pen-kurd.org

Helbest - Pexshan - Gotar - Daxwezan - Kampan - Endam

 

 

Nivsn din yn Nivskar Abdusamet Yigit:

Baw Tahir Uryan

-DEM BI DEM FELSEFE PŞKETIN

 

 

 Vegere Destpk......

 

DI WJEYA KURD DE JIN CIH W

Abdusamet Yigit


    Welatek ku h wilo zde wje w ne hatibe nivsandin, li ser sekinandin ji hinek dile mirov bi dilper dike. Kurdistan her weha ya. Ev dilperbn, ku kurd bixwe ji li w xwe dimeyznin di xwe de hs dikin. Deme ku mirov li ser wje w di hizir mirov v yek her weha dibne. Wje kurdan, h wilo zde li ser ti lkolnn mazin e hatina kirin. H divt ku ji gelekj aliyan ve lkoln li ser bt kirin.H divt ku ji gelek aliyn ve were tgihiştin fahm kirin. Mirov, di w wje de awa bicih e, divt ku were dtin ser ziman. Wje di xwe de di hebne xwe de xwediy nerneke ku were tgihiştin e. Bi v yek nzkatiy, em nahaka li ser wje kurd bisekin in bnine ser ziman. Bguman, deme ku me biryar da ku em li ser wje kurd bisekin in, me zanib ku ev bje bi ser xwe end kurd mazin e. W di vir de, ji hem aliyn xwe ve wje kurd new ser ziman. L w ten ji aliy jn ve were ser ziman. Jin jiyana. Deme ku jin jiyan b hin ji, w ax, mirov deme ku li ser jin di wje de rawastih, mirov hinek ji li ser jiyan weke ku rawastih dibt. Ev yke wilo ya. Wje kurd, ku mirov l dimeyzen li ser dihizr mirov dibne ku end kur mazin e bi droka xwe ye ku jn kiriya. Bi v yek re, t beravn mirov. Li kurdistan, bixsis ji, id v dem de li ser wje kurd sekinandi ji, wateyeka w ye rojene ji heya. Ew ji her weha di tgihiştine ku hebne mirov de xwe bi wate dike. Mirov,  ro, bhtir hewct p heya ku bitgihiştin bt. ro, kurdistan, bi nirx hebne xwe re demeke pir girng de ya. Her weha divt ku mirov v yek ji pir baş qanc fahm bike. Li kurdistan, wje iya? Ku mirov li serv pirs bi teybet di rawastih, mirov bi teybet pşketineke mazin dibin. Bi v yek re em hewl bidin ku avek li w pşketin ji bidin. Ev yek ji, her weha girng e, pir ji girng e, ku mirov li ser bisekin bne ser ziman. Wje deme ku mirov li ser dihizir, mirov bi tgihiştin rast hebne tgihiştine felsef bixwe ji tt. Tgihiştin bixwe, di hm pşketin derketine wj de ya. Divt ku mirov v yek her weha di ser de bne ser ziman. awa kuu felsefe, drok zanist di xwe de xwediy nerneke li jiyan ne, her weha mirov kar ji bo wje ji bne ser ziman. ya rast, mirov kar her weha ji bne ser ziman bje ku hebne jiyan ya ku bi tihiştin bya bixwe ji ya. Bi v yek ji her weha mirov kar l meyzen. Li kurdistan, end ku drokeke mazin  ku pir pşketin tde hene jnbna heya ji, wilo zde li ser w ne hatiya sekinandin. Deme ku mirov bje li ser ne hatina sekinandin, hing ji, divt ku mirov ji bje ku gelek sedemn w hene. Di ser de, ew metngeriye li kurdistan serwer sedeme w bixe ya. L ku mirov li jiyan hebn meyzen, mirov sedemek din ji dibne. Ew ji her weha kurd bixwe ne. Kurd, heta v deme, end li ser and wje xwe rawastaha na. Ev ji pirseke ku ew ji li xwe bikin bi dil wijdan bersivne rast drok bidin de. Ev yek, her weha pir girng e, ku mirov bne ser ser bitgihiştin bisekin.
    Li kurdistan, k mirov bje  bi pirs bje ku ma wje iya, mirov her cara ku ev gotin weke pirsek got an ser ziman, mirov kar bersiveke n ji bidiy de. Ji ber ku pir mazin pşketneke mazin ye ku h dest l ne hatiya dayin bi nivs heya. Bi v yek re, em hewl bidin ku dest ji bidine w. L em di ser de bjin ku ev mijar pir kur e. Mijaraka pir mazin kur e. Divt ku mirov di ser de, v yek tbigih.Di vir de, ber ku em di mijaraka xwe kur dr bidest n bikin, em v ji her weha bjin bnine ser ziman. Ji bo ku wje kurd kurdistan were ser ziman, divt ku tgihiştine felsef, drok kevneşopyn civak yn deman heya mirov j hebe. Ev yek ji, her weha pir girng e. Divt ku mirov v yek bne ser ziman. L deme ku me bahsa felsefe, drok kevneşopyan kir, divt ku şaş ji new fahmkirin biteybet ji kurdistant, felsefe droke w kevneşopye w bi droke w y demn w yn ber re were tgihiştin. Ev yek, v yek her weha bi me dide tgihiştine ku divt ku hest ramana kurdistan baş qanc were tgihiştin, Ji xwe, wje ji, hinek hest bixwe ji nn e, ma? Bel. hinek ji hest bixwe ye. L heste ku hatiya jn kirin bixwe ya. Ya u hatiya jn kirin bixwe ya. Deme ku mirov bitgihiştin hinek li demn ber yn ku jn bna dimeyzen, mirov jiyanaka ku di riya xwe de hatiya jn kirin dibne. Ev dtin, deme ku mirov bitgihiştin l dihizir dimeyzen ji, mirov tgihiştineke din ji di derbar w tgihiştine bixwe deji di ser de kifş dike. Ev ji her weha tgihiştine jiyan ya hebne bna wje bixwe ji li ser w ava ya. Ji ber v yek, hinek bitgihiştin nirx felsefe, divt ku mirov li jiyana ber meyizen. Jiyana ber, bi awayek wjey ku rast were ser ziman, hing, mirov tghiştine w bixwe bi teybet ji dibne. Wje, bi v yek, ku mirov bi nzkatiyaka felsef l meyzen, hinek ji mirov kar v ji her weha bje, Wje, tgihiştina tgihiştin ji ya. Divt kuu bi v yek re, mirov her weha li ser bisekin. Di rastiy de, her weha mirov xwe gihanda w tgihiştina w tgihiştin, hing, mirov bi ser xwe de tgihiştinek di berbar felsefe wje bixwe de ji dike tne ser ziman. Ji xwe, bi xwe, anna ser ziman ye tgihiştina tgihiştin, anna hinek felsefe wje bixwe ji ya. Divt ku mirov v yek ji her weha di ser de kifş bike bne ser ziman. Her nirxek an ji hebneke ku di wje de cih girt, bi xwe re, dib, nirxeke an ji nernek ji. Her weha mirov kar bje ku di wje de, her tişt, end ku ji nernek ya wilqas ji dibe temen bingihe nernne n yn ku w bibin. Bi v yek, mirov kar bje ku wje di xwe de, hertim bi v yek bi xwandina xwe re ji, njeniyeke kuu mirov tbigih di xwe de diparez. Ev yek ji, rastiya wje bixwe ji ya, ku mirov w fahm bike. Wek din ji, rastiya w ye ku mirov w fahmbike tne ber mirov. Her weha divt ku mirov v yek fahm bike. Estetk, adilandinaka. Hinek nzkatiya felsef ji di nav de levanna. Hinek d ji ji w zdetir, spahkirina xweşikbn bitgihiştin ya. Hebne hest tgihiştin bi hev re lev anna wan bi hev re dtina wan ji ku di nav de nirx hebne w bi nzkatiyaka felsefk bitgihiştin li berav girtina. Spahkirin, her weha bi v yek re xweşikbna tgihiştin ya bi nzkatiya felsefe re. Spahbn, hem tgihiştine gotina adilandin hem ji ya xweşikbn bi hev re di xwe de dihawne.Tgihiştine xweşikbn ji divt ku mirov ji br neke ku di nav de ya. Hebna spahbn xweşikbn tgihiştine w, di jiyan de, bitgihiştine felsefe re di jiyan de di aheng w de li berav e. Cihe nern ji, di w yek de, bi hebne tgihiştineke ku di ser mirov de adilya pve heya. Nern, tgihiştin, felsefe adillandin, bi v yek re mirov kar bje ku di nzkatiyaka ku bi hev re di ahengeke ku bi hev re li berav e. Ew nerne li berav ye ku pir xweşik t dtin ji, xwediy tgihiştineka ku mirov bi bje wje re bne ser zimane ji. bi hebne w re ji ya. Ji berBi v yek re, d tkiliyek di naqabna tgihiştine estetk wje de t berav an. Ew adilandin ji, di jiyan de ya. Jiyan ji, hebn e. Bi v yek re, mirov kar bje ku wje hebneke mirov ya jiyan ji tne ser ziman.
      Wje felsefe, felsefe rast, Rasti xweşikat di rze xwe ya ku p t ser ziman de bi v yek bi hebn gotina estetk di wje de cih war digire. Bi v yek re her weha, d irov kar bje ku wje, di xwe de biqas ku xweşikbnek di hewne wilqas ji bitgihiştin felsefe w re nzkatiyaka xweşikkirin afirandin ji dihewne. Her weha divt ku mirov v yek bne ser ziman. Divt ku mirov v yek her weha kifş bike di ser de. Xweşikkirin an ji afirandin, karek mazin e. Karek ku j re pir tgihiştin mej divt e. Bi v yek re mirov kar bje ku wje, bi ser xwe, weke cihanaka ku mirov tde jn dike ji ya. Ew jiyan, bi her away ya. Nerne jiyan di wje dibe jiyan. Her weha wje hebne v yek bixwe ji ya. Bi v tgihiştin divt ku mirov li droke w bixwe ji meyzen. end, tgihiştin bi weyne di pşketin, hebn nzkatiya wjey de? Ev ji her weha pirseke ku mirov li ser bisekin fahm bike ya. Divt ku mirov li ser hebna hizre w bisekin. L divt ku mirov bi v yek re ku mirov hebne ji yan ji ji berav dr negir, mirov kar bje ku wje rastiya tgihiştine jiyan ya ku bya jiyan bixwe ji ya. Ew rast, bidrok hebne. Mirov awa kar xwe bigihne droke w ji? Ev ji pirseke wje bixwe ya ku bipersivne ya. Her weha divt ku mirov v yek bitgihiştin bne ser ziman bje. Kurd, ro, ji her dem bhtir pdivya wan bi wje naskirina wje heya. L deme ku bahsa w v yek t kirin ji, bahsa vergerandina end pirkn wj li kurd t kirin. Ev yek, v nzkatiy nayne ser ziman. Ya ku w nzkatiy w bne ser ziman ji, her weha tgihiştine xwe ya ku bixwe bi bixwe hatiya afirandin bixwe ya. Divt ku v yek her weha were tgihiştin.Tgihiştin wje, tgihiştineke ku drok rojee ku mirov tde jn dibe digihih hevd di demeke de bi mirov dide tgihiştin bixwe ya. Her weha ku mirov nzkat ll kir, hing, mirov w rastiya w pir baş qanc fahm bike bne ser ziman. Rast, di hebne tgihiştine wje de pir mazin xwediy rastteqiyeke mazin ye drok ya. Ev rastiya drok ji, bi xwe ji, bi droka. Ew drok ji, bi wje t ser ziman. Bi wje ku hata ser ziman ji, bi wje jnkirin bi dem re dide kirin. Nzkatiya wje ye bi hizir, her weha di vir de, divt ku mirov hinek li ser bisekine fahm bike. Ev yek pdiv pir p heya. Ev yek, w bixwe re mirov bigihne pir rastiyan. Wje, felsefe w, di temen pşketinn li jiyan ku dibin hemkan de cih war digih. Mirov ma kar tgihne zanist qada w ji v yek dr bike dr bne ser ziman? Ev ji pirseke d ya ku mirov li bersive w bigerih ya.Divt ku mirov pir li ser w hebne w bisekin bne ser ziman. Ji ber ku wje bi ancamaka tgihiştine bi tgihiştin weke tgihiştine t ser ziman, her weha bi felsef re t ser ziman. Deme ku bi felsef re b ji, her weha mirov nikar w ji rastiya zanist d bne ser ziman. Wek din ji, mirov kar weha bje, ku mirov nikar zanist bi rasti pşketine xwe j dr bne ser ziman. Ya di pşketine ahlaq w de ji weyn dileyiz, wje bixwe ya. Ya ku w di gelek qadan de digihne rk pkan ji wje bixwe ya. Wje, divt ku mirov her weha hinek bi nzkatiyaka felsefk bne ser ziman.
       Wje, li kurdistan, bi droke xwe re heya. Li kurdistan, mirov nikar bje ku pşketin tgihiştine w nn e. L divt ku mirov w ji, li gor hebn teybetmendiyn xwe kifş bike bne ser ziman. Hebn teybetmendiye wje kurd li kurdistan iya? Ev Pirs, pirseke ku mirov pir li ser bisekin ya. Ev pirs, pirseke ku mirov bi drok re li ser bisekin ya. L li Kurdistan wje. Weke xamlek xwe bi ser jiyan de diberde t ser ziman. Wje, li kurdistan, pş xwe di ser de di dil de dide nivsandin li kurdistan. Civat levcivinn ku dibin, cihw wje ku heya ya ku w were ser ziman e. Li kurdistan wje, deme ku mirov l dimeyen, mirov pir nirxn ku tde weke ku nirx kevneşiopya kurdan e, tne ser ziman. Deme ku mirov li wje welatek an ji xalkek meyzen, mirov w xoslet teybetmediyn w tde rast rast bibne. Ji ber v yek, rastiya jiyana w xalk bi nirx kevneşopyn xwe re di w wje w de t ser ziman. Ji ber v yek, wje pir barek girng didne ser pişte xwe. Divt ku mirov v yek her weha di ser de di vir de bi rmet kifş bike bne ser ziman.
