DROKE OLAN  PKETINE W YE DESTPK LI BER DICLE FIRAT ..

 

 

Abdusamet Yigit

 

    


  Li ser droke ol hizirkirin, ro, di roje me, pir girng e. Ji bo rojhilat, ev yek, ro, girngtira. Deme ku mirov li ser droke ol dihizir tne ser ziman, mirov dikeve w tgihitin de ku droke ol xxveke mirov ye tgihitine bi kodan b an ji bi deman b, di xwe de diparez. Berdicl berfirat, di v yek de li piye hemk ne. Deme ku em li ser droke herar oln ku xwedi drok in yn mazin yn rojhilat dihizir, mirov pre droke berdicl berfirat ji dihizir. Her weha berdicl berfirat pir girng in. Di her dem de ev yek dana nandin. ro ji, ji aliy pketine ve wilo ya. Ku derfet j re b dayn, divt ku b dtin ku w berdicl berfirat, di drok de awa weyn leyistiya, w ro ji, bi heman away, weyne xwe bileyize bicih bne. divt ku mirov v yek ba bitgihitin bibne. Li rojhilat, drokeke mazin ye pketine heya. Em nahaka wilo zde li ser w droke mazin ne sekin in. L ten em bi oln zdy, cuhutiy, filehiy slam ve bi snor bibnin. Ji ber ku bandra kevneopye berdicl ber firat, di van herar olan de mazin e. Ji deme peleolotk buhurine deme Neolotk ji w ji buhurine deme aristaniy, li berdicl berfirat, pir mazin drok ya. Deme aristaniy, demeke xwe ye destpk bi mtolojiy jn kir. Ew deme mtolojiy ji, biqas van herar oln mazin yn rojhilat navn girng biwate ya. Mtolojiy, nirxitiy ji tne ser ziman, di xwe de. Bi v yek re, di demn pitre de, bi v yek re di olan de diafirine. Her weha, weyne w, di her dem de heya. Mtoloji, li ser mtan ava ya. Bi v yek re mirov kar bje ku her mt, hizreke bi v yek re bi mtolojitiya xwe, baweriyaka. Pite bi oltiyy ji, ew baweri bitgihitin pvajoyn pketin tgihitin yn tde ne, xwe berdewam dike. Deme mtolojiy, demeke ku jiyane tde bi nirx avakir t ser ziman e. Pitre ew ava kirina di mitolojiy de, di ol de bi pergal hebne xwe dide berdewam kirin. Bi v yek re, nahaka bi anna me ye hizrn ol re, w ew ev yek were ser ziman. L di ser de, w tgihitine pket, awayek w y ol bi pergal w were ser ziman. Bi v yek re, em and, nirx kevneopye berdicl berfirat hinek d bhtir fahm bikin tbigihin. Berdicl berfirat ji, v yek ji me dixweze. Bi v xwestine, dixweze ku h ji, di pketin tgihitin de, di pketine wan de xwedi weyne b. Bi v yek, em p ji zdtiy dest p bikin pitre bi cuhutiy, filehiy slemiyet bnine ser ziman. Em hewl bidin, ten aliy wan y rojhilat, y ku divt ku were ser ziman were tgihitin, bnine ser ziman. Bi v yek, me, bizdey rojhilat bnine ser ziman. Em hebne w bnine ser ziman. Em pketin tgihitine w bnine ser ziman..
 


