pen-kurd.org

Helbest - Pexshan - Gotar - Daxwezan - Kampan - Endam

 

Nivsn din yn Nivskar:

 Kon Reş

 

Li Qamişlo Yeksaliya

Aram Dkran

Di Mala Biray W Serks Dkran De

 

 

 

Batman, la Rema Mala Hec Evdella

 

(Ji giyan Sad Ozdemir, Salih Ozdemir,

 Sidik (Sof) Ozdemir Av. Sedat Ozevin re)

 

Kon Reş 

 

   Di 20 gulana 2010 an de di gel herd ken Cegerxwn Sad Selam m Batman. Min j wek hevaln xwe beşdar di rojn wjeya Kurd yn şaredariya Batman de kir.

   Pişt vegera min ku yekemn car b Batman dibnim, min dixwest nivsek li dor n dtinn xwe berhev bikim.. L sed mixabin kar barn rojane, xwestekn mal projeyn nvc ew r nedan min.. Ta ku di roja yek tebax de min ji mediya kurd bihst ku maynek malwran li gund Meymniy, gund axayn la Rema teqiya ye di encam de s xortn mala Hec Evdella, bi nav Salih Ozdemir, Sad Ozdemir, Sidik (Sof) Ozdemir, di gel hevalek wan y parzer bi nav Av. Sedat Ozevin, can xwe ji dest dane Batman ji kok ve hatiye hejandin..

   Ji wan xortn şehd gorbuhişt, min Sad Ozdemir dtib ji nzk ve nas kirb. Rber min b li Batman di hevdtinn min de bi kesayetiyn malbata w re, ku yek ji wan bav w Silman Axa bi xwe b y din Osman Axa, kur Emin Perxan b. Ev daw, hem xal bav w hem kurap bav w ye.

   Mala Hec Evdella an mala Emn Ehmed Perxan axayn la Rema ne, piraniya wan bi dest tirkan hatine kuştin.. Vca pişt v byera diltezn careke din ez li projey nivsandina xwe a li dor na Batman vegeriyam.

   lih(Batman): Er, yekemn car b ku lih dibnim. lih an Batman; Bajarek n ye nola Qamişloka min e. Bajarek petrol ye. Bajar ln deşta Bişriy ln iyay Rema; jor jr, iyay Qra Kercosiya ye. Ev bajar, bi hunera xelkn van ln kurdan yn koer drn hatiye ava kirin; la Snka bi seroketiya mala Nsir, Reşkota bi seroketiya mala Felt Quto, Receban di gund Bildir, Tilmiz Receba de, Kercosiyan bi seroketiya mala Hesen Şemdn, Rema bi seroketiya mala Hec Evdella di rex wan de koern la Elika ku ji van bavikan pk t: Cindika, Axika, Qatxoka, Mala Remo, Mala Sno Mala Dbo..

   Di her 20 saln destpka erx 20 an de gund Almedna wek navend b ji van ln kurdan re, l kom dibn bazirganiya xwe l dikirin.. L xuya ye pişt ku gund Almedna li ber şap lehiya em Batman cye, wan ln koer, cih Batmana niha ji xwe re bijartine kirin navend, ji bedla Almedne ve.. wiha nav l hatiye kirin lih anko cih ku l l kom dibin l hev dibnin...Dibe j ku ji wilo kevintir be, l her ji nav lan hatiye. Ev baweriya min e.

   L pişt ku petrol li herma wan lan hatiye dtin, karkern petrol j hin bi hin li wan zde bne wiha ew gund mezin bye ta ku b bajar. V paşiy dewlet nav kurd gelr guhertiye; ji lih kiriye Batman. Di roja ro de Batman ji 39 taxan pk t, hejmara rniştiyn w dor 400,000 nefer heye.

   Di wan end rojn ku min li Batman derbas kirin, bi germ min dixwest ku hina ji wan malmezinn van ln kurdan yn drn bibnim, wek birz Necat ji mala Nsir, l mixabin dr Batman b.. Ji Kercosiyan min Mihemed Selm Akman ji mala Hesen Şemdn dt, l ew derfeta dem bi min re neb ku dr dirj pre biaxifim.. Xweş b ku min di rka kak Murad re -ji Kurd-Der a Batman- kalemrek Reşkotan, bi nav Nicmeddn Reşkot ji gund Lka Xazo dt. Min end pirs li dor Reşkotan, Felt Quto mala Hec Mihemed Mist zarokn w; Sebr, Sed, Yaho j kirin..

