Pira di navbeyna ziman candn cih de: Wergera wjey*
-Ne peyv bi peyv, l bel wate bi wate-

Husn Dzen(Dozen)

 

Gel sit mrzayn hja,

Wjehezn birz,

Ku hn niha derkevin kolann v bajar(Amed) ku em l ne ji 10 kesan bipirsin, ka b tu peywendiyn wan bi werger re bye an na, bi kman d nv wan bikaribe end peyvan li ser werger bibje. Li van deran wergerandina ji zimanek bo yek din karek rojane ye; agirtn dibistanan ji d bav xwe re, kes ku leker kirine ji gundiyn xwe re her werger dikin. Ez qet ji br nakim b awa rojek wek agirt dibistana seretay y seff aremn min di navbeyna gundiyan beytar de wergr kir. Pez gund bi nexweiyeke epdemk ketib pdiv bi beytar heb, l kesn ku bi tirk zanbn li gund km bn, lewra ez wek agirtek dibistan ku bi tirk zanb, bm bajr, min beytar anb gund. Hem gund li me vehewiyabn. Hng ez bi xwebawer di navbera wan beytar de bbm wergr. Ew gundiyn ku li dora me vehewiyabn ji kfa avn wan dibriqn hn j li ber av min in.

* * *

Werger mna avakirina pirek ye, ku ew du pareyn erdek yn bi emek, yan j deryayek ji hev hatine qetandin, dsan bi hev ve girdide; komn mirovan yn li herd aliyn av dsan digihne hev.Wjeya wergerand daxwaza dan standina and zimann cih diyar dike. Bguman arensa wergran werger bi ya zimn ve girday ye. Rewa zimanek wek Kurd, ku bi dehsalan qedexeb hn j ji bil Bar Kurdistan wek ziman perwerdey alavn ragihandin bi ferm nay bikarann, r li pþketina werger j digre. Ji hla din ve ji bo ku zimanek bikaribe bi p bikeve, derfetn xwe fadekirin bibne, gebna wergera ji bo w ziman merc e.

Werger mirov near fikirandin dike ku mirov di reweke normal ya bikaranna ziman xwe de ewqas li ser w ranaweste. Bi ketina nav rih zimanek biyan re mirov bedew mkann ziman xwe j keif dike.

Di rewin drok ya zimanan de, werger wateyeke taybet werdigre.

Henrich Bll di cihek de qala rewa wjeya alman ya pit þer Chan  2. dike dibje ku hem wjeya alman ya pit þer wjeyeke li zimanek nuh gern b: Min zanb j, b min ima gelek caran ji dvla ku ez bixwe binivsim, min btir dixwest ez wergernim: Ku mirov titek ji zimanek din tne qada ziman xwe, ew dibe derfetek dihle ku mirov erdek di bin lingn xwe de bibne

 * * *

Bi destra we be, niha ez dixwazim end peyvan j li ser hin tecrbeyn xwe wek wergr pk we birzan bikim:

Ev b areksedsal ku ez li Almanyay dijm. Di van saln dirj de gelek caran pirsek ji min hatiye kirin:"Kurd Tirk, ma herd ne zimanek in? Ma ne 2 zaravayn mna Almaniya bilind zaravay  eyaleta Baweryay ne? Di despk de, di bersvdana v pirsyar de, min kar xwe dijwar dikir: Min ji xwediy pirsyar re dr dirj qal dikir ku Kurd ji þaxa ran ya malbata zimann Hnt-Ewrop ye, l bel Tirk ji koma zimann Ural-Altay ye rzimana wan ji hev pirr cih ye. L gelek caran min ji awirn guhdaran fam dikir ku tgihtin ne hsan b, lewra pit demek min riyeke kintir dt, ji reaksiyona guhdaran diyar dib ku ew bibandortir b; gava ku pirsyar li ser cudahiya navbera Tirk Kurd ji min dihat kirin, min digot:Li gor zimanzanistiy cudahiya di navbera Kurd Tirk de, mna ya di navbera Macar Alman de ye.

Di reweke wisa de, wergera min a p ji pdiviyek pk hat. Kurteiroka yekemn ku min ji Kurd wergerand bo Alman Nav min xoþnav e ya Bav Naz b. Nivskar qala despka dibistana zarokek Kurd dike: Bav vebjer w ji bo xwendin ji gund dine bajr. Ew wek agirt li dibistan dibne ku Ziman dibistan ne Ziman mal ye ku bi w li gelek rokan guhdar kirib. Hrs dibe, dixwaze vegere mal. Gava ku di sinif de mamoste bi ziman dibistan dipirse b nav w i ye, ew ne pirs fam dike, ne j sedem ken zarokn li dora xwe.Ji bo ku ew mamoste ji hev fam bikin zarok li tenita w di nav wan de dibe wergr.