     zdit


     zdit, Demn ber de, pir li ser hatiya axiftin. Hata sadsala 8. min 9. min ji, drokeke w ye ku pir mazin dihata ser ziman heb. Bi sadan pirtk nivsn ku li ser w demn w hatina nivsandin heb. Demne w yn bi tgihitine hene. Ew demn w, hem ji hatina ser ziman. Bi v yek re, mirov kar bje ku drokeke w ye pir kur  drj heya. Divt ku mirov di ser de v yek kif bike.Li ser droke w, ji demn sadsala 9. min wan pde, d wilo zde hatina w ye ser ziman nab. Ji w dem pde, d hin bi hin ji qada jiyan weke ku di vekiih t beravan. Mirov, her weha dibne. L divt ku em careka din ji bjin ku drokeke w ye pir mazin heya. Di demn w yn ber de li gor pirtka xwe ye proz dihata ser ziman. Di pketin kevneopye berdicl ber firat de cih w pir mazin bi nirx e. Divt ku em v yek bi rz bnine ser ziman. Hizreke w ye mazin heya. Tgihitineke w ye mazin heya. Ku ro, wilo zde di derbar w de, ti hatina ser ziman zde nebe ji, divt ku mirov bje ku di demn ber de pir mazin hatiya ser ziman. demn w y pit sadsaln 9. min ji, bguman hene. L em nahaka bi zdey hewlbidin  v ole kevn bi droke tgihitine xwe ve bi serke bnine ser ziman. Pitre ji, em li ser hers oln din yn mazin yn semew ji bisekinn. Em oln din yn semew li gor xwe bnine ser ziman. Li gor ku pit derketina wan, awa pketine, em li gor w bnine ser ziman. L di vir de, em gotin di ser de, ji bo wan ji bnine ser ziman, bi ole zd ve. Ole zd, bi pketin demn xwe yn pketin tgihitine re, demn wan yn pketin bi bandr kiriya. Bi kevneopye xwe ye ku di droke xwe ye pketin tgihitin de afirandiya, ew ji bi bandr kiriya. Bi v yek, divt ku em w bnine ser ziman. Demn w, d bnine ser ziman. Ji ber i di vir de, di ser de, me ev gotin got, ji bo w bandrkirina w ye li ser oln din? Sedeme w, ew , ku droke ol zd new fahm kirin tgihitin, w di droke wan de ji, w km b tgihitin. Divt ku em v yek, her weha di ser de bnine ser ziman.
      Deme ku mirov bahsa deme pketine ole zd bike, divt ku ji bo ku ji ser were fahm kirin, mirov ji deme sumeriyan, demeke tgihitin bi hizir bne hata deme derketine cuhutiy. Bi v yek re, w were ser ziman. Di deme sumeriyan de, ji demek pde, pketine aqil bi vac, demeke n ye hizir di wan de di deme wan de dide dest p kirin. Bi v yek, deme ku dem t deme Neb Nuh, d neb Nuh, weke ku bi hebn nzkatiya xwe re, pvajoyaka n di w pketin de bide dest p kirin dibe. Her weha t beravan. Di deme Neb Muh de, weke ku dinye ji n ve diafiri. Ji aliy hizir  tgihitin w ve, ev gotina ku bi destana Tufan re t ser ziman, di rastiy de, bi tgihitin aqil re her weha wilo ji, xwediy wateyeka drok ya. Divt ku em w yek ji, her weha di ser de kif bikin. Deme Neb Nuh, di hizir de pketineke n ye bi aqil e. L ev bja aqil, divt ku wilo hesan ji new ser ziman. Ji ber ku ev bja aqil, di xwe de bitgihitin e. Deme ku em bahsa destana tufan bikin, di ser de, em titek bi v vegotin ve girday kif bikin. Di destan de li gor vacaka(locik) ku li sedemne t gerandin. Her weha t beravan. Ji ber i tufan b? Weke ku li bersiv v pirs t lgern. Her weha, ku mirov dixwne w destan, mirov v yek kif dike. Bi v yek re, her weha titek derdikeve hole. Li gor encam sedem, li gerneke di ser de ji heya. Ev ji, bi xwe re, di ser de titek d dide ber avan. Ew ji, her weha hebne xwd hatiya revakirin. Ku mirov l w destan dimeyzen, mirov her weha v yek pir ba zelal kif dike. Destana tufan her weha biwate ya. Ye din ji, her weha mirov kar vegotina Adam hawa bne ser ziman. Ew ji, her weha, bi tgihitin di deme sumeriyan de afiriya. Di Mtolojiya wan de ji, ev yek bi hinek awayn cuda heya. Mirov ku l dimeyzen, mirov v yek her weha pir zelal kif dike. Bi v yek ve girday, bahsa bna diny hizre gerdn, end ji van hizran e, ku mirov wan pir ba qanc kif bike. Ev kifkirinn bi tgihitin, titek didine ber avan me. Her weha ew ji, tgihitin, d di aqil de bya. Ev pketinn bi tgihitin ji pketinn w deme aqil in. Mirov divt ku di ser de v yek kif bike. Bi v yek re, mirov kar bje ku ji deme sumeriyan pde, demeke aqil, ye ku demn pketin yn pitre hemkan dide kifkirin diafiir. Deme neb Nuh, deme destpka w t beravan. Neb Nuh, hizre w pketine w, h j ji hinek aliyan ve divt ku ba qanc were tgihitin. H ji, ew pir ba qanc ne hatiya tgihitin. Divt ku mirov di ser de v yek kif bike. Deme w, demeke aqil e. L deme w demeke awa ye aqil , ew ji divt ku ji hinek aliyan ve bi tgihitin bi pketinn ku tde bne re were fahmkirin tgihitin. Ev yek, her weha ji bo demn pketin yn mirovahiypdiv ji p heya.
      Deme Neb nuh, her weha weke aqil p dikeve pketineke mazin, biqas ku em ji demn pitre fahm dike, jn dike. Her weha t beravan. Demn pitre demn aqil in. end ku hata derek bahsa Mtolojiy ji b kirin, dise, ew dem, demne aqil in bi aqil tne jn kirin. Pit deme Neb Nuh, demn ku tne jn kirin, bi tgihitin, hem mtolojiy bi away w hem ji ol bi hizir, tgihitin away dide jn kirin. Her weha v yek, divt ku em di ser de kif bikin. Deme pitre, d demn ku ol di afir. di wan demn ku ol di afir de, d em bahsa droke zdtiy derketine w bikin. Her weha d w droke w bi demeke tgihitin pketin re were hole. Deme ol ole zid, demeke ku ji demeke bna Neb Nuh hata derketine Neb Musa ya. Bi v yek re, her weha mirov kar bne ser ziman. di w dem de derdikeve. Li berdicl berfirat derdikeve jn dibe.L kevneopye w ye ol tgihitin ji wir di buhur. Ji snor xwe derbas dike. B v yek re, em karin bjin ku bandrkirina xwe, hata bi hermn asya ji bandra w heya. Hebne w bi pergala ol ye li berdicl t ser ziman. Hizre w bi kevneop li wir dij. Di demn pitre de ji, derketine Zerdet ji, pitre bi gelek re derketine Man ji, w ji w kevneopy ne dr be. Bi v yek, her weha xataka w ye pketin tgihitin bi deman t ser ziman. Di demn ber zayn de biqas ku em zann ji ber zayn nzk 3000 salan hata t nzk 1500 sal wan, demek w ya. Ji w dem ji hata deme Medan demeke w ya din e. Ev dem ji, di hundur xwede hin demne mazin yn ku weke pvajoyn tgihitin di droke werine ser ziman hene. Bi v yek re, di dem de, kevneopye zd pir mazin di afiri. Pitre hin bi hin, ew kevneop, pketinn ku pitre dibin ji, diafirne. Li vir, em divt ku gotinek bjin. di demn pketine ol ye hizir kevneopye zd de, baweri hebne xwd, pir mazin bi tgihitin bya kevneopye wan afiriya. Bi v yek re, d kifkar in. Ole zd, em zann ku pirtka wan ye proz hata sadsala 9. min, wan ji hatiya. L pde, d ne hatiya. Hata w dem, bi nivsandin hizr re, pir mazin lihevdnaka wan ye mazin heya. Bi sadan pirtkn ku hatina nivsandin di nav xalk de bi bawer tne xwandin hene. Hem ole zd zagon xaln w tnine ser ziman. Biqas ku em zann, awayek wan y nivs bi tpan ji heya. Hinek tpn ku p di nivsandin yn teybet heb ne. Ev yek ji, weke xalaka gring t ser ziman. Bi v yek re, ser tgihitine wan t sekinandin.
       Di zdtiy de, pit sadsala 9. min wan, bi qas ku t zann hebn "qewl" hatiya ser ziman. Bi v yek re, d xwestine hebne xwe hizre xwe ye ol bi w parastin, t ser ziman. Weke qewlek ku li hevd  ole xwe xwedi derkevin, bja qewl t ser ziman. Gelek Kevneopyn weke ye bi kar anna "nan keve" weke ku ro di filehiy de bahs t kirin "paskalya" ji, di w dem de dimn w yn ber de bi kevneop hene. Mirov divt ku v yek ji her weha bi nirx kevneop divt ku bne ser ziman. Di zdity de "ereme sor" weke ser sal t hasibandin. Di ol de, biqas ku t zann nav "melek taws" proz t dtin. Hebne Melek Taws prozkirina ereme sor bi hev re, di prozkirina ereme sor de, t bawerkirin ku melek taws w roj hatiya ser ry ard. d ew roj weke sersal ji t hasibandin. Bi v yek re weke ku ev rojzaynek ji b t ser ziman beravan. Bawer, di zdtiy de li melek Taws e. W prozkirin de, "basimbar" ji t kirin. Wate v ji, xr, bereket p l girtina qeza bela ya. Basimbar, li dest jin, mr, ke zarokan keda hertitek proz t gerandin. Basimbar, ji s rengan t kiri, Ew reng ji, her weha kesk, sor zer in. Melek Taws, di zdtiy de baweri l heya. Pit Demn Neb Nuh re, ew hatiya. Bi v yek re w hizre xwe afirandi ya. W pirtk ji bi hizir ji bo ol baweriya xwe hitiya. Bi v yek re mirov kar w mazin bne ser ziman. Demn pitre, hata ku t deme derketine cuhutiy ji, pketin bigit li ser pergala zdy dime. Pitre ji, li ser pergala w dime. L di ber re, d cuhuti ji derdikeve pitre filehi ji derdikeve. L ev herd ol ji, ne kevine w ast de ku cih w bigirin  bandra w km bikin. Ji ber ku bi tgihitin kevneopye xwe, zdti, pir qayimbya, di nav xalk de bi hebna xwe ye bi pergal.
    Di demn tgihitin de hata ku t deme sadsala 7. min 6. min wan ji, pketineke mazin li ser w xata w ya. Baweriya w bi kevneopya xwe pir mazin pvajoyn bidem yn pketin tgihitin jn kirina. Bi v yek re, mirov kar v ji bi zdtiy re bje, ji sadsala 7. min 6.min wan pve, weke demeke hemdem ye pket, hebne xwe li ber dicl dide berdewam kirin. Bi v yek re, demne bi aqil yn mazin diafiirne. Bandra w li dore w pketin pit w re derketine li ser hemkan heya. Demn zdtiy, pit ku cuhuti derdikeve hebne xwe di jiyan de bi pergal dike ji, mazin di jiyan bi hebn e. Pit derketine Filehiy ji mirov kar v yek bne ser ziman. Di demn pit zayn de, d hin bi hin ji jiyan di vekiih. Pit derketine slam re, bi ne ser w re d ji yan vekiandina w dibe. Gelek bawermedn zd, ji ber ku zd ne, tne kutin. Bi v yek re, mirov kar bje ku li jiyan, d hebne xwe anna ser ziman, ji bo zdtiy bitim qadaxa dibe. Bi v yek re zd, d zdtiy di maln xwe de bidiz jn dikin.Wan, bi v yek hertim d qewln xwe bi ole xwe dann hata dawiye jiyana xwe jyan. droke hebn, pketin tgihitine zdtiy ye kurdiya ji. Ziman kurd bi zaravay kurmanci, di zdtiy de weke nirxek bi hebn e. Ev yek, dide nandin ku di deme pketin di jiyan de mazinbna kurmanc de pketiya. Bi v yek re, dise mirov kar bje ku zdti, y deme kurmanci ya. Kurmanci, kurdiya deme tgihitin pketine aqil e.Bi v yek re, d mirov kar bje ku zd ji, di w deme kurmanci de hizre ol ye saf bi hizir tgihitin ya. 

