hinek Kar Chalak

 

  Rbaz destra navxwey ya PEN a Kurd

 

Temamiya w bixwne

 

  Chalakiyn wjey yn ku PENa Kurd ji roja damezrandin heta niha encamdayn...

 

Temamiya w bixwne

 

  Kampaniyn PENa kurd yn heta niha ji bo azadkirina endamn xwe ji girtgehan exhkence lisdaredan sazkirn...

 

Temamiya w bixwne

 

Dewleta Tirk, droka  serneket

Ez dixwazim di destpk de bi kurd tirkn xwe sipas hevaln insiyatvgrn v panel bikim.

Ziman dayik, pirsgirkn li der dora ziman dayik li Tirkiye gel Kurd ku bi v ziman diaxive ro ji her car zdetir di rojev de ye.

Ziman mafek end bingehn e, gotin j re nave, bel rastiya ku h ro j di sedsala 21 de li Tirkiye h j kurd bi ziman xwe nikarin biaxivin, bi ziman xwe perwerdeya xwe nikarin bikin ji ber ku bi ziman xwe diaxivin, li paytext Enqera ji aliy pols dewlet tne kuştin, tne lnkirin, dikevin zndanan, em bi sstemek awa re li  himber hevin em end ji chana sivlzeby drin xwiya dibe.

Tirkiye welatek endnetewey, endziman, endol endmezheb ye.

Li chan j gelek welatn wiha di nav mozaykeke dewlemend de dijn hene bel rewşa wan bervaj ya li Tirkiye ye.ew ne nimneyn wiha neyn bel ern ne.

Ez sala 1969an, dawiya sal derketim ekoslovakya.  Min li wur bi bursa Ap Msa sosyoloj xwend.

Di destpka 1975 an de derbas Siwd bm h li Siwd rdinim. Navnşana min li wur e.

Sala Televizyona Med veb li dora salek di nav saln 2001 2007 an de j wek xebatkarek Radyoya Deng Mezepotama zdey 6 salan li paytext Bruksel li Belka mam.

Di van salan de min bi dirjaya jiyana xwe dt b ka ferqa di nav van welatan Tirkiye de end mezin e, toleransa ji ferq cihyyan re end dre ji hev, rzdariya beramber mafn ziman, and Hwd . end pşketiye, end layiqtir nsne.

ekoslovvakya welatek dunetewey federal b. Demeke dirj ev herd gel di nav rzdar qebleke wekhev de b pirsgirk problemn cid jiyan parvekirin bi hev re man.

Saln 90 pişt guhertinn di rejm de di derbasbna ji sstem husak ber bi y Vaclav havel de silovak ekan her yek bi ser xe dewleta xwe avakirin.

B ku poz kesek xwn bibe, dest bavjin zor, dest lingn hev bişknin.

Ji hev bi awayek meden  sivlzeby cihbn . ro j wek du welatn cran bi hurmet ji hev re tkiliyn wan berdewam in.

Belka ne duziman bel endziman ye. Ne bserş dijwar be j nmneyeke din e ji bo welatn endgel endziman.

Bi hevrebn jiyana di nav hev de ro j dimeşe.

Siwd j di v al de welatek xwediy derbasbneke balkş ji awura ern ve nimneyeke istisna ye.

Ezmn tecrbeya Siwd ne bi ten ji awura demokrasiya ro bel ji awura areserkirina pirsgirkn netewey j end cih ye hjay binavkirin bibrann ye.

Heta ber bi 105 salan Norwe pereyek ji melekt şahtiya Siwd b. Norwe di bin destn Siwd de b.

Sala 1905 an gel Norwe xwst ji Siwd biqetexwest serbixwe bij arensa xwe bigre destn xwe.

Siwd pşniyaza Norwe bir referandm. Referandm j ne ku di nav Siwdiyan de bel bi ten di nav Norweiyan de hate li dar xistin.

Piraniya xelk Norwe cihbn serbixwebn xwest. Siwd j encam b virde wde pejirand.

Wek ro li Bşr Kurdistan ku piraniya xelk cihbna ji Iraq dixxwaze.

Cihbn yan cihnebn ev maf giş gelan e, mafek xweza ye, giş norm peymann navnetewey r didin v. Gel neteweyek ji mana bi hev re yan j ji cihbn kjan ji xwe re baş dibne xwedmaf e hilbijre.

