pen-kurd.org

Helbest - Pexshan - Gotar - Daxwezan - Kampan - Endam

 

 

Nivsn din yn Nivskar Abdusamet Yigit:

DI WJEYA KURD DE JIN CIH W

-Baw Tahir Uryan

-DEM BI DEM FELSEFE PŞKETIN

-UAR-TUTU BAXT W

-PIŞT XWEPŞANDINN LI ROJHILAT RE

-NEWROZ, JI TIRAFA XWE

-AWAYEK AWA

-SYESETMEDER KURD HATIP DICLE

Vegere Destpk......

LI SER DENEZANDINA XWESERYA DEMOKRATIK LI KURDISTAN  

  
    Li kurdistan, di roja 14 tirmih de xweserya demokratik hate denezandin ji aliy kurdan ve. Di ser de divt ku mirov w li kurdistanya proz bike. Di asl xwe de kurd, bi droka xwe ya dem dirj re hjay ji w bhtirin. Drokaka wan ya ne bin deh hazar sal re heya. Di pşketina hem nirxn mirovatiy de veyn roleka wan ya drok heya. L mixabin, ro, di rewşeka h xirab de na. Di deme ku min ev nivs li ser xweserya demokratik denezandina w bidest nivsandin kir de, neya ku kete ajansan de ew b ku ran, li hermn başr kurdistan li hermn Zerdeş pranşar bidest oparasyonek kirib. Bi w re j, divt ku mirov bi br bixe ku li aliy kurdistan li bakr kurdistan li aliy ku xweserya demokratik l hatya denezandin j, oparasyonn dewlete tirk b navber berdewam dikin. Di wan oparasyonan de rojek j namne ku xabern kuştyan newin. L di nav waqas gengeş tevlhevy de kurdan  xweserya xwe ya li bakr kurdistan denezand. Bi v re j, mirov divt ku bi br bixe ku rayadarn dewlete tirk yn ku digotin me "pvajoya areserkirin" ya pirsgirka kurd daya dest p kirin j, bi hem sazyn xwe ve bidest hrş li ser kurdan kirin. Nivskarn wan yn weke Cengiz andar Ahmed Altan j, ku hin kurd wan weke "dostn kurdan" di deneznin j, bidest hrş kirin.
Ya wan j, netewperestiya wan bi carek re wan girt.
     Di w pvajoy de divt ku mirov di ser de bibje ku kurd hatina ketina pvajoyaka pirr girng de. Di w pvajoy de ku hizir ramana wan i b bi i away b, divt ku di v dem de bi hev re li ber v pvajoy bisekin in. Ev yek, ji bo gel kurd drok ya. Di w dem de ku kurd yekbna xwe nekin, gelo w keng bikin? Divt ku mirov v yek j bi br bixe. Pvajoya xweserya demokretik, pvajoyaka ku mirov di v dem de pirr mazin li ser bisekin ya. Ev pvajo, w temen hem pvajoyn piştre w biafirne. Kurd, bi v pvajoy re, divt ku maf xwey bingihn yn ku ji hebna wan tn yn weke yn ziman sazbn divt ku bidest bixin bidest sazkirina wan bikin. Sazmanaka xwe ya ku bi v yek ava bikin, di v dem de divt ku ava bikin. Ev yek, her weha girng e. Bi v re w kar bidaw bibe? Na. w bi daw nebe. Kar asil y ku b kirin, di asl xwe de di v dem de ji v dem pde d dest p dike. Ya ku mirov di vir de di ser de bi br bixe j ev yek bixwe ya. Xeserya demokratik, ku mirov ji kjan aliy l biner, mirov divt ku bibje ku pergalaka xwe bi rvebirin ya. Divt ku mirov v yek di ser de bi br bixe.
