaroja w j di xwe de bide kifşkirin. Ji destpka sadsale 20an hate v roja me, tiştek ne guharya. Ew j, tekoşna kurdan ya ji bo azadya xwe ya. L bi w re tiştek din j xwe parastya. Ew j, her weha ev a, ku di w deme destpka sadsal de, tekoşna ku kurdan dab destpkirin ji bo statya ku di w dem de ku gihiştba serkeftina xwe, w ancama w ji ya ro ku kurd bigihişina serkeftina w ne cudatir b. Divt ku mirov w yek di ser de kifş bike. Statya kurdan, di asl xwe de w statya herm j bi xwe re bide kifşkiirn bne. ro, ya ku li herm tekoşna w dih dayin j ev yek bixwe ya. Kurdan, deme ku konfaranse Lozan b tde statya herm hate kifşkirin  ew li derv w hatina hiştin wan ku li ber w li berxweda, ku ew di w dem de bi serketiban, w ev guharna ku di v dem de ku w biserketina xwe re bihanyan, w di w dem de destpkek w li herm bigişt daba dest p kirin. Ya ku h heyn hebna xwe re bi kurdan tekoşna wan re diparez j, ev yek bixwe ya. Ji ber v yek, hewldann kirina bin kontrol ya pşketin şoraşa kurdan, ketya lezeka mazin de bi hzn ku li herm xwed syeset serdesty na. 
     Li herm kurd, baxt wan, weke ku baxt herm j bi away pşketina w re di xwe de diveşr. Mirov, v yek dibne. Di v dem de, di deme ku kurdan xweserrya xwe li hermn xwe denzandin de, d li ber wan şer ku dihat meşandin, hat gurrkirin mazin kirin. ran pişt ku kurdan li bakr kurdistan xweserya xwe denezand, d şer xwe bi kurdan re da destp kirin. Tirk ji her aliy ve bi oparasyonn didana meşandin re bişer maztir gurrtir kir. 
     Li herm, bi tekoşna azadiy ya kurdan re kurd, hatina ber w rewş ku d yekbnek di nava xwe de biafirnin. Şer ku bi kurdan re ji aliy ran Tirk ve di v dem de t meşandin, xoslet teybetmendiy w y ku heya y dem, ew e ku w yekbn nede kirin. Ev şer ku bi kurdan re t meşandin, bi w re di nav kurdan re hewldana kirina nakokyan j t nşandin. Ew gotinn ku di apameniy de cihgirtin gotin ku "başr kurdistan, bi w re levkirinek di v şer de hatya mohrkirin", ku rast j b ne rast j b, v armanc di xwe de diparez. ..