   
 
     Cuhut

     Li ser Cuhutiy, ku mirov dihizir, mirov demne pketin bi w re dibne. Wan demn pketin, weke demn aqil yn deme aqil, mirov kar bne ser ziman. Hizir bawer, pit deme sumeriyan, demeke xwe ye pir mazin bi aqil jn dike. Pketin hizr yn di qada aqil de, pitre mazin derdikevine hole. Ber hertit baweri bitgihitin dibe. Hizir, di baweriy de mazin bi hebne xwe re t ser ziman. Bi v yek re, mirov kar ji deme sumeriyan, drokeke tgihitin bne ser ziman.Droke tgihitin, drokeke ku mirov pir li ser bisekin ya. L di deme aqil de, ku mirov li ser bisekin, divt ku mirov hinek bizanebn li ser bisekin. Droke cuhutiy ji, li rojhilat e. Li wir dest p dike hebne xwe berdewam dike. Deme cuhutiy, ku mirov bi destpka w re bne ser ziman, ji deme dest p kirine pketine hizir aqil re, weke demeke nav ya. Her weha mirov kar bne ser ziman. Ew dem, ku demn ber w ji, ku pketin tgihitinn ku bna yn ber w deme newine fahm kirin, w ba newe fahm kirin. Bi v yek re, divt ku mirov demeke ku aqil tde pketiya li berdicl berfirat, mirov bi w pketin bi bandra w w kevneopye w ye ku afiriya, droke w bi pketin tgihitine w re bne ser ziman. Her weha ev yek pir girng e. Weke ku t ser ziman, droke cuhutiy bi derketina cuhuyan ye ji misre kevn t dest p kirin. L divt ku mirov ber w, hinek li ser pketinn ku li herme bna ji bisekin, Ew ji, w me, di ser de ye ku w rohn bike ya. Bi v yek re, d mirov kar hinek bahsa demn ber w bike. Demn ber w, demne ku mirov bitgihitin pketin w bne ser ziman in. Hizir afiriya. Ji deme sumeriyan, pketineke mazin ye bitgihitin heya pir ji, kifkar e. Divt ku mirov di ser dev yek her weha kif bike. Divt ku mrov her weha p v yek bibne bne ser ziman.
       Sumeriyan, bi destpkirina nivsandin re, demn pketin yn bi tgihitine dana dest p kirin. Wan hinek ji wan deman pir mazin di xwe de ji jn kirin. Bi v yek, bawer, hizir, felsefe hwd, d bidest afirandina xwe kirin. Hizre wan afiri. Bibna hizre wan re, d hin bi hin pergala hizir ye bitgihitin ji afir. L ye ku ew pergal dian ser ziman bi p dixist ji, hizre ol b. Bawer b. Bawer, bi tgihitineke ku afrner heb. Bi v yek, demn xwe yn pit xwe re diafirandin. Bi v yek re, demn aqil d hin bi hin bi pketin tgihitine diaqil de bi pergal hebne xwe afirandin berdewam kirin. Hizir, hertim, li baweriyk ku xwe l girtibana digeraha, di w dem de. Ew Ji ber ku pdivya w, bi pergalbnaka mazin heb. Baweriy, bi hebne tgihitine ol ye ku p diket bi baweriy re ev yek diafirand. Her weha mirov kar bne ser ziman. Bi v yek re, d hin bi hin baweri, bi di tgihitine de anna ser ziman ye w tgihitin bi tgihitine w anna w ser ziman bi tgihbne w re, pvajoyn pketin yn ku w bbana diafirand. Her weha mirov kar bne ser ziman ku demne pketin yn mazin bi v yek bi kevneop li berdicl li berfirat afir bn. Bi v yek re, mirov kar bje ku li berdicl li berfirat tgihitine mazin ye ku d bi felsefebn mirov bne ser ziman heb. Her weha demne pketin yn mazin hebn. Bi v yek pketin tgihitin re, em divt ku end ku gotinan bi v pketin ve girday bi pvajoya Neb Nuh ji bi derketin pketin demn aqil re bne ser ziman. Bi v yek re, w d rasti bi dem re ba qanc were tgihitin. Ji ber ku deme ku mirov bahsa demn aqil dike, di cih de bixweza Neb Nuh Demn w tne ber bre me. Ev yek, ne xalat e. Ev yek rast e. Ev yek ji rastiya hebne pketinn ku bna dibt.
       Pketin deme Aqil, weke ku me li jor ji an ser ziman, bi deme Neb Nuh re bi hebneke bi hizire ku tgihitine d tde afiriya, hebne xwe berdewam dike. Bi v yek, d mazinbn dibe. Hizre neb Nuh, hm w kevneopye li berdicl ya. Pitre pketine hizre w ji, bi hebne kevneopye li berdicl berfirat ya. Her weha d mazin pketin derdikeve hole. Bi v yek re, li ber dicl firat pketine mazin ye ku di demn pit w re bi derketine zdtiy re bi pergal bya d afiriya. Bi w pergalbn re hizir bitgihitin bi felsefe hebne xwe berdewam dike. Baweri, bitgihitin bzanebn t jn kirin. Bi v yek re, demne pketine yn ku mirov li ser wan pir bisekin hene. Di w dem de ji li MIsre kevn ji, pketineke mazin ye biaristani heya. Li wir, hizre xwd heya. L firewn w hizr, ji dla ku bitgihitineke wilo weke ye berdicl berfirat bnine ser ziman, "bixwe" tnine ser ziman. xwe xwd di deneznin. Her weha li wir rewek heya. Bi v yek ji kevneopyeke pir mazin li wir ji afiriya. Li wir, bi v yek, aristaniya ku afiriya bya aristaniyaka koladar. d mirov hem ji firewnan re dixabitin. Demn jiyana wan bi avakirina "premd"an ji wan re di buhur. Her firewn, h ku sax e, ku mir ji bo tde b, ji xwe re premdek dide kirin. Bi v yek re, rew ji bo mirovan hempkan bya ya kar xabat. Cuhu ji, weke xalk li wir in. Ew ji li wir jn dibin. Ew ji ji bo firewnan di kar de ne. Hertim kar dikin. Ew dem ji deme Remses duyem e. Neb Musa ji, miroveki ku hata ciwaniya xwe di qasr de mazin bya weke firewnek mazin bya. Li wir, weke wan maya weke perwerde wan ji hildaya. Bi v yek, bya mirovek ku zane. Li cem firewn di sekin. Hertim li cem w ya. Bi v yek re, ew ji, mirov kar bje ku weke mirovek serdest jiyana xwe berdewam dike. Kar w ji, y ku yn kar dikin, wan biadilne. Bi v yek re berpirsiyar e. L rojek di w ciwaniya xwe de, ku dibne ku wa du mirovn asl w li du mirovn kole dixin, d  ew ji di bi ber wan ve dikeve navbere wan de. Pitre ew ji tevl w levxistina wan dibe ew wan koleyan di parez. Di levxistin de ew herd zilemn asl dikuj pitre ji wir bazdide di. Deme ku ew bazdide di, d ew t ber dicl li wir dimne. Li wir hing, baweri bi pergal bitgihitin li xwd ya. Agir, pir proz e. Bi v yek, pergalaka mazin ava bya. Deme ku Neb Musa t wir, d li wir, dikeve wan wan de di wan de dij. Ew, li wir, demeke dirj li wir dij, bi wan re. Di w dem de, rasti baweriya li wir di ser xwe de bicih ji dike. Bi v yek re, d bitgihitin dibe. Pit ku bitgihitin dibe, d dibne ku ew pergala baweriy ye li Misre kevn ji w cuda ya ye berdicl j pkettira di hebne xwe de. V yek, ew kif dike. Bi v kifkirin re, d di ser xwe de, hin bi hin d hd hd hzire xwe ye ol di afirne. Li wir, i nirxn proz hene, wan tne ser ziman. Wan, bitgihitin tne ser ziman. Ber hertit, ew pergala baweriy ye li wir fahm dike.