     Ev pvajo, w li ser sr j li ser ran j bandra w hebe. oparasyonn ran yn ku li başr kurdistan ku dest p kirin, divt ku mirov ten bi gotina w ya ku ew dibje ku "li dij PAJK ya", ji w zdetir wirdetir bi v pvajoya denezandina xweserya demokratik ve girday revabike fahm bike. Di temen w de nzkatyn ran yn ku mirov wan bixwne j, bi v ve girdayna. Li Sr, di v dem de tevlhevyek heya. Geln li sr hem j, ro li ser lingan in. Hem j, bi dengek li ser lingan in. Kurdn başr rojavay kurdistan j bi hev re li ser lingan a doza azadya xwe dikin. Dixwezin ku d maf wan were radest kirin li wan. Di v pvajoy de j, hem tirkya hem j ran, ji bo kurdan derv w pvajoya ji n ve avakirina sr bihlin di tevger de na. Ji ku kurd, maf xwe bidest nexin, di tevgery de na. Bi v yek re, deme ku bi gotina "muhalif" re hzn dijber rejime sr ku tde tn ser ziman, bi hewldanaka pir bi xesas hewldan t dayin ku kurd bi nav xwe re tde di nav de nebin.
     Kurd, ro, h li welat wan şer heya. H jyane wan bi şer ku li welat wan t dayin re t tarmar kiriin. Jyane wan, bi away w y ku heya re ji hol t rakirin.
Ji her away re kurd, di bin hrşek de na. Pş temen jyane wan ji hol te rakirin. Bi w re mirov kar bje ku bi w şer ku li kurdistan t dayin, armanc ne ten şkandina vna kurdan a. Armanca w ya duyemin j, awa temen jyane kurdan ji hol rakirin a. Bi v yek re, mirov divt ku bje ku şerek ku ji pirr aliyan ve t dayin a. Di nav w şer ku li kurdistan ev 30 salin ku t dayin de, kurdan away jyane wan weke ku ji hol hate rakirin. L di nav w şer de bi nifşn ku mazin bn re carek din ku ne bi temem j b, away jyane xwe ji n ve derxista li hol da ava kirin. Xweserya demokratik, di vir de, weke heyna w away jyan y ku kurd bi w d away ji jyane xwe ji n ve derdixina li hol ava dikin a. Bi v yek re mirov divt ku bje ku nirxn kurdan, hem j, hatina telan kirin. Bi w telan kirin re kurd, d  ji n ve nirxn xwe j diafirnin. Di deme n de di nav şer de afirandina w, wilqas ne hesan ya. L kurdan, ev yek, pk han. Ev yek kir. Bi v yek re carek din prozkirin de bi maf dikin.
      Pvajoya n ya ku kurdan tde xweserya xwe ya demokratik denezand, divt ku mirov ji pirr aliyan ve nzk w bibe. Di v pvajoy de, di zihnyet de di kirin de yekbna kurdan bna w, w di nav w ji n ve adilandin avakirina rojhilat de w cih wan j bide kirin. Di vir de, divt ku mirov v yek her weha bi teybet bne ser ziman. Rojhilat,, ji her aliy xwe ve ji n ve t rastkirin. W ew statqya w ya ku heya, w bi buhur. d rveberyn herm j, w nikaribin, li ber w bisekin in. Pvajoyek bi v reng dest p kiriya. Ev pvajo, bidest geln herm yn kurd, fars, arab re hatya dest p kirin. L di nav w pvajoy de pirr hz hene ku dikin dixwezin ku li gor xwe rewşek di nav w rewş derxina li hol. Li herm, tevgeryaka mazin ya gel civat di nav xalkn w de heya. L  hzn ku pşavanyaka rast pak ji w tevgery re bikin  ji w tevgery pşaroja herm j derxin km in. Yn ku hebn j hatina tesfye kirin. Bi v yek re, hzn herm, bi ku artarnatifn xwe ji hol rakirina di nav w tevgery de dikin ku li gor xwe ancamak j derxin. L tev vqas j, v ev yek weke ku wilo w ne hesan b. end ku rastkirinek bikin j, d ne biderfet a, ku derv vna geln herm ew rastkirin were kirin. Deme ku nikaribin li pşya w bisekin in, d kirina bin kontrola xwe de. Rastkirineka ku di bin kontrol de, d dixwezin. Bi v yek re, d tevgeryek dest p kirya.