   Bi v yek re, weke ku ber dihat kirin, d kurd di v dem ku w d baxt xwe bidina kifşkirin, d ten bi nava xwe re meşkul bin. Armanca duyemin j, di vir de ev a. Di v dem de li her aliy kurdistan, bi v yek kar xabatn ran Tirk dimeşn. Li Sr, end ku di w dem de li ber guharina rejim ya j, di w guharina ku pk were de ku da qana kurd nebina xwediy statyek hewldann tirk ran hene. Wezr kar derv y tirk na w ya Sr peyamn tirk yn ku w bi xwe re birin, ten di v xal de na, bi pirsgirka kurd ve girdayna. Peyema pş, li ser w ya ku kurd bstat bn hiştin in di deme n de. Xale wan ya şereka ew a ku kurd, di pergal de nebina xwediy ti staty. Bi v yek re, şer ku dih meşandin, hem ji aliy kurdan ve b hem j ji aliy hzn ku bi kurdan re şer dikin re b, bya şer staty. Kurd, şer statya xwe ya ku ji wan hatya standin didin. Dixwezin ku ew statya wan carek din li wan were vegerandin. 
     L di vir de end ku were ser ziman ne ser ziman j, mirov kar bibje ku kurd bigihiştina statya xwe, w ew statya wan, w herm statya w, ji bin ve bide guharandin. W pşketinaka n ji herm re bne. W herm, weke ku ji n ve were avakirin w l were. Herkesek j, v yek dizan di farq de ya. Bi v yek re, li pşya statya kurdan, ne ten hzn herm yn ku serdest in hene, hzn ku li herm politikay dimeşnin, hemya j, statya kurdan wan eleqeder dike.
    Başr kurdistan, baxt w bi qatn din yn kurdistan ve bya yek. Di van rojn ku ran bi kurdan re şer daya destpkiirn de, mirov v yek h tir baştir hs dike. Başr kurdistan, hate ku pirsgirka kurd li herm bi temem new areserkiirin, w j re rehet aram nebe. W hertim na bi ser w de w bibe. Bi statya başr kurdistan re, di asl xwe de di statya herm ya ku bi nkara kurdan hate roja me hatya de qleka mazin veb. Ji w ql ran j Tirk j bi bandr dibe. Bi statya başr kurdistan re pirsgirka kurd bi awayek vekir hat ber tirk j ber ran j ber Sr j. Pişt w bistatbna başr kurdistan re tirk j heyn hebna kurdan her kir. L ew her kirin, w awa li herm bi stat bib j, ew hate nahaka j ne hatya dtin her kirin.
     Qata mazin ya kurdistan aliy bakr kurdistan ya ku dibin dest tirk de ya. areserya li v qat, w bi xwe re areserya li qatn din h zrtir bi xwe re bne. Tirk, hate v klk j, ti plann w yn areserkirina pirsgirka kurd nn in. Li ser tnebna kurdan syeseta xwe dimeşne şer w dikir. Eleqeye w ya bi pirsgirka sr re j ji bo pirsgirka kurd a. Hewldana w ya ku ew dide nşandin, li ser bstat hiştina kurdan a. Bi v yek re hem bi Emerka re hem j bi hzn rojava re dplomasya xwe dimeşn. Yan bi kurtas mirov kar bibje ku h syeset dplomasya nkara kurdan dike. 
    Ew gotinn ku hin rayadarn dewleta tirk binav "vekirina kurd" bilv dikin dibjin j, ten di armanca domandina w syeset dplomasya nkara kurdan de dib. Ji w zdetir, nabuhur. Li ser sr j, danstandinn tirk yn bi Emerka re j, li ser v y na. Di hem danstandinn w de ten tiştek armancek li pş a. Ew j her weha ew a ku pergala sr ya ku were afirandin de kurd nebina xwediy ti staty. ro, tirk şer v j dide. Gotina serok wezir tirk T. Ardogan ya ku got "meseleya sr, meseleya me ya hundir" e j, mirov divt ku di vir de bi pirsgirka kurd ve girday bixwne. Di Sr de di guharandina pergala w de gihiştina kurdan ya statya xwe, w bandra w statya w li tirk j bike. Tirk, v yek naxwez. Bi statqya herm ya ku heya re h şer nkara kurdan t dayn.Tnekirina kurdan, h t hasibandin. Ji drok birina wan, h t hizirkiirn. H jenosd, t ferzkirin.

    Tirk, ti programn w yn areserkiirna pirsgirka kurd nn in. Bi v yek re, li ber xwe dide. Di na bi ser Sr de Tirk, ji ber v yek dixwez ku di ref pş de cih bigir. Li ser v temen bi ran re levkirina tirk heya. Di şer de ran y bi kurdan re, tirk j heya. Li bakr kurdistan, kurdan xweserya xwe denezand. Kurdan, bi v denezandin dan nşandin ku d naxwezin d bstat bijn. Tirk, bi w denezandin re politikayn w yn ku di v war de bide meşandin j, ketina zor de. L di vir de, ji bo ku kurd, navaroka w xwesery tiş j nekin, di nav kirin hewldan de ya. Ewqas na w ya bi ser kurdan de ya Tirk ya pişt denezandina xweseriy j, v ancam armanc di hundur xwe de dihawne. Ji ber v yek j b, di v dem de di nav kurdan de yekbnek, ji her aliy dem ve şart a. ..

