pen-kurd.org

Helbest - Pexshan - Gotar - Daxwezan - Kampan - Endam

 

 

 Nivsn din yn Nivskar

Deham Abdulfettah:

 

- 

 

 

Vegere Destpk

 

Tgeha Dem Di Navbera "Pşeroj" "Paşeroj" De  

                                                                Deham Ebdulfettah

Em dizanin ku ziman Kurd demeke dirj weku zimanek devik maye . Li dirjahiya w dem j derfeteke drok bidest neketiye da ku bibe zimanek nivsk xebateke zanist jre bibe . Ji ber v rewşa drok gelek kşe arşeyn aloz di ziman me de peyda dibin , gerek em wan destnşan bikin , li ser wan rawestin wan areser bikin !

Ji wan aloziyn kşedar nav  dema Ayinde ( musteqbel)e , ku di navbera navlkirina (Pşeroj) (Paşeroj) de bye cih tvel ciyawaziy . Rewşenbrn Kurd , nemaze yn ku bi Kurmanc dipeyivin , derbar navlkirina dema ayinde ( duwaroj) bne d beş :

a pirraniya rewşenbrn Bakur Rojava ( Tirk Sr) gotina "Pşeroj" bi wateya dema ayinde ( musteqbel) dixebitnin gotina "Paşeroj" j bi wateya dema bor (maz) dixebitnin .

b rewşenbrn Kurd (Kurmanc) li Başr Rojhilat (raq ran) gotina " Paşeroj " bo dema ayinde (musteqbel) bikar tnin gotina " Pşeroj " bo dema bor bikar tnin . Anku ,her du beşn rewşenbran , wan navlkirinan berevaj hev bikar tnin .

Bguman her beşek ji wan rewşenbran navlkirinn xwe bi hin eger behaneyan dane pş ew pesend kirine .. Ez j , weku xemxurek Ziman Kurd , bawer dikim ku gotina " Paşeroj " bi wateya dema aynde rast durist e . Bi w baweriy j , ji mj ve , min ew gotin di nivsn xwe de , bi wateya dema ayinde xebitandiye . Helbet , min j ew baweriya xwe li ser end behaneyan ava kiriye :

Ew kesn ku peyva " Pşeroj " bi wateya dema ayinde (musteqbel) bikar tnin , ew kes xwe dikin pvanok her du hevalkarn ( Zerfn ) " pş " " paş " li xwe dipvin , dibjin :

Pşeroj : Rojn li pş me , yn ku hj nehatine me ew nedtine , l hn w bn em wan bibnin (musteqbel) .

Paşeroj : Rojn li paş me , yn ku me ew dtine di ser me re buhirne ( dema bor ) .

Bi v tgeha dem j hem mnakn xwe yn ronker şirove dikin , wek :

" Di berbanga sibeh de limjn w roj , yn li pşiya mirov (yn musteqbel) nvro , esir , mexrib şa ne . Di  esr de d limja mexrib şay bi ten li pşiya mirov dimnin , yan musteqbel in , l limja nvro ya sibeh buhirne , li paş mirov mane " ([1]) .

Dema ku mirov cara pşn v mnak dixwne guman dike ku demn limjn destnşankir rast cgirt ne . L ku mirov li deqqa mnak vegere w bi hrbn bixwne d  bigihje baweriyek ku ew gumana w ne di cih xwe de ye !

Şaşiya ravekirina v mnak j şaşiya wan kesan hemyan e , yn ku gotina " Pşeroj "  bi wateya rojn li pşiya me (musteqbel) dixebitnin . Ew şaş j ew e , ku navek razber (manew) wek ( dem ) ku li navek heyber ( mad ) hatiye pvan hevkşiyeke ne rewa ji wan saz bye , wek ku di mnaka y de hatiye :

" Di berbanga sibeh de demn limjn w roj , yn li pşiya mirov (yn musteqbel) nvro , esir , mexrib şa ne " .

Anku , di berbang de limjn li pşiya mirov nvro Ya rast rawe ew e , ku demn limjn may li dema berbang bn pvan :

[ Di berbanga sibeh de demn limj yn w roj , yn li paşiya (dema ) berbang (yn musteqbel) nvro . şa ne  ]

Anku limjn nvro , esir , mexrib , şay li paş limja berbanga sibeh ne .

Di parey mnak y daw de :

" . Di esr de d limja mexrib şay bi ten li pşiya mirov dimnin , yan musteqbel in , l limja nvro sibeh buhirne , li paş mirov mane "

Dsan ew şaşiya pvan bixwe ye . Mirov bye pvanok demn limjan l tn pvan :

Di esr de : - Limja mexrib şay li pşiya mirov in (musteqbel).- Limja nvro sibeh li paşiya mirov in , buhirne ( bor)

Rastiya pvan ew e ku dem li dem b pvan , ne li mirov b pvan :

( Di esr de : - Limja mexrib şay li paş ( limja esr ne

   Anku dema mexrib şay li paş dema esr tn .