      Bi w fahm kirin tgihitine ku di xwe de dide rnandin, d ew hizre xwe ye ol bidest anna w ye li ser ziman dike. Bi v yek re, d ew mazin dibe. L h ku ew li berdicl ya, li wir bi mirovn oldar yn li wir in re, bya oldarak pir ba ji. Bi wan re dirnih, dixwe divexwe. weke demeke dirj li wir dimne. Gelek salan li wir dimne. Pitre, ku her weha li wir dimne, d di ser xwe de dihizir ku her wan mirovn ku di bin dest de ne, wan ji wir xilas bike. Ji ber ku koke w bixwe ji wan aslan e, ew ji wan cudaya. Ew mirovn ku bindest in, ew ji wan e. Xalk ku ew j ya dibin dest de ya. Bi v yek, d dike ku bikeve r de her ji wir ji w rew wan xilas bike. Bi v yek, d ji ber dicl divaqatih di. Ku di ji, d ew careka din di misre kevn. Pit ku di, d ji firewn dixweze ku destre bide wan ku herin. L firewn v yek erneke. Pitre hinek li ber hevd didin. d pitre firewn destre dide pitre ew ji misr kevn derdikevin tn ku werine bi aliy bi ber dicl wan deran ve. Ji ber ku Neb Musa Ewder dtine, d ewder di ser w de bna, ji bo cih ku herin de.Neb Musa, pit ku destre distne ji Misre kevn derdikevin, d h ku di r de ya, xal zagonn ku xalk w p bij dixweze ku biafirne bne ser ziman. d ne di bindest de ne. Divt ku d bi awayek din bijn. Bi v yek, d Neb musa Hewl dide ku hinek hizirne xwe bne ser ziman. Bi v yek re, d ew hizre xwe tne ser ziman. Pitre, demn pketine wan in. Neb Nusa bixwe, hizrn xwe anna ser ziman, L prtka w ya proz, pitre ji aliy hinek mirovn ku p bawer ann hata nivsandin. Bi v yek re d "tewrat"e w hata nivsandin. Tewrate ku weke hizrn hata nivsandin, di demn pitre de ji, di pketinn ku bn de, weyneke mazin leyist. Bi v yek re, her weha mirov kar bne ser ziman. Demn tgihitin yn bihizir, bi w re ketine demeke n de. Bi v yek re mirov kar her weha bje. Bi nivsandina tewrat bi awayek bi pergal, b bingih pergalbna anna ser ziman ye demn pitre ye tgihitinn hizr ji. Bi v yek re, demeke n bi xwe re an. Deme xalkitiy b, ew dem. Bi v yek re, di w deme xalkitiy de ji weyneke mazin mirov kar bje ku leyist. Di pketine demn pit zayne yn sadsala 9. min 8. min wan de weyneke w ye li berav heya. Ji w dem hata ku dem t sadsala 7. min, di qada hizir de felsefe d p dikeve. Felsefe, di pketine xwe de w ji, dike nava xwe de pketine xwe dike. Xalk w, pitre bi nav "cuhu" li berdicl tne bi nav kirin. Bi v yek re, mirov divt ku bje, deme ku ji misre kevn derdikevin tne wir, gelek ji wan li wir li ber dicl li hinek karaxn din bicih dibin. Hizre ku bi nav Neb Musa hata ser ziman, li wir ji, w bixwe ji, bandraka mazin li ser mirovan da nandin. Pitre mirovn ku li hizre bawerkirin, d bi v yek zde bn.
       Cuhuti, deme ku mirov li ser dihizir, li ser dirok w dihizir, mirov di demn pit derketine w de ji, demne ku bandra w l bya dibne. Demn pitre yn pketine aqil in. Felsefe d diafir. Hizir, ne ten bi away felsefe, bi gelek awayn din ji diafir. Li ber dicl, bawer bikevneopye xwe, her weha d mirov kar bje ku demek n jn dike. L ber dicl pit derketine Neb Musa re ji hebne xwe berdewam dike. Li berdicl pergalaka hizr ku mirov bi away baweriy bne ser ziman her weha pketinn ku derdikevin ji, ji bin kif dike heya. Mirov v yek dibne. Deme ku Neb Musa derdikeve, ew bi hizre xwe re bandraka xwe ye ku ne bik li herme ji dike. L wilo zde ew bandra w mazin nabe. L neb Musa bi xalk xwe re ku t wir, li wir hinek dimnin, ew li wir bitgihitineke mazin d hebne xwe berdewam dikin. Ew pketine berdicl, w pketine wan kif dike, Di sadsala 6. min de, d li ber dicl, hinek pketinn din ji yn ol derdikevin. Zerdet, pketineke mazin ji wan pketinan e. Zerdet, divt ku mirov w di vir de pir mazin bi nirx bne ser ziman. Ew hizrek hebneke berdicly ya. Pitre, bi v yek dimne. Ji wir ji v yek dernekeve. Hizre w, tgihitineke bya. Zerdet, bi hizre xwe re baweriya ku anya ser ziman re, ye di prtka xwe ye proz de, demeke n bi tgihitin bi pergal di w kevneopye ku heya de diveke. Bi v yek re, d pketine berdicl bi w re pketin tgihitine xwe digihne astaka n ya h bilindtir. Bi v yek re, Zerdet, divt ku bi nirx pir mazin were tgihitin ser ziman. Zerdet, bi hizre xwe re, bi baweriyaka ku tde civaknas xurte re, Tgihitin pketine berdicl di astek de tne ser ziman. d mirov kar bje ku w demek bi v yek li berdicl daya destp kirin. Neb Musa, pit ku derket, d pitre bi hzire xwe re baweriye ku bi hizre xwe an ser ziman re, d weke ku ji demek pde ji anda berdicl qutb. Bi v yek re, ye ku b pitre qutneb ji, Zerdet b. Mirov kar heman gotin ji bo deme derketine filehiy ji bne ser ziman. Pit ku Filehi derket, d ji demek pde bixwe baweriya xwe, hebne berdewam kir. Berdicletiye w zde d ne hata beravan. Ten aliy w rojhilat ev yek di xwe de bi nirx pitre ji an ser ziman. Bi v yek , weke ku awa ku pit derketine Neb Musa re bi end sadsalan Zerdet derket, her weha pit derketine Neb sa re bi end salan re Man derket. Di demn p de, em v yek bi nirx hizir kevneopye w bi teybetiy w bnine ser ziman. Bi v yek re, mirov kar weha bje, xata berdicl Ji deme Neb Nuh, pitre bi deme bi Neb Nuh re di xwe de bi yek bi du aliyan demn pketin tne jnkirin. Aliyek, bi derketine Neb Musa re, ku pitre ji w and beyenbnek di xwe de tne ser ziman w hebne xwe bi deme Neb sa re bide berdewam kirin diafiri. L aliy din ji, ku mirov ji deme Neb Nuh di xata ol de ji xata zdtiy dr neyne ser ziman, pitre bigihne Neb Lut, Neb Salih pitre bigihne Birehim Xell ji pitre ji deme w w pde, bigihne Zerdet ji Zerdet ji bigihne Man diafir.. Her weha xataka din ji di berdicl de, hebne xwe dide berdewam kirin. Bi v yek re, em d bjin d ev dem, w hebne bi pir pketinn n w bidine berdewam kirin. W demn felsefe bi demn bitgihitin yn n re hebne xwe bidine berdewam kirin. Deme Zerdet, w bi hizre pergal ye ku afirandi an ser ziman re, w hebne bitgihitin bide berdewam kirin. Bi pketinn li girek re, w demn felsef ji yn n bi tgihitin bne jnkirin. d pketinn ku bi pergal derketine ji deme Neb Musa hata deme Zerdet hatina, w bi demn n y pketin tgihitine re, bi demn felsefe re, w xwe hebne xwe bide berdwam kirin, hata deme derketine Neb sa..
 