          ---------  ----------
     Doza girtina Roj tv, qadaxakirina ziman kurd oparasyonn leşker syes yn tnekirin: Ji kjan eliy ve ku mirov li rewşa kurdan biner, mirov w bibne ku dibin pvajoyaka tnekirin de na. Di 15 trmeh de doza televizyona kurd ya ku bi kurd weşanan dike, li danimarka li ser daxweza tirk dest p dike. Tirk dixwez kuu televizyona kurd were girtin. Dixwez ku deng kurdan bitamirin. Li gor w, end ku deng kurdan tamirand, w ewend karibe kurdan bike bin kontrola xwe de w karib, li gor ku dewlet dixwez w ew karibe wan bi r ve bibe. Li kurdistan, dozn lawazkirina siyeseta kurd yn ku ji wan re dibjin "dozn KCK", doza roj ya birrna deng kurdan, oparasyonn leşker siyes yn şkandina vna kurdan tesfyekirina wan, hem j divt ku mirov wan bi hev re bi yek dest hild li dest. Di van rojn dawiy de amadekariyaka pir mazin ya leşker t kirin. T gotin ku "w amadekarya oparasyonaka derv snor t kirin". Di v dem de doza televizyona kurd t dtin. Ber v televozyona kurd Med tv Medya tv, hatibn girtin. Pişt wan televizyonn kurd yn ku hatina girtin re roj tv di kevneşopya wan de bidest weşan kir. Bi teybet, divt ku mirov bibje ku roj tv ji bo kurdan pirr girng a. Roj tv, and kurdan bi droka wan re weşana w dike. Bi teybet, li ser anda kurd pşketina wan di sekin. Roj tv, y, di civaka kurd de, pşketinaka mazin derxista li hol. Bi teybet j, di jina kurd de pşketinaka mazin derxista li hol. Bi v yek re, divt ku mirov bibje ku civaka kurd, weke ku ji n ve afirand.
     Di v dem de t xwestin ku roj tv were girtin. Daxweza girtina roj tv, mirov kar bi xwestekn tirk yn veşart re fahm bike. Tirk, kurdan weke civat civakek nasnak naxwez ku nas bike. Roj tv j, civat civaka kurd esas digir ji bo pşketina w, weşann xwe dike. Bi teybet, aliy ku dewleta tirk ran j li ser disekin ev aliya. Di v dem de, d nikar weke ber ziman kurd qadaxa bike. Ji ber v yek, w bixwe j televizyonaka ku bi kurd weşan dike ya bi nav "trt-şeş" vekir. L ziman, bi nirxn xwe yn civat re ziman a. Ku ziman, ji nirxn xwe yn civat civak yn ku ew ji wan afirya ku hate drkirin, w ten, weke bjeyna ku tn bikarhannin w bmene. Dewleta tirk, di televizyona ku vekirya, ti car cih nad nirxn kurdan yn ku ew p xwe biafirnin. Ti car cih nad nirxn wan yn civat. Bi ziman kurd, and tirktiy pşkş kurdan dike. Bi v yek, dixwez ku kurdan, ji civatya wan dr bike. Bi awayek din j, mirov kar bibje ku bi v reng trt-şeş, ew televizyona ku w vekirya, xizmeteka mazin ji w re dike ku netewa kurd, di nav ya tirk de bihalne. Trt-şeş, xizmeteka mazin di v war de ji w re dike. L roj tv, bi kurd anda kurd weşan dike. Ya ku dewleta tirk eleqedar dike, ev aliya.
      Pşxistina anda kurd, ji aliyek ve pşxistina temen pşketina civata kurd a. Ji v aliy ve ku mirov l biner, mirov w bibne ku roj tv ji bo kurdan  pşketina wan, karek mazin y drok dike. Di asl xwe de di vejandina kurdan de roj tv, bi televizoyn kurd yn ber w ku hatina girtin re di nav kurdan re bi pşketina wan re bya xwediy weyneka mazin ya drok. ..