   Ev bavik lane tev ne di mijara min de ne, dibe ku careke din li wan vegerim.. Mijara min la Rema mala Hec Evdella ye, anko mala Emn Ehmed Perxan ye. bi teybet mala Silman Xell Mihemed Hec Evdella ye, bav hers xortn ku di roja 1/8/2010 an de li gund Meymniy, ser rka Heskf Batman bi mayinek şehd ketin. Er mebesta min ji v yek ku piraniya nefern mala Hec Evdella bi dest tirkan hatine kuştin, bidim zann..

   Li ser pirsyan daxwazn min, kak Salih y ku berpirsyareke di şaredariya Batman de ew bi koka xwe ji gundn Kercos ye, camr texsr nekir, ez bi xortek nhat, speh lihevhat bi nav Sad y Silman Axa ji mala Hec Evdella dam naskirin. Ez ji danstandina w xort tr nebm qet min br nedibir ku rojek ez di mirina w de tiştek binivsim..

   A din roj 22/05/2010, dan esir, min xwe ji festval vediz di gel Salih Sad me ber xwe da Şp Rema, gund Meymniy bal Silman Axay Hec Evdella bav Sad. Ez bi mereq bm ku neferek, kalemr ji mala Hec Evdella bibnim hin pirsn drok j bikim.

   Li gund Meymniy, bi Silman Axa re rniştim, di gel end xortn din ji mala Hec Evdella, min gelek pirsn drok li dor la Rema, mala Hec Evdella, Emn Perxan, Xoybn n vegera Emn Perxan a Binxet jkir.. Tev ku temen Silman Axa di ser 73 salan re b l w wek min nizanb.. Daw w ji min re got; A baş ku Sad te bibe cem xal min Osman, ew btir bi van rokan dizane..

   Ta w hing qet min nizanb ku zarokn Emn Perxan li jiyan mane. Pişt ku Sad end telefon vekirin, em ji Meymniy vegeriyan Batman dreket me ber xwe da mala Osman axa Kur Emn Perxan, y ku temen w 84 sal e. Eyn pirsan min ji w j kirin.. Di encam herd avpketinn min de bi Silman axa Osman axa re xwendina min ji pirtka Cegerxwn a bi nav Folklora Kurd, ez bi v nivs derketim. B guman w şaş kmas tde hebin, taqeta min wilo gihay.. wek ku kurdan gotiye: Goşt b hest nne. Bel, gotin ji negotin bikrtire. di v biwar de, ez van gotinn ku seyday Cegerwn di pşgotina beş duwem de ji Folklora Kurd a bi nav (Avtinaser Yan Şer Serphat), nivsandiye ji xwendevanan re radixnim: ((Daxwaza me ji nivsandina van (Şer Serphat stiranan) eve, ko em karibin sergj bextreyn milet Kurd deynin berdest wan mirovan, ko dixwazin di pşiya milet xwe de end gavan di meydana rzan de bi pş de bavjin; da wek karibin raboriyn milet xwe bi rast dirist nasbikin careke d ew j, nekevin nav irava ewt şaşiyan; da em karibin bidin zann, ko milet Kurd ji kevnare de di Kurdistan de bi gernas li berxwe daye ser xwe ji kes re dananiye..))

 

   Mala Hec Evdella: Mezin axayn la Rema ne. Ev l li ser herdu peravn ava em Dicle bic dibe, ji tixb Kercos ta bi tixb Batman. Ev l bi iyay Rema, Şp Rema şikeftn Rema yn derdora Heskf navdar e. Paytexta wan gund Keferzo ye. Hem j nefern v l bi mraniya xwe nav deng dane axayn wan mala Hec Evdella, gelek caran li pş dewleta tirkiy rabne karn dijwar di riw leşkern dewlet de kirine daw pirr wan bi dest tirkan hatine kuştin.