Me ev nimne dan ne ji bo ku em dixwazin ji Tirkiye yan j welatek din mna Iran, Sriye Hwd biqetin.

Me xwest em ferq cihyya di nav van welatan (ekoslowakya, Belka Siwd) Tirkiye de destnşan bikin.

ro bi giran stratejiya kurdan li Bakur li aliy jiyana bi hev re ye. Ev dtina birz Ocalan, KCK, BDP, şaredariyn Kurd piraniya gel Kurd e.

Bel jiyana bi hev re hurmeteke endal wekheviyeke heral; netewey, ziman and, ol mezheb dixwaze.

Bi dereceya ev wekhev t ch yan naye ch, dikeve piratk yan na, w alternativa jiyana bi hev re yan j cihbn bibe fera giran di mzn de.

Kes ji bo jiyana bi hev re, div ji bo wekheviy kar bike, bixebite.

Sstem ro li Tirkiye heye li ser bingeh nkara ferq cihyyan va bye.

Ji awura siyas deolojk, zhn mental Ev sstem nasyonalst, şovenst, antdemokratk e gelek caran j njadperest dibe.

Giş saziyn perwerd, avahiyn siyas, kultur civak, hiqq dar li gora v deolojiy şikil teşe girtine.

Sstemek total e:

Partiyn siyas, hikmetn TC, Meclsn w, artş, weşan apemen, zanngeh, Radyo Televizyon giş saziyn mayin di mesela kurdan de gotina wan yek e, sondxwar ne.

Sala 1989 an 19 meha Trmeh Parzer Şerafettin Kaya metnek li ser rewşa kurdan siyaseta sstem Dewlet burokrasiya Tirk pşkş Komisyona Tkiliyn Derve Mafn Mirovan ya Parlamentoya Elman /Federal Alman parlamentosu Diş ilişkiler ve Insan haklari Komusyonu/ raporek pşkş kir.

Piştre ev rapor wek pirtkek ap b. Ev rapor belgeyeke xwurt e li ser siyaseta dewleta Trik beramber her tişt bhna kurd j t.

Ji v rapor ji Lkolnn Malmisanij, Ismeil Beşik, ji lkolnn Ethem Xemgn li ser Maf Mirovan Hwd mirov dibne ku ev qedexeyyn heta ro ev mentalteya beramber kurdan, elewiyan, zd, Asr, Ermen zimann wan h di serdema Itaihad Teraqyiyan ketine r, di zeman Mistefa Kemal de ketine qonaxeke n piştre sal bi sal krtir trtir bne.

end nimne ji doh ber bi ro de:

1.      3 Adar sala 1924 an weşan apemniya bi kurd hate qedexe kirin

2.      Sala 1925 an di #ar#eweza Şark Islahat Pilani de qedexeyya ziman kurd hat. Piştre qedexey kete dibistanan. Dem hat ewend ekstirem har b ku gundiyn Kurdistan ji bo her peyva bi kurd digotin bi pereyan hatin ceza kirin.

3.      Ne dr ber bi 5 alan, sala 2005 an jinek ji Başr Kurdistan ji ber ku nav w Kurdistan b, Şrketa Balfirgeha Tirk ( Turk Hava Yollari9 liStokholm nehişt li balafir siwar be bilta w şewtand

4.      Prof. Dr. Diemud Majer liZanngeha Bilkent dersdr b. Ji ber ku ji Rojhilat Kurdistan re Kurdistan gotib ji zanngeh hate avtin.

5.      Ne bi ten li hundur li ser erda di bin destn xwe de, bel li derve j dewlet dplomasiya Tirkiye li dij her mkana bik ku kurd ji bo ziman zarokn xwe bidest dixin derdikeve.sala 1985 an li Stokholm ji ber ku belediya Taxa Tensta zarokxaneyek bi kurd ji bo 15 zarokn kurdan vekir, dinya rab. Balyozxaneya dewleta tirk ji bo ev zarokxane b girtin tişt nema nekir. Siwd ecbmay man.

6.      end sal in dewleta Tirk dplomasiya xwe bikar tne j bo ku Kempa Mexmr bigre ji ber ku li kemp dersdar ji pol ewil heta bi y 11 an bi kurd ye.