   FILEH

      Fileh, deme ku mirov li ser diroke w di sekin mirov pir tgihitineke mazin dibne. Di vir de, di ser de, em bjin ku fileh, hizreke deme felsef ye bi hest raman e. Her weha divt ku em di ser de bnine ser ziman. Fileh, bi navek din ji mesiht, deme ku derdikeve, p li rojhilat derdikeve. Drok w, destpka w li rojhilat e. Bi v yek re, ku ne zde dirj ji b, em hinek li ser w filehiy bisekin in. Filehiye rojhilat, ye rojava, pketine w dem bi dem kif kiriya.. Divt ku em v yek di ser de kif bikin. Di droke filehiy de, ku mirov li ser di sekin, mirov p bi tgihitin, pketineka ku ji demn ber, ji deme ku aqil dest p kiriya dibne. Mirov w dem ji, deme Neb Nuh pitre bi demn weke demn zdtiy cuhutiy re kar bne ser ziman. Bi v yek re, her weha mirov kar bje ku ji w and kevneopye berdicl berfirat bizr w afirandiya. Bi v yek re, her weha mirov kar bne ser ziman. Fileh, li ser droke w, ro, pir t sekinandin t ser ziman. L bi zdey ji, li ser droke w ye rojava t sekinandin. Zde wilo bahsa w droke w ye ku li rojhilat pketine w nay sekinandin. Ku b sekinandin, w b dtin ku filehiy rojhilat, ew demn pitre yn filehiye rojava yn pketin w ji bi tgihitin pketinn di xwe de bi yn di dem de kif kiriya. Mirov, v yek ji droke kif dike. Di w dem de rojhilat, ji aliy pketine xwe ve, bi tgihitine xwe ye ku heya, kifkar e. Divt ku mirov weha pir mazin bne ser ziman. Rojhilat, kevneopyeke w proz heya. Ew kevneop bi nirx pketinn ku pitre dibin p dikevin ji kif dike. Tgihitine di hundur wan de kif dike. Bi v yek re, her weha mirov kar bne ser ziman. Di demn ber yn pketine ol de ji, mirov v yek her weha pir mazin bi nirx kevneop w kif dike. Bi v yek re, divt ku mirov droke rojhilat, ji ser hata bin pir saf sada kif bike bne ser ziman. Bi v yek re, mirov w bibne ku her weha awa pketiya bi w peketina xwe re awa kif kiriya. Li ser v yek, divt ku mirov hinek ba bitgihitin bisekin.
     Droke Filehiy ye li rojhilat, di vir de, divt ku mirov w kif bike. divt ku mirov li ser w bitgihitin bisekin bne ser ziman. Pit ku demn ol yn ku pit deme Neb Nuh, demn pketin yn bihizir in. Ev dem, pketin bi zdti cuhutiy re pketinn xwe berdewam kirin. Pitre, demn aqil ji hinek bi felsef pketinek kirin. Pit van pvajoyan re, d deme ku w fileh ji derkeve p bikeve afir. Bi v yek re, deme derketine filehiy, demeke ku aqil bi tgihitin bi hest dibe her weha ji gelek aliyan ve bidest pketine xwe dike ya. Ole filehiy, her weha ole v dem ya. Bi v tgihitin pdikeve. Demn w yn pketin, ku mirov bne ser ziman, di ser de, divt ku mirov deme Neb sa deme pit w re ye ku li rojhilat pket, mirov bne ser ziman. Pit Neb sa re, weke 315 salan fileh veart ma. Di w dem de, li rojhilat hebne xwe bi pketine xwe berdewam kir. Bi v yek re, nav hermn rojhilat yn weke Mrdn Terss ji derdikeve p. Di wanderan de parastgahn p yn filehn rojhilat hatina ava kirin. Li Rihay ji hinek man. Ji bo ku xwe xilas bikin, li wir man. L di w deme ku man de ji, li wi,r pir mazin ew and hizre ku heya ye ol ye proz ji bitgihitin di nav hizre xwe de ku pve girday ann ser ziman. Bi v yek re, d hin bi hin fileh pket. Dem ku t deme Erkirina w ji aliy key Bisans ve, hing, bi v yek away pketin, fileh bya nirxeke mazin ye herme ji. d Hz ji, w er dikin. Hata ku filehiy ernekin, w pnekevin. Bi v yek, d di wan de erkirina pvajoya filehiy dest p dike. Di w dem ku fileh h ne hizreke ferm ye, pir pketinn din ji hene. Ew ji, li rojhilat r hene. Hizrn weke hzire Man ji derdikev in. Ew hizir ji, bandra wan li yn ku filehiy tnine ser ziman dibe. Mirovn weke Agustiunos yn ku pir bi nav denge e, ku ber ku pirtuka xwe ye bi nav "dewlet" binivsne, li cem rahibn Manyan demeke perwerde ye xwe ye drj dibuhurne. Bi v yek re, ew xwe digihne tgihitineke pir mazin. Weke w, Paulus Petros ji, mirov zane ku hatina vandaran pir demne dirj ji mana. paulus, weke ku t gotin , hata herme Terss ku li ber keviye Anatolia ya, li wir ji dimne. Bi v yek re, ew ji, hizreke mazin bi xwe re dike. Bi v yek, bi w hizre ku bixwe re pxist ye, hizrn xwe tne ser ziman. Bi v yek, her weha pir mazin tne ser ziman. Weke mirovek ku mird dij. Ji jiyan, weke demek tkiliyn xwe qut dike dj. Ev away jiyandin, di kevneopye xwe ye proz ye rojhilat de, pir bicih e. Bi v yek re, d hizre xwe mazin dike tne ser ziman. Di w deme ku wilo dj de ji, hizrn ku di ser xwe de diafirine ji, dirijne ser rpel. Bi v yek re, hizirne ku w demn pit w re droke filehiy kif bikin, tne ser ziman. Hizrn Neb sa, ew her weha bi v yek, di xwe de bi xwe re di filehiy de kur dike tne ser ziman.
     L di vir de, ber ku mirov bi buhur demn pit re, ku bne ser ziman, divt ku mirov hinek li ser hizrn Neb sa ji bisekin. Ji ber ku hizrn w pir girng in. Ew, di nzkatiya xwe hizr de, nzkatiyaka ku tde wijdan hest li p e bi hev re ye, derdikeve p. Bi v yek re, hizrn w bhtir bandra xwe li mirovn ku l dihisnin dike. Bandra hizrn w, bi tgihitine wan, ji away anna ser ziman ye wan tt. Ji hestbn tt. Bi v yek re, derdikevine p. W bixwe ji, rojhilat dtiya l geraha ya. Li Kudus wanderan ji maya. Li wir, hing, pir mazin pketineke mazin heb ya. Di deme w de, her weha wilo b. Ji aliy baziganiy ve, bajarak ku li p b. Ji gelek der deveran mirovn ku dina wir hebn. Wan, li wir hizre xwe ji dan ser ziman. Yn ku ji wir dine rojhilat hermn din ji hebn. Axlabe ji, navendeke mazin ye ku din de Mrdn Berdicl berfirat b. Li wanderan, andaka mazin ye ku wan dixwest ku xwe bigihnine de heb. Bi v yek re, d demn pketin yn ku w jn kiribana d jn dikirin. Neb sa bixwe ji, demeke w ya ku pir li ser nay sekinandin l di droke bna filehiy de pir girng e, heya. Ew dem ji, her weha demeke w ya ku weke demek ji beravan winda dibe li gelek devern rojhilat digerih ya. Ev dem, di filehiy rojhilat de di jiyana Neb sa de, "demeke ku weke ku deme xwe afirandin" t ser ziman. Di w dem de, her weha mazin bn dibe. Naskirin dibe. Neb sa, w deme xwe, li Kudus bidaw dike. Di w dem de, li gor baweriya fiheliy rojhilat, "eytan ji li pey w ya hertim dixweze ku w ji r derx. L ew li berxwe dide di riya xwd de dime". Her weha t ser ziman. Bi v yek gotin re, demeke filehiy t ser ziman. Ev deme filehiy, pitre pir mazin t ser ziman, di filehiye rojhilat de.