Di demn ber de, Wje, ne ten keleke ji dil tne ser ziman. Wje, hebneke ku jnby ye drok bi nzkati felsefe xwe re bi droke xwe re tne ser ziman. Her weha divt ku mirov v yek pir mazin kifş bike bne ser ziman.  Li kurdistan, mirov divt ku bne ser ziman ku drokeke mazin ya ku jn bya heya. Ji ber v yek, zimanek jiyan y ku pir mazin xwe di xwe de pşxistiya heya. Ziman, bi wje bitgihiştine mazin dibt. Her weha divt ku mirov v yek ji, divir de mazin kifş bike. Ziman kurdi, bi xoslet teybetmedniyn xwe re zimanek wjey ya. Divt ku mirov v yek, bi teybet kifş bike bne ser ziman. Ziman, end ku kar bide afirandin, xwe diafirne. Her weha mirov kar bje ku wje ji xwediy xosletek ya. Kurd, dijiyan de mazin bicih bya. Ev ji, b ku xosletne weke xosletn wje pre şn nebin w nebe. Bi v yek re mirov kar bje ku xosletn zimn yn wjey her weha pir mazin heya. Kurd, li jiyana xwe meyzenn serweriyeke wan ye li zimane wan hebe, wke jiyanaka xwe ye kevn ye ku bi gotineke ku ro t ser ziman ye klask w bnine ser ziman. Wje, hertim di anna ser ziman di afirandin de, xwezabn ji mirov dixwez. Xwezabn, xosletek afirandin y wj bixwe ji ya.
        Bixweza ku mirov li jiyan meyzend, mirov w i bibne? Mirov w tişte ku bi beravn mirov dikeve w bibne. Ew tiştn ku bi ber avn mirov dikevin, di w heyem de, ew rewşe jiyan dem ye ku mirov l dimeyxzen, xosletn w ji ne. Her weha divt ku mirov w ji kifş bike. Her yek, ji aliy xwe ve biwate ya di jiyan de.
Her yek, wateyeka w ye ku bi dij ji heya. Ti tişt di jiyan de, ne b wate ya. Wje di ser de, v yek ji her weha kifş bike bi nzkatiya xweza. Xwezabn, her weha divt ku mirov bne ser ziman, nzkatiyaka wjey ya. Felsefe xwe ji ev nzkati di jiyan de diafirne. Bi w felsefe xwe re, di demn xwe yn pşketin de, awaye xwe y pşketin di wje de ji diafirne bi mirov tne ser ziman. Bi v yek, wje xwezat, di qada jiyan de bi hev re di tkiliyek de ne. Tkiliye mirov ye di jiyan de bi dore mirov re, bi jnkirina xwe re, hebne wjey di xwe de diparez. Mirov deme ku jn dib, mirov kar bi aqil xwe, derkeve derv xwe li xwe jnkirina xwe ye w dem meyzen?. Wje, ku mirov w bike, pir afrner dib. Wje, her weha, di xwezabn de t ser ziman. An ji bi wate ya xwe ye rast, bi xwe re tne ser ziman. Rast, di wje de di jiyan de de bihebn e. Wje rastiy awa tne ser ziman? Ev pirs, bi hizire wje, ku mirov l meyzen, mirov bitgihiştinek digih rastiy. Bi v yek her weha divt ku li wj meyzen bne ser ziman. Ber ku em bi buhurine di droke kurd de wje ye bnine ser ziman, em divt ku end gotinan li ser estetk re ji bnine ser ziman. Di sadsala 11. min de mirovn zanist yn weke l Herr wateyaka wan ya pir mazin di vir de heya, ku mirov fahm bike bne ser ziman. Wan, mirov kar weke kifşkarne v qad ji her weha bne ser ziman. l Herr, di asl xwe de, bi ziman xwe y xweş re, bi me, estetkeke zimn ku afirya di dem de dide tgihiştin. Divt ku mirov v yek her weha kifş bike bne ser ziman. Aliy l Herr y zimn y ku bi zimn re ji pir weke ku estetke, mirov di w qad de bi xwe re bi tgihiştin dike. Bi v yek re, divt ku mirov hinek li ser w bi sekin. Wje, di hebn pşketin xwe de, ziman pşketin dixwez, Divt ku mirov v yek di vir de kifş bike. Ziman kurd, h di deme sumeriyan de, xwe gihandiya w aste ku mirov j re bje bi hebne tgihiştine d bi pşdikeve di buhur deman.
     Estetzim felsefe w ya ku di wje kurdi de, pir xurt bi tgihiştine. Estetke w bixwe ji, bi lev e. Divt ku mirov w bi levbna w bi felsefe w ya ku heya re bne ser ziman. Bi v yek re divt ku mirov w kifş bike bne ser ziman. Wje kurd xoslet w y her li pş di jiyan de bi tgihiştin re diafirine. Di civatan de awa ku dihata ser ziman ne dihata ji br kirin piştre di civatn piştre de ji dihata ser ziman, her weha w yek bi tgihiştin dike. Ziman tgihiştine, ku mirov w bi wje re bne ser ziman, xweşikatiyaka felsefk bi wney bi gotin diafirin tne ser ziman. Her weha divt ku mirov v yek di ser de kifş bike. Felsefe estetk ji, her weha li ser v yek bidest pşketine xwe dike. Felsefe estetk, di droka kurd de, di demn pir ber. Bi felsef wje bixwe ji, yn ku anna ser ziman, ew bi farq an ji ne bi farq anna ser ziman. L l Herr bi farq an ser ziman. Divt ku mirov v yek bi min bne ser ziman. W di gotina xweş de isrer kir. W gotina xweş ji dil di dt. W rastiyaka bi rastteqni di w gotina xweş de di dt. W hebnek di w xweşikatiy de dian ser ziman. W wilo hizir dikir. Bi v yek re mirov kar bje ku w zanistitiyeke felsef ye ku mirov bi tgihiştin bi hebne estetk re bne ser ziman an ser ziman. hebna xweşik axiftin anna ser ziman, ji away hizirkirin afirandina meji ne dr e. Away afirandin ji, di zimn de ji hinek biwate ya. Bi v yek re, tkiliye estetk meji, her weha di gotin de t ser ziman. 
Gotin end xweşik hata ser ziman? Weke ku di vir de, li rastiyak b gerandin dihata ser ziman. Bi v yek re, bi hebnek tgihiştine de di jiyan de bi hizre w re kurbn dib. V yek, mirov kar weke kurbna wje ji di jiyan de bne ser ziman. Aliy wjey wilo ya.
    Wje p estetzim felsefe w hebna xwe mazin tne ser ziman di wje de. Wje, rastiyaka kevneşopya ji. Bi v yek re, hertim wje, nzkatiyaka rast pak li xwe dixwez ji mirov di jiyan de. Wje, bi nzkatiyak rast, bi qas ku afrner e, wilqas ku mirov w kifşneke bne ser ziman ekeke ji. Wje, ji ber awa didiy de, ji ber v yek, bitgihiştin nzkatiy ji mirov dixwez. Bi v yek re, divt ku mirov bitgihiştinek bne ser ziman. Deme ku mirov wjeye xalkek din dixwne, mirov dixwez ku w nas bike fahm bike bi her aliy w ve. Li kurdistan ku mirov li ser wj di sekin, mirov, drokeke ku binivsne rast w tt. L ji gelek aliyan ve divt were ser ziman. Di erove mijara me de, em li ser cih jin di wje kurd i sekin in. Bi v yek re, w di rastiy de cih jine di civake kurd de ji w cih w were ser ziman. Bi v yek re, mirov divt ku li ser bi sekin. L ku mirov li ser w kurd bisekin e,  ku mirov ji droke ve hilde dest, hing, divt ku mirov her demn ber ji. Divt ku mirov bi sereke ji b, li ser demn ber hinek bisekin xoslet away pşketine w dem ji bi hinek gotinne bne ser ziman. Ev yek, her weha pdiv p heya. Ji demn ber ve, pşketineke awa kurdistan jin kir. Ji deme Sumeriyan ve, nav kurdistan bi na kurdan dihata ser ziman. Ku dihata gotin kurd, nav welat wan ji dihata ser ziman. Hinek em li w deme ber meyzenn bi vir ve werin.
      JI DEME SUMERIYAN HATA DEME HR MTANIYAN  JI WIR JI HATA DEME GT NARIYAN WJE
      Ku miov bahsa wje li ber dicl  firate ye ku pşketiya bike, divt ku mirov hinek di drok de rvaniyaka dr dr bike. Ev yek pdiv p heya. Ji bo fahmkirin  tgihiştine ev yek pdiv p heya. Li berdicl firate, i wje and pşket, ku mirov l dimeyzen, mirov ji pşketinn drok yn w fahm bike. Ji wan pşketinn w yn drok mirov digih hest hizreke pir mazin ji. Her weha divt ku mirov v yek pir mazin bi min bne ser ziman. Ji deme sumeriyan ve, ku dem t bi vir ve, d mirov dibne ku wjebnaka mazin dibt. Ew wjebn, bi tgihiştine ku diaifr re dibt. Jiyan pş dikeve. Rveber pşdikeve. Bi rveberiy re, rvebirin pş dikeve. Ev hem ji hinek ancamn tgihiştine ku derdikeve hol ne. Her weha divt ku mirov v yek pir mazin bi teybet bne ser ziman. Li kurdistan, ku mirov wje bne ser ziman, divt ku mirov li gor prensba ku and felsefe awa ku pşket tgihiştin di jiyan de kir pde, ku bi pşketine civakbn re civaknas xwe bitgihiştin kir di derbar de pşketin b bi v yek re ji, ziman d li gor w  dem w pşket awa stand, mirov j dr nyne ser ziman. Her weha ev yek pir girng e. Wje, li jiyan, bi nivsandina hizran re diafir. L li Kurdistan, hinek xosletn wje hene ku mirov wan hem bi ser xwe hem bi teybet bne ser ziman in. Ew ji her weha xoslet teybetmendiyn devk bidevk bi helbetk ne. Ev xoslet, zimn ji biawa dike. Bi w re ji, tgiiştinek tne ser ziman di jiyan de serwer dike. L di w pşketin de, mirov nikar "proziy" ji berav dr bike. W ji kiriya ku di w qad de pşketin bibin. Ber hertişt kiriya ku li berav b girtin. Bi v yek, mirov divt ku mirov bne ser ziman. Proz, di tgihkirin pşketine tgihiştin felsef w de bingihek mazin diafirne bi xwe re. Ew bingih, her weha dike ku di jiyan pşketin bibe di anna ser ziman nivsandin pşketin derkeve hole. Bi v yek re pşketin mazin dibin. Bi v yek re mirov kar bje ku tgihiştin derdikeve hole. Tgihiştine wje, bi pşketine tgihiştine bi mirov re ya. Her weha bi w re dibt. end ku mirov kifş dike tne ser ziman, tgihiştinek ji bi xwe dike. Ev xal, weke prensbek xwe dide beravan. L ku mirov li away pşketin y ku hatiya hata roje me, mirov l dimeyzen, mirov di du xatan de pşketin mirov li berav dibne. Mirov aliyek pşketin bi derketin pşketine ol re dibne aliyekek din ji bi jiyana leheng gernasan re dibne. Herd awa ji, di jiyan de bi tgihiştin hene. L ku mirov wje ji tgihiştine dr nyne ser ziman, divt ku mirov d bi nzkatiyaka ol ji j ne dr bi srovekirin bne ser ziman. Di wje kurd de Destann weke destana Gilgamş, Rstem Zal yn ku demn wan wilo zde ne kifş in, xwediy cihek pir mazin kifşkar in. Bi wan re mirov divt ku mirov ji br neke bahsa Şahmaran ji bike. Ev hers destan ji destanne ku mirov pir li ser wan sekin ne. Li herme botan dore w, ku bahsa Şahmaran dihata kirin ew dihata ser ziman, pir bi nirx kevneşop dihata ser ziman. Di civatan de, weke nirxek dihata ser ziman, ji gotinan dihata gotin ku temam vegotine w, heft şev heft rojan bi dawi ne dib. Her weha pir dirj mazin b. Deme ku dihata gotin ji, bi d awayan dihata gotin Awayek, weke ku mirovek helbestek ji dil bixwne wilo xweş bi dilper dihata gotin. Away din ji bi vegotin ku mirovn ku dengn wan wan xweş b, bi w deng xwe y xweş digotin di gotin de didana ber hevd. Her weha wilo xweş bilez tj digotin. Bi w re ji, mirov divt ku v ji her weha bne ser ziman bje ku deme ku dihata gotin, yn ku digotin, ne ten didana berhevd di deme w vegotin de. Ew vegotina wan, bi awayek ku yek gotina xwe, ku diwastaha bidaw dikir yn din yn ku amee b, di cih de maf vegotin dihilda dest bidest vegotin dikir. Bi w away, her weha vegotin dirj dihata vegotin. Heman away vegotin ji bo destana rstem zal heb. Destana rstem zal, ne ten bi vegotineke ji rz b. Her weha cih bi cih gotinn şret ji tde dihatina vegotin li ser dihata axiftin ji di deme vegotin de di civat de.