7.      Sala 1968 an M.E. Bozslan ji ber ku alfebeyeke bi kurd ji bo zarokn kurdan amdekirib hate girtin 4 mehan di zndan de ma.

8.      Ji bo end gotinn bi kurd di Iler Yurt kitboka bi nav Kimil de tişt nema ku nehate ser Msa Anter, daw li Amed kuştin.

9.      Her kodeta darbeya leşker di dereceya yekem de li kurdan dida. Darbeyn saln 71 80 ber herkes weşan apemeniyn bi kurd sekinandin.

10.  Kodetaya 12 Ilon Destreke n pejirand. Xala 26 an wiha ye: beyankirin fadekirina tu ramanan bi ziman qedexe nabe.

11.  Li gora xala 28 an ji heman Destr: Weşan apemen azad e. bel weşan apemniya kurd li dervey v azdiy dimne.

12.  Heman made xal wiha dewam dike: bel bi zimann bi qannan hatine qedexekirin ev weşan nabe

13.  19 meha iriy  sala 1983 an bi qanna hejmar 2932 zimann Qedexe kjan in hatin lankirin. Wiha b qann: Ew kes / kesa bi zimanek ji zimann qedexe pirtkan ap bike ji 6 mehan heta bi 3 salan w bne cezakirin

14.  Li gora xala 31 apxaneyn bi ziman qedexe pirtkan ap dikin w bne girtin. Ziman qedexe j tim kurd ye helbet.

15.  Beşik nimneyeke baş e. ji sala 1971 pde Beşik 17 salan di girtxaneyan de ma. Hem ji ber piştgiriya xwe hem ji bo ziman kurd.

16.  Heta ro ( 2006, malmisanij) ji 36 pirtkn w 32 heb hatine qedexekirin.

17.  Sala 1991 qanna 2932 an roja 12.04 rab. Bel rab l ya kete şna w ne kmtir b ji w.

18.  Ew j Qanna Tkoşna li dij Teror ye. Bel card qedexeyyn li ser ziman kurd nesekinn.

19.  end sal in xaln qedexekir tne guhertin, bel ev nakevin piratk, hza wan naghe vekirina der neqeban di mentalteya total de ku bi milyonan mirov j birve dibe.

20.  Tim made xala ber, xala ku xwedgirav hatiye guhertin, xala mentalte siyaseta nkarkir li madeya n siwar e, serdest e, ya xwedgotin ya Kevin e.

21.  Sala 1996 an Mem  Zna Bozaslan Xaniy ku ber bi 300 hinek sal hatib apkirin li Stenbol hate qedexekirin xwediy weşanxaney Ihsan Turmen 13 meh 10 roj ceza xwarin.

22.  Tirkiye pişt mizakereyn jib o endametiya yektiya Ewropa nema kare mina ber bi heşkerey qedexeyyan biparze.

23.  Blgeyn nehn yn dewletdidin xwiyakirin ku tim du siyaset yan j end siyasetn dewelt hene. Yeke li ser kaxet xwiya yeke nexwiya nehn.

24.  Nameya Wezra Hundur Meral Akşener talmata w 3 meha ile sal 1997 an ji saziyn ewlekariy re jib o kursn kurd bi sernekevin, bi hesan nikaribin vebin.

25.  Rojnameyn Welat, Welat Me, zadiya Welat berpirsiyar nivskarn wan bi dehan car hatine girtin.

26.  Şrketn belakirin wan bela nakin. Poste Pereyn aboneynderve digre piştre j davje, ji xwediyn wan re naşne, yan yek dişne didwan davje.

27.  Sala 1985 an nivskar navdar, xelatgir Nobel Harold Pinter jib o rewşa zndanan Tirkiye şanoyek li se v gfera xwe nvis. Nav şanoya xwe kir Ziman iyan. Di v şanoy de Harold Pinter rewşa girtiyek ku nikare bi dayika xwe re bi kurd biaxive dike mijar.

