Nûçe: Xoþnav Botanî
 |
Berhemeke
nuh a balkêþ li nav Weþanên SARA’yê derket: Destana Kawayê
Hesinger. Ev berhema duwemîn a nivîsevan Abdusamet Yîgît’î
ye. Wek têt zanîn, Abdusamet Yîgît ji vê heyamek berê romanekê
li ser jiyana klasîkvanê me yê navdar, li ser jiyana Feqiyê
Teyran nivîsî bû. Vê carê jî bi wê pênûsa xwe nasik û
hestiyar çîroka efsaneya Kawayê Hesinger ji me re vedibêje Piþtî
lêkolînên li ser vê çîroka destanî ya millî, Abdusamet
biryar dide, ku vê destana firehnasraw bi hest û hizreke taze, ji
nû ve vebêje. Destana ku bi sedan sal e li nav xelkê kurd têt
gotin, ji pênûsa Abdusamet Yîgît’î çêj û heyecanek nuh
wergirtiye. Li vegotina Abdusamet Yîgît’î, ne tenê Kawa ji nêzîkî
ve têt naskirin, her wisan jî em bi awayekî berfireh tev xizm û
kes û mermalê Kawayê hesinger jî dinasin. Abdusamet Yîgît bi
van lêkolînên xwe yên li ser jiyana efsanewî ya Kawayê
hesinger, ne tenê me dilxeþ dike, her wisan jî ew bi wê
xeyalperestiya xwe ya kûr a li ser vê destanê, me hijmekar û
heyirmayî jî dihêle. Destana
Kawayê Hesinger bêguman çîroka bergirî û berxwedana li hevber
bêmafî û zordestiyê ye. Her wisan jî ev destan, çîroka þan
û þerefa serfiraziya qezenckirî ye. Hoz û êlên mêjûyî yên
li rojgariya kevin ên mêjûyî ku li ser niþtimanê me yê
kevnemirovwar jiyane, welê bergirî li hevber zordaran kirine û
welê azadî û serbestiya xwe qezenc kirine. Em ji pênûsa pirreng
û armancþînas a nivîsevanî, çend rêz li ser vê bergirî û
qezenca serfiraziya êl û hozên me yên li ser erdê me yê mêjûyî
bixwînin: ”Akbetaniyan
þerekî gelekî mazin kiri bûn. Þervaniyeke mazin dabûn nîþandan. Gelek akbetanî miri bûn, lê belê
dawiyê jî bi ser keti bûn. Gelek ji wan birîndar bû bûn.
|
Dilþan
jî birîndar bû, lê wê baþ bibûya. Leþkerên ku bi Key Xesro
(Kiyaksar) re hati bûn, bi wan ve mijûl dibûn, sexbêriya wan dikirin
Mirovên ku sax ma bûn, bi kesên birîndar re diçûn û dihatin.
Akbetaniyan dikirin ku birînên xwe bipêçin. Lê birîndarên wan ên
xwedî birînên xedar gelek bûn. Ji bo akbetaniyan, domaneke nuh dest pê
dikir. Ji her awayî ve
domaneke serketinê bû. Ev serketina ku akbetaniyan bi dest xisti bûn, wê
wan û navê wan mazin kiri ba. Her weha bi vê serketina akbetaniyan re
welatê Mediya, êdî xwediyê dîrokeke mazin ba. Wê xwedî navekî mazin
ba, ku ev nav wê her dem li ser zimanan ma ba.”
Destan ji 14 beþan û 111 rûpelan pêk hatiye. Bi berg û naverokeke spehî li çapê ketiye.
ABDUSAMET
YÎGÎT KÎ YE
Sala
1978’ê li gundê Xirabesosinê ku di navbera Cizira Bota û Nisêbinê
de ye, ji dayik dibe. Biçûkatiya xwe li wir dibuhurîne. Ta
dibe 10 salî, li gund dimîne. Pist re, ji ber hatina dewletê bi ser þêniyê
de, malbat bar dike bajêr. Dema ew ji gund bar dikin, pêþî diçin
gundekî, ku jê re dibêjin Selekunê. Li wir jî derfet na din
malbatê, ku li wir bimînin.