    Di filehiye rojhilat de, hizir bi kevneop heya, Ew kevneop ji, weke ku t ser ziman, di hata deme Neb Nuh deme ku aqil dest p kiriya. Bi v yek re, li gor filehiye rohilat, deme aqil, di kjen deme de dest p kiriya, deme w ji di hata wir. Bi v yek, demn w yn tgihitin tne ser ziman. Hata Deme Neb Nuh p re ji, bi hizre bna jiyan re, hata xwe gihandine deme Adam Hawa ji dibe. Bi v yek, weha t ser ziman. Demn pketine filehiye rojhilat, pir girng in, ku mirov fahm bike. Ew demn filehiye rojhilat, demn filehiy li rojava ji ku diafirin kif dike. Bi v yek re, mirov kar bne ser ziman. Ba pketine filehiye rojava, li gor ba tgihitine filehiye li rojhilat e. Li gor ba tgihitine demn w yn ku bna. Divt ku mirov v yek her weha bne ser ziman. Kevneopye proziy ye li rojhilat, kevneopyeke ku di xwe de bi tgihitine xwe pir afrner e ji. Demn w, yn tgihitin, yn pir dirj hene. Ew demn w ji, bi demn aqil p dikevin. L di vir de, divt ku mirov gotinek pir girng bne ser ziman. Di w gotin de, dibt ku mirov w p bhtir rojhilat tde fahm bike. L ji bo pketine tgihitine filehiye rojhilat ji pir girng e. kevneopye prozjiy li rojhilat, hertim serwer p dikeve. Bi v yek, kar hertit li w ax bike nav xwe de. Her pketinan, bike nava xwe de. L di asl de, hertim ji, di w yek de ji, ten bi tgihitine xwe ye hizr bi p dikeve. Li mirov wilo t ku ji jiyan qut e. Li di rastiy de, bi w kevneopy re bi jiyan re di tkiliy de ya. Baweri, di vir de, bi tgihitine xwe ye ku afirand re, di jiyan de bi hebne xwe re di weyn de ya. Her weha mirov kar bne ser ziman. Demn pketin yn filehiye rojhilat, li gor w kevneopy ne. Bi v yek re, mirov divt ku kif bike ku filehiy rojhilat, ji ye rojava cuda, bi w kevneopye xwe ye drok ye rojhilat ye proz dj. Li gor w kevneopy, di hizreke din de di tkiliy de bn ji, hertim dibe. Bi v yek, bandrkirin bi bandrbn ji, bixweza dibe. Bi v yek re, mirov kar bje ku hevd pir bi bandr dikin. Bandra Hizrn Man, li filehiyn demn p, mirov kar bi v yek bne ser ziman. Bi v yek re, di nzkatiyaka civaknas de, ol xwe tne ser ziman. Ji w dernekeve ne buhur.
   Li rojhilat, pketine filehiy, bi v yek xwediy demne pir girng e. Demn pketine filehiy rojava ji, pit erkirine filehiy ye ferm ye di deme bisans de dest p dike. L ber w, li rojhilat, filehiy pketin jn kiriya ji, ew ji, dib bingih w pketine pitre ye filehiye rojava. Bi v yek re, tkiliye wan di ser de bi hev re heya. L pitre wilo zde bi hev re nab. d ye rojhilat di xwe de dij ye rojava ji bi xwe re dij. Droke filehiye rojhilat, ku mirov bne ser ziman, mirov w bibne ku bizdey ji bi droke rveberiy re t ser ziman. Bi v yek re, filehiy rojava, mirov kar bje ku droke w droke fermi ya. Droke w ye wir, ya pit erkirina w ya. Bi v yek re, bi sereke mirov kar droke w ye rojava bne ser ziman. L divt ku mirov di vir de bne ser ziman, ku ew drok ji di xwe de ji aliy pketin ve xwediy hinek pvajoyne ya. Ew pvajo ji, her weha bi demn deme fermkirin demn serdeme navn demn pit demn serdeme navn yn reforman re t ser ziman. Bi v yek re, mirov divt ku bne ser ziman, ku xwediy drokeke rveberiy ya ji. Filehiye rojhilat, pit demn serdeme navn demn reforman re, b ye deme pketin ye rojava. Bi v yek re, demn xwe yn demn p afirandin. Bi derketine protestantiy ji, d demeke n di w de dest p kir. Protestant, awayek n y ku afiriya y filehiye rojava ya. Ew away ku bi reforman t ser ziman, protestant w tne ser ziman, bi xwe re hebna xwe re. L qatolok ji, ye ji deme ku dest p kiriya ya. Di deme destpk de, filehi, bi i away hatiya erkirin, ew awa bixwe ya. ro, di roje me de, filehi, bi herd awayan ji li rojava jn dibe. Bi v yek re, weke di iqn ku di demek de ji hevd qatahana bin bi hev re di rex hevd de dimen diin in. Herd al ji, di xwe e xwedy hinek prensbn xwe yn ku xwe p tnine ser ziman in. Bi v yek re, her weha xwediy pketinek ne..
       Li rojhilat, di xatak de li gor kevneopy filehiy, hebne xwe berdewam kir. Wilo zde weke ye rojava dem jn ne kir. Her end ku filehiye rojava ewqas pvajoyn pketin ji di xwe de jn kiribin ji, di tgihitine xwe de ji ye rojhilat ne pketitira.V yek, mirov kar di ser de bi min bne ser ziman bje. Di rastiy de, ku mirov li ser filehiy dihizir, mirov dibine ku filehiye rojhilat kifkar e. W, di asl xwe de, pvajoyn pketin ji, bi pketin tgihitine xwe dana kifkirin. Demeke pketine filehiye rojhilat, bi tgihitine xwe re, demn pketine filehiye rojava yn ku hata roje me tne dana kifkirin. Bi v yek re, mirov kar bje ku di xwe de filehiye rojhilat, pir li p e bi nirx e. L ev yek, h wilo zde bi cewher droke xwe re ba ne hatiya fahm kirin. Filehiye rojhilat, bi kevneop ya. Hizre bi kevneop, ku mirov nzkatiyaka civaknas di jiyane de l bike, her demn xwe, w di xwe de, dike demn pketin yn tgihitin. Bi v yek re, wilo zde nav bja "reform" ji nay ser ziman, ji ber ku hewcey ji bi w namne. L ku bi nzkatiyaka rveber, yan bi nzkatiyaka desthilatdar l b nzkkirin, hing, bi statqyaka pir mazin kifkar re ji derdikeve hole. Di naqabna van herd aliyan de, di jiyan de, tne xataka tenik ye hebne heya. Divt ku ew xat ji, pir ba were fahmkirin l were meyzendin. Rojhilat, di tgihitine xwe de, di derbar w yek de, pir mazin xwed tgihitin e. Bi v yek re, mirov kar wan demn w yn ku bi ol car bi car ji di xwe de b his deng di buhurne, bne ser ziman. Yan, di aramiyeka biat de di buhurne de.. Bi v yek, nzkatiyaka pir pketi, di w de heya. Rojhilat, ne ten ji aliy ol ve ji aliyn din ve ji, her weha xwediy w kevneopy ya. Bi v yek re, mirov kar bje ku ji ber v yek ye, ku pketinn ku dij, pir kur ji dil dij. Droke filehiy ye li rojhilat, wilo zde ne bixwei hatiya hata roje me. Pir tde hene. Pir er ji tde hene. L pir tgihitin ji tde hene. awa ku kabe qibla her musulmaniya, her weha rojhilat, vetkana filehiy hemk ya. Bi v yek, di rastiya xwe de wilo zde derfet mazin nedtiya ku bij. L ku dij ji, w pir di cih xwe de mazin bij. V gotin, ku mirov bi kevneop bne ser ziman, mirov kar bje ku ne ten filehi. ku oln din ji, zd, cuhuti pitre musulmanti ji, w derfet xwe pxistin pketin di deme aramiy de bibnin, hing, w pir mazin pketineke mazin bi tgihitine di xwe de kin bne ser ziman. Li rojhilat, hers oln ku hata ro hebna xwe mazin anna Cuhuti, filehi musulmanti, di kevneopy de di xatak de, li rojhilat, jev ne dr in. Divt ku mirov v yek kif bike. Ber Cuhutiy zditi ji heb. Ew ji di nav w kevneopy de ya. Bi hev re herar ol ji karn ku pir mazin di aramiyek de bi hev re bijn. Di hizrn ku hatina ser ziman yn di olan de ji, hm v yek heya. Droke wan ye li rojhilat, ji v yek re hm e. Droke wan ye li herm, ku mirov derv aliy w ye bi rveberan re pketiya bne ser ziman, mirov hing, v yek di aramiyek de dibne.
 