      Li herm, weke pvajoya 1923an ku awa ku di konfaranse Lozan de b, ku careka din dixwezin ku kurdan derv pvajoya destr b hiştin. Tevgeryeka bi v reng heya. Ya ku mirov ji deme pvajoya rojhilat hewldann ku tn kirin ku dixwne, ten ev a. Di v pvajoy de, weke pvajoya 1923an, w karibin kurdan derv pvajoy bn hiştin an j na? Bersiva v pirs w dem bide me. L divt ku miirov v yek di ser de bje ku hewldanaka bi v reng  ku pir bihz heya. Di pvajoya ji n ve avakirina sr de, hewldan tafandina deng kurdan ne hiştina hatina li hol ya nav wan, di ancama w yek de dibin. Ji ber i di konfaranse ku t gotin ku w pşaroja Srye tde were nqaşkirin ya li stembl ku wezir kar derve y Emerka j tde amede b(k ev konfarans ro li dibe li stembl), ne hat hiştin ku kurd nav wan tde hebe? Hzn herm, bi v reng di xwezin ku li gor statqya ku heya, bi r ve her. Di eroveya statqya ku heya de, t xwestin ku hem tişt were kirin. Di w statqy de j, kurd nn in. Nav wan j, nn a. Hem şer pevnn ku bn yn ku ro j bi kurdan re dibin, ji bo v yek na. Oparasyonn ku tirkye li bakr kurdistan dide meşandin, ne ten armanca wan ya şerkirina li ber tevgera kurd a. Armanca w ya şerkirin j, ya şer sereke di vir de heya. ran j, bi w re di ahangek de tevdigerih. Oparasyonn ku ran yn ku ew li rojhilat kurdistan dide meşandin, bi hevkarya tirk herme başr kurdistan j kirina nav de. Tirk j, başr kurdistan ev ser du salan re ya ku bi firokn şer bombabaran dike. ran j, bi w re topbaran dike. Tirkye dibje ku "armanca w tevgere kurd ye ku li ber w şer dike PKK ya". ran dibje ku dsa "armanca w tevgera kurd ya ku li ber w şer dike PJAK a". L ev herd gotin j, di asl xwe de derew in. Armanc, bi v pvajoy ve girday ya. Divt ku mirov v yek her weha di ser de tesbt bike kifş bike. Ne ran ne j tirkiye, di v pvajoy de naxwezin ku kurd bibina xwediy gotin.

     Bi ran Tirkiy re welatn ku kurdistan di konfaranse Lozan de di nav wan de hat beşkirin, li wan ji w dem hate ro, ziman kurd qadaxa ya. Kurd, nikarin bi ziman xwe y zikmak xwe zaroyn perwerde bikin bixwnin binivsnin. Li ran Li tirk j li Sr, ku di roja me de weke amrna pşketin tn bikarhann, televzyon, bi ziman kurd qadaxa na. Tirk bi nav "trt-şş" yek vekir. L ew j, armanca w, ew e ku w qadaxa li ser ziman kurd bide veşartin berdewam kirin  televizyonn kurd yn ku bn vekirin, w bidina nşandin  herna bi ser wan de pşya wan bigirin wan bidina girtin. Di deme ku tirk li ber denmarka ji bo ku televzyona kurd bigir li ber gerya, hertim ev tvya xwe ya ku w vekirib han rojev. ..  

