pen-kurd.org

Helbest - Pexshan - Gotar - Daxwezan - Kampan - Endam

 

Nivsn din yn Nivskar

Kon Reş

 

-Hemze Beg Miksi

-

-Li Qamişlo Yeksaliya Aram Dkran

 

-Kokirina Seyday Mele Nry Hesar

Kurtiyek Ji Jnengariya W

 

-Hec Msa Beg Xwt

1855 1928

 

 -Memdh Selm Beg Wan

-

-ilrojiya Mele Nriy Hesar Serdana Gora w.

Di 113 Saliya Rojnamegeriya Kurd De; Mr Miqdad Medehet Bedirxan Xwediy Banga Netew Kurd ye

 

Kon Reş

 

  Di baweriya min de, eger Bedirxan Mr Miqdad Medehet Bedirxan bi taybet, ne xwediyn Banga Netew Kurd a 2'mn bin, l her ew xwediyn banga netew Kurd a 3'mn in. Rast e helbestvan Kurd Ehmed Xan bav banga netew kurd a yekemn e wek ku hatiye naskirin Hac Qadir Koy y duwemn e, l her Bedirxan xwediyn w qenciy ne, iko Hac Qadir Koy di bin bandora Bedirxaniyan de, li Stenbol fr serwext kurdewariya netew bye.

*          *          *

Mr Miqdad Medhet Bedirxan kur Mr Cizra Botan, mr Bedirxan e.

Mr Bedirxan(1802-1868), y ku  di sala 1843 an de, di herma Botan de mrnişiyek ava kir, pere bi nav xwe derann di bin nav Peymana Proz de kurd li dor xwe civandin belav kir got: Dn dine Xwed ye, em tev birayn hev in wiha biyaniyan di pesn w de gotin: Bedirxan Edalet e edalet Bedirxan e Di sala 1847 an de, Mr Bedirxan malbata xwe sirgn Stenbol bne, di pey re girava Kirt.. Li Stenbol, Mr Bedirxan tev zarok neviyn xwe li dor xwe komkirine ji wan re gotiye:

 (..Ez di tirsim ku hn di nav tirkan de ziman xwe jibr bikin, ku we ziman jibr kir, hn welat Botan Kurdistan jibr bikin. Tişt ku min ji we div; hn di maln xwe de, bi zarok zn xwe re, bi ziman bav kalan bi axifin, y wa neke, ne kur mine..)

Di end saln daw de, ji sirgn zivariya ku Mr Bedirxan  di girava Kirt de derbaskir, gelek caran ji Sultan dixwest ku destra w bide bi vegere Cizra Botan, war bav kaln w, l sultan ew r neday.. Vca, daw,  ji sultan xwest ku rka na Şam bidy, da ku her end saln xwe yn dawn li Şama şerf biborne .

Şam j, ji Kurdan re wek cihek proz l t mzeandin, hem ji rex musilmantiya w ve, hem j ji rex xweşiya w ve wek ku di nav Kurdan de belave: (Şama şerf erda muqedes..) ji mj ve dibjin: (Şam şekire welat j şrntir e).

Mr Bedirxan, bi dv bajar Cizr, Şam ji xwe re hilbijart wek ku xwest, sultan r day mr Bedirxan  ji girava Kirt, bajar bi nav  (Qendiy) hat Şam.

Hing gelek ji zarokn w li Stanbol Şam dijiyan hin ji wan karbidestn mezin bn, kur w Bedr Başa w hing waliy Horan b. L kur w Miqdad Medhet li Stenbo xwendina xwe dikir..

Wiha Mr Mran her end saln xwe yn dawn li Şam derbaskirin, ta ku dirojek de, ji sala 1868 an de ber dilovaniya Xwed, hing zarokn w ew di rex gora şx Xalid Neqşebend de verşartin, li taxa kurdan ya ku dikeve quntara iyay Qasyyn de, raser Şam.

L sebaret Mir Miqdad Medhet Bedirxan, xwediy rojnameya kurd a dayik KURDISTAN, ta niha ne sala zayna w ne sala wefata w diyar in.. Di sala 1889 an de digel biray xwe Emn Al, bav Mr Celadet Dr. Kamran, kar bar xwe serhildanek kirin li herma Tirabzn, l mixabin bi wan re neye ser...

   Di baweriya min de, weşana rojnameya Kurdistan banga w di hejmara pşn de, 3'mn banga netew kurd ye, pişt banga bav netewa Kurd şx Ehmed Xan:(1651-1707), y ku bang Kurdan kiriye gotiye:

Ez mame di hikmeta Xwd de, Kurmanc di dewleta dine de

Aya bii wech mane mehrm, bilcumle ji bo i bne mehkm?

Ger d hebiwa me itfaqek, vkra bikira me inqiyadek

Rm ereb ecem temam, hemiyan ji me re dikir xulam

Tekml dikir me dn dewlet, tehsl dikir me ilim hikmet

Temyz dibn ji hev meqalat, mimtaz dibn xweda kemalat..