       Bi v yek re, her weha mazin dihata vegotin. Di civatn kurdan de, awayek vegotin y ji bo destan vegotinn weha heb. Ew awa, di her civat de, dihata bicih. Li ber mr key, deme ku dihata ser ziman, j re xweşkirin ji, weke nirxek dihata dtin pejirandin. Bi v yek, her weha d mazin anna ser ziman dib. Levanna gotin li dv hevd vegotin ji, ji nirx dihata vegotin. K ziman wan xweş b, w di ser de maf axiftin dihilda diaxift. Yn ku tgihiştine heb, diaxiftin. Weke ku di nav xalk de dihata gotin k bizanebn bana, w pş li ber mr key xaber dida. Zimanxweş, divt ku mirov li ser bisekin. Zimanxweş, ji nirxeke civak dihata hasibandin. Wek din ji, ji zanebnek dihata dtin. Bi v yek re, divt ku mirov bje, xweşvegotin anna ser ziman, dihişt ku gotin tişte ku hata ser ziman maynda bibe. Her weha weyneke xweşgoin ji heb. Bi v yek, wjeyeke devk pir mazin bi nirx derdive pş. Ku mirov bahsa dengbjiy ku kurdan di nav xwe de hata ro ji, h ji, parastiya weke nirxeke civak ya, mirov bne ser ziman, mirov w bibne ku ew away pşketin end mazin heb. Dengbj, ku ro ne li gor wan xosletn xwe yn demn ber mab ji, l dise mirov kar bje ku bi hebne xwe re hata ro hinek nirxn ku tde dihatina ser ziman ji, parastiya. Dengbj, yn ku karibn, destann xalk zimanek helbest ji ser hata bin b navber bnine ser ziman b. J re, xveke xurt divya. Tgihiştineke mazin pre heb. Mr keyan, ji ber ku ew mirov her weha bi tgihiştin felsefe bn, hertim her mrek dixwest ku dengbjek an ji du dengbjan di civata xwe de bihişta. Mr, b dengbj, li civata xwe ne dirnişt. awa ku deme ku civata qasn wan li dar diketin herkesek li wan diciv, bi w civandin re, şx seyda ji li wir amede dibn ji zanebna xwe diaxiftin, her weha dengbj ji dibn  ji hiskirin zanebnn xwe divegotin. Destan jiyangeryn miroven mazin yn ku zanibn, ji civat re, bi zimanek pir xwe diann ser ziman. Li her civatn mran, bi qas ku mran karib ku l rnişta bigotina, bi heman away jinan ji karib ku ku l rnişta bigotina.
      Cih jin d jiyan de pir mazin li pş b. Hata w dem ji, mirov kar bje ku pir li pş b. Di civak de, gelek pşketinn ku dibn di afirin ji, jin, weyne w tde pir mazin b. Di heymn ber de, di şer pevnn ku bna, di gelekan de di bi dawibna wan de jin xwedi weynbn. Deme ku jin di deme li berhevd sekinandin, bana hamawya xwe avtibana naqabna wan de, d şer pevn di sekin. Ev yek, weke xalaka sereke ye ku her bnqaş j re rz pk digirt b. Bi v yek re, divt ku mirov bje ku andak kevnşopyeke ku proz ji tde heb afir b. Di jiyana kurd de weke xaln jin, ziman, mr, civat hwd xaln ku li pş yn ku and wje kurd pşketine w didana kifşkirin bn. Bi v yek re, bi end xalan ji b em divt ku van xalan bigotin bnine ser ziman.
   1.JIN, Xala pş em jin hildine dest  em bnine ser ziman. Deme ku mirov bahsa jin bike di nav kurdan de, mirov bahsa tiştek pir mazin dike. Mirov di ser de bahsa nirxeke pir mazin dike. Jin, di jiyan de di rvebirine jiyan de ye her kifşkar e. JI w pde, di jiyan de pre proziyak ji her weha dihata ser ziman. Deme ku bahsa w dihata kirin, bahsa andak ji dihata kirin. Ji ber ku w di jiyan de bi hebn girdana xwe re xamlek diafirand. Cil bern w ji, bahsa w dihata kirin. Bi teybet ji, ku pr dib, d gotinaka bi nirx j dihata hisandin.
Gotina w bi nirx dihata dtin. Li gotina w dihata hisandin. Pişt temenek xwe re, d w karib li nav civatan rnih aqil bide yn ku l dihisandin. Bi gotina xwe re w karib ku şretan li wan bike r şan wan bide. L dihata hisandin. Pir mazin ji l dihata hisandin. Bi v away, w jiyanak dida kifşkirin. L wek din ji, w di jiyan de bi kirin hebne xwe re jiyanak ji dida kifşkirin. Ku civat lev dirnişt ji bo hinek berberyne  an ji ji bo hinek levannne, ew ji tde amede dib. W ji, gotin dian ser ziman. Deme ku di deme levrniştin de di civat de nexweşiyek derketana, w karib ku pşiye w bigir. Ew hz rze w heb. Ahmed xan, vala di w nexweşiya di naqabna Mem Mr de jin dernexistiya pş. Deme ku mem mr tne li her hevd dirabin tne berhevd, hing, prka Zne t  hamawya diavje naqabna wan de ew ji di sekin in. Li wir, d ti pevn nexweşi rnadin. Xweşbnak dibe. Piştre, mr men diavj zindan ku bisalan tde dimne. L ew rewş ji, d bi awayek di dihata ser ziman. Ew ji bi gotina mr dihata ser ziman. Mr ku gotina xwe ji dv xwe got, d ti kesek ji li ber w gotina w ne di sekin. Ku xalat ji ji dev w derketibana, d w gotina xwe gotib w bicih bihatana.Her weha mirov kar w bne ser ziman.
     Jin, weke ku Ahmed Xan bi hebna Zn re an ser ziman di demeke xwe ye pşketi de b. Hebn Zne bi away ku Ahmade Xan anya ser ziman, li pşiya deme xwe b. W weke ku deme xwe ye pş hizirkirie anbe ser ziman. Her weha t beravn mirov. Zin, jinaka bi kevneşop bi nirx e. L di xwe de di şaxsiyate w de weke ku Ahmad xan anya ser ziman, pşketine mazin li pşiye deme xwe jn dike. Ew away şaxsiyat y ku Ahmad Xan anya ser ziman, y ku divt ku were tgihiştin e. Ew awa, bi felsefe nirx xwe re divt ku were tgihiştin. Mem ji, her weha mirov kar ji bo w bne ser ziman. Di hebna mem de, Ahmad xan nzkatiyaka civak li jin dike. Ev yek, xala ser ya ku mirov w kifş bike ya. Divt ku mirov w kifş bike. Deme ku mirov şaxsiyat Mem hilde dest weke ku tne bi evinek ro t ser ziman, dr ten bi tgihiştine Ahmad xan hild dest bne ser ziman, mirov w bibne ku awa ku Ahmad xan li şaxsiyataka bi felsefk hiziriya. Mirov w y her weha pir baş  qanc dbne. Mem, ji şaxsiyat zdetir, bi Ahmad Xan re, weke ku t ser ziman hizreke mazin ye pşket ya. Ew hizir, mirov li ser dihizr, mirov di ser de, tgihiştineke dem ya ku heya dibne. Mem, mirovek bizane ya. Yek ku evn e. yek bi evn zanebna xwe ve girday ya. Ber hertişt, weke ku Ahmad xan anya ser ziman xwestiya ku bide tgihiştin, yek rast bi rastiy ve girday ya. Ber hertişt Mem yek bi rastiya xwe ve girday ya.Zn ji, her weha yek ku bi rastiya xwe ve girday ya. Ahmad xan, ku mirov li w dem nirx kevneşopyn w dem ji dihizir, mirov dibne ku hinek derketiya ser wan ji. Li ser wan ji anya ser ziman. Mirov v yek her weha pre pir mazin bi nirx dibne.
Di anna w ya li ser ziman de ji ev yek xwe dide der. L di vir de, ber ku em ji v xal bi buhrin, em gotinaka din ji bi mem Zn ve girday bi Ahmad xan re bnine ser ziman. Ew ji her weha deme ku me an ser ziman, em, bi vegotina mem zin re, Aqda w ya man ji li berav bigirin bjin. Bi hizrn ku Ahmad Xan di vegotina Mem Zn de tne ser ziman re, felsefeyeke tgihiştin ku li gor roje me bkmesya tne ser ziman. Bi nzkatiya aqda man re, mirov di vegotina Mem Zn ye Ahmad xan de aliyek w y din ji kifş dike. Ew ali ji, her weha aliy w y zanisttiy ya. W tgihiştineke mazin ye ku mirov bi felsefeyeke hemdem re bnine ser ziman di cewher w de tgihiştine lgerne rastteqniye heya, mirov kofş dike.. Di vegotina Mem  Zne de, Ahmad xan bi dinyewtiy ve bi snor ne mne. Her weha hinek Afsnkariy ji tevl dike. Ev nzkat mirov divt ku bi nzkatiyaka hizr nzkatiy l bike fahm bike. W hing rast b fahm bike. Di nav xalk de her weha ji t vegotin:
      "Mem ji kure mirovek ku ji malmran b. Ew ji bav w xwedi qasr b. Zn ji kea mr bota b. L rojeke hers ken mr cinan dixwzin ku tiştek bikin  tişte ku bi hev re dikin ji, her weha diina cem Zn Gstlka xew dikine dest w de ew d di xew ve di. Piştre ew ji, dirajihina Zne tnine mezele Mem ku ji ye Zne ne cudatira. Deme ku ew Zne tnine wir, hing, ne Mem ne ji ti kesek din wan nabn. Li wir li mezele Mem Zne dirab ser xwe deme ku dirab ser xwe ji, dimeyzen ku wa zilemek w li cem w ya. Li wir pir dimne şaş mat. Di cih de bi dengek bilind, j di pirs ku ka ew k ya. Ew ji, jre dibje k ew Mem e ew li mezele xwe ya. L Zn j bawer neke dibje ti hati mezele mn. Hing. Mem ji dibje ku ev mezele mezele min e piştre dimne sekin. L Mem ji zne ji herd ji, d mirovne ku pir biaqil bn. Piştre Mem ji Zne re dibje ka em herd em gaz berdergvann xwe bikin, ka y k hat, ev mezel ya w ya. Zne dibje bila piştre Mem r dide Zn Zne gaz berdergvan xwe dike, l ti kesek nay di w dem de. Piştre, Zn hinek weke ku hers ji bya dimne sekin cih bakirin ji Mem re dihle. Deme ku Mem di cara pş de deng dide, y ku li ber derya berdergvan deve der diveke  dikeve hundur de. Piştre Zne bawer dike ku ew mezel ya w ya, l ew awa hatiya wir, ew ji w nizan. Mem ji weke ku di dixew de ne. Piştre herd bi hev re diaxivin di dawiya axiftina xwe de gstlkn xwe dikine telyn hevd de. Di w heyem de hers kekn mr cinan ji, caraka din gultilka xew dikin telye wan de Zne ji wir tnine mezele w mem ji bi ten dimne. Piştre ku dibe sibeh, d herd ji xew dirabin. Herd, mesele ji d bavn xwe re tnine ser ziman. L ti keseki wilo zde ji wan bawer neke. L di telye Mem de gstilke Zn di telye Zn de ji ye Mem heya. Ew yek, weke nşanayaka w yk ya ji wan re. Piştre Mem dike ser xwe de ku her w keik bibne. Piştre r digir t navende Cizre bota. Li wir, hing, şahiya newroz heya. herkesek ji bo newroz li hevd civiya ya. Deme ku Mem t nava koma ku newroz proz dike, hing, Zn bi St re di cih de li ber w re weke bayek t di buhur. Hing, avn w bi w dikeve avn w ji bi w dikeve. Her weha d hevd dibnin".Her weha t vegotin h hinek din ji dirj t ve gotin. d piştre rewşa wan t ser wan d bahsa serphatiyn wan t kirin.
    Zn Mem, herd ji, şaxsiyat hebne wan divt ku baş qanc were tgoihiştin. Ji aliy hizr ve ji aliy pşketine wan ve divt ku werine ser ziman. Bi v yek, d w rastiya wan baş qanc wre tgihiştin. Bi v yek d w ew baş qanc were tgihiştin. Hing, w were tgihiştin ku ka Ahmad xan ji aliy hizr felsef xwestiy i bne ser ziman. Ev yek her weha pir girng e ku mirov li ser bisekin. Şaxsiyate Mem ji ye Zn ji cuda bi cuda di and wje kurd xwediy hebneke bi nirx in. Ji aliy wje ve, ku mirov l di meyzen, mirov dibne ku pşketineke mazin ye drok ya. Ahmad xan wilo xweşik di ahengek de ew anna ser ziman, ku mirov li ser şaxsiyat wan di hizir, mirov bandr dibe. Her weha divt ku mirov v yek bi teybet bne ser ziman. W jiyan rast, mirov  hizir bi hev re hizir kiriya nivsandiya. Ahmad xan bi Nivsandina Şaxsiyat Mem Zn re di wje kurd demeke n temen w diafirne. Her weha divt ku mirov v yek bi teybet bne ser ziman. Li ser Mem Zn  Ahmad Xan felsef h gelek aliy w yn ku werine ser ziman hene. Em hinek di berdewamya nivsa xwe av bidine wan aliyan ji. L di vir de, ji bo ku aliy wj kurd jine bi hev re hinek pir baş were tgihiştin, em bahsa Şahmaran ji bikin.
