Du berhemn nivskar Abdusamet Ygt

 

Ne: Xonav Botan

 

Berhemeke nuh a balk li nav Weann SARAy derket: Destana Kaway Hesinger. Ev berhema duwemn a nivsevan Abdusamet Ygt ye. Wek tt zann, Abdusamet Ygt ji v heyamek ber romanek li ser jiyana klaskvan me y navdar, li ser jiyana Feqiy Teyran nivs b. V car j bi w pnsa xwe nasik hestiyar roka efsaneya Kaway Hesinger ji me re vedibje

Pit lkolnn li ser v roka destan ya mill, Abdusamet biryar dide, ku v destana firehnasraw bi hest hizreke taze, ji n ve vebje. Destana ku bi sedan sal e li nav xelk kurd tt gotin, ji pnsa Abdusamet Ygt j heyecanek nuh wergirtiye. Li vegotina Abdusamet Ygt, ne ten Kawa ji nzk ve tt naskirin, her wisan j em bi awayek berfireh tev xizm kes mermal Kaway hesinger j dinasin. Abdusamet Ygt bi van lkolnn xwe yn li ser jiyana efsanew ya Kaway hesinger, ne ten me dilxe dike, her wisan j ew bi w xeyalperestiya xwe ya kr a li ser v destan, me hijmekar heyirmay j dihle.

Destana Kaway Hesinger bguman roka bergir berxwedana li hevber bmaf zordestiy ye. Her wisan j ev destan, roka an erefa serfiraziya qezenckir ye. Hoz ln mjy yn li rojgariya kevin n mjy ku li ser nitiman me y kevnemirovwar jiyane, wel bergir li hevber zordaran kirine wel azad serbestiya xwe qezenc kirine. Em ji pnsa pirreng armancnas a nivsevan, end rz li ser v bergir qezenca serfiraziya l hozn me yn li ser erd me y mjy bixwnin:

Akbetaniyan erek gelek mazin kiri bn. ervaniyeke mazin dabn nandan. Gelek akbetan miri bn, l bel dawiy j bi ser keti bn. Gelek ji wan birndar b bn.

Dilan j birndar b, l w ba bibya. Lekern ku bi Key Xesro (Kiyaksar) re hati bn, bi wan ve mijl dibn, sexbriya wan dikirin Mirovn ku sax ma bn, bi kesn birndar re din dihatin. Akbetaniyan dikirin ku birnn xwe bipin. L birndarn wan n xwed birnn xedar gelek bn. Ji bo akbetaniyan, domaneke nuh dest p dikir. Ji her away ve domaneke serketin b. Ev serketina ku akbetaniyan bi dest xisti bn, w wan nav wan mazin kiri ba. Her weha bi v serketina akbetaniyan re welat Mediya, d xwediy drokeke mazin ba. W xwed navek mazin ba, ku ev nav w her dem li ser zimanan ma ba.

Destan ji 14 bean 111 rpelan pk hatiye. Bi berg naverokeke speh li ap ketiye. 

ABDUSAMET YGT K YE

Sala 1978 li gund Xirabesosin ku di navbera Cizira Bota Nisbin de ye, ji dayik dibe. Bikatiya xwe li wir dibuhurne. Ta dibe 10 sal, li gund dimne. Pist re, ji ber hatina dewlet bi ser niy de, malbat bar dike bajr. Dema ew ji gund bar dikin, p diin gundek, ku j re dibjin Selekun. Li wir j derfet na din malbat, ku li wir bimnin.

Abdusamet ji ber xebatn siyas li Serhed t girtin. Ew 17 rojan di bin avan de dihlin pist re j, ew dinin girtgeha dir. Li girtgaha dir bi 40 hevaln xwe re 47 rojan dimne. Pa ew bi hev re dinin girtgeha Erzerom. Di w dem de li girtgeha Erzerom dema wehet b. Pit ku Samet derket, pit s mehan, careke din hat girtin. V car j li lih ye. Li wir, pit ku ser 10 rojan di bin avan de hat hitin p de, ew andin girtgeh. Bi end salak li hundir ma. Di w dem de li DGM li Amed hat darizandin. Li dadgaha dagrkeran 12 sal nv ceza dan w. Pit re ew andin girtgeha Gresn. Li v girtgeh 8 salan ma. Sala 2004, 27 sal, ji girtgeh derket. Xebata w ya ji bo azadiy hna j berdewam e. Abdusamet Yigit li ser jiyana xwe li pgotina berhema xwe ya nuh, wel dinivisne:

Dema ku ez e yan j heft sal bm, min destana Mem Zn j guhdar kir. Her evn me li mal wilo din. Di gundan de wek tt zann ber televizyon tune bn. Min hing xwe nas kirib. Ta ku ez giham 12-13 saliya xwe j, bawer bikin ku min i pirtk derbar droka kurdan ne xwandibn.

L d bavn me, ez xwukn min, em tev bi hev re, ji me re weke em pirtkek bixwnin wel dihanne ser zimn. Ji ber ku bav min di medresa li Cizra Bota gelek sal xwandib ji me re, drok anda me kurda, bi v away dihan ser zimn.

Li bal w gelek pirtkn kurd hebn, l nuha, yek j ji wan li hol nn e. Li rojgariya droka nzk, li ber xezeb tofann dagrkeriy tev j ji nav n win bn.

Ji ber i ez v dibjim? Ji ber ku ez rastiya xwe li welat xwe, li mala xwe fr bm. Pit re ez tevl tkon bm. H j ez di nava tkon de me.

