pen-kurd.org

Helbest - Pexshan - Gotar - Daxwezan - Kampan - Endam

 

 

 Nivsn din yn Nivskar

CanKurd

- 

 

 

Vege

re Destpk

 

Pnsa kurd li rojavay Kurdistan

 

Ji dema Aybiyan ve, Kurd wek neteweyeke serekn li gel neteweya Ereb, ch xwe di qada ramiyar ya welat Sriya ya mezin de (Sriya niho, Urdun, Lubnan Filistn) girtiye, hn ber w bi hezaran sal di bakur welt de, r şopn gel Kurd hene, yek ji wan keleha El-Ekrade, ku dewlet nav w kiriye Elhusin. Elhusin bi Ereb keleh e.

 

Keleha El-Ekrad

Bi ser ve j li Kaniya Dara j gelek bermayn şaristaniyeke kevnare hene, ku h tkiliya Ereban bi w re nne. Ereb demeke direng paş derketina Islam, gihan bakur Sriy.

 

Şr Kaniya Dara

Li rojavay Heleb bi 50 KM, ku naveya Kurdax heye t de 356 gundn Kurdan hene, hinek herifteyn kevnare didin xuyakirin, ku ev nave pir ji z ve, ch war Kurdan b, yek ji wan rn balkş şikefta Du der ye, ku yek ji kevintirn chn daniştina mirov ye li Sriye, deselata Baas gelek bizavn xwe kirin, da w nav biguhre, hema Japoniyn ku lkolnn zanay li ser wa şikefta bi du deriyan kirne, wan bizav p kirin.

 

Şikefta Duder

Dawiya dema Eybiyan, jineke Kurd Deyfe Xatn, ku ji malbata Sultan Selahdn b, 6 salan padişaha bajr Heleb b, ew bajar ku keleha w li chan navdar e, li hember hrişn Teteran ji Rojhilat ve yn Xaperestan ji Rojava ve parist, nehla kesek ji gel bajr demeke dirj bizane, ku mr w mir ye.

Kurd, wek hinek drokvan gelnas dinivsin, bi ser ve j hinek part rkxirawn ramiyar yn sr dibjin, ku Kurd li ser axa xwe ya drok dijn, ne koer in ne j mişext ne.

Di navbera Kurd Ereban de, di navbera iyan deşt de, an j welat heriy y qm, welat keskay zerbn de, li ser jdern av rgehan, herdem pevnnxn hebn, l pir deman j ewana li hev dihatin di navbera xwe temenek dirj bi aşt derbas dikirin.

Di bin stemkariya Osman de, ku gelek ziyan giha gel Kurd, ku di dema Dostik de xk ji bajarn Tirablus (bakur Lubnan) ji Heleb distand, bere-bere, ev gel hate binzorkirin paş peymann Saykes-Picot sala 1916 nişt w Kurdistan hate kerker kirin. Parek ji Kurdistan kete bin dest herma sr, ku bo Firensiyan hate spartin. Pwst b, ku Firens gava sala 1920 ketine paytext Sriye (Şam), di rya xwe de berxwedana leşkerek  kmhejmar, ku bi serokatiya wezr paristin y Kurd b (Ysif Al-Azama), bişknin w şehd bikin. General firens Goro ber her tiştek bike, derbas b gorxana Sultan Selahdn li Şam, bi poz sola xwe li kevirn gora w da got:Rabe ser xwe, ey Selahdn, va ye, em dsa hatin!.

Mixabin, ev neteweya Kurd, ku zor kevnare ye di droka mirov de, gelek tkoşn li hember hrişvann biyan kiriye, li hember Mongol Tetaran, li hember Xaperestan li hember Firensiyan Ingilzan, ji roja serxwebna Sriye ve, zorbaziyeke b wekan li Sriye dibne ji ber w dinale, bi taybet di war andey de.

Di bideselata firens de (1920-1946), ku gelek mezinn Kurdan dij bi wan biyaniyan berxwedan kirin ji wan nav Ibrahm Hanano, wek rberek mezin Sriye tye bi navkirin, piek bergeh delve ji pnsn kurd re heb. Hng li Sriye yek ji giringtirn kovarn kurd (Hawar) derdiket, komikn andey yn ziman and civaka ramiyar ya kurd, li Şam Heleb Qamşlok pda bb xebatin gelek hja ji bo gel ziman gel xwe dikirin, hema Firensiyan tev ku xwe wek dayka mafn mirov dizann, r li ber gel Kurd bo paristina kesayetiya xwe ya netewey hebna xwe wek neteweyek girtin i harkar bo roşenbrn kurd nekirin.                              

 

Paş ku Sriye serxwebna xwe stand, dsa pir Kurd navdar di ramiyariya netewey de hebn, hema di destra sr ya yek de di azadiy de Kurd hatin ji brkirin dewlet li ser bingeha Yek netew yek ziman hate avakirin. Di w nav de serbinkirineke leşker ya general Husn Zam, ku b serok komar serok wezart j  Muhsn Beraz b an Fewz Silo, ku ewana j wek w Kurd bn, i mifa ji gel Kurd re nehan.                                                       

 

Roşenbrn Kurd, ku yn sereke, wek Mr Celadet Bedirxan, Dr. Nr Drsim, Osman Sebr (APO), Qedr Can, Cegerxwn gelek n d, nikan bn hikariya xwe li wan Kurdan bikin, ku di nav leşker poltka sr de xudan hz kefteleft bn. Bi ser ve j tava Komonstiy bi ser Rojhilata Navn de hatib, serhildann gel Kurd li Rojhilat, Bakur li Başr Kurdistan, yek yek tk n gel Kurd di xna xwe de gevis b, Kurdistan hatib tar markirin, kavilkirin.                                                                                                          