     Di w pvajoy de, hzn weke Emerka yn ku poltkayn wan li herm hene, hem bazaryn wan yn bi emerka hwd re li ser meseleye kurdan a. Di hem danstandinn xwe de kurd mijara wan in. Bi v yek re divt ku mirov bibje ku kurd, di v pvajoy de, weke ku biten na. Ti hz kesek li cem wan nn a. Bi v yek re kar wan pirr zor a. L ew j, ku bi w ne afirandina yekbnaka di nava xwe de h bhtir kar xwe yn li pşya xwe ji xwe re zortir dikin. Divt ku w yekbna xwe bikin. Li ser temen w denezandina denezandina xweserya demokratik karin yekbnek di nava xwe de bikin w h bhtir bi pşde bibin. Ku yekbnek di nava xwe de kirin, w karin w bi pşde bibin. Ya rast, d mirov fiht dike ku bahse yekbn bike ji bo kurdan. Di v sadsal de, ku ev d weke pirsgirk j nay dtin, h kurdan ev di nava xwe de kirina. Bila li denezandina serbixwebna xwe ya başr Sdan binerin d ji xwe fiht bikin.
     Hate ro, divt ku hezar car hatya gotin ku " hatya ser kurdan ji w nebna tifaqa di nava wan de hatya ser w wan". Ev gotin, pirr rast di cih de ya. Yekbn, w her pşketin bi xwe re bne. Di ser de, di hilbijartin di 12 heziren de ku li bakr kurdistan li tirkiye bn, ku mirov ten li w biner, mirov w bibne ku yekbn tifaq, kar bi i zoryan ve were. Bi v yek re, yekbn, divt ku sazyn w j, d werina afirandin. Yekbn, v yek ji mirov dixwez. Kurd, maf wan y dewletbn j heya. Maf wan y serbixwebn j heya. L kurdn bakr kurdistan di v rewş de xweser denezandin. Du sedemn w yn bi dem re hene. Yek, qat(pere)bna kurdistan ya di nava ar welatan de ya. Bi v yek re di asl xwe de, tgihiştina xweserya demokratik ku baş were tgihiştin fahm kirin, kar pşketina weke ku ewropa pişt şer cihan y duyemin jya kar li rojhilat bide jnkirin. Ev derfet j heya. L kar kjan hzn herm karin ji w yek pşavaniy bikin? Deme ku mirov v gotin dike, mirov xwe nagir ku v pirs j ne pirs. Di w rewş de, w kurd j, hem gel xalkn herm w qizinc bikin.

     Di asl xwe de, li herm bigişt j temen w pşketina bi v reng heya. Tgihiştina slam ya gelemper, derfet ji v pşketin re li herm diafirne. Di w erov de kar pergalaka gişt ku xalkn herm hem xwe tde bnina ser ziman were ava kirin. Pşketina sadsaln pişt derketina slam ya ku jn kir, hinek j li ser v yek temen esas b. Salahadn Eyb, li ser w temen nzkat l kir. Salahadn, ew pergala kurdan ya ku bi hezar salan ava afirb, w ew fahm kirib. Bi w kevneşopya w re nzk b bi serket li herm pergalaka gişt ava kir. Bi v yek re, herm kira hzk. Herm, bi v reng ku ro ran, tirk, Srya hem welatn din yn rojhilat dikin re w ti car nebe hzeke ku karib pşketin xwe j bi r ve bibe. W her tim bi v yek reng serwer serdestyek li ser serwer serdestya w re w hebe. Di deme Medya de, kurdan bi persan re mparatoriyek ava kir. Di deme sasanyan de persan bi kurdan re mparatoriyek ava kir. Di v dem de j karin bi hev re tevbigerihin heman bi pşketin bi drokn xwe re bidina jn kirin li herm. L bi v yek re, end ku yekbna nava kurdan hem ji bo wan hem j ji bo herm girng e, ku mirov li droka kurdan ya herm biner, mirov w d w bibne.