   Her wiha helbestvan kurd y netew Hac Qadir koy:(1815-1897), y ku di 1815an de, li Kurdistana raq, bajar Koy bye li gelek bajarn Kurdistan, bi dv xwendin de gerya ye, xwendiye melat kiriye. Pişt saln 1850 ji Kurdistan derketiye ye Stenbol. Li Stenbol pwendiyn w bi kurdan re bye. Bi taybet bi malbata Mr Bedirxan re. Mr Bedirxan j, ew wek mamoste ji bo zarokn xwe girtiye. Wiha Hac Qadir bye mamost zarokn Mr Bedirxan ew nzk pirsa kurd bye.

   Di baweriya min de Hac Qadir li mala Mr Bedirxan btir serwext pirsa kurd bye ji wan fr Kurdewariy bye.. Nexasim dema ku ew yekemn car Mem Zn a Ehmed Xan li mala Mr Emn Al Bedirxan dibne, dixwne felsefeya Ehmed Xan nas dike. wiha di bin bandora Zarokn mr Bedirxan felsefeya Ehmed Xan de helbestn xwe yn netew dihune.

Di helbestek xwe de arestey Kurdan wiha gotiye:

Ta rk nekewin qebl ekrad

Her wa dibine xerabe abad!

Enwa' mlel le gewre ta k

Xemilwe memalk wek bk

Yek berg in yek zuban yek reng

B xeybet xeyb 'ar b deng.

Hac Qadir Koy di 1897an de li Stenbol miriye. Gora w di gornistana Reqece-Ehmed de veşart ye.

Mir Miqdat Medhat Bedirxan rojnameya Kurdistan1898

Di dawiya sala 1897an de Mir Miqdat Medhat Bedirxan ji ber nexweşiy ye Qahre li wir rojnameyek bi nave KURDISTAN ji bo pşketina Kurdan weşandiye, hejmara 1 di 22 nsana 1898an de derye hejmara dawn (31) di 14 nsana 1902an de.

Bi ten w her (5) hejarn pşn derxistine, naveroka her 5 hejmaran bi nivsn w dihatine xemilandin, di peyre biray w mr Abdurehman Berdirxan weşana rojnameya KURDISTAN berdewam kiriye, ta ku hejmarn w bne 31. Ango rojnameya Kurdistan (1898) Rojnameyeke 15 roj b, cih weşandina w ji hejmara 1-5an li Qahra b, xwediy w Mr Miqdad Midhet Bedirxan b, hejmarn may ji 6-31 xwediy wan Mr Ebdirehman Bedirxan b, biray Mr Miqdad, cih weşandina wan ji 6-19 an li Cinv ap bne; ji 23-20an j careke din li Qahra ap bne; hejmara 24an li London ap bye; hejmarn 29-25 li Folkoston herdu hejmarn dawn li Cinv ap bne. Tev hejmar hatine dtin ji bil hejmara 19 an, hj ev hejmar nebedye.

Mir Miqdad ji her hejmare 2000 nesxe, di rka Şam re dişandin Kurdistan, bo Şex, Mella xwendevanan..

Mixabin ku di sala 1906'an de pişt kuştina Ridvan Paşa, Mir Miqdad Medhet Bedirxan sirgn Mekk bye, d ti pzann li dor nnin.. Li xwar end deqn ku min ji gotarn w bijartine:

 Her wiha di hejmara (3)an de wiha gotiye:

 (Gel kurdino! Hun j dest hilnin, bie'limin ilim hunera da Xwed Te'ala resl Ellah eleyih elselam ji we raz be, da hun bikaribin, dn namsa xwe ji şer dijmina hefiz bikin, da hun j bikaribin wetenn xwede rnin, da hun j ji v rncber y xelas bibin. Ez gelek reda Kurda dibnim hemi j rncberin, jarin . Gelek ji wan, ji rebeniy, ji feqriy, ji xerbiy ditelifin. Yek xwey ilim huner dikare pencsed mirova re şixila bibne, loma hek endek ji mr axayn Kurda elimn huner ilm, w hing kurd w weten xwe de, ji xwe re şixula bibnin, w ne mihtac bin, biin ji derve zar reben bin, rncberiy bikin..)

Rojnameya Kurdistan/ 1898, hejmara(3), rpel(2), Qahre.

Di hejmara 4 an de j wiha gaz hawar Kurdan kirye gotye: (Gel Mr Axano ! Kurmancno ! qenc bizanin xwendin, ilm merfet (li) dinyay axret ry mirov sp dike, mirov mihtac tu nabe. Riya Xwed de paş niho zaroyn xwe bie'limnin ilm me'rfeta, hn bi xulaqet xwe şca' cesrin, heke hn bibin xwey ilm, hn ji dinyay hemyan xurtir dewlemendtir bin).

Rojnameya Kurdistan/1898, hejmara (4), rpel(3), Qahre.

Bi helkeftin 113 saliya derna yekemn rojnameya Kurd bi Nav KURDISTAN li Qahre ez cejna rojnamegeriya Kurd li tev rojnamevan, nivskar helbestvann Kurd proz dikim, bi teybet ewn ku di ber peyva Kurd de zext zor dtine.. bi hviya rojn xweş geş ku nzk dibin.

 

Kon Reş

Qamişlo 22.04.2011

 

 

 

Kon Reş

 

Vegere Destpk

 

 

 

 

Copyright  1990 pen-kurd.org