 

Li Sriy, bergeh bo frbn frkirina ziman kurd lidibistan pda neb, piraniya gel Kurd j nexwende b, axan began j tew nedixwastin ku dibistan li naveyn kurd bn vekirin an gel me hişyar bibe. Eve bo delveyeke baş ji nationalstn ereb re, ji Komonstan re, ku gel me ji her aliyek ziman, andey, civak ramiyar ve bidin pişaftin. Di dema yekbna Misir Sriy de (1958-1961) Erebkirina gel Kurd bi hz pş ve , gelek roşenbrn Kurd hatin girtin zindankirin leşwrankirin. Hinek ji wan seqet bn, ji tirsa re gelek Kurdan kurn xwe an birayn xwe didan dest deselat pirtkn bi ziman kurd an li ser Kurd Kurdistan disotandin.      

Bi hatina partiya Al-Baas Al-Arab Al-Iştrak ser desolate bi dar zor, di sala 1963 de, zorbaz hovt li hember gel Kurd bi taybet li hember ziman anda kurd ya niv devk dijwartir firehtir b. Yek ji egern w: Nijadperestiya w partiy b, ya d j xortbna şorişa kurd li başr Kurdistan b, ewa ku biserokatiya rber nemir Mele Mustefa Barzan di sala 1961 de dest pkiri b. Partiya Al-Baas pir ji w tirsiya b, di sng gel Kurd de hviyeke n ya azadiy pda b. Gelek hunermend helbestvann kurd helbestn şorişgr di nav gel de belavkirin, li şna pesindariya Lenn Staln, navn rbern şorişn kurd di helbestan de bilind bn, ji wan j helbestvann pir bi nav deng wek Cegerxwn, Keleş Trj hunermend Mihemed Şxo                                                                               

                                                                             

Ji aliyek ve djeha nijadperestiy bi ser gel Kurd de hate pijiqn ji aliyek ve behara roşenbriya netewey geştir ciwantir b. Ji aliyek ve gelek projeyn nijadperest wek kembera Ereb, serjimriya taybet qedexekirina ziman anda kurd ji aliyek ve belavbna pirtk stran helbestn kurd di nav gel de. Mixabin s terzn cih yn nivsna kurd (Tpn ereb, tpn latn tpn kirl) gelek asteng ji bo frbn frkirina ziman kurd pda kirin, hema li dawiy tpn latn cih xwe di rojavay Kurdistan de girtin, eve j di saya kovara Hawar, Elfbya Apo Osman Sebr, gelek helbestn Cegerxwn pirtkn rzimaniy, wek Reşd Kurd hinek nivsn drok rok yn roşenbran.  Di navbera 1958 hatina serok sr niha Beşar Al-Assad de sala 2000, roşenbrek kurd nema ku neketibe zindan. Lew re em dikanin bibjin ku li rojavay Kurdistan roşenbriya kurd geşbn xortbna xwe ji tkoşna ramiyar ya netewey girt. Eve geşbn pevgirdana ramiyar wjevan di helbest rok roman hunera kurd ya Rojavay Kurdistan de, pdiviy lkolneke dirj in, ku di gotareke wilo de bergeh j re nne.        

Ji roja hatina Beşar Al-Assad ser deselat, rewşa ziman and nivsevaniya kurd wrantir bye, hem r li ber pnsa kurd hatne girtin, roşenbr li pey hev tn binavkirin zindankirin. Btir ji 100 nivsevann kurdn Rojavay Kurdistan ji welt reviyane, li Ewrpa, Australiya Amerka dijn. Ji serxwebna Sriy ve sala1946 ta niha ziman anda gel Kurd qedexe ye, bo Kurdan dibistann taybet wek yn Ermeniyan an  Fillehn d nnin, navn kurd ji ser dikan gundan, ji ser newal iyan giş hatne rakirin, li cgehn ferm li ber dadgehan ziman kurd qedexe ye. lew re di civakeke wilo de, ku heme r li ber pnsa kurd hatne girtin, w ev ziman ev anda ku pareke ji anda mirovatiy ber bi tkn ve bie. Tenha bi rya malpern nternet gel Kurd bi taybet rşenbrn welatperwer berxwedana xwe di ber hebna xwe ya andey de dikin, mixabin gelek nivskarn Kurd n tev navdar d nema bi Kurd dinivsin.                                                                    

 

Ji ber v yek, d pwste roşenbrn chan, destn xwe li hember poltka Erebkirina gel Kurd di Rojavay Kurdistan de hildin, di ser de j ev histobariya roşenbrn kurdistan ye, histobariya bangeşiya mediya ya kurdistan ye, ya deselata Kurdistana Azad heme part rkxirawn kurdistan ye.                                                                                                       

 

Ji UNISKO j t xwestin ku li hember va nijadperestiya andey ziman ya deselata ereb li Sriye, tox ala xwe verişne va poltka dij mirovatiy dij azadiya pns nepejirne.                                                                            

 

Hnbimnin di xra Xwed de

                                                                                

 

Cankurd 23.06.2011 / Almaniya

Vegere Destpk

 

 

 

 

 

Copyright  1990 pen-kurd.org