     Şahmaran, vegotina w, ji aliy and  kevneşopy ve di deman de ji herkesek di farq w de ya. Ji aliy nirxbn  hebne nirxbn ve pir mazin tgihiştinek di derbar w de heya. Şahmaran, Nirxeke proz ye anda kurd ya. Divt ku mirov v yek her weha bi teybet bne ser ziman. Bi hizir nirxkirina hizir re, şahmaran kevneşopyeke civak ya. Ji aliy pşketin tgihiştine w ve ji, vegotina Şahmaran, ye deme civakatiy ya. Bi v yek re, mirov kar bje ku civaka kurd astaka xwe di w de bi tgihiştina xwe anya ser ziman. Vgotina Şahmaran, bi hev ve hem ku t ser ziman, weke ku di nav xalk de ji t ser ziman, heft şev heft rojan dihata vegotin l ne dihata xilaskirin. Li ser şahmaran, keikan naqş kirin ew tde naqş dikirin. Şahmaran, weke ku t zann nv jineke ku pir xweşik nv ji mar e. L rojhilat kurdistan, hinek wne bi naqş ku hatina kirin tde, aliy ku jina, mr ji hatiya afirandin.L axlabe ji jin tde derketiya pş. Ji ber ku di deme meyzendin afirandin de, hertim weke ku li xweşikbnek lgern hatiya kirin. W xwe tde daya der. Deme ku mirov l dimeyzne mirov v yek pir baş qanc dibne. Şahmaran, tde zanbn, xweşikbn, bawer, xiyenet weke hinek mijarna sereke derdikevine pş. Tde, weke hiskirin ji heya. Wne şahmaran, di qasran de dihata girtin. Pir qadr qiymet j re dihata dayn. Weke dageriya mazinbn asltiy dihata dtin. Her weha pir wateyn w hene. Di maln kurdan de wne Şahmaran ji vegotin dihata naqşkirin bi malan dihata dalaqandin. Ew dalaqadin, ne ten ji bo xweşikkirinaka mal dihata kirin. Wek din ji, bi w yek kirin re, nirxek ji dihata ser ziman. Baweriyak ji dihata ser ziman. Li Şahmaran baweriyak ji heb. Di rastiy de, weke ku di civatan de dihata vegotin, xweşikbn rasti di baweri hebna şahmaran de lev digaha hevd. Ku mirov li wne Şahmaran dimeyzenn bandraka w li ser mirov dibe. Deme ku wne w dihata kirin, bi teybet ji bal dihata kişandin li seravn w. Pir bi bal avn w tne kirin.Ev yek ji, her weha sedemeke w heya. Ew sedem ji, her weha, ji baweriye l dihat. Şahmaran, her end ku nv mar nv jina ji, di vegotina w ya di nav xalk de t ser ziman, şaxsiyatak pir biaheng bqusur hatiya afirandin. Weke şaxsiyataka mnaq e. Bi w şaxsiyate w ve girday ew xosletn w yn ku hertim dixwez alikariy bide mirovan ji derdikeve pş di vegotin de. Şahmaran, her end ku vegotin ji b, wilo xwşik t vegotin, ji w xweşik vegotin ew wne w ye ku t naqşkirin t afirandin. Ew wne, di asl xwe de ngaraka wje kurd ya znd ya ji.
    Bi hebne jin re wne Şahmaran  e Zn, ji gelek aliyan ve weke felsefe bna wne şaxsiyat jina kurd. Ber ji, wilo hatiya dtin. Kekn kurd, yn ku h ji n ve balix dibn ku dihatina deme zawac, ku cehzn xwe diafirandin, ne mumkun b ku naqşaka şahmaran tde ne bana. Wan, her weha weke barek ku li ser mil wan b, ew wne dikirin di hildan di birin bi xwe re mala deme xwe.Zn ji Şahmran ji, ku end şaxsiyat ne jev cuda ji hatibin ser ziman, l dise di hebnek de her weha hevd temem dikin. Divt ku mirov v yek her weha bi teybet bne ser ziman. Di wje kurdan de, şahmaran, Zne Ahmad xan Dilber Feqiy teyran, hers ji pir mazin bi bandr in. Hersk ji, ne ten weke hinek vegotin an ji hinek afirandin in. Hersk di jiyan de ne. Hersk ji, bizanebn, nirx, kevneşop, evn, bawer felsefe ne. Her weha divt ku mirov pir mazin bi teybet bne ser ziman. Feqiy teyran, deme ku mirov bahsa Dilber ku ew bahsa w dike di derbar w de anya ser ziman t kirin, weke ku bahsa felsefeyek civak ye bi nirx b kirin bahs t kirin. Her weha pir mazin bahs t kirin. Bi Dilber re rast, hevalt, zanebn, kevneşopyeke bi tgihiştin, evin evndar, şa ji dil ye dil hwd hevd dihnin bi hev re. L di vir de, divt ku em her weha v ji bi girng bnine ser ziman. Hers şaxsiyat ji her yek di demek de jn bna her yek derv van xoslet hebnn wan bi hinek xosletn sereke re tne ser ziman beravn mirov. Deme ku mirov li ser Şahmaran di hizir, zanebn t br beravn mirov. Deme ku mirov li Dilber di hizir bi serphatiya w, ş t br  beravn mirov. Bi Zn re ji, evn t br beravn mirov. L bi herskan re ji, jidilbn, bawer, tgihiştin, safbn, hijkirin, nirxbn, mazinbn ş hwd heya. Weke xalaka ku bi herskan re ji derdikeve berav ji baxt bbaxtiya. 
       Li vir, hinek d ji bi end gotinan ji b, divt ku em hinek li ser Dlbere Feqiy Teyran bnine ser ziman. Dlber xwediy şaxsiyateka awa bi i reng b? Ev ji pirseke kuu mirov di vir de bi end gotinan ji b bi bersiv bike ya. Dlber, Kea mrek kurd b. Li herme botan wanderan b. Li mala xwe bidil xwe mazin b. Heval  hogirn w, hertim li cem w bn ew ji bi wan reb. Bidile xwe mazin b. Hertim ji, di nav xalk de b. Ku w dtibana alikariya ji yek diviya, w ku ev yek di w heyem de di cih de dtibana, d w di cih de xwe digihanda wan alikariya ku j hatibana ku bii away bana dide wan. Her weha bi v yek ji, di nav xalk de li dore t naskirin nav w ji derdikeve. Di malbata w de ji, dubendiyek ber hing bya naqabna bav em w xirabya. Em w ji li cih ku ew l bicihbn, ji wir dic hinek ji wan wirde li mergek cih xwe dike li wir mala dore xwe mazin dike. Pişt v yek re, d Dlber ji mazin dib kur em w Dilşad ji mazin dibe. Piştre, ew ji, di şahiyeka Newroz de hevd dibnin dil didine hevd. Dilber kurem xwe, hij hevd dikin. L pişt ku hij hevd dikin, d fr dibin ku em w bav ne lev in heya ku li ber wan ji sekin ban. Dilşad ji di w qanaate de ya. Piştre herdk ji di nav xwe de digihine biryarek ku ew werin bigihine hevd. Pişt ku ew gihiştine hevd, d w malbatn wan ji w li ber w gihiştine wan ye li hevd ne sekin in. Ew ji, di ser xwe de wilo hizir dikin. Mirovn ku pişt byaran wan re li ser wan diaxiftin ji, digotin ku heb ku bav wan li ber w gihiştine wan ye hevd ne sekin bana. Ji xwe, ew ji ahl hevd bn. L Dilber Dilşad, biryara xwe didin ku herin weke demek xwe li mrek din bigirin. Li wir bizewicin piştre ku d bavn wan ji p hisahan d ku ew ji hatina cem wan, d bi hev re veherihine maln xwe li wir d bidil şah bi hev re jn bibin. Xiyele Dilşad Dilber evnak ya. L bi alikariy hinek hevaln Dilşad cih ku w xwe gihandiban de xwe digihnine de. L mirov ku w ban cem w, ew ya ser dilovaniya xwe kur w ku j re dibjin ku nav w Raşt beg e, di rnih di w heyem de. Dilber Dilşad, diin l mal di bibine mhvan piştre pirsgirka xwe ji Raşt beg re tnine ser ziman. L di w heyem de tiştek d ku h cih w di kevneşopy de nn e, dibt. Ew ji her weha av berdana Dilber ye Reşt beg e. Hing Dilber xweşike, avn herkesek li ser w ne. Raşt beg ji dixwez ku bibe xwediy w xweşikatiy. Piştre, Raşt beg, ku dibe evar, d dikeve mezele ku Dilşad tde dirazih rş w dike w dikuj. Dilber ji, di w heyem de ber ku Raşt beg bigih w, ew difilit bazdide xwe li iyay Reş digiher. Demeke dirj li wir dimne. Hata ku rojek Feqiy teyran j re dibe nesib di wir ve di  li wir rast w tt. d ji wir pde, w jiyan w, hatiya dawiya xwe, w biş ku Feqiy teyran ji j re şahidiy dike dibuhur. Bandra w jiyan, pir mazin li ser Feqiy teyran dibt. Feqiy teyran, w proz dike bi nav w ji xayn annyn xwe yn li ser zimn qasdeyan ji diafirne dibje. Bi v yek, d bi gotina feqiy teyran mayindabnak dibt. Biqas ku t gotin, Feqiy teyran, di dawiy jiyane xwe de, her weha gotinaka ku h ji aqilan dernekeve ji di derbar Dilber bi ser waqas vegotin nivsn xwe dike. Ew ji her weha t gotin, "w dil w y qanc pak, bi xalate w, şahiyaka bi proz a". Ji dev zanist mazin Feqiy teyran, li ser Dilber di nav xalk de h gelek vegotin gotin bi v reng yn ku tne gotin vegotin ku jev cuda ne ji hene. L deme ku mirov li wan vegotin gotinan ji dihisne, mirov xalaka hevbeş di hemyan de dibne. Ew ji her weha ş kula ku piştre bi Dilber re bya w şaxsiyata w ya ku bqusur b. Dilber, di nav xalk de heta ku t deme ciwaniya xwe, biqanc zanebna xwe derdikeve pş. Ew keak b l w ji weke gelek hevaln xwe li cem seyda bisalan xwandib w xwe bizanebn kirib. Bi v yek, bi zanebn qancya xwe ye ji dil di nav xalk de deng dab derketib pş. Hijkirinaka mazin ji yn ku ew nas dikirin j re heb. 
    Şaxiyata Dilber, şaxsiyata pir pşketib. Bi qas ku mirov j fahm dike, pir mirovaka zaneb. Wek din ji, weke ku t ser ziman, pir mazin, mirovaka dil tenik b. Bi w dil tenikya xwe, xwediy dil safbnek ji b. Her weha divt ku mirov v yek ji bi teybet bne ser ziman. Safbn, diltenikbn zanebn, weke ku di nav xalk de dihata vegotin di w şaxsiyata w ye qanc de lev gihabb hevd.Bi v yek, ku mirov hinek ji bi nzkatiyaka bi tgihiştine deme felsefk li w şaxsiyeta w ye pşketi dimeyzen, mirov digihij hinek encamne tgihiştin di derbar w bi w re dem de. Her weha ji divt ku mirov wan ji bi end gotinan bne ser ziman. Bi v yek re, mirov divt ku v yek ji bje ku şaxsiyeta Dilber, hem bi demn xwe yn pş yn ku di deme ciwaniya xwe de weke mnaqak ya hem ji bi w şe kul xwe re ji, wilo derketiya pş. Ji ber v yek di nav xalk de, weke gotinaka xalk ku bya t gotin, dibjin "ku mirov kule Dilber fahm neke, ma mirov w awa bje ku ş dilş fahm kiriya!". Her weha ji t gotin. Ev gotin bixwe ji, ku mirov li ser dihizir, mirov tde tgihiştineke ku di nav xalk de afiriya dibne. Dilber bi hebne xwe re, weke minaqak ya, ji w fahmkirin tgihiştina w re. Bi v yek re, mirov divt ku bje ku Dilber Feqiy Teyran, bi ser weke ekoleke tgihiştine ye felsefe ya di wje kurd de ya, ku mirov w fahm bike. Bi v yek, deme ku mirov şaxsiyeta Dilber fahm dike, mirov ji aliy pşketine ve ji, hinek tgihiştinn deme ji tdigih. Mirov, hinek di derbar dem de ji dibe xwdi zanebn. Zanebna deme awa ya, mirov w ji her weha bi tgihiştin rast fahm dike. Mirov, bi w re dibne ku ev yek her weha. Hem di anna w şe w ye li ser ziman de hem ji di şaxsiyeta w ye ku hat ser ziman de, mirov v yek her weha pir baş qanc fahm dike tdigih. Feqiy Teyran, ji xayn zanistiya xwe ye deme ya hizr, zanistitiyaka v yek ji bi teybet kiriya daya nşandin. Her weha, ku mirov bi tgihiştine Feqiy teyran re li Dilber ji li rewşe w ji dimeyzen, mirov digih hinek tgihiştine mazin yn drok. Bi avn feqiy teyran meyzendin, tgihiştineke dem ku ji tgihiştine drok felsef ne dre pdiv p heya. Bi teybet Dilber Feqiy teyran Zne Ahmad xan, mirov her weha pir mazin di tgihiştine dem de kur dr dibin.