      Pişt ku kurdan xweserya xwe denezand, d ev rşn li wan pirr zde bn. Oparasyonn leşker yn syes li wan zdetir bn. Bi dozn weke yn roj tv. re di qadaxa navnetew de j, aly syemin y oparasyon li dij kurdan hatya destp kirin. Li kurdistan oparasyonn leşker syes berdewam dikin. Bi oparasyonn leşker re bi sadan ciwann kurd hatina qatilkirin. Bi oparasyonn syes re j bi hezaran syesetmedern kurd hatina girtin ro di zindan de na. ro j, doza girtina roj tv t dtin. Mirov divt ku van aliyan hemyan bi hev re şrove bike. ..
      Hukumeta tirk, dii bin nav "vekirina kurd" de weke ku hinek nivskar bahsa w dikin dab dest p kirin. Wilo dihat gotin.Ev end salin ku bahse pvajoyaka bi v reng t kirin. L bi van oparasyonn leşker syes her weha dozn weke yn dozn roj tv re mirov kar fahm bike ku ew vekirin i vekirin in vekiirnn bi i armanc na. Pvajoya vekirina kurd, di asl xwe de pvajoya paxtawkirdina kurdan ji hol rakirina wan ya bi nirxn wan re ya bi dem re ya. Divt ku mirov w gotina "vekirina kurd", bi v reng fahm bike. Serok hukumeta tirk T. Ardogan, almanya got ku "bişavtin şc mirovatiy ya" hate tirk got ku "bişavtin rabya ji hol". L deme ku w ev gotin digotin de, kurdan kampanya perwerdehya bi ziman dayik dab destpkirin. Deme ku kurdan gotin xwestin ku bi ziman xwe y dayik perwerde bibnin, heman mirov bersiva ku da kurdan ev b," bila ti kes maf bi perwerdehya ziman dayik ji me nexwez". Wek diin j, deme ku bahse maf perwerdehya bi ziman dayik hat kirin j, w bixwe digot ku "bi kurd perwerde nab, w welt pere bike". Bi v yek re, w bi gotina xwe re qadaxaya li ser ziman kurd da berdewam kiriin.
       Di vir de, derdikeve li hol ku ew vekirina kurd ya ku rayadern dewlet bahs dikin, hat dtin ku ten safsatayaka. Ji safsatayak pde ne ti tiştek d ya. Di bin nav vekirina kurdan de, tesfya kurdan hatya plan kirin. Ya ku hat dtin j, ev yek bixwe b. Di w roja ku ev gotina "vekiirna kurd" hat rojev hate v roj, pvajo pşketinn ku bn j, hem j, dan nşandin ku gotina vekirina kurdan tesfya kurdan di xwe de dihne ser ziman. Di erova w pvajoya tesfya kurdan de mirov divt ku vekirina w doza televizyona kurd roj tv bihasibne bne ser ziman. Ji xwe, li tirk nahaka ziman kurd hem li gor destra w ya bigihn hem j li gor hem qannn w qadaxa ya. Kurd, li gor destra wan, wek "tirk" tn dtin nşandin. Nav kurdan kurdistan qadaxa ya. Bi w zihniyet j, nzkat, ro t nşandin. Li gor destra tirk ya ku heya li gor zihniyeta ku T. Ardogan ku dihizir ku w li gor w destraka n ya din w kirin j, kurd, tirkkirina wan t farzkirin. Bi v yek re, end ku hin gotinn tn gotin ku "me qadaxaya li ser ziman kurd rakirin" j, ji rastiy dr in. Rastya v gotin w keng rast b? Keng ku kurd, bi nav xwe hatina ser ziman bi ziman xwe li gor drok anda xwe perwerdehya xwe ya ziman dayik dtin, hing mirov kar v gotin j re bne ku rast a. L nahaka ne rast a. Ten dereweka.
     Dewleteka ku di nav qada navnetew de j li dij kurdan h dplomasy dide meşandin ziman kurdan qadaxakirya li cem w li gor destra w ya bingihn dplomasya girtina televizyonn kurd dike, end ku mirov kar gotinn w yn weke yn "vekirina kurd"an rast samm bibne?