Pit bi salan vebjer kurteirok bi xwe li gundek dibe mamostey seffa yekemn. Ew di despka derz de wek mamoste xwe bi agirtan dide naskirin yek bi yek li nav wan dipirse. Gava dor digh yek ji wan, ew agirt bdeng dimne bersva li ser nav xwe nade. Mamostey ku bi ziman mal j dizane, bi Kurd dipirse: Nav te i ye? Hng avn agirt miþt hsir dibin, bi dev li ken lv ricif dibje Nav min xonav e. Di w kliy de mamoste xwe di Xonav de dibne.

Di dawiya saln 80 y de, di bin bandora w pirsa li jor ku gelek caran ji min dihat kirin de, pdiveke min heb ku ez v kurterok wergernim Alman pk xwediyn pirsyar bikim. Ev b despka amadekirina antolajiya min Deh Vebjern Kurd.

Pit re weanxaneya swsr Unionsverlag daxwaz kir ku ez romana Mehmed Uzun Siya Evne wergernim Alman.

Di wergera nav roman de dijwartiya ji zimanek Rojhilata Navn bo yek Ewrop xwe derxist pþ: Peyva s di and ziman Kurd de wateyeke ern dide, s mirovan ji germa roj ku gelek havnan ji 40 derecey derbas dibe, diparze. L li welatn sar wek Almanya ev wateya peyva siy nenas e, ew btir t wateya titek neyn. Lewra min lektor li ser guhertina nav li hev kir, ku em wek wergera Tirk ji dvla Siya Evn bikin Di bin siya evna wendaby de. Di v romana Mehmed Uzun de peyva koberiy cihek navend digire, ji ber ku protagonist roman Memduh Selm ji neariy terka welat xwe dike ji welatek, kober y din dibe. Peyva koberiy hem tgihann (mefhmn) p ve girday, koka xwe ji latn digrin. Bi Latn migrato t wateya ger j ko j. Pit qedandina wergera roman gotbjeke bi nameyan di navberan min lektora weanxaney de b. Min dixwest ku ez btir nzk orgnal bimnim w wek kober wergernim, lektor j tir didt ku wek ger b wergerandin. Di vir de j diyar b ku wergera ji Zimanek wek Kurd bo zimanek wek Alman hin zanyariyn teybet ji wergr dixwazin.Wek ku wergra alman Renate Schmidgal j dibje:

K tekstek ji zimanek wergerne yek din, div ew ji zanna ziman original y dayika xwe btir titinan bizanibe. Mebest ne ew e ku mirov peyvan wergerne peyvin din, hevokan wergerne hevokin din. Huner werger btir ew e, ku mirov rih tekst fam bike, ritma w, melodiya w his bike wan bi ziman xwe ji nve derbirne. Ji bo wergerandin, div mirov xwed mehareteke li dervey zimn be

* * *

Kurd, wek zimanek qedexeby, ji bo domkirina hebna xwe  her di ber xwe daye. Mixabin ez j ji w nif me, ku di zaroktiya xwe de b ahid b awa agirtn dibistanan ji bo ku bi kurd diaxivn, lxistin dixwarin. Komara Tirk pit er chan y yekemn hem kesn ku tesaduf di nav snorn w de man, tirk hesibandin bi hem alav derfetn xwe hewl da, ku ji dervey ziman Tirk hem ziman bn qedexekirin. Bguman kar xebatn werger j li cihek wisa nikarbn bi pde bina. Pit avakirina Komara Tirk, gelek ronakbr xebatkarn anda Kurd ji near derbas Sur bn. Di despka saln 30 de Mr Celadet Bedirxan end kesn din li am kovara Hewar derxistin ku t de hmn alfabeya latn hatin dann li gel gelek berhemn edeb gelek wergern ji zimanen din j hatin belav kirin. Wer xuya ye ku tu dem daxwaza kurdan a dan standina bi zimann din re, nehatiye rawestandin. Wek mnak di kovara Gelawj de, ya ku di sala 1939 de dest bi weana xwe kir heta 1949an dom kir de 114 kurterok hatin belav kirin. 82 ji wan (Wilde, Balzac, Cehov, Tolstoy, Ehrenburg yn din) wergern ji zimann din, 32 yn nivskarn Kurd bn. Div b gotin ku wergera Incl ya Kurd bi nav Peymana N hn di sala 1872an de li Stenbol hatib apkirin. Pit damezirandina Yekitiya Soviyet  Kurd li wir j derfeta xwe derbirn dt, ku li gel romana bi kurd ya yekemn(1935) gelek mnakn werger j derketin hol.

roniya jiyan ye ku xebatn her berbiav n  werger j li dervey welat, bi pirran bi dest wan kesn ku pit cnteya leker ya 1980 j Tirk reviyan n Swd gelek welatn din hatin kirin. Di van 25 saln daw de bi sedan berhemn wjey ku di nav wan de ji klaskan bigirin heta pirtkn zarokan ch digirin hatin wergerandin. Pit guhertina hin qannn Tirky gelek ji wan berheman derfet dtin ku li Tirk j bn belav kirin. Di heman dem de gelek kesan dest p kir k bi Kurd binivsin. gelek j ji zimann din hatin wergerandin bo Kurd. Ji Tirk bo kurd Kurd bo Tirk her die hejmara wergeran btir dibe.