     Di wje kurd de, her weha Dilber Feqiy Teyran ji Zne Ahmad xan ji xwediy weyneke mazin di pşketin de. Bi v yek re, divt ku mirov pir mazin bahsa Şahmaran ji bike. Şahmaran, pir mazin binirx e. Bi Şahmaran ve girday, andaka mazin ye drok ye civak afiriya. W anda gelek awakirinaka mazin di ser dil xalk de kiriya. Ku bahsa w ji t kirin, weke ku bahsa nixeke proz b kirin t kirin. Bi w w yek divt ku mirov bahsa Rstem zal ji bike. Rstem Zal di anda kurd de, xwediy weyneke pir mazin e. Jiyan serphatiya rstem bav w di nav kurdan de di civatn wan de pir mazin hertim li serziman b. Pişt ku Firdews ew destan nivsand, d di nav xalk fars de ji bicih b. V yek ji divt ku mirov bi teybet bne ser ziman. Ji xayn rstem, Pir mazin bahsa Bahll t kirin. Di nav kurdan, ku bahsa bahll t kirin, alimak, mirovek ku ji rz dij hwd t br beravn mirov. Bahll weke mirovek ku hertim bidiljn bjn dij b. Weke "mirovek ku avn ne li mal milk li diny b" dihata ser ziman. Şaxsiyeta bahll ye ku t ser ziman. Hata sadsala 17. min 18. min ji, pir mazin li ser zimanan b. Pir bahs dihata kirin. Li ser dihata sekinandin. Bi teybet, ku mirov li herme botan li civatn mr yn di nav xalk de l dirnişt, mirov di dt ku end bahsa w kirinn w dihatina kirin. Li ser w pir mazin dihata sekinandin. Di nav xalk de, kirin gotinn w, weke yn bi şret dihatina ser ziman bahsa wan dihata kirin. Li herme Botan car bi car ku bahsa w dihata kirin, ew bi nav "bahll dn" ji dihata binavkirin. Li rojhilat kurdistan ji, bi w ve andaka mazin heya ku di nav de "bahll bizane" ji di nav de bi hinek nav din ji dihata ser ziman. Li hinek civatan jre "bahll baxd" ji dihata gotin. Bi van navan re li herme botan, h hinek navn w yn din ji ku ew p dihata bi navkirin hebn dihata gotin. Bahll, deme ku dihata ser ziman, weke dageriya safbn, jidilbn, rastbn, bawer  zanebn dihata ser ziman. Her weha bahs l dihata kirin.
     Şaxsiyeta bahll ye ku dihata ser ziman bi hinek xosletan re, ku mirov wan xosletn ku p ew dihata ser ziman, li wan away wan dimeyzen, mirov dibne ku ew şaxsiyet y deme tgihiştin felsefkirin ya. W, jiyanaka ku di nav xalk de li sikakan derbaskiribn. Hertim di nav xalk de b. Deme ku diaxift, gotinn w di ser yn ku l dihisandin de cih war digirtin maynde dibn. Ew ji, ji w jiyana xwe ne bigilah b. Deme ku bahsa jiyana w dihata kirin, her weha minaqaka ku ji bo ku w jiyana w bi mirov bidine tgihiştina dihata ser ziman di civatan de. Dihata gotin ku birayek w ji ku j re xaro Reşd dihata gotin heb. ew pir dewlemend b. L bahll ti tiştek w ne b. Biray ji, i dixwest ku bide Bahll, l bahll er ne dikir. Bahll weke xwe dij. Rojek ku biray Bahll di nav civat de rniştiya, hinek mirov dikin hinek tahnan bidine w. J re dibjin ku "ti wilqas dewlemend xwed hebn, l Bahll ne xwediy ti tiştek ya. Ew ji, ji bo ku xwe bi parez, ji wan dibje ku "ez i didime de l ew er ne nab".Di w heyem de, yek dike ku aqilek bide w dike her weha j re dibje,"de ka sewlek tiş zr bike dne ser riya ku ew tve w her carek bila ew ji w sewlk bibne, ka w b an ji nab". Biray bahll ji dirab ku ew mirovn li dore w ji hem prene bi wan re w yek dike li ber avn wan. Sewlkek tiş zr dikin didnine ser riya ku ew ji dr wa tve t. Bi biray Bahll re, mirovn din ji li wir li dore w li cihek d ku wan xwe bişn ve daya li cihek di sekinin li Bahll hatina w temaşa dikin. Bahll, ku hinek d ji t digih nzk dehma sewlk, d hizrek dikeve ser w de ew ji xwe re dibje "ka ez weke koran bikin ku ka ew awa karin bi meşn hern. Ew ji wilo dike hata ku t dehma sewlk hinek j di buhur. Piştre, biray Bahll ji dore xwe re dibje ku "win dibnin ma, ne wilo .." piştre dimne sekin. Piştre herkesek ji w klk pve ji bo w dibjin ku xwd li v diny naday de mal semyan, hem tişt ku bidiy de li dinye d ya. Her weha şaxsiyeta w t ser ziman. Bi v yek re, h weke v gelek vegotinn ku li ser w li herme botan wanderan tne vegotin hene.
    Weke şaxsiyetn wjey and yn ku ser dil mirovn kurd biawa kirina, yn sereke yn ku hatina nivsandin ser ziman ev in, l ne ev ten ne. H gelek hene. L yn ku pir mazin ji aliy vegotin ve pir mazin derketine pş ji ev in. Hinek navn ku bna weke dager, her weha Şahmaran, Rstem Zal, Bahll, Dilber, Zne hwd in. Bi wan re, gelek awayn vegotinan hatina afirandin. Li ser wan, bi gelek awayan vegotina di civatan de hatina vegotina. Di civatan de, weke ku em di berdewama nivsandina xwe de di v nivs de ji bnine ser ziman, pir mazin tgihiştineka mazin heb. Felsefe civak di wanderan de bi away rzan, rewşenbr, and, wjey hwd dihata afirandin. Civat, weke saziyaka civak ya rzan, and wjey ya ji. Ji gelek aliyan ve, saziyaka civak ya ku mirov w bne ser ziman a. Ji deme Gtiyan ve vir ve, bi awayek bi smset, di wan de, felsefe her weha afirandina hizir t ser ziman. Hizir tgihiştine ku di wanderan de t ser ziman, civak bi nirx dike bi r ve dibe. Di vir de, ji aliy wjey ve ji, wate w heya maf dike ku mirov bi teybet ji bne ser ziman. Rasti rastiya civak ji her away e di civatan de dihata ser ziman. Di cvatan de, bi nzkatiyaka wjey bitgihiştin ziman ji pşket b. Ku yek di axift, li ziman w dihata meyzendin ku ka baş an ji ne baş, ka zane bi peyiv an ji nizane bi peyiv. Bi v yek ve girday, divt ku mirov bje ku ziman ji xosletek mirov dihata dtin. Bi v yek ve dirday dise em bjin, nzkatiya wjey and ye pi xurt mazin l dihata kirin. Weke ku di civatan de dihata gotin, "k xweşik baş zanib ku lev bne, ew y ku pir baş qanc zanib ku bi peyivbana". Nahaka pde, em zimn ku di nav de di mijara xwe de anna ser ziman berdewam kin. 
   2. ZIMAN: Ziman kurdi ku mirov bahs bike, divt ku mirov drokeke ku pir dirj bne ser ziman. Ziman kurd droke w ye ku ten em zanin ne bin 8 hezar salan re ya. H gelek pvajoyn pşketine w ji em nizanin. Di derbar wan de wilo zde ti zanebna me ye mazin nn e. Ji deme suermiyan vir de, em hinek xwediy tgihiştinek ne. L di deme sumeriyan de ji, pşketineke awa bi i away di xwe de jn kiriya, di derbar w de ji, wilo zde agahyn me nn in. Deme sumeriyan bixwe ji, iqas dirj berdewam kiriya? Ev pirs ji, deme ku t pirsin, li ser deme hinek qanaatn aqadamik tne rojeve. Hinek zan tne rojeve. L yn ku wan qanaat zanan ji tnine rojeve, bi xwe ji dibjin ku "deme sumeriyan ev pşketinn ku me anna ser ziman, heya ku hinek awayn wan yn h cudetir ji hebin". V hizr ji tnine ser ziman. L deme ku mirov li w dem pşketine w wan, ew away w y ku ro ji, hinek ji b hatiya kifşkirin, ku mirov l dimeyzne, mirov dibne ku pşketineke mazin jn kirina. Ten parastgaha ku li gund Rehay hata dtin, biser xwe kar hinek hizrn aqadamik yn ku hatina afirandin ro ji di rojev de serbin bike. Li gor hinek zanan, t gotin ku ew parastgah "ber zayna di naqabna 13 an ji 13 hezar salan de hatiya avakirin. Her weha hinek hizir tne ser ziman. Bi v yek re mirov kar bje ku pşketineke mazin ye ku mirov w kifş bike li herme jn bya. H ji gelek aliyan ve ji, pşketine w, ne hatiya kifşkirin. Aliyn ku hatina kifşkirin ji, tne yn rveber an ji her weha yn desthildatdar ne. Wilo zde li ser jiyan pkhatinn w kifşkirinn mazin ne bna. Ev yek, bi ser xwe ji, mirov dik nava hinek hizirne de, ku ew pşketine w end mazin e. Li herme zimann ku her kevn yn ku pşketine herme di xwe diparezn, kurd, fars, arab asur ya. Ev her ziman zimann ku ji wan deman mana. Fars droka w hinek ji bi vir de tt. L kurd h btir droka w bi asr re bi wirde dit. Divt ku mirov v yek ji her weha di ser de kifş bike.
        Deme ku mirov bahsa zimn bi xwe ji bike, divt ku mirov zanibe ku mirov bahsa i dikt. Kurdya ku ro em bi kar tnine, ti ar ji ne weke ye w dem ya. Ji ya w dem datira. Bjeyn kurdiya ro, li ser hm temen tgihiştin yn ku avabna na. Divt ku mirov v rastiy di ser de kifş bike. Ev yek her weha ku mirov w di ser de kifş kir, d w mirov di ser de bigihne hinek rastiyn in ji. Her weha w di ser de, pirseke ku mirov bi pirs bersive w bide w ji me k. Ew pirs ji, her weha, di ziman kurd de, demn w yn ber deme tgihiştin awa na awa pşketina na. Ev pirs, pirseke serek ya ku mirov bi pirs bersivek bidiy de. Kurd, hata nahaka wilo zde li ser lkoln ne hatiya kirin. Hinek, bjeyn ku ji deme sumeriyan mana weke "ga" ji, hinek hizirne di ser mirov de dikin. Ev bje ji, bjene ku mirov wan li ser wan bihizir hinek analizn ji temen bike ne. Ev bjeyn halo, hinek pşketinn ku w dem bna di xwe de tnine ser ziman. Ji xwe, ku mirov li ser zimn di hizir, mirov v yek ji her weha dibne. Ziman deme pşketin, bjeyn xwe yn axiftin ji, her weha li gor xwe diafirne. Bi v yek re, mirov kar kar bje ku dem bi dem pvajo bi pvajo pşketineke ku r dide dibt di zimn de. Di kurd de ji, di zimn kevn yn ku ji w dem mana de ji ev yek heya bya. Di ser de, ku mirov li kurd dimeyzen, mirov v yek her weha pir baş qanc dibne. Kurd bi civaka kurd re bidest pşketine xwe dike. Ji ber v yek mirov kar bje ku droke w, droka civaka kurd e. Kurd, ji w dem pde, end ku bidest pşketine xwe ye civak kirin her weha ziman wan ji, li gor w bidest pşketine xwe kir.Bi v yek re, ziman wan, di rastiy de, droka pşketine wan ya civakaty bi away kurd "kurmancitiy" re tne ser ziman. Kurmanc, ku mirov li ser bihizir, mirov w bibne ku ne ten zaravayak ziman kurd ya, her weha ziman demeke pşketina kurda bixwe ji ya. Ku mirov l dimeyzen, mirov v yek her weha di ser de, pir mazin kifş dike.
     Hata ro, wilo zde zanistaka ku ziman kurd bi ser xwe bixwe lkoln bike ne afirya. L ku zanistaka wilo ye lkolnkirin hebene, w kifşkiribana ku ziman kurd, bi awa hebne re, ji wan kvalbar(teblet)n sumeriyan yn ku mana hata roje me, ji wan bhtir pşketinn w dem di xwe de diparez ya. Di ser de divt ku mirov v yek her weha kifş bike. Kurd, ziman pşketin ya. V gotin mirov kar ji bo kurdiya roje me bnine ser ziman. Kurdiya roje me, ya deme pşketin ya. Bjeyn w ji her weha yn deme pşketin ne. Her hevok bjeyn w, di xwe de hinek pvajoyn pşketin yn ku bna diparez. Ev yek, di ser de rastiyaka ku bya di ziman de kurd de. Kurd, bi v yek, divt ku ji gelek aliyan ve were tgihiştin. Li ser lkoln bne kirin. Ev yek, di ser de ji bo kurdan bixwe pir girng e. L di eroveyeke gerdn de ji, w mirov bigihne pir pşketinn demn ber yn ku bna. Kurd, her weha xwediy hinek xosletn ku ro ji h ji, ne hatina kifşkirin in. Li ser zimn, deme ku mirov bihizir, ku ev ziman kurd b, divt ku hinek tgihiştine civaknas kevneşop ji di ser mirov de di w klk de zn jn b. Ev yek, her weha pdiv p heya. Ev yek, w mirov bigihne hinek rastiyn din yn ku bna. W mirov, tir ztir serwaxt serwer bike di kifşkirin pşketinn zimn de.