      Di v dem de kar ku di keve ser mil kurdan de pirr a. Kurd, divt ku v yek bibnin. Divt ku li van nirxn xwe xwed derbikevin. Ji bo wan gerek qiyemet biqatnin. Kurd, di v dem de ku li nirxn xwe xwed dernekevin, w nikarin di demn xwe yn pş de bi nav xwe syeset bikin xwe ji halandin rizgar bikin. Divt ku v yek di ser de bibnin. Di erova doza girtina roj tv de, divt ku mirov hrşn li ser xweserya kurdan ya ku wan denezand j bi br bike. Ji ber ku ev jevnecuda na. Bi hev ve girday na. Yek ji ya din cuda qt nay dtin ser ziman. Li kurdistan, ji bo ku navaroka w xweserya ku kurdan ji bo xwe denezand new tiş kirin, ji her aliy ve hrş hene. Li ser w ne tişkiirina navaroka w ve j, hrşn ku li w dibin hene ji bo nava w new tişkirin. Ji ber v yek kurd, di pşketin pşxistina xweserya kurdistan de bi hev re yekbin w pş bixin. Ne pşxistina w navarok xwesery j, temen pirr hrşn mazin yn ku li kurdan dide amedekirin afirandin. Aliyek w doza girtina roj tv j, bi hewldana astengkirina tişkirina navarok xwesery re j girday ya. Divt ku mirov v yek j, her weha bi teybet, bi hev re bi hev ve hild li dest şrove bike.
      Xweserya kurdistan denezandina w bixwe j, berpirsyas barek li li ser mil hem kurdan dike. Bi bicihhanna pdvyn v pvajoy ve girdayi, ew berpirsyar bar dikeve li ser mirov her kurd de. Ku hizir ramana wan i b bi i away b, her kurd, di vir de di erova kurdistantiy de li xweserya demokratik xwed derketin divt ku bib. Di v dem de li kurdistan bi xwesery re kiirna pşketinek di nav kurdan de, w kurdan bne astaka ku karibin li herm j d weyn rol bileyizin. L di vir de, divt ku pş, di erova nasnametiy de l xwed were derketin. Ev pvajo, ku mirov li kjan aliy ve l biner, mirov w bibne ku xy qarekter w guharya. Xy qarakter w bya y staty. Doza roj tv j, divt ku mirov di w erov de şrove bike fahm bike. Di vir de, li dozn weke yn roj tv j l xwed derketin, li kurdistan divt ku bi awayek saz b. Siyesetmedern kurd, divt ku w hildina rojeve xwe li ser bisekin in. Di siyeset de hanna li ser ziman parastina nirxn gel kurd yn bi v reng, w reng wan y xweserya wan j bide nşandin. W reng siyeseta wan j bide nşandin.
      Ji v pvajoy, w yekbnaka kurdan ya ku wan di nava xwe de kirya, w wan biserfiraz derxe. Ev pvajo, pvajoyaka ku tde tekoşna stattiy t dayin a. Bi v yek re, di erova v pvajoy gyan qarakter w de di w de tekoşnkirin, w kurdan ji w pvajoy bi serfiraz derxe. Dewleta tirk, li kurdan bidestxistina staty ya wan, pirr mazin di sekin. LI ser sr re j, w şer bstat hiştina kurdan dimeşne. Bi ran re bi kurdan re ketina w ya şer j, mirov divt ku bi v hewldana w ya bstat hiştina kurdan ve girday şrove bike hilde li dest. Di v pvajoy de w kurd, weke pvajoya 1923an bstat d nemnin. Ew bstattya ku heya, w tekoşna kurdan w bi xwe re w ji hol rak. Pşketina kurdan ya ku wan bi xwe re di xwe de li dora xwe daya kirin, w derfet d nad. L tekoşna statyaka ku kurd tde ji bindestiy rizgar nebin j, tekoşna w t dayin. Bi away b bindest, hertim w tekoşn şer bi xwe re bne. 

 

11.08.2011/Abdusamet Yigit

 

 Vegere Destpk......

 

 

 

 

Copyright  1990 pen-kurd.org