Limja nvro sibeh j li pş ( limja ) esr ne .

Anku dema nvro sibeh li pş dema esr buhirne (bor)ne.

Bi v pvan j em dikarin gotina " Pşeroj " ya " Paşeroj " rave bikin :

Pşeroj : Rojn ku li pş v roja me ne ( ne ku li pş me ne ) , anku ber v roja me buhirne ( dema bor ) .

Paşeroj : Rojn ku li paş v roja me tn (ne ku li paş me mane) , anku w li pey v roja me bn (dema musteqbel).

Ji hla bjesaziy ve j , her du gotin " Pşeroj " Paşeroj " lkday ne ( hevbend )in  bi şwazek rpvan saz bne , wek ku t gotin :

- Gul + sor = gula sor

- Mr + kal = mr kal

- Jin + pr = jina pr

- Mar + kor = mar kor

- Ba + reş = bay reş

- Av + xweş = ava xweş

-  H D .

Bi pşxistina hevalnavan ( rengdran ) paşxistina navan , zder ( veqetandek )  tn avtin ew mnak dibin :

                    - Gula sor = sorgul

                   - Mr kal = kalemr

                   - Jina pr = prejin

                   - Mar kor = koremar

                   - Bay reş = reşeba

                   - Ava xweş = xweşav

                   - H D .

Li gora v pvan j :

                   - Roj + pş = roja pş ( pş v roja em t de )

                   - Roj + paş = roja paş ( paş v roja em t de ).

Bi pşxistin paşxistina nav hevalnavan :

                   - Roja pş = pşeroj

                   - Roja paş = paşeroj

Bi v dahrn em digihjin baweriyek ku gotina " Pşeroj " ya " Paşeroj " bi şwek rast li gora pvan saz bne .

Tpa (e) , ya ku di navbera her du  hmann gotinn lkday de ( pş e roj ) ( paş e roj ) , ten ji bo sivikbn   rewanbjiya bilvkirina bjeyn lkday dikeve navbera wan . Anku , eger bilvkirina gotin by (e)y sivktir xweştir be , ew (e) bikar nay , wek :

Sor + gul = sorgul

Roj + hilat = rojhilat

Şn + boz = şnboz

Ciger + xwn = Cigerxwn

Dil + geş = dilgeş .

L ku hebna (e)y sivikbnek bide bjey , hing (e)bikar t :

Kesk + sor = kesk e sor = keskesor

Penc + şr = penc e şr = penceşr

Pr + merd = pr e merd = premerd

Ji hla rziman ve , nebna (e)y rastir e , l bi egereke fontk (e) li van gotinan zde dibe : ( Jinb = jineb , reşba = reş-e-ba ) .

Bo v eger em dibjin , her du şwe ( Pşroj , Paşroj ) ( pşeroj , paşeroj ) j rast in , l şwey bi (e)y pirtir bikar t .

Wateya gotina " Paşeroj " di ferhengn ziman Kurd de (yn ku li ber destn min) bi van tgehan hatiye :

A El Seydo Goran " Ferhenga Kurd Njen " . (Kurd Ereb)([2]):

Paşeroj : (الوفر، المستقبل )

                - El - wefir , el musteqbel

B Fadil Nizamiddn " Estre Geşe " , ( Kurd Ereb )([3]) :

Paşeroj : - (مستقبل ، لاحق ، مقبل)

                 - Musteqbel , lahiq , muqbil

  C - Muhemed Ceml Seyda " Ferhrnga Jn " , (Kurd - Ereb)([4]):

Paşro ( paşroj ) : - (مستقبل)

                              - Musteqbel

Gw Mukriyan "Kurdistan" , ( Kurd Kurd ) ([5]) :

Paşeroj : Dwaroj (mustaqbel )

Paşroj : Ayinde (mustaqbel )

d - Hejar Mukriyan - " Henbane Borne "

(Kurd Faris ) ([6]) :

 Paşeroj : - Le we duwa  , ayinde ,   rojan dwem (Musteqbel )

- Selah Sadella Ferhenga "Ingilz _ Kurd " ([7]) :

Future (Musteqbel) : Dwaroj , ayinde , Paşeroj , Pşdem .