     Ziman kurd, ji deme sumeriyan ye duyemin pve, ku hata ku digih deme Mtan Hriyan, pvajoyaka deme xwe ye pşketin bi away tgihiştine jn dike. Bi w away ku p pş dikeve ji, tgihiştineke mazin di xwe de dike. Bi w tgihişine, d weke ku xwe ji n ve ji bi afirne l t. Bjeyn deme pşketin ye tgihiştine, d z bi z diafir in serwer jiyan dibin. Bi v yek anna ser ziman ji, mazin pş dikeve. Mirov w away pşketine zimn ji, away axiftin nivsandina wan fahm dike. Away axiftina wan weke ku helbestek bixwni e. Deme ku kurd di civatn xwe de li hevd di civin lev dirnihin, her weha jvre tnine ser ziman. Bi w away anna ser ziman ji, d hin bi hin jiyana wan ji di away pşketine xwe de mazin bidest pşketineke mazin dike. Jiyana wan, bi tgihiştine pş dikeve. Di deme Gt nariyan de awayek hizir y bitgihiştin ku pşketiya, her weha v yek bi me dide fahm kirin. Ew awa ji, her weha di hizir de, nzkatiyaka teherye ye ku di jiyana wan de bi tgihiştinek bihizir pşketiya ya. Nar, bawer dikin baweriya xwe bi felsefe dikin. Bi v yek dihizir in di afirnin. Hizrn xwe yn ku tnine ser ziman ji, geyret dikin ku jev ne qtbin. Bi v yek re, mirov kar bje ku pşketineke mazin bi wan re di ser wan de heya. Pşketinn ku ber wan bna, di wan de sentezeke xwe dikin. Bi v yek, mirov kar bje ku tgihiştineke wan ya pir mazin heya.
      Di zimn hizir de, tkiliyeke civak ya ku mirov bi felsef bne ser ziman heya. Ew tkil ji, di jiyan xwe bi wate dike. Nar di deme xwe de, di hizre xwe de, demeke antk li kurdistan jn dikin. Bi v yek hizr divt ku mirov wan fahm bike. Zanistn wan ji, weke ku ji demn sumeriyan hata w dem berdewam kiriya, mirovn ku di civatan de di rniştin  bi zimanek xwe derdiketine pş bn. Ew hizre ku wan dian ser ziman, pir mazin di nav xalk de cih war digirt. L wilo zde nav wan dernedikete pş. Bi v yek, ew zanistne bnavbn. Her weha ji mirov kar bje  bne ser ziman ji bo wan. Ew, bi hşmed, xv deng xwe y xweş li pş bn hebn. Hertim ji wilo dihatina ser ziman. J idev wan, hiskirin, tj ji bo gotin ji dian. Ew away ku wan p dian ser ziman y "zargotin", di erove mijara me de, em li ser bisekin in. Ew awa, awayek ku mirov bje ku wjey b. Ji ber v yek, divt ku mirov w away baş qanc fahm bike tbigih. Deme ku mirov bahsa w away gotina wan ji kir, divt ku mirov bahsa w şert mercn ku wan tde dian ser ziman ji bike. Bguman, ew şert merc ji bi civatan diafir. Divt ku mirov v yek her weha bi teybet bne ser ziman. Li hevd civbn jevre anna ser ziman, weke kevneşopyeka civat ya. Ji w ji, weke nirxek civak ya. Her weha divt ku mirov li ser bisekin bne ser ziman.
    Di ziman kurd, bi away ku dihata bikar ann, ji afirandina nzkatiyaka wjey re pir mazin bingeh diafirand. Ji deme sumeriyan piştre bi derketin pşketine hebna civakatiy re, ziman kurd away xwe y kurmanc ji diafirne li jiyan serwer dike. Ji deme Mtaniyan Hryan hata deme Nar Gtyan, mirov kar weke pvajoyn w away zimn y ku hebna kurmancitiy pş diket, pvajoyn pşketin binirxbn bne ser ziman. Her weha mirov kar bje ku di wan deman de ji, ziman kurd bi kurmanc, mirov kar bje ku ji ser hata bin, bi bjeyn tgihiştin xwe diafirne serwer dike. Ku mirov di vir de, bi v yek ve girday, ji bo ziman kurd bigişt gotinak bne ser ziman bje, mirov kar her weha v bje; ziman kurd ji aliy pergala xwe ve h pergala ku di demn ber demn Mtaniyan wan de afirya bi kar tne. Wilo zde ti guharandinn mazin h tde nebna. Ji rewşan re bje afirandin anna ser ziman, h ji, di roje me de ji, derneketiya pşiya ya w dem ya ku hatib afirandin. H ji, em dev bje di hin rewşan de hevokn w dem ji bikar tnin. Divt ku di ser de, em v yek kifş Dikin. Di wje kurd de ji, ew rewş xwediy afrnertiyaka ku mirov kifş bike bne ser ziman a. Nivkar weke karek ku dihata kirin, ji deme sumeriyan ve heb. L bi nivskariy re ji, di xv de girtin ji, heb. Ziman kurd, bi teybet ji, hinek awayn pşketina kurmanc derfeteka mazin ji mirov diafirand ku mirov di hiş br de bigir. Bi v yek, bi civatan ba an ji bi zargotinan ba, wjeyeke devk ku hebna xwe ji deman di buhuranda deme afir b. Tirsa windabn bi mirovan de nedib. Ji ber ku ji xwe bawer ji bo bibranna heb. Ev away pşketin, ji deme Gt Naryan ji di buhur t hata deme Medan ji. Ji deme wan ji di buhur. Di deme medan de, nivsandin bb. Medan, ji demn xwe yn ber yn ku hata w dem her weha bi dev br anbn di rjnine ser rpel ji. and nivsn zdyan ji wan pk dihatin.L pişt Medan re, ku dem t pişt zayn ji, deme ku d na bi ser kurdn zd olan wan de bn dibe, d gelek nirxn wan bi pirtkxane tne şawitandin. Nivsn ku di deme Medan de hatibbna nivsandin ji, di nav wan tfana şawitandin de tne şawitandin. Bi v yek, d demek bi hebn nirxn xwe re weke ku ji drok t birin. Di nav wan şawitandinan de divt ku mirov pirtka proz ya melek Tawis "pirtkn Zerdeşt" ji bi hasibne.Bi nivsk tne şawitandin. L yn ku di bran de ne, bi ser ve dem bi dem ji demn dirj di buhurin, l hebna xwe bitemem winda nakin. Di v xal de, divt ku mirov dise bi kurmanc re hebne xv birz bibr bne. Ji ber ku bi sayaser wan ye hebna wan ye bi hev re, gelek rewş nzkatiyn tgihiştin xwe ji tinebn xilas dikin.    
  Ziman kurd, bi kurmanc, ku t sadsala 9. min 10. min pişt zayn, d dikeve deme xwe ye njn weke ye roje me ku zimann cihan jn dikin. Zanistn kurd yn di w dem de derdikevin yn l Herr bi pşketin, tgihiştin away anna ser ziman ye xwe, v yek radixina beravan. l Herr, ne ten ji aliy zanistitiya w tgihiştine w ve divt ku mirov w şrove bike ben ser ziman. Ji aliy ziman w ve ji divt ku mirov w şrove bike, fahm bike bne ser ziman. Ziman w y ku p diaxift dian ser ziman, xwediy hebn tgihiştineke estetk ji b. Ev aliy w, ne ten pşketineka mazin di w de radix beravan bi me dide tgihiştine. Ji xayn w ji, ji aliy zimn ve, hebne pşketineke ku bitgihiştin ye ku xwe daya der ji dide tgihiştin bi me. Her weha Divt ku mirov v yek ji pir baş qanc fahm bike. Ew rast pşketin, hinek hizrn din ji bi me re dike. Ew ji hizir ji, her weha weke hizrn pşketin bitgihiştinbna hebne wjey ya. Ziman, pşketine xwe, bi bikaranna xwe re jn dike. Her weha afirandina hizir ji, di v yek de divt ku mirov fahm bike. Ji xwe, deme ku mirov li l Herr di meyzen, mirov di away pşketin  anna ser ziman ye hizrn w de tiştek bi bal li berav kifş dike. Ew ji her weha, tgihiştineke ku bi nzkatiyaka felsefk hatiya şiştin, w p hizre anna ser ziman hizre ku anna ser ziman ji, aliy w y wjey asta w ji asta roje me pşket ne kmtira. Divt ku mirov v yek her weha pre kifş bike bne ser ziman. Ew ne ten zanistek mazin y hizir ku em j re bjin flozofek mazin a. Ew bi w re ji, aliy w wjevan ji pir mazin heya derketiya pş. W di axiftin nivsandina xwe de pir mazin girng daya xweşik rast axiftin. Xweşik rast axiftin ji, tgihiştineke mazin ye ku bi hizir tgihiştine w serweriya w div, divt ku hebe. Bi v yek re, w ku mirov bne ser ziman, ji divt ku mirov aliy w zanist pre wjevanya w her weha pre ji w weke zimanzanek pşket ji bi v yek de bitgihiştin bne ser ziman.
     Pişt l Herr re, zanistn kurd yn weke Meley Cizr, Feqiy Teyran Ahmad xan, divt ku bi heman away mirov bi rz bi br bne. Bi Teybet ku mirov li meley Cizr di meyzen, mirov her weha pşketine di w de pir mazin di bne. W hizir bi tgihiştin di an ser ziman. W pergalaka tgihiştine ye ku mirov w bi felsefeyeke mazin kifş bike tbigih, bi hizre xwe ye ku an ser ziman re an ser ziman da tgihiştin. W rast di jiyan de di xwezabn de di dt. Bi v yek, hizreke w ye felsef ji diafir di dem de. Deme ku ew bi w ziman xwey xweş tne ser ziman, her weha bitgihiştin awayek wjey ji dide hizre xwe tne ser ziman. W zanebnaka ku ji mirov ne qt an ser ziman. Pişt w re, Feqiy Teyran, ew di xwe de di felsefe xwe de da berdewam kirin. Feqiy teyran, h divt ku ji gelek aliyan ve were tgihiştin. Ji aliy felsef zimn, wje ve were tgihiştin. Feqiy Teyran, Hizre Meley Cizir ye bi pergal bi pşxist da rnandin. Meley Deme ku tde b, fahm kirib li gor w dian ser ziman. Deme ku Feqiy Teyran ji ew fahm kir, d w ji w da berdewam kirin. Bi v yek re, di tgihiştineke hizr, felsef  drok de berdewamn hevd ne.Ahmad Xan, weke ku zanist w deme ku Meley Cizir pşxistiya tgihiştine w bi felsef w re anya ser ziman bi v yek re pergala w bi tgihiştin afirandiya ya. Ahmad Xan, weke ji w tov ku meley Cizr andiya Feqiy Teyran avdaya mazin kiriya bya. Her weha t beravn mirov. Bi v yek re, demeke n mirov kar bje ku afiriya xwe pşdixe. Zanistn kurd yn weke Mele Hisne Bat ji divt ku mirov divir de nav bi br bne rzek bide wan ji. Di nav kurdan de, dergah hene. Li dergahan, piştre Medresa bi nav zde tne ser ziman bahsa wan t kirin. Medresa ji, yn anda w dem ne. Ber w dem ji hene. L di w dem de, mazin binav dibin.Dibine bingih w pşketine bi pergal ye ku dibe. W, temen w diafirnin bi pergal w pşketin didine berdewam kirin. Her weha Medresa ji weyneke drok di leyizin. Medresa, cihn ku zanebn dihata bi r ve birin. Kevneşopyeka wan ji di civak di afir piştre li jiyan serwer dibe. Medresa di nzkatiy de ne dr dergahan bn. D rex dergahan de dihatina dtn. Li dergahan şx rnişt bn. Şxan pergala civak ji aliy xweve bi r ve dibir. Serweriyaka wan ya pir mazin di civak de heb. Mele Hisne Bat, aliy w medresavan bhtir li pş b. L w, xwe bizanebna we da pş. Di civak de, li ce van, her weha y ku pir mazin bi nirx li pş b ji mr bixwe b. Deme ku mirov bahsa mr bike, divt ku mirov zanibe ku mirov bahsa andaka bi kevneşop ye civak ye ku bi hezar salan li ser pyan b dike. Bi v yek re bi w anda w re aliyek w y wjey ji heb. Em hewl dibin di erove mijara xwe de w aliy w bnine ser ziman.