       Li rojhilat, pergaln w yn ku ro l hene, weke ku ketibina skeka ku dery derketin li dawiy w nebe de. Ku mirov li w diner, mirov w dibne. Ya rast, di vir de ji w ska ku weke ku b derya ji w bider derketin, ten w bi areserkirina pirsgirkn xwe bi nzkatyn dyalog na. Divt ku d rveberyn herm dev ji şern li ber geln herm berdin. Divt ku d rz bidina geln xwe. Geln xwe, d weke bindestyn xwe nebin in. Wilo nzk wan nebin. Maf wan yn ji heyn hebna wan t radest wan bikin. Di nav xwe de, divt ku bi tgihiştineka ku di tgihiştinn pergal xwe de dana rnandin, divt ku rz hrmet ji mirovn herm droka w re bigirin. Geln herm hem j, ku mirov li mazinat bikatya wan ne ner, hem hjay nzkatyaka rast in.

    Gel kurd, li herm xwediy droka her kevn a. Xalkek ji wan xalk ku li herm droka w ya her kevn a. Di pşketina herm de di her dem w de veyn leyistya. Di v dem de, w veyne xwe bileyiz. Bi w re, w ne maf xwe bidest bixe, w her weha droka herm j bi pşketina xwe re  bi bidestxistina maf xwe re w li ser lingn w bide rnandin. Droka herm, di rewşa nahaka de weke ku ne lingek w heya ne j li ser lingn xwe ya. Weke mirovek ku bi lingn xwe ve hatib dalqandin li berav a. W ev were rastkirin. Bi w re bi w rastkirin re, w herm bikeve riya xwe ya pşketin de. Herm, di nzkatyaka rast de ku nzkat l were kirin, w ti tiştek ti kesek nikarib li pşya pşketina w pşvena w bibe bend w astang bike. Ne ten tirkiye, Divt ku ran j Sr j hem welatn din yn rojhilat j, w pşketina kurdan ya ku wan bi xwe re di xwe de kirina baş qanc bixwnin. Ev yek, w ne ten ji bo wan baş qanc bibe, her weha ji bo herm j, w baş qanc bibe.

     Pirsgirka kurd, ya ku ro, bi sr re cihana arab muhatebek w ya bi w re ran tirk h j raq mihatebn w na, bende her mazin ya li pşya pşketina rojhilat a. ran, drokaka w ya bi hezar salan bi kurdan re heya. L mixabin, ez weke mirovek kurd, ku li wan kirinn w yn ku li dij kurdan ku ew dike ku ez dibnim, dil min pirr dihşhe. Ez di ser de di dil xwe dibjin heyf. Ya ku pişt w droka bi hezar salan ku bi hev re jnbn ku bbana ne ev bana. Divyab, ku nzkatyaka her rast ya bi rmet bana. Ez nzkatya ran ya ku ew di v dem de li ber kurdan dike di ti ahlaq ol de nabnim. ran, dibje ku ew girday kevneşopya Hasan Huseyin a. Ev herd nirxna proz in. L ku ro herd j şax ban, w di ser de ew kirinn ku ro ew li dij kurdan dike, w wan ew şermazar bikira. ran, bixwe j, v yek dizan. Divt ku ji wan xelatiyn ku ew nirxn ahlbeyd ku bibinn w wan şermazar bikin, dr bikeve. Ez deme v kirina ran ye di dem de dibnim, ku ez ten li ser w dihizirim, ez dibnim ku weke ran li ber Hasan Huseyin di şer de b, ez dibnim. Wilo t beravn min. Hasan Huseyin, ji mafya mirov tkoşyan. Wan hertim rast maf mirov li diny parast. Li w dinya din j, w ew w biparezn. Kevneşopya wan ev a. Hasan Huseyin, Rz hrmet ji gel xalkn di din re girt. Wan rz hrmet da miletn din. Li cem wan hem milet yekbn. L li cem ran yek in. Weke yek kurd, ez karin bjim ku yek in. ..
      Di v temen de, divyab ku ran, di ser de, ya ku li maf kurdan bi kurdan l xwed derketiba, ew ba, ku weke ku ew dibje ku li ser riya rast dimeş ku ew rast ba. L demek k ne rast a. ran, ne li ser riya mafy dimeş. Ne li ser riya Hasan Huseyin dimeş. weke ku tirkiya ne li ser riya slam dimeş hwd. Ku ran, li ser rya mafya meş ba, w kurd li rojhilat kurdistan di w rewşa xirab de ba w şer li ber wan nedaba dest p kirin. Ku weke ku tirk dibje ku slamyet pre heba, w ro li wir kurd, en di w rewşa xirab de ban. Gelek ji wan gel ku ew avakirya gel kurd a. Di destpka w ol de h girtya. Li ser tgihiştima bimaftiy rasty re ku mirov bimeş, divt ku mirov v gotin bje ku kurd, ro, gel ku li ber w bi zordar zilmaka mazin ya ku cih w di ti ol de nn a hatya kirin. Li hermn ku kurd, ne xweserty deneznin, ku serbixwebn deneznin, dsa divyab ku li ber w bi hrmet nzkat l hatiba kirin. Di nzkatyaka rast de ku mirov l bihizir, ku kurd, serbixwebna xwe j deneznin, w dsa li heman herm bin w bi hev re bin. W ten ew denezandin, bi gihiştina maf xwe re w bi snor maba. ro j, ku ew bibe, w wilo b. L ku li herm bi nzkatyaka rast nzkat were kirin, w hing b dtin ku weke xalk gelne ku li heman herm li rojhilat dijn kurd, fars, tirk arab, w dsa bi hev re ban. ..