   Ji zarokn Hec Evdella yn navdar; Ehmed, Mihemed, brahm, Xelef Evdilrehman e. Ehmed, di dawiya erx 19 an de bi dest leşkern Tirka hin ln herm hatiye kuştin. Ji Ehmed du kur bi nav Sed Emn mane. Sed ji Eyşo, Eyşan ye (Eyşo, ji mala Mrza, ji eşra Receba ye), Emn ji Perxan ye (Perxan, ji Heskf, mala El Axa ye). Pişt kuştina Ehmed, brahm, jinbira xwe Perxan mehir kiriye ar kur ji Perxan brahm bne; Misto, Omer, Evdilla El. Paş brahm j bi dest Tirkan hatiye kuştin Perxan jinb maye.. Di jinbbna xwe de, Perxan meznahiya Rema kiriye nav w bi gernas di herma Bişriy, Heskf, Midyad Xerzan de belav bye.. Perxan, ji wan jinn kurdan yn bi mran cegerdariya xwe nav daye. W j bi zarokn xwe re ser li ber tirka hildaye ji ber v yek plek ketiye zindana Diyarbekir de Wiha zarokn w yn ji Ehmed ji brahm bi nav w hatin naskirin.. Wek Emn Perxan.. an Emn Ehmed Perxan ku di kurdistan tev de bi v nav daw hatiye naskirin, tev ku dewleta Kemal paşnav wan kiriye Ozdemir, l her ew bi nav mala Perxan naskir ne. Her pnc zarokn Perxan; Emn, Misto, Omer, Evdilla El li ber tirkan rabne bi dest wan hatine kuştin.. Perxan di sala 1960 de mirye gora w li gund Zaxora ye. Dibjin dema ku Perxan di zindana Diyarbekir de b, kur w Omer y ku firar b sergjek ji tirkan re dikir, ciln babaderwşan li xwe kiriye di gel Feqe Mihemed ye serdana w, b ku kes w nas bike..

   Emn Axa, di şer 1925 an de tev ku mldar tirka b, l v paşiy tirk l qulipn xwestin w j sirgn Enedol bikin, l w li ber xwe da şer tirka kir.. Ta ku ji near di ser havna 1926 an de di gel Mihemed ssa ji mala El Behlo birek zilamn Reman yn din pre, di dewleta Frensaw, nav kurdn Sriy re derket.. Li sriy, Emn axa j wek Haco axa xwe li gund Dugir, mala Silman axa Abbas girtiye di w sal de ev kur w Osman li Dugir bye. Pişt end heyvan ku sal qulipye, anko sala 1927 an, ew Haco axa li ser daxwaza Bedirxaniyan kur Şx Sed, El Riza, di rka Heleb re ne Byrt. Li Byrt ew j bye yek ji hmdarn damezirandina komela Xoybn, ji bo serxwebna Kurdistan, ku ji 13 hmdaran pk dihat.. Pleke baş Emn axa li Beyrt maye zvir ye Dugir. Di sala 1928 an de, bi efya Kemal re vegeryaye tirkiy Li ser v yek Osman axa wiha ji min re got: Bav min ji Sriy venedigeriya, l tevan xwe ji pişt dan al vegeriyan, ta bi biray w Evdille kur w Şikr xwe ji pişt dan al vegeriyan.. vca ji near ew j vegeriya.. Ber ku vegere Haco jre got: Emn! Nee, bext tirko nne, w te bikujin em nikarin bn serdana şna te.. l bav min raz neb, rab Haco got: Ji niha ve Elfathe ser rih Emn.. Li ser şaşiyn bav xwe wiha got; Xetayn wan hebn, bi nezan dibn... Li dor strana (Hawer delal, Hawer delal bav Şikr tu delal heyra.. em ji ema em Bişriy.. Kelekvanya kelek berda pey gemiy.. Dilketin xweşe li koeriy..), wiha got; Dema bav min li koeriy b, Kea Hac Msa Beg dilketib bav min de bav min p nizanb.. ji tirsa diya min Wesla kes newrb jre bigota.. Ta ku vegeriyan welat, hing Tacdo y dengbj stran belav kir..

   Li ser koka mala Hec Evdella ku ji k hatine, got: Dibjin em ji Bazd hatine Şernex, em mala Axay Sor mirovn hev in ji wir em hatine iyay Rema.. got; bav min di sala 1932 an de hatiye kuştin, dema hat kuştin temen w 44 sal bn, gora w li gund Barisil e, gora Şikr j li Barisil e, Şikr di sala 1974 an de miriye. Gora Perxan li gund Zaxora ye, ez neşaş bim di sala 1960 de mirye.. wiha gotina Osman axa bi daw hat.

   Ez Sad Ozdemir vegeriyan Snemaya Yilmaz Guney, cih festval. Li wir me xatir ji hev xwest, pişt ku me navnşann xwe bi hev guhertin.. L xwez min ew nas nekirba neya mirina w a trajd a herd birayn w heval wan nebihsta.. Ji dil can ez v nivsa xwe ji giyan wan re dikim diyar, ser malbata wan sax be ser gel Kurd sax be.

  

         - Ji bo btir pzannan li dor la Rema, mala Hec Evdella, Emn Perxan hin ln din, mirov dikare li pirtka Cegerxwn a bi nav (Folklora Kurd) vegere. Ev pirtk di gulana 1988 an de li Stokholm hatiye apkirin.

 

Kon Reş

Qamişlo, 13.08.2010

 

 

Vegere destpk

 

 

 

 

Copyright  1990 pen-kurd.org