Y ku ez dibjim, roj dem ne dema li berhevbn ye, dem dema ji bo parastina nirxn me kurda, li hevber dewlet rawestan e. Tu j ez j em tev dizanin ku kurd w bigjine armanca xwe. Fra ku em ji roka tkona li nav Destana Kaway Hesinger ji xwe re derxnin, frek tra xwe mazin e.

Bi v tkona azadiy, em li ber xwe bidin em tev bi hev re bi serfiraz herin bigjin armanca xwe, azadiya xwe.

Ji bo agehiya berfireh:

 

Ev pirtuke destena kawaye hesinger e. min ji malpere wesanxane ku pirtuk le derketine girt.

 

Weanxaneya Saray ku v berhema hja daye ber ap, di pgotina pirtk de xebata nivskar roman wisa dinirxne: Abdusamet, bi v mesqkirin vegotina hizr, ya li ser klaskvanek me y fireh navdar, li ser jiyana Feqiy Teyran; vegotineke serguzar (roman), wjey, dern, ya ku tra xwe zind rengn dihone. Fermo, em beek ji roman bi we re pay dikin:

Ber ku here, Dlber hat nig w hemawiyek ji ber xwe derxist da Mihemed, da ku bi xwe re bibe. Mihemed, gava ku Dlber hemaw day de, rahist kire di ber xwe de kir ku here. L gava kir ku here, hat li hevber Dlber weke heyamek li avn w yn bi s meyizand. Mihemed di w klk de weke ku tij b dihate xuyakirin. avn xwe gava ku dibirine ser Dlber, xwe ne digirt ku li w bimeyizne. avn w di w klk de gava ku li wan dihate meyizandin, gelek bi bal bn. avn w weke irayek vxist b dihatine xuyakirin her end ku xemgn j bn. Gava ku li avn w dihate meyizandin, mirov digot qey k ji avn w diin. Gava ku mirov ji ber roy dihate ber shwan, weke ku ro trjn xwe di avn w de bide nsandan, dihate xuyakirin. Bi v away avn w gelek bi bal bn. avn w gelek xwesik bn. avn w bejna w gelek xwesik didane ber avan. Her weha li w dihate meyizandin, bala mirov di ser avn w pist re j bi w yek re di ser bejna w ya ku li ber avan b. Mihemed gava ku li wan avn w dimeyizand, gelek di bin bandr de dima. Mihemed seke mazin gava ku li avan w dimeyizand dixwand.

 

Gava ku s ji avn w dixwand j, seke gelek mazin dixiste di dil w de. Mihemed ku her li w li avn w dimeyizand, gelek di bin bandr de dima. Bi v yek re kar xwe dike ji wir drkeve here. L dest w ji w ne dib, ku w li wir bihle here. V yek j li w bandrek gran dikir. Di dil w de rapernek ji dtinn w heb. Di dil xwe de weke ku difr dihate xuyakirin. Weke mirov ku di xew de gelek xlobatan bibne, dihate xuyakirin. Ew j her weha di rewsek de b, ku xlobatan didt. L xlobatn ku didtin ne di xew de didtin. Di jiyan de siyar b, her weha didtin. Mirov gava ku xlobatan dibne, z bi z ji br nake. Her weha Mihemed j tist ku dtibn, ne mimkun b ku ji br bike. Ji tistn ku dtibn gelek bi bandr b b. Mihemed bi v yek re kar xwe kir bikeve ser r de, da ku here nig bav birayn Dlber rewsa w ji wan re bibj. Her weha bi gavn lez dab ser r ji wir bi dils dilbikul dr diket.

* * *
Mirov awa ji ziman teyrikan tdigeh? Ew ku li ciwaniya xwe, her weha gelek nzkatiyn xwezay bi xwe re bi wate dike bi nzkatiyn xwe re bi hizra xwe re dihne ser zimn..

Li ser xwezay dipirs, xwe di nav hizra xwezay de kr dikir. Avakirina hizira di ser de, ji bo nzkatiyn w, dib xwed wateyeke mazin. Gava ku li nig seyday xwe dixwand ku li nav xwezay digeriya dirnist, her weha nzkatiyn hner bi xwe re dida kirin. Bi hevaln xwe re gerandina li nav xwezay, li ser teyrik xwezay hizra xwe ji wan re digot. Bi wan re her weha li ser xwezay dipyiv. Digote hevaln xwe ziman teyrikan j heye. Hevaln w, ji w dipirsin nexwe mirov dikare bi wan re bipeyive? Tgehstin j zor dihat ji hevaln w re..

Ew ji teyrik sewalan (heywanatan) hs dikir. Di dil ser w de li ser teyrik sewalan nzkatiyn ku bi hizir hest hatibn hnandin, hbn. Gotinan ji nimneyn bi teyrik sewalan dihanne ser zimn. Her weha nimneyn li ser teyrik sewalan dayin, w dike feqiye ku bi tayrkan re diaxive.

Wneya berg: Kincn Peyayn Kurd 1885 (Antique Ethnographic Print: Kurdish Men and Costumes of Kurdistan 1885) Orjnal: li Navenda Arsvxaneya SARAy

Ev bes ji bese pirtuka duyem e. Ji malpara wesanxane. Wine niviskar ji win bixwe karin bibinin. Ez di we baweriye de we pir kef xwes bibe ji ve yeke. Min bixwe ev niviskare me pir aciband. Miroveki pir bas u mirova.   Revolution Lifestyle Options sekmesine gidip 468x60 reklam kodunu yerlestirin.--> 

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2008 info@pen-kurd.org