Abdusamet
ji ber xebatên siyasî li Serhedê tê girtin. Ew 17 rojan di bin çavan
de dihêlin û pist re jî, ew diþînin girtîgeha Îdirê. Li girtîgaha
Îdirê bi 40 hevalên xwe re 47 rojan dimîne. Paþê ew bi hev re diþînin
girtîgeha Erzeromê. Di wê demê de li girtîgeha Erzeromê dema wehþetê
bû. Piþtî ku Samet derket, piþtî sê mehan, careke din hat girtin. Vê
carê jî li Êlihê ye. Li wir, piþtî ku ser 10 rojan di bin çavan de
hat hiþtin û pê de, ew þandin girtîgehê. Bi
çendî salakê li hundir ma. Di wê demê de li DGM’ê li Amedê hat
darizandin. Li dadgaha dagîrkeran 12 sal û nîv ceza dan wî. Piþt re
ew þandin girtîgeha Gîresûnê. Li vê girtîgehê 8 salan ma. Sala
2004’ê, 27 salî, ji girtîgehê derket. Xebata wî ya ji bo azadiyê hîna
jî berdewam e. Abdusamet Yigit li ser jiyana xwe li pêþgotina berhema
xwe ya nuh, welê dinivisîne:
‘’Dema
ku ez þeþ yan jî heft salî bûm, min destana Mem û Zîn’ê jî
guhdar kir. Her þevên me li malê wilo diçûn. Di gundan de wek têt
zanîn berê televizyon tune bûn. Min hingê xwe nas kiribû. Ta
ku ez giham 12-13 saliya xwe jî, bawer bikin ku min çi pirtûk derbarê
dîroka kurdan ne xwandibûn.
Lê
dê û bavên me, ez û xwuþkên min, em tev bi hev re, ji me re weke em
pirtûkekî bixwînin welê dihanîne ser zimên. Ji ber ku bavê min di
medresa li Cizîra Bota gelek sal xwandibû û ji me re, dîrok û çanda
me kurda, bi vî awayî dihanî ser zimên.
Li
bal wî gelek pirtûkên kurdî hebûn, lê nuha, yek jî ji wan li holê
nîn e. Li rojgariya dîroka nêzîk, li ber xezeb û tofanên dagîrkeriyê
tev jî ji nav çûn û win bûn.
Ji
ber çi ez vê dibêjim? Ji ber ku ez rastiya xwe li welatê xwe, li mala
xwe fêr bûm. Piþt re ez tevlî têkoþînê bûm. Hê jî ez di nava têkoþînê
de me.
Yê
ku ez dibêjim, î roj dem ne dema li berhevbûnê ye, dem dema ji bo
parastina nirxên me kurda, li hevber dewletê rawestan e. Tu jî û ez jî
em tev dizanin ku kurd wê bigîjine armanca xwe. Fêra ku em ji çîroka
têkoþîna li nav Destana Kawayê Hesinger ji xwe re derxînin, fêrekî
têra xwe mazin e.
Bi
vê têkoþîna azadiyê, em ê li ber xwe bidin û em ê tev bi hev re bi
serfirazî herin û bigîjin armanca xwe, azadiya xwe.’’
Ji
bo agehiya berfireh:
Ev
pirtuke destena kawaye hesinger e. min ji malpere wesanxane ku pirtuk le
derketine girt.
 |
Weþanxaneya
Sarayê ku vê berhema hêja daye ber çapê, di pêþgotina pirtûkê
de xebata nivîskarê romanê wisa dinirxîne: ”Abdusamet, bi vê
mesqkirin û vegotina hizrî, ya li ser klasîkvanekî me yê fireh
navdar, li ser jiyana Feqiyê Teyran; vegotineke serguzarî (roman),
wêjeyî, derûnî, ya ku têra xwe zindî û rengîn dihone.” Fermo,
em beþek ji romanê bi we re pay dikin: ”Berî
ku here, Dîlberê hat nig wî û hemawiyek ji ber xwe derxist û da
Mihemed, da ku bi xwe re bibe. Mihemed, gava ku Dîlberê hemawî
dayê de, rahist û kire di ber xwe de û kir ku here. Lê gava kir
ku here, hat li hevberê Dîlberê û weke heyamekê li çavên wê
yên bi ês meyizand. Mihemed di wê kêlîkê de weke ku tijî bû
dihate xuyakirin. Çavên xwe gava ku dibirine ser Dîlberê, xwe ne
digirt ku li wê bimeyizêne. Çavên wê di wê kêlîkê de gava
ku li wan dihate meyizandin, gelekî bi bal bûn. Çavên wê weke
çirayekî vêxistî bû dihatine xuyakirin her çend ku xemgîn jî
bûn. Gava ku li çavên wê dihate meyizandin, mirov digot qey çîk
ji çavên wê diçin. Gava ku mirov ji ber royê dihate ber sîhwanê,
weke ku ro tîrêjên xwe di çavên wê de bide nîsandan, dihate
xuyakirin. Bi vî awayî çavên wê gelekî bi bal bûn. Çavên wê
gelekî xwesik bûn. Çavên wê bejna wê gelekî xwesik didane ber
çavan. Her weha li wê dihate meyizandin, bala mirov diçû ser çavên
wê û pist re jî bi wê yekê re diçû ser bejna wê ya ku li ber
çavan bû. Mihemed gava ku li wan çavên wê dimeyizand, gelekî
di bin bandûrê de dima. Mihemed êseke mazin gava ku li çavan wê
dimeyizand dixwand.