    Ku rveberyaka herm j, tgihiştinaka rast ya ji bo pşketina herm bi wan re hebe, ku kurdan ne xwestiba j, wan w xwestiba ku kurd serbixwebna xwe deneznin piştre dsa li ser w re bi hev re bijn. Di vr de, di v dem ya ku b kirin j ev yek bixwe ya. Di temen tgihiştineka netewperest de nzkat kirin nern, w ti car mirov li herm ne gihne dtinaka rast pak ku ji njadperestiy dr a. Xalk geln li herm yn ku w bi hev re bijn, divt ku biqas ku ji bo xwe dihizirin wilqas j ji bo xalk  geln din yn herm j bihizirin di nzkatyaka rast de bin. Bi nzkat, tgihiştin nerna serwer, serdest desthilatdary ten nern, w ne gihne w nerna baş qanc. Hate nahaka herm j, ya ku bya sedeme windakirin w j, ev bya. Herme rojhilat, pncsaln dawiy yn droka xwe yn ku li şn xwe hişt bi windah buhurand li şn xwe hişt. Ji vir pde, divt ku ew nebe. Ew afrqabna ku bahse w dihate kirin, d hin bi hin li rojhilat pş dikeve. Divt ku ya ku pş were dtin, eva. Rojhilat, pergale w ya ku bigişt were afirandin, w ti car ne bi yekreng b. Tgihiştin, "yek milet, yek ziman, yek dewlet" hwd, tgihiştin ku pşaroj ji dest didina ravandin didina windakirin in. Tgihştinn, ku and gelan bi hev re ji drok dibin in. Di asl xwe de xsweserya demokratik di vir de weke pergala ku bi hev re di nav hev re ya jyn ya. L herkesek bi reng ku dij. Pergala, ku mirov sibeh rab li glstane xwe biner, ji dla rengek w end rengan bi hev re bibn ya. Ku Welatek j, were denezandin, ku li w herm pirr milet gel hebin, w bi w welatitya wan re, w bi tgihiştinaka xweser ya ku ew bi hev re w bi w, ku w bijn, w away jyane wan w li herm w hebe, weke ku ro li Ewropa dibe. ..
 
16.07.2011/Abdusamet Yigit 
 

 Vegere Destpk......

 

 

 

 

Copyright  1990 pen-kurd.org