- D. zol Fergenga "Kurd - Tirk " :

Paşeroj : Istiqbal (musteqbel)

Paşroj : teserruf

Berav e ku van her heft ferhengan j , gotina "Paşeroj" bi wateya (dema b , ayinde , musteqbel ) Şirove kiriye . Ten Selah Sadella di ferhenga "Ingilz Kurd" de gotina Ingilz "future" bi d wateyn hevdij şirove kiriye :

Future (Paşeroj)

                        (Pşdem)

Ez bawer dikim ku Sadella gotina "Pşdem" bi mebesta (dema b) xebitandiye , ne bi wateya w ya rast :

Pşdem : Pşwext , Pşeroj .

Ji ber ku ne durist e ku "future", di heman dem de "Paşeroj" "Pşeroj" be ..!

Li herma Drika Hemko hin gundn dora w , wek : (Endwer) j ev derbirrn carinan t bihstin : Te i ji paşeroja xwe re kiriye ?!

Anku , te i ji dawiya temen ( musteqbel ) xwe re kiriye ?!

          Pişt v ravekirin em li end gotinn gelr vegerin wan li gora w pvana ku me amaje p kiriye , şirove bikin :

( Pşiyn me ) : Bav baprn me , yn ku di pş v dema me de jiyane ( dema bor )

( Gotinn pşiyan ) : Gotin wan kesan in , yn ku pş ( ber ) v serdem jiyane ( dema bor ) .

( Pş (3) Salan ez bm Wan : Ber (3)Salan .

        ( dema bor )

( Nuha em Şv bixwin , Paş em herin civn )

Paş (dema) xwarin        ( ayinde , musteqbel ) .

( Paşv / paş şv ) : xwarina (dema) paş

                                  ( dema ) Şv , di rojiy de xwarina

                                     dawiya Şev ya ( Sihor ) .

( Paşiyn me ) : Nev nevirkn me , yn ku di dema Paş

                            v dema me de w bn .

          L gotin derbirrnn weku van gotinan : [ Pşven paşven , Pşver paşver , Pşketin paşketin , pşinyar , pşinyaz pşwaz ( istiqbal ..].

Pjina dem ( ne pş ne paş ) ji van gotinan nay , Ev gotin , li gora pvajoya hevokn wan , rewş , cih  pileya hizirvan , zanyar şaristaniya mirovatiy destnşan dikin , wek ku em bibjin :

Tu di xwendina xwe de pşket y .

( Tu di xwendina xwe de zrek , li pş hevaln xwe y ) .

Hn malbateke pşver ne .

( Hn malbateke , bi hizr , rewişt tkiliyn xwe li pşiya civaka xwe ne , hn tgihişt ne .

Em n pşiya w ( istiqbala w ) .

( Bo rmetdan rzgirtina w em n pşwaz ddariya w ) .

Ev dara li pş me hişk bye .

( Ev dara li pş / cih / ku em l ne . ) .

( cih dar li pş cih me ye )

Dara li paş me Kesk e .

( Dara li paş / cih / ku em l ne .)

( cih dar li paş cih me ye )

Em ro di roja arşem de ne .

Roja li pş me ( li pş roja  me ) Sşem e

Roja li paş me ( li paş roja  me )  Pncşem e .

Di her ar mnakn daw de , cih li cih hatiye pvan dem j li dem hatiye pvan , Pvana rast j ev e , ne ku em dem li xwe bipvin ,wek ku t gotin :

( Roja li pş me ) pşeroj e ?!

( Roja li paş me ) paşeroj e ?!

Li dmahiya v ronkirin dixwazim nrna xwe derbar mijar dubare bikim , ku gotina " Paşeroj " bi wateya dema ayinde (musteqbel) rast cgirt ye !

Vca eger tbniyn şarezayek zimn derbar v nrna min hebin , yan j nrneke dtir hebe , hvdar im ku berav bibin , daku em bi hev re mijar gotebj bikin bi hev re v kşeya aloz areser bikin .-!! Ne duriste nabe j ku mijareke wisan giring weku ( dema ayinde ) di ziman me de bi du navlkirinn hevdij ( dijwate ) b nasn b xebitandin . Bo v yek j div ev kşe bilez areser bibe .!

 

 

Amd    14  /9/2010

 



[1]- Rojen Bernas : " stiqbal iye . Pşeroj an Paşeroje " . Govara Ndem Cotjimara ( 39 40 ) Sal ( 2001 ) . Siwd .

[2]- Ferhenga Kurd Njen . Urdin Emman (1985)

[3]- Estre Geşe . Bexda (1977).

[4] - Ferhenga Jn Libnan Beyrt (Emral) Sal (.)

 

[5]- Ferheng Kurdistan . Hewlr . ap . Aras (1999) .

[6]- Henbane Borne . Tehran (1368) K. hetaf .  

[7]- Ferhenga Ingilz _ Kurd . Istanbol _ Avista (2000) .    

Vegere Destpk

 

 

 

 

 

Copyright  1990 pen-kurd.org