    slemyet

    Pit derketine Filehiy re slemyet derket. slemyet, oleke mazin ye semew ye li rojhilat derketiye. Weke cih ku l derketiye ji, nvgirava araba ne. Derketine slemyet, divt ku mirov hinek pir bizane li ser bisekin. slemiyet, ro ji, ji aliy hizre xwe ve wilo zde h ba ne hatiya fahm kirin. Divt ku em di ser de v yek bnine ser ziman bjin. L deme ku mirov l dimeyzen, mirov fahm dike ku divt ku ji her aliy xwe slemiyet were tgihitin. Mijara ol, ne ten ye slemyet, pir girng xesas in. Hem ji, zanebneka mazin ji mirov dixweze dii deme nivsandin de. Drok, civaknas droke hizir an ji bi navek din droke felsefe yan ye tgihitin ji divt ku ba qanc were zanin. demn ku buhurne yn pketin tgihitinan divt ku werine zann. slemyet, awa ku me ji bo filehiy got, and kevneopye li ber dicl ji xwe re esas girtiye di derketine xwe de, her weha mirov divt ku ji slemyet bje. slemiyt ji, bi w and kevneopy tgihitine w derdikeve. Droke w ye li rojhilat hata deme Neb Nuh di. Musulmanak deme ku droke slem tne ser ziman, ji deme adam hawa dest p dike tne deme Neb Nuh ji wir ji dest p dike tne hata deme Birehim xell. Her weha tne ser ziman. Ev away rovekirin, deme ku mirov bi slem re rove bike, hing, divt ku mirov zanibe, ne belesebep e. Hinek sedemn w yn pir girng hene ku divt ku mirov w bi droke pketin tgihitin re fahm bike. Deme derketine slemyet, demeke ku mirov weke demeke ku zore heya kar bne ser ziman. L ber ku em deme derketine slemyet bnine ser ziman, divt ku mirov hinek li ser droke ji bisekin bne ser ziman. Ev yek, her weha di vir de pir girng e, ku mirov fahm bike tbigih.
      Li ser drok, deme ku mirov dihizir, mirov drokeke pketin pir mazin dirj dibne. Droke pketin bi tgihitin, ji deme sumeriyan dest p dike. Deme sumeriyan, demeke ku mirov ji aliy berdicl berfirat ve bne fahm bike ya. Ji vir ve, fahm kirin tgihitine w pir girng pdiv ji p heya. Di deme sumeriyan de, ji aliy hizir ve, pketineke mazin ye hizir heya. W pketin di dem de hin bi hin demn pketin bi tgihitin buhurandina deme aqil. Deme aqil, ku mirov teye de, hing, mirov w kevneopye ku w bibe hm pketin demn ber mirov dibne. Di deme sumeriyan de hata gehana deme Neb Nuh, demeke pketiy ye ku bi pketine deme aristaniy pketine hizir pre ji tgihitin ya. Bi v yek re, her weha pketin, d mazin dibe derdikeve. L di deme Neb Nuh de demeke n biaqil d dest p dike. Ew dem ji, bi Neb Nuh re dest p dike. Bi v yek re, mirov kar bje ku deme aqil b Neb Nuh re dest p dike. Her weha demn pketin bitgihitin d hebne xwe berdewam dikin ber deme me tn. Ji deme Neb Nuh hata hatina deme Birehim Xell ji, demeke ku mriov pketinn w yn her dem bi aqil bne ser ziman e. Di deme Birehim Xell de, demeke aqil ye n diafir. Bi w dem re, d hebne xwd bi aqil t naskirin. Mirov, d xwd nas dikin. Bi w naskirin re, d li jiyan ji, demne n yn afirandin hizirkirin dest p dikin. Ew demn pketin tgihitin, demne ku mirov weke kifkar bne ser ziman. Her weha mirov bne ser ziman w ne xalat b. Bi v yek re, w rast, h batir were tgihitin. Bi v yek pketin away w re, li ber keviye dicl li ber keviye firat ji, d bitgihitin ev away pketin hebne berdewam dike di dem de ji, binirx hizir, and kevneopye xwe diafirne. Bi v yek re, d mirov kar bje ku demne afirine d w di jiyan de di demn p de serwer ji bibin. Ji xwe, ye ku di demn pitre dibe ji ev yek bixwe ya. Pit Neb Nuh re, deme Birehim Xell bi v yek pketin, ew away tgihitin y ku afirandiya ji, d di dem de dirok de dibe kifkar. Bi v yek re di deme de, hata ku dem hatiya w deme Birehim Xell, ji xwe bi zditiy re oleke yek-xwday ku mirov weke oleke semew ji bne ser ziman derketiya li berdicl berfirat li jiyane w serwer bya. Bi v yek, ol afiriya pergalaka mazin bi tgihitine afirandi ya. Pitre, ne bi gelek re, d deme derketine cuhutiy t ew ji weke demeke w pketin derdikeve. Bi v yek re, d demeke n di afir. Derketine cuhutiy, drok hizir bi ye ol re di qada hebne tgihitine bi pergal weke ku kiriya yek. Bi v yek, d demn demn derdikevin pketinn di xwe de derdixin. Pit cuhutiy re, demn pketin awayek ku mirov bi du xosletan bne ser ziman derdikevin. Ew herd xoslet ji, d hin bi hin derketine felsef ol, bihizir di rex hevd de pketine wan e. Her weha mirov kar deme pitre bne ser ziman. Bi v yek, dem tn digihine demn sadsala 7. min 6. min yn ber zayn. Bi v yek re, di van deman pit wan re de, pketineke mazin ye ku mirov pir mazin bne ser ziman derdikeve. Hizir, ji pergala ol cuda pergala diafirne. Ol ji, ji droke hizir cuda bihizir tgihitine di xwe de pergala xwe ye teolojik diafirne. Bi v yek re dem t deme derketine Filehiy d filehi weke deme ol ye v dem pketine bitgihitin e. Her weha dem drok t beravan.
     Bi derketine Filehiy re, d demeke n ye hizir ji, diafirne. ol, ji felsef cuda bifelsefe xwe p diekve droke xwe di nivsne. Ol, d dibe ole deme aqil. Aqil, d bivac p dikeve. ol, d di v dem de xwe biaqil vac tne ser ziman. Bi v yek, d demeke pketin ye w ye mazin dest p dike p ji dikeve. Bi v yek re, d droke ol ji, hebne mazin tne ser ziman. Droke ol, bi ye hizir re di pketin tgihitine berdicl berfrat re dibe xwediy kevneopyeke bi heman away ku biaqil pketi ya. Bi v yek her weha mirov kar bne ser ziman. Deme derketine ole filehiy, demeke aqil ye pketiya. Di w dem de ji deme Li berdicl firat ji deme Mediya ji li Anatolia ji deme Girek, demeke felsef ye mazin pketi ya. Gelek ancamn wan yn ku demn pitre pir mazin kif dikin hene. Bi v yek re, pketine wan hebne xwe berdewam dike. Pit derketine ole filehiy, d hin bi hin dem t deme derketine ol slam ji. W slam ji, ne bi gelek re d w derkeve. Ole slam, pit ole filehiy re bi 600 sal pitre deridkeve. L di w dem navbar de pir pketinn din yn ol ji hene. Mnaq, li berdicl li Mrdn derketine Man, mirov kar her weha di w navber de bne ser ziman li ser bisekin. Man bitgihitine xwe ye ku dan hole re, demn filehiy yn ku p dikevin, hata derketine slam, pir mazin bi bandr dike. bandra Hizre man, bi v yek, mirov nikar bje ku li derketine deme slam ji nn e. Bihiizir tgihitin, man, bi w w tgihitin kevneopye pket ye li berdicl derdikeve. Bi v yek re, pit Man re, aligirn w, pergalaka ol ye li gor deme ji diafirnin. Li gor w bidest afirandina hizir dikin li gor w hizr ji, bidest perwerde kirin ji dikin. Biv yek re, reweke ku herm bigit ji bin ve bi bandr dike diguharan afirya. Man, her weha divt ku mrov bje, di hizre xwe de xwediy pergalaka ku bihizir, l li ser hm tgihitine ava ya, afirandi ya. pergala w, di hizre xwe de, rastiya mirov civak di xwez de bihizreke aitiy dihild dest. Bi v yek, herm, demeke dirj bi w ji p dikeve. Di w navber de, filehi ji, li herme pketiya. Herd ol ji, yan filehi manc ji, pketiya. L ole Zerdet ji, ji deme ber hebne xwe, weke hebneke sereke dide berdewam kirin. Bi v yek, dem t deme derketine slemyet. Dem, ku t deme slemiyet, d slemyet derdikeve demeke n pre dest p dike. Bi v yek re d em divt ku ji vir p de droke slemyet bnine ser ziman.