     3. MR. Mr, ku mirov bahsa w kir, mirov zane ku li Kurdistan andaka mazin ji dike. Her weha ev tgihiştine heya. Mr, serok civak ya. Divt ku mirov v yek kifş bike bne ser ziman. Mr bixwe, bizanebna xwe re civak bi nirx kevneşopye w re bi r ve dibe. Her weha ew mazin a. Li qasra w, hertim civata w li dar a. Hertim, li dore w, mirovn ku bizane ne, hem ji li hevd bicivn in. Bi v yek, ew bi nav deng e. Pir mazin ji bahsa w t kirin. Ew bi ciln xwe yn ku w hertim mazin kifşkar didine nşandin li civata xwe, li cih ku hertim w li berav b dirnih. Ku diaxiv ji, deng w bilinde bizanebn diaxiv. Gotina w ji, nay ji brkirin. Di aqilan de di mne. Ku bahsa w hata kirin ji, di nav xalk de, herkesek zane ku bahsa k mirovek awa t kirin. Her weha ew yek ku nirxdar e. Wilo ji l t meyzendin. Di nav xalk de, ku l t meyzendin, bi meyzendine l, hinek tişt j hertim tne xwestin. Ew tişt ji, her weha nirxn ku ew li ser wan rniştiya parastina wan e. Bi v yek re, mirov kar w bi sereke bne ser ziman. L divt ku mirov zanebe ku mr, iya awa ya. Li gor nirx kevneşopy tiştn ku j dihatina xwestin i bn. Mr, di asl xwe de, rveberek civak y bi kevneşop b. L bi nirx kevneşopyn ku ew p jn dib di parast, divya ku w, jiyanaka xwe ya ku w dij di nav xalk de li berav b bijyana. Her weha ev yek ji, bi anna w ya ser ziman, w hin bi hin bigihne aliy w y and. W di civata xwe de, hertim bi ziman xwe diaxift dian ser ziman. Li kevneşopye xwed derdiket diprast. Di parastin de, ew li pşiya herkesek b.
      W, divyab ku nirxn xwe li ti dar nedabana binpkirin. Ev yek, weke snorek w b. Ji deme Gt naryan ve, ev yek pre bitgihiştin bi pergal dimeş. Her weha divt ku mirov v yek bi teybet bne ser ziman. Şaxsiyata w, şaxsiyeteka civak b. Li gor civak di hizir. Herttim ji, ev yek j dihata xwestin. Wek din ji l dihata girtin. Ku mirov bi nzkatiyaka bi tgihiştine wje nzk w bibe bne ser ziman, ne ten bi awayek bi gelek awayan divt ku mirov w bne ser ziman. Bi v yek ve girday, mirov kar v ji bje ku avn herkesek hertim li ser w kirinn w yn ku w dikirin b. Ku w di kevneşopye xwe de kmesiyak ji kiribana, dihata beravan. Dihata dtin. Bi v yek, d bahsa w dihata kirin. Ew kmesya w j ne dihata ji brkirin, weke kirinn w yn ku w baş kiribn. Mr, her weha divt ku mirov bi teybet bje ku ne ten xwediye weyneke b. Ew xwediy pir weynan b. Bi weyne w ye kevneşop re aliy w y and pre ji wjey derdiket pş. Li qasre w, di civata w de, mirovn zane hertim rniştibn. Bi wan re, mirovne ku ne km w di civak hebne civak de bi hebna xwe re xwedi hebn weyn bn bi dengbjan re dima ew dida axiftin gotin. Mr dikir, di civat li ser wan kirinn w dihata axiftin y ku diaxift hertim bi zimanek pir xweş ji dian ser ziman ji dengbj bixwe b. Dengbj, bi vegotin bi awayek zargotin vegotina gotinn xwe re, w nav deng mr her weha maynda ji dikir. Dengbj, bi deng zargotina xwe re wjevan civat civak b. Bi v yek re divt ku mirov her weha v yek mazin bne ser ziman. Dengbj, xwediy xvek pir xurt b w destan vegotinn ku hiskiribn, karib ku wan bi awayek zargotin bianyana ser ziman ji dore xwe re. Bi v yek, dengbj, bi xve xwe re weke pirtkxaney bi gotina xwe re ji wjevanek ne bin re b. L ew wjevanek bi devk b. W hertim her weha bi dev digot. Bi v yek, w weke ku di roje me de, pirtkek t nivsandin awa ku bideng di dwdyak de t xwandin piştre t l hisandin, her weha w bi w hebn xve xwe re, weyneke wilo ji dileyist. Bi v yek, w andak bi xwe re diparast..
       Di nav mran de, ku bahsa wan t kirin, nav mr bota di cih de di ser mirov de şaq dide. Ew, her weha xwediy şaxsiyata mazin ye ku weke mnaq dihata dtin b. Wilo l dihata meyzendin. J ti car kmes ne dihata dtin. Ku dihata dtin ji di seran de pir mazin dima. Şaxsiyeta w, bi li xwedi derketina w ya li nirx xwe re dihata beravn herkesek. awa ku li şaxsiyeta Rstem Zal dihata meyzendin j mren dihata beravn mirov, her weha ji ye w ji mazinbn dihata beravn mirov di her heyem de. Mr, ku mirov bahsa w bike, divt ku mirov pre weke d xaln girng, careka din pre dengbjiy pre ji civat bne ser ziman. Ev weke nirxne ku hertim di qasre w de di civata w de lev digah hevd bn:
     A. Dengbj; Ku mirov bahsa dengbjey bi mre ji neke nab. Mr, hertim di qasre xwe de, li cem w ku rniştibn ku di kete derba xwe de bidest gotin dikirin dengbj hebn. Di civatn mr yn qasr de, hertim yn zane levdirniştin. Bi v yek re, hertim, li pş bn. L divt ku mirov bje ku end ku weke ku dihata ser ziman, axlab wan zilem ji bana, l dise divt ku mirov bje ku car bi car yn ku jin bn deng wan ji pir xweşbn hebn  digotin. Di civatn xalk de, gelek caran jin li pş bn di gotin de.
Wan, car bi car, di deme ku levdiruniştin de, didana ber mran di gotin de. Bi v yek, civatn xwe bi şx şeng dikirin. Ku mirov di dengbjy de di v xal de bahsa jinan bike, divt ku mirov ser li civatn xalk yn wan di nav xwe de dikirin bide. Ji ber ku li wanderan, ev yek, her weha pir mazin li pş b.L ku mirov di vir den bahsa gotin jinan bike, divt ku mirov ji br neke bahsa avtina ser ji bike.
Di deme mreniyek de an ji di deme ku yek ku pir j dihata hiskirin di mir di avtina ser de jin hebn. Jinan pir diavte ser wan. Di deme mir veşartin de ji, axlabe jn li pş bn. Wan diavte ser di deme veşartin de. Di jiyan de, her weha ku avtinn ser hevd ji dibn ji, d ne dihatina j bir kirin piştre di civatan de dihatina dbara kirin ji hevd re. Bi v yek re, d ew avtina ser hevdbn bi awayek maynda dib. Bi v yek re, her weha d careka din civat derdiketine pş di nav xalk de di jiyan de.
     B. Civat; Ku mirov her weha bi v yek re bahsa civatan kir, divt ku mirov bne ser ziman ku nirxne civak yn ku diafirn dihatina ser ziman bi maynda hebne xwe bar pşaroj dikirin.
Civat, weke ku me li jor ji an ser ziman, bi d awayan hebn. Civatn ku xalk dii nav xwe de dikirin civatn ku li qasra mr dihatina li dar xistin.. Her weha du away civatan hebn. Di yn qasr de ji jin di gotin de car bi car hebn. Hinek jinn ku bi deng xwe pir mazin derdiketine pş nav wan dihata bihstin hebn. Ew dihatin li civatan dirniştin. L divir de divt ku mirov bje ku di herd awayn civatan de jin dirniştin. Axlabe ji, jinn ku navser xwe bn, li civatan dirniştin li pş bn. Li gotina wan dihata hisandin. Nav wan ji derdiket. Nav wan bi şaxsiyeta wan re dihata ser ziman. Dihata bihstin di nav xalk de. Yn ku bahsa wan dihata kirin ji, bi rz bahsa wan dihata kirin. Jiyan, deme ku di vegotinaka k civatan de dihata gotin bitememya xwe dihata ser ziman. Bi v yek, mirov kar bje ku jin ji, hem bahsa w dihata kirin hem ji ye bahs dikir ji car bi car ew bixwe b. Her weha divt ku mirov bje ku cih w ji heb di civatan de. Maf gotina w ji heb. L di demn piştre, ku hin bi hin dem bi vir ve, t, d hinek guharandin dibin cih gotina w di civatan de bi ber kmbn ve di..
     Mr, her weha di qasra xwe de mazin b xwediy waqasan b. W, her weha di qasra xwe nirxne mazin di parastin. Bi wan nirxan ji, di nav xalk de, hinek pşketinn ku mirov bi hebna civak ye ku pşdiket re bahsa w bike derdiketina hol. Dengbjiya di qasr de pir mazin bi qadr qiymet b. Nav w heb. Weke ku felsefeyeke w heb dihata beravan. Bi v yek re, mirov divt ku bje ku pşketin dib. Di qasran de, pirtkxaneyn ku hebn, bi pirtkn xanistan tiş bn ew pirtk tgihiştin  pşketine jiyan bn. Di wan de, nirx pşketine civak heb. Ew, weke wje ku nivsk bn. L ji dla wan, dengbj ji, weke ye devk bn. Mr li herdyan ji di qasra xwe bixwedi b.. Ew rewş hata ku t sadsala 15. min wan deman berdewam dike. Ji sadsala 15. min wan pde, d w demeke n xwe dabana berdewam kirin.. 
     JI SADSALN 15. MIN VIR VE D WJE KURD ..
      Ji sadsala 15. min bi vir ve, ku mirov li droka kurdan ye pşketin dimeyzen, mirov pşketineka mazin ye bitgihiştin ji dibne. Mirov, demeke n ye pşketin dibne. Ji sadsala 15. min bi vir ve, pşketinn ku dibin, di temen w de, destpka dem ye ku bi meleye Cizr re destp kiriya bi Feqiy teyran re hebna xwe daya berdewam kirin bi Ahmad Xan Mele Hisne Bate re tgihiştine xwe mazin kiriya dibne. Bi zanist yn weke wan re, ku mirov li wan dimeyzen, mirov rastiyek dibne. Ew rast ji, ji ziman wan afirandina wan ye hizr xwe dide dyar bi me. Ew ji her weha ziman wan ya ku bi helbestger ya. Ew ziman wan, dibe temen w wjevanya wan ye drok ji. Bi v yek re divt ku mirov bahs bike. Ziman, divir de, divt ku mirov careka din bahs bike. Ziman, di pşketine tgihiştine felsefe wje kurd de weke flozofek her dem ya. Divt ku mirov v yek her weha bi teybet bne ser ziman. Ziman, di mirov de di xwezabna jiyan de xwe dyar dide beravan. Di pşketin tgihiştine kurd de, away wjevan xwediy weyneke mazin e. Minaq, bi v yek, divt ku mirov qasdetiy, destantiya ku ji w ne kmtir bi awayek helbestger dihata ser ziman hwd bne beravan ser ziman. Meley Cizir ji Feqiy Teyran ji, zanistvan mazin bn. L deme ku li civatek di rniştin, bi ziman xwe y xweş di cih de karibn bi away qasdetiy biafirandinan. Her weha divt ku mirov vyek bi teybet bne ser ziman. Ev away afirandin, ne ten weke karek divt ku mirov hilde dest, divt ku mirov weke xoslet  teybetmediyek ji hilde dest bne ser ziman. 
      Meley cizir bi tgihiştine xwe re pir mazin li pş b. Pşavan b. Divt ku mirov v yek bi teybet bne ser ziman. W, hizreke bi pergal afirand an ser ziman. Felsefe Meley Cizir, divt ku li gor xwe rastiya were tgihiştine. W, nzkati li civak civaknas awa kir? W hizir awa bi nzkatiya an ser ziman i j xwest? W, weyne hizir bi gelemper felsefe weyne w di pşketin de awa dt an ser ziman? Her weha divt ku mirov w fahm bike bne ser ziman. Tgihiştine w ye ku me fahm kir, ji dixwest ku em ten bi away wje nzkatiy l nekin. Ji ber v yek, di vir de, me hewcet dt ku her weha bi pirsin bnine ser ziman. meley Cizir bixwe ji, ku mirov li mirovn ku alim yn kal ku mirov ji wan w l dihisne, mirov bi awayek pir baş t digih ku w di deme xwe de hinek nivsn mazin ku em weke pirtkan bi nav bikin nivsandina. L mixabin, haya ku me ev nivs nivsand ji me xwe ne gihanda wan nivs an ji pirtkn w. Mirov her weha kar ji bo Feqiy teyran ji bne ser ziman. Feqiy Teyran, bixwe ji, di hinek axiftinn ku weke helbestek kirina di roje me de weke helbesteke w ji tne ser ziman v yek bi bal ji dyar dike. Di helbesteke xwe de her weha tne ser ziman, "Agir pta di dil de/Meniya daxan ku hilda/Ev ktab main du cilda/Hafiz Medhan im ez/Min h wasf xwe hilda/Xweşmsal in n d cilda/erx kovan n di dilda/Ay dil min ay dilo ../". Feqiy teyran, di van rzn xwe de, bahsa hinek pirtkn ku nivsand ne ji hinek cildan pk tn dike. her weha tne ser ziman. Wek din ji, bahsa bi dawibna wan dike. Di rzeke xwe de dibje ku ji bidawikirina cild yek buhurne cild dyan dike. her weha tne ser ziman. Bi hinek vegotin hiskirinn ku hatina guhn me ji, em digihine w qanaate ku Meley Cizir ji Feqiy Teyran ji, hinek pirtk an ji hinek nivsn pir dirj nivsandina  li şn xwe hiştina.