28.  Dewleta Tirk ber ek slh li dij ziman kurd wjeya bi kurd ye. Nivskarek behsa xwe dike dibje: crek Pols di kontiroleke gişt de li ser min ekek wneyek li ber deriy weşanxaneyeke kurd girt. jib o sleh ez berat kirim, bel jib o wneyn li ber deriy weşananeya kurd ez ceza kirim

29.  Gelek d bavan ji tisa ku tiştek w b sere zarokn wan berhem, pirtk, weşan apemeniyn bi kurd şewitandine.

30.  Saln daw hinek guhertin bn. 3 Tebaxa 2002 an Meclsa Tirkize pakta Aheng ya Yektiya Ewropa pejirand. Qanna girday navn kurd sal 2003 an hate guhertin. Bel h j pirsgirk e.

31.  roka Medya 9 -10  sal ku taze ye t zann.

32.  Şaredar şaredariya Sr Abdullah Demirtaş bi sedan kurdn din ji ber ku li ziman kurd xwed derdikevin di zndanan de ne. mirov dikare bi sedan nimneyn din ji ro bide, bel ewqas bila bes be.

Ev aliy dewlet hejmarek nimneyn li dij ziman, weşan  apemeniya bi kurd.

1.      Aliy Kurd j li himber van qannan qedexeyyn li ser ziman kurd bi dirjaya 30 saln daw tdikoşin.

2.      Kurd di bin serokayetiya birz Ocalan Tevgerarizgarxaz de di nav berxwedaneke piral de ne.

3.      Kurdan televizyonn satelt vekirin.

4.      Radyoyek wek Radyoya Deng Mezepotamya ku bi ar zaravn kurd; kurmanc, soran, Kirmanck (zazak), Hewreman hejamrek devok ku mkana di coxrafyake fireh de; li giş Rojhilata navn, li iy, di zndanan de t guhdarkirin vekirin.

5.      Ji bo ziman dayik ji sala 2003 an bi vir de zincrek kampanya li welat li dervey di bin nav Konkurd; yekkom, KNK, Insttt, YMK li dar xistin.

6.      KNk sziyn Kurd rojn 14,15 16 Gulan wek Cejna ziman kurd lan kir.

7.      Ji 2003 an pde v tpkoşna fireh li hundur li diyaspora jib o azadiya ziman kurd perwerdeya bi kurd sal bi sal zde b.

8.      Kursn ziman kurd derna di stem 90 sal de vekir.

9.      TZP ev derz terk kir neqeb.

10.  Axaftina Birz Ahmed turk di mecls de ev neqeb kir gel giş Tirkiye di weşana zind de bi xwe hesand.

11.  Gel kurd ev ziman ku ewqas sal in ji dest daye ji bo bi şne de bigre xebatek xwurt dike

12.  Azadiya Welat zdey salek ye rojane bye

13.  Lixwekirina kincn kurd axaftina bi kurd ji aliy şaredarn bajarn mna Amed osman Baydemr, parlamentern kurd di Newrozn sala 2008 an de.

14.  Xebatn li mexmr

15.  Yn TYP li bakur.

16.  Xebatn saziyn li Ewropa yn Insttta Kurd li elmanya, Knk, YMK, giş komeln li Eropa

17.  Vebna bi dehan kenaln televizyonn bi kurd malpern bi kurd

18.  Resmbna ziman kurd li Ermenistan

19.  Li Elmanya guhertinn li aliy ziman dayik.

20.  Ev giş qedexeyyn li Tirkiye bwate dikin.

Encam:

Qedexey ro sistbne, ne mna ber ne, dewlet naar ma TRT 6 veke.

are rakirina giş qedexeyyan e, aadkirin serbestkirina ziman kurd, weşan apemeniya bi kurd ye.

Dewlet div maf perwerdeya bi kurd ji dibistana seretay heta bi zanngeh serbest bike v j bi xwe fnanse bike. Ne ev bi ten van di DestraHm de j bich bike.

 

Daw ewil siyasetmedarn kurd piştre giş sziyn may li welat li dervey welat pwiste di jiyana rojane de, di civn kongrn xwe de bi kurd biaxivin, raporn xwe bi kurd binvisnin pşkş bikin.

 

daw her tirk enternasyonalst, demokrat wehevxwaz, li dij şer,  hez ji welat xwe dike, ji bo jiyana bi hev re li aliy wekheviy ye naxwaze Tirk kurd ji hev biqetin bi xwe j awa em kurd fr tyirk dibin ew j xwe fr kurd bikin. 

Mrhem Yigit

Vegere destp

Copyright  1990 pen-kurd.org

 pen-kurd.org

Navenda PEN a Kurd