    slemyet, weke ku me di ser be de ji got, li nvgirava araba derdikeve pketine xwe berdewam dike. Li wir, li cih ku slemyet l derdikeve, andaka cuda bihizir tgihitine xwe re heya. Ew ji, ji deme misre kevne hata w bi drok hebn e. Her weha mirov kar w bne ser ziman. Kevneopyeke w ji heya. Ji dla hizre yek-xwdatiy, firewnan andaka ku xwe tde xwda denezandina diafirnin didnine hole li piye mirovan ku er bikin li gor w bijn. Bi  derketine slemyet re, demeke n ji bo w and ji dest p dike. ert merc, li gor w and li ptir in. Bi v yek, mirov kar bje ku hizre civakatiya pketiya nirxn w ji, hinek pketina. Bi v yek re, ten hewcey bi pergalbn heya. Ole slam, bi v yek derdikeve. W ev yek anbana bicih.slemyet, demeke n ye, li herme bigit. Mirov kar, weke demeke n ye w kevneopye li berdicl ber firat ye pketiye ji bne ser ziman. Bi v yek re, droke ol ji, xwe digihne demeke n. Hz. Mihammed, deme ku t hizre xwe tne ser ziman, hing, ew di ser xwe de bitgoihitin e. W hizre berdicl pir mazin dtine fahm kiriya. Di w deme ku karwant dikir de, di wir li wanderan ji dimne wanderan bitgihitine nas dike tdigih. Deme ku her weha w tgihitine pketin bi kevneopye w re dibne fahm dike, d ne ba xalatiya li cih ku l dij li nvgrava araba dibne, Bi v yek re, d hin bi hin, bi dtine xwe re, hizre xwe di ser xwe de dike pitre bi demek re d w hizre xwe bidest anna ser ziman ji dike. Her anna w ya ser ziman, hizreke slam diafirne. Bi v yek re, d ew hin bi hin hizre xwe ye ol diafirne. Pitre, ew nav "xwd" tne ser ziman li ser herkesbna xwd re, hkel putn ku hene ji wan re parastin t kirin, ew li ber wan dirab. Bi v yek, ev dem pvajo, bixwe, weke ye derketine birehim Xell li ber Nemrut putn w t beravan. Deme ku ew nav xwd tne ser ziman li gor w w awa b jn kirin ku w ji tne ser ziman, d ole lslam bixwe ew tne ser ziman. Bi v yek re, d di demeke kin de ew hizre xwe tne ser ziman bi nav slam bi nav dike. Li nvgrava araba, li ber w rabn dibe. d demn ku slam xwe p bide erkirin ku di ser de bi er in, dest p dikin. Di ser destpk de, ji er bedr hata ku t er uhud, demeke er di destpka slam de dibe. L pitre xwe dide erkirin. Pitre, her ku end er dawiy y uhud winda ji dike, l bi "peymana xudebye", ye ku di naqabna musulmanan mekkyan de dibe, pitre dibe bingih pketin belavbna musulmantiy ji. d pitre ku mekkebi tevah dibe musulman, d dore w dibe. Musulman. Hz. Muhammed, hizreke w ye ku dixwez ku bi riyaka at herkesek dewet musulmantiy bike ya. Bi v yek, bi "eliyan" re nemayan ji key hermn derve ji rvebern wan re r dike. L deme ku di r de li ber Bizans eliy ku hatii andin t kutin, d ev yek dibe sedeme er pitre ew ji, bi xwe re pvajoyaka er bi nav "fetihkirin" bixwe re tne.
    Pit v dem re, d demne er yn din di droke slam de r didin. slamyet, ku mirov diroke w bne ser ziman. Ji bil ern destpk yn slam xwe dana erkirin pde, di deme Hz. Muhammed de wilo zde er nabin. Hz. Mihammed bixwe ji, Nzkatiya ne li ser er ava dike. Li ser nzkatiyaka atitiy ava dika. Bi v yek re, deme xwe wilo jn dike. Bi v yek re deme w ji ku di nav de hinek pit deme w re ji, demne ber in. Weke Deme "asra siadate" ji tne bi nav kirin, ev dem. Her weha demne wilo ne. L pit w re, d hin bi hin, demn er yn bi armanca "fetih"kirin dest p dikin. Demn fetihkirin, bi Ab sufyan re dest p dike pitre hata deme Abasiyan, her weha berdewam dike. Deme Abasiyan, demeke teybet e, di deme slemiyet de. Her weha mirov divt ku mirov hine pir mazin li ser w dem bisekin. Ev dem, deme Abasiyan, demeke ku xata riya pketin ye demn pitre ye slam ji kif dikin. Bi v yek, her weha mirov kar bne ser ziman. Bi v yek re, h ber deme Abasiyan, l pit deme Hz. Mihammed, demeke er ye ern desthilatdariy di slam de dest p dike.Hers xelfeyn pit Hz. Mihammed re, yn weke Al, Omer bi ecel xwe nemir in. Ew tne kutin. Ev kutin, hem yn bi armanca hatina desthilatdariy ne. Pitre ji, ev er berdewam dikin. Bi v yek, d ole slam, weke oleke weke hizreke desthilatdariy t hildan dest p er t kirin. Pitre Kutin Hasan-Huseyn ji, weke pvajoyaka din ye berdewam w er naqabna hzn di slam de afir ne, dixwezin ku bibne rveber di slam de. Di ser destpka slam de, ji ber ku her weha rw derdikevin, d mirovn ku derdikevin hzire xwe tnine ser ziman v yek rast nabn ji hene. Bi v yek, h di ser de mezhebn weke Malk, hembel afi derdikevin. Pitre bi kutina Hasan-Huseyn re, d Mezhebe i(a) ji derdikeve. Bi v yek re, di hizre xwe de qatbn dibe.
     Di vir de, divt ku em end gotinan li ser Abasiyan ji bnine ser ziman. Ew mparatoriya p di slemyet de ava dikin. L ew, end ku di demn xwe yn p de hinek bi Hizre Hz. Muhammed dest p dikin ji, pitre bi kevneopye xwe ye ku ji demn ber heya demn xwe yn ku duvre tn jn dikin. Hz. Muhammed, pir qadarak mazin da jin w dixwest ku wekhevbnak p re di jiyan de bibe. Bi v yek, deme destpka xwe dike, bi ermazarkirina  bindardkirina kezarokn dike. Ew, w and ku binard dike ermazar dike. L pit w re ew and, hebne xwe bi "recm" re berdewam dike. Jn, d ji demn ber, l bi awayek din d jiyane xwe berdewam dike. cihe w, dise ne li nav civak li p t nandin. Bi v yek re, windakirina mazin slemyet ye p jn dike. L di rastiy de, di slemyet de, cihek mazin y bi nirx Hz. Mihammed daya jin, di hizre xwe de. Divt ku mirov v yek bi teybet bne ser ziman. Weke, her pnc ferzn slam hac, mj, zkat bawerkirina li xwd, w, di hizre xwe de di heman ast de cih daya jin di nzkatiye xwe de. Divt ku di ser de, ev yek pir ba qanc were kifkirin. slemyet, di asl xwe de, serwerbna w pergala baweri hizir ye ku li ber dicl pketiya ya. W pergal, bi Neb Nuh re hebna xwe berdewam kir Birehim Xell re demeke mazin ye tgihitin jn kir pitre ji di qada olitiy de bi cuhutiy filehiy re hinek pvajoyn ku mirov bi wan ji bne ser ziman jn kirin. Bi v yek d mazin dibe dibe oleke mazin ye cihan. d li herme xwe di ser de li cihan pvajoyn pketin kif dike. anda berdicl berfirat, her weha di w de ji pir mazin di demn pitre bi her away kifkar a.


   

 

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2008 info@pen-kurd.org