     Ku mirov li gotin vegotinn di derbar de l dihisne, mirov bi min digih hin qanaatne wilo di cih de. Deme ku bahsa Mele Hisne bate ji t kirin, her weha di hinek vegotin gotinne bahs t kirin. Di navxalk de, li ser wan her weha pir vegotin hene. L ew vegotinn ku tne gotin ji, ten di gotin de dimnin. Ji bo Mele Hisne bate, deme ku t ser ziman, hing, ku di deme w ji jn bya, bahsa "Mr Hisn" t kirin t gotin ku di naqabna wan ji pir xweş bya. Her sal ew di serdana w. Mr Hisn ji, weke ku t gotin, mirovek ku alim zane bya, Di qasre w de, pirtkxaneyaka mazin ji heb ya. Mele hisne Bate ji, di deme ku di wir, li wir ji dima weke t gotin, "w ji tiştek ji xwe li w pirtkxaneya w hiştiya". Ji v gotin mirov fahm bike, ku w ji hinek nivsandiya. Biqas ku t gotin, li ser felsefe hizir drok hinek nivsandinn w yn pir dirj hene. Her weha ji t vegotin. Mirovn weke van mirovn zanist ku nav xwe bi zanebna xwe ji deme xwe buhurandina demn pişt xwe re ji, ne mumkun e ku mazin ne nivsnin. Mirovn weke meley Cizr, feqiy teyran, Mele Hisne Bate Ahmad Xan, bandraka wan ye pir mazin li ser dore wan tgihiştin heya. V yek, xwe pir mazin bi dyar daya der. Bi v yek ji, mirov kar bje ku wan pir mazin anya ser ziman. Piştre wan ji, di demn pişt wan re de, d pşketinn ku dibin zanistn ku derdikevin ji bandra van zanistn mazin yn bi rz li ser wan heya. Pişt wan re demeke n ye bi tgihiştin dibt. Zanistn ku derdikevin wjeye kurd ji ye ku diaifir ji, bandra wan li ser w heya. L divt ku weke ku me li jor ji an ser ziman, wan tne her weha bi aliy wjey ve fahm neke. aliy wan y zanist  felsef pir mazin ji li pşiye v ya. Divt ku mirov v yek ji bi teybet bne ser ziman. Ew bitgihiştin tnine ser ziman tevdigerihin.
      Ji sadsala 15. min, hata ku dem t sadsaln 16. min 17. min ji, d kurbnaka ku mirov bi av dibne dibt. Ew kurbn, li gor şert mercn kurdistan li derfete xwe digerih ku xwe werne ser ziman. Her weha mirov yek dibne. L hin astangn ku ji rvebern serdest dibin li pşiye v yek ji astang in.
L dise, di nav xalk de hatina ser ziman dibt. Nivsandin anna ser ziman de, ew astang piştre ku dem t sadsaln 18. min 19. min ji, d bi dyar xwe dide der. Mirov w yek li berav dibne. Li sadsala 18. min wilqas rapernn ku dibin, hem ji bo w yek ne. Mirov nikar wan rapernan ji v yek r bne ser ziman. destann kurdan yn weke "adul" ji di van deman de diafir in. Destana "Hem Zer" ji ya demn pişt ber van deman e. Di nav xalk de, ev destan, destann ku pir ji wan t axiftin in. Li ser wan t sekinandin. Di civatan de tne ser ziman. L bi devk ne. L divt ku mirov bje, ku end ku bi devk ji bin, ji yeke nivsk ne kmtir  tememtir tne ser ziman hebna diparezn. Her weha mirov kar ji bo "binavşa narn cembely mr hakariya" ji wilo bne ser ziman. Ev destan vegotin, yn ku di nav xalk de deng vedana. Nav wan heya. H weke van destan  vegotinan bidehan yn ku mirov navn wan hilde bne ser ziman hene. hem ji, di ahengek civak de hevd temem dikin. Ev destan vegotin, hem ji pir girng in. Ji ber ku di xwe de tgihiştin, xv br baweriya civak di xwe de dihawnin diparezn. Şaxsiyata hem Zer, ji şaxsiyata mrtiy wirde, yeke kevneşop ji ya. Şaxsiyetaka ku di deme xwe de car bi car li gor deme xwe dij car bi car ji bi tgihiştine xwe ji deme wirde dij. Bi v yek, tgihiştinek ji pre heya. Bi v yek ji dixwez ku were tgihiştin ji aliy dore xwe ve. Her weha şaxsiyata Mr Xalid axa ji, mirov kar bne ser ziman.Bizanebn, qancit, tgihiştin pşketi t ber mirov.Şer di naqabna hem Zer  Mr Xalid de, ku mirov l dimeyzen, xoslet teybetmediynku didine beravn mirov neten weke yn aşriy ne. Ji w ji hinek wirdetir, weke ku hinek yn ku tgihiştine dem ji di xwe de diparezn, tne ber avn mirov. Di civat ku jiyana rojena de ya kurdan de, ew ji tne ser ziman. Ew destanne devk ne. L di ser dilan de pir mazin cih war girtina. 
      Li kurdistan, her weha mirov dimeyzen, mirov andaka mazin ye pşket dibne. Kurd, ji bo pşketine xwe, p hewcene ku w li gor xwe kifş bikin bnine ser ziman. Ji ber ku ew rastiya wan e.  Ku rastiya xwe fahm kirin naskirin, w kirin, di pşketin tgoihiştine xwe di bi pşvena w de xwedi weyn bin. Wje and, hinek hewl dide ku bide naskirin. Armancaka w ji her weha ev yeka bixwe ya. Bi v yek, divt ku mirov bi teybet bne ser ziman. Di cewher and wje de hebne tgihiştine pşketin ji, ku mirov j ianna ser ziman dr nek divt ku mirov bi perwerde bne ser ziman. and wje, bi ser xwe, dibistann civak yn hiş in. bi v yek, hewcey p heya ku nzkatiyaka rast l b kirin nşandin. Wje ku anda, şaxsiyeta mirov diafirne. hertim li gor dem ji, afirandin tde pre dibe. Weke ku pişt sadsala 15. min re, di deme sadsala 15. min de, awa ku bi weke minaq şaxsiyetn weke Dilbere Feqiy teyran, Zne Ahmed Zan afir in. Her weha piştre ji, bi destan vegotina Binavşa narn cembely mr hakariya re şaxsiyata "Binavş" bi şaxsiyetan civak di destan vegotina hem Zer  Mr Xalid axa de ji şaxsiyata "Xanim" yn jin derdikevin pş. Binavş, bi evn dilsoziya xwe re bi tgihiştinek dibe. Xaninm ji, bi zanebn, brewerbn, serwerbn her weha bi şaxsiyeta xwe ye kifşkar ye xurt bihz derdiekve pş. Her weha di heman vegotin de Şaxsiyate "Bijn" ji heya derdikeve pş. Ew ji ne km ye xannim derdikeve pş. Di van şaxsiyetan ten de ji, mirov bersive ku şaxsiyetan dem awaye divt ku awa b dihilde. Her weha ji bo mr ji mr ji, şaxsiyeta Mr Xalid axa weke minaqake ku hertim di civatan de dihata li ser axiftin ser ziman b. Bi v yek, and wje kurd, end ku li pşiye w gelek astang ji bo pşketine w hebin, km ji b, weyneke xwe ye drok dileyz.Di away pşketina and wje tgihiştine w de, mixabin, roje me ne li pşiye demn xw eyn buhurandiya di tgihiştine xwe de. Bi v yek, ku di roje me de, em demn xwe yn ber yn ku hatina buhurandin em fahm bikin, em digihine tgihiştine w. Divt ku v yek bibe. Şnp me, awa b, divt ku em bibnin fahm bikin tgihiştin felsefe w di xwe de ku bicihkir bnine ser ziman. Ji bo v ji, her weha xala her girng sereke ji ziman bixwe ya. Ber hertişt divt ku li ser zimn b rawastandin p xwe perwerde kirin mazin pş bikeve.
      ENCAM
      Jin, li kurdistan, di jiyan de hertim bya xwediy hzeke tgihiştin ye afirandin. Her weha divt ku mirov bneser ziman. kevneşopyn ku bna w li ser lingan hiştina. W, jiyan bi r ve biriya. Her weha divt ku mirov v yek bi w ve girday bi rz bne ser ziman. Hebnaka w ya ku aramiya li kurdistan dparast heb. Kevneşopye hamawiy nşanak temen hm v yek ya. Dem, li kurdistan k t sadsala 19. min bi vir de, d pşketinn n r didin. Jin, di w dem p de wilo zde d ne li jiyan bidyar e. Weke ku ji jiyan bi şn t kişandin. Her weha t beravn mirov. L bi and hebne kevneşop re li jiyan afrnertiya w hebne xwe dide berdewam kirin. Dengbjin ku di sadsala 20. min de derdikevin yn weke meyremxan Ayşeşan minaqn v yek ne. Her weha yn weke w hene. Wan, anda ku afirand, di qada pşketin de pir mazin xwe dyar dide beravan. Li Kurdistan, di jiyan de, dengbji, weke kevneşopyeka civak ya pir kevn e. Aliyek w kevneşopy ya ku li ser lingan girtiya jin bixwe ya. Divt ku mirov v yek bi teybet bi rz bne ser ziman. Jin, di w kevneşopy de, di avtina ser de, pir li pş in. Di kevneşop dengbjiy de, s bşn girng hene. Yek, bi dengbjin an ji bi gotinaka din ji bi zargotin vegotina destan nirxn weha yn ku ji demn ber mana hatina hiskirin in. Ye din ji, her weha di jiyan de, bi awayek bixweza di cih de li gor rewş pkan bi dengbji gotina bi w gotin afirandin. ye semin ji, her weha bi avtina ser e. Xala syemin, ten mirov kar bje ku bigişti jin j bi berpirsiyar bn. Km hinek, mran her weha gotiya strandiya. L jin hertim w gotiya strandiya. Gotina "zargotin", di asl xwe de di dengbjiy de, tne bi zdey ji bo away s xala syemn dihata gotin. "Zar" bjeyeke ku ji nala nal dihat. yan ji dilşy ji gotin dihat. K dikira zara zar, yn ku dil w pir biş kul b. Yn ku windabnn wan hebn. Yn şeke mazin ku ji ber i bana di diln wan de heb. Deme ku gotina zar, bi ser peyve gotin ve dihata kirin dihata gotin, d ji şgotin dihata ser ziman. Her weha xwediy v gotin ji jin bn. Wan bhtir ş jin dikir hs dikir.
    Di demn ber de qasdet di nav dengbjiy de ne dihata hasibandin. Ew, nirxeke ol b. Wilo dihata dtin. W, droka hizre ol bizimanek ku ji dil xweş bi gotin dida gotin. Di vir de, em gotinaka ji bi bal bnine ser ziman.
Ji dla strandin, car bi car bja "gotin" dihata bi kar ann. Ev di demn ber de, bi zdey ji dihata gotin.
   Ku mirov away dengbjiy li ser bisekin  bne ser ziman, divt ku mirov hinek dirj biteybet li ser bisekin bne ser ziman. Dengbji, awayek ku mirov pir li ser bisekin ya. Bi hezar salan drokaka w ye ku b nivsandin ji heya. Wje kurd bidevk bi w hata heta roje me. Bi v yek, divt ku mirov w bi rz bi br bne ser ziman. Jiyanaka dengbjiy ya ku mirov fahm bike ji heya. Dengbji, li gor kevneşopya xwe heya bi wate ya.
Her weha divt ku mirov w bne ser ziman. Di civatan de dengbji, li ser lingan b. Di nav xalk de her weha p gelek nirx ji dihatina parastin. Dengbji, li gor nirx kevneşopya xwe ye drok weke dokumenteke drok ye anda kurd ya.Bi v yek nzkatiy divt ku mirov nzk w bibe fahm bike tbigih. Bawer, hizir, felsefe tgihiştine ku heb bi drok re di w de dihata ser ziman. Weke hzeke civak ya afrner b dengbj.
     Di droka Kurdistan de, pşketinn ku bna, mirov kar bje ku hema bja bi giştyn wan bi dengbji di hatina gotin. Densta vegotinn ku hebn, b ku dengbji tevli w ne hatibana kirin ne dihata gotin. Di destana Hem Zer Mr Xalid axa de ji, her weha, ku mirov l dimeyzen, mirov v away li gor nirxek  kevneşopyek dibne. Weke ku pirtkaka anna ser ziman ye jiyangerya and b nivsandin dihata ser ziman. Pişt Meley Cizir Feqiy teyran ji, yn ku di derbar wan jiyana wan de xwed agah bn, ku ew divegotin, ji destpk bahsa wan dikirin cih bi cih ji bi dengbji qasde helbestn wan yn zanibn digotin. Li ser ew helbest an ji qasde hatib nivsandin, ew ji her weha dihata ser ziman, di rewş w de di cih w de dihata gotin. Ev yek, weke nirxeke proz dihata bicih ann.Bi v yek, di civatan de bana an ji di cihne din de ji bana, jiyanaka civak ya and wjey ye ku afir b dihata ser ziman berdewam kirin. Di gotin vegotin de, guhdana xweş  xweşik gotin ji, weke nirxek d y aliy v pşketin ku hebna xwe dide berdewam kirin b.Bi v yek and wjeya kurd ji deman di buhur demn din yn ku dihatin..    
       

28. 06.2010/Abdusamet Yigit



 Vegere Destpk......

 

 

 

 

Copyright  1990 pen-kurd.org