Wjeya kurd xwed gelek berhemn devk ye. Berhevkirin, irovekirin wergera wan bo zimann din zaf giring e ku j re gelek xebat mkann dirav pwist in.

Li gel ku pketinn li jor mirov dilxwe dikin j, hn gelek asteng li ber ziman Kurd hene. Ya giringtirn ew e ku ji Iraq p ve, li tu devern din, Kurd hn wek zimanek ferm nehatiye pejirandin. Mixabin li dewleteke wek Tirk ku nzk 20 Milyon Kurd l dijn dixwaze bibe endama Yekitiya Ewropa j rew ev e. Bikaranna Kurd di hin waran de hn j qedexe ye. Reweke wisa r nade ku weanxane an wergr nzk Kurd bibin. Lewra xebatn ku di war werger de dibin, bi snor in. L ji bo gebna wergern edeb azadbna zimn pwist e. Eger rew wisa dom bike d ten wergrn ji nav gel, zarokn xwende ji d bav xwe re, kesn ku leker kirine ji gundiyn xwe re wergriy bikin.

* * *

Hejmara wergeran div btir bibe. Wergr xebatn wan div b bedel nemnin. Di konferansn wjey de div her beek li ser babeta werger hebe. Herdu projeyn ku ji aliy endamn PENa tirk mrza Tark Gnersel (Antolojiyeke helbetvann Rojhilata Navn) sit Jaklin elik(Antolojiyeke kurteirokn vebjern  Rojhilata Navn) ve hatibn pniyarkirin div pk bn. Ziman van herd berheman dikarin bi 6 zimanan (Kurd-Tirk-Ermenk-Faris-br-Ereb ) bin. Her kurd ye hn ji gelek mkann bigehn bpar e ku ji bo werger by wan nabe, wek mnak ferhengn birk pk ber her tit j amadekirina ferhengeke diom gotinn piyan li ber xebatkarn anda Kurd sekiniye.

* * *

Werger, ew tit e ku mirov amade ye li peyvn kesn din guhdar bike, ji bo ku pitre mirov yn xwe bibje. K berhemn edeb werdigerne, wan di ser snoran re vediguhezne aliy din, ew karek li dij mirin, ji bo jiyan dike. Ev xebat ji bo mirovan w xewna wan kevin, a ji bo azad, wekhev xwk biratiy, ye.

Wergerandina zimanan, t wateya derketina ji dervey ta teng a netew bi ch war bna li devern mezintir. (K.Dedecius)

Div her b gotin ku mebesta wergera wjey ne wergera peyvan e. Mebest her naveroka and hisn andn cih ye.

Ji bo v yek j hunermendn wergr pwist in. Di van saln dawuy de pirseke balk derket p ku her t gotbj kirin, gelo b wergera wjey zanist e, yan hiner e. Pwendiyn di navbeyna orjnal werger de wek ntertextualtt ji n ve hat tarf kirin p re j ge kirin. Cdatiya hiner ji zanist ew e, ku ew ne objektiv e reweke daw ya normal wernagire. Bik werger by agahdariyn zimanzaniy, by alavn xebat qet nabe, l by daxwazeke ji hundur wergr, by lham xebata werger pk nay,lewra mirov dikare bibje ku werger titek di navbeyna zanist hiner de ye. B iqas pdiv bi wergera wjey heye, ewqas bi wjeya werger j heye. Lewra Novalis ji bo wergran gotiye niviskarn niviskaran.

Saint Hieronymus,wergr yekemn y ku ncl ji ziman br wergerandiye bo Latin, hn di sedsala 5.an de ev peyv gotibn ku ro j hm werger y bingehn in:

Non verbum e verbo, sed sensum exprimere sensu.

(Ne peyv bi peyv, l bel wate bi wate)

 

Bi Kurtah:

-         Wegera wjey zimn geþ dike; zimann ne standarzeby bi wergern ji zimann din dikemilin.

-         Wergera wjey ji disiplnek zanist btir hunerek e. Agahdariyn li ser w ji encamn zanist btir azmnn wergran in.

-         Werger div ne peyv bi peyv, l wate bi wate b wergerandin.

-         Div Kurd wek zimanek ferm b pejirandin

-         Kesatiya wergr zannn w/w yn tevah, rewa xwendina w/w ji bo encama berhemn wergerand zaf giring in.

-         Ji bo zimann ne ferm an qedexeby wjeya devk cihek navend digre. Kar wergera wjey div v wjey li dervey kar xwe nehle.

 

Amed, 24.03.2005



* Ev gotar, di  konferansa PENa navnetew Pirrengiya Cand ya ku di rojn 20-25n Adar de hat pkann de, roja 24.03.2005an li Amed hatiye pk kirin.

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2004 info@pen-kurd.org