|
Gava
ku ês ji çavên wê dixwand jî, êseke gelekî mazin dixiste di dilê wî
de. Mihemed ku her li wê û li çavên wê dimeyizand, gelekî di bin bandûrê
de dima. Bi vê yekê re karê xwe dike û ji wir dûrkeve here. Lê destê
wî ji wê ne dibû, ku wê li wir bihêle û here. Vê yekê jî li wî
bandûrek gran dikir. Di dilê wî de raperînek ji dîtinên wî hebû. Di
dilê xwe de weke ku difûrî dihate xuyakirin. Weke mirovê ku di xewê de
gelek xûlobatan bibîne, dihate xuyakirin. Ew jî her weha di rewsekê de bû,
ku xûlobatan didît. Lê xûlobatên ku didîtin ne di xewê de didîtin.
Di jiyanê de û siyar bû, her weha didîtin. Mirov gava ku xûlobatan dibîne,
zû bi zû ji bîr nake. Her weha Mihemed jî tistê ku dîtibûn, ne mimkun
bû ku ji bîr bike. Ji tistên ku dîtibûn gelekî bi bandûr bû bû.
Mihemed bi vê yekê re karê xwe kir û bikeve ser rê de, da ku here nig
bav û birayên Dîlberê û rewsa wê ji wan re bibêjê. Her weha bi gavên
lezê dabû ser rê û ji wir bi dilês û dilbikul dûr diket.”
*
* *
”Mirov çawa ji zimanê teyrikan têdigehê? Ew ku li ciwaniya xwe, her
weha gelek nêzîkatiyên xwezayî bi xwe re bi wate dike û bi nêzîkatiyên
xwe re û bi hizra xwe re dihêne ser zimên..
Li
ser xwezayê dipirsî, xwe di nav hizra xwezayê de kûr dikir. Avakirina
hizira di serî de, ji bo nêzîkatiyên wî, dibû xwedî wateyeke mazin.
Gava ku li nig seydayê xwe dixwand û ku li nav xwezayê digeriya û dirûnist,
her weha nêzîkatiyên hûnerî bi xwe re dida çêkirin. Bi hevalên xwe
re gerandina li nav xwezayê, li ser teyrik û xwezayê hizra xwe ji wan re
digot. Bi wan re her weha li ser xwezayê dipêyivî. Digote hevalên xwe
’zimanê teyrikan jî heye’. Hevalên wî, ji wî dipirsin ’nexwe
mirov dikare bi wan re bipeyive?’ Têgehîstin jî zor dihat ji hevalên wî
re..
Ew
ji teyrik û sewalan (heywanatan) hîs dikir. Di dil û serê wî de li ser
teyrik û sewalan nêzîkatiyên ku bi hizir û hest hatibûn hûnandin, hêbûn.
Gotinan ji nimûneyên bi teyrik û sewalan dihanîne ser zimên. Her weha
nimûneyên li ser teyrik û sewalan dayin, wî dike ’feqiye ku bi tayrûkan
re diaxive.”
Wêneya
bergê: Kincên Peyayên Kurd 1885 (Antique Ethnographic Print: Kurdish Men
and Costumes of Kurdistan – 1885) Orjînal: li Navenda Arsîvxaneya
SARA’yê
Ev bes ji bese pirtuka duyem e. Ji malpara wesanxane. Wine niviskar ji win bixwe karin bibinin. Ez di we baweriye de we pir kef xwes bibe ji ve yeke. Min bixwe ev niviskare me pir aciband. Miroveki pir bas u mirova. Revolution Lifestyle Options sekmesine gidip 468x60 reklam kodunu yerlestirin.-->