SALAHADN EYB

 

 

Abdusamet Yigit

 

    

 

 
    .. ""..Sadsala 10. min, deme ku dem tyde, d demeke n dest p dike. Di ser de, em bjin, h ku di sadsala 9. min de, ev deme n di asl xwe de dest p kiriya. Avabna dewlete Kurd ye Merwan, mirov kar weke w destpk li Kurdistan bne ser ziman. Dewlete Merwanyan, li Kurdistan, ji aliy kevneopye ve demeke n ya. Ber hng, li Kurdistan gelek dewletn ku hatina avakirin hene. Di demn ber zayn de her weha mirov kar bje ku pir dewlet hene. Dewlete kurd ye ber zayn ye dawi ye Mediya ya. Pit ku Mediya dike, pitre, ji aliy serweriy ye bigit ve, demeke n dest p dike. Deme persan, bi aqamanan di demn ber zayn sadsala 3. min de di demn pit zayn de bi Sasaniyan hata sadsala 5. min  6. min wan berdewam dike. L di wan deman de ji, kurd bi ser xwe ne. Serweriya xwe li ser axn xwe dijn. Bi nirx kevneopyn xwe dijn. Pit zayn, bi hatina musulmantiy re, demeke n weke ku li her der dibe li Kurdistan ji dest p dike. Hata hatina deme Merwanyan, ew dem, d bi serweriyaka mazin hebna xwe didine berdewam kirin. Merwanyan, di deme Merwaniyan de, weke ku d bigit serektiya slemiyet girtina dest li wan hat. Her weha weke ku demek b. Di deme Merwaniyan de, end ku xelfet ne di dest wan de ji b, l dse wilo jn dibn. L di deme Salahadn Eyb de, w ev yek weke ku bi w bi gih asta her bilind. Ew pvajoya ku bi Merwaniyan re mazin bya, d bi xwe re digihne astaka pir mazin. Di w deme w de, du navend afirne. Li ber rveberiye Abasiyan, Baxda ji weke navendeka xelfetiy derketiya p di herme de. Di w dem de, xelf ku li baxday li p e, Mustart e. Mustart, ji kurdek bi nav Behrz li cem w weke ku karek weke kar aqildantiy dike aqil digir. Her weha mirov kar bahsa w bike. Li Kurdistan, bi v yek re, mirov kar bje ku rewek t beravan. Di w dem de, di deme kin de du qatbn, weke ku bi b b. Hing Salahdn Eyb ji, li herme botan ya. Li wir, ku navende w herme botan hata am b, di bin siltantiya Siltan Nredn de b. Salahadn Eyb, hing, wilo Zde ne mazin b. H xurtek b. L am w erkoh, mirovek ku li ser xwe b. Mirovek ku pir mazin li ser xwe b. Weke kud dihata gotin, ji aliy zanebn ve ji mirovek ku pir bi zane b. Bi v yek bahsa w dihata kirin rz ji j re dihata girtin. Salahadn Eyb, di deme ciwaniya xwe de, li hinek hermn Kurdistan yn din ji dimne, ji xayn herme botan. Li hermen Bahdnan dimne. Di w heyem de, Mirovek ku pir bizane nav w heb li wir mr b heb. Ew ji mr Zeng b. Mr Zeng Bar Rojhilat di bin mrtiye xwe de kirib yek. Bi v yek, nav w ji derketib. Salahadn Eyb demeke dirj bi d bav xwe re li wir li cem w ji t gotin ku dimne.
    Jiyana Salahdn Eyb, li Kurdistan, xwediy hebneke pir mazin e. Ew pir mazin dij. W kevneop nirxn xwe ba fahm kirin. W hizir away baweriy ye li berdicl berfirat bi hebne xwe pir ba fahm kiriya. Li gor w j dij. Bi v yek re, mirov kar ku ew mirovek pir mazin e. W, and kevneopye ku ji Neb nuh dest p dikir hata Birehim Xell hatib, pir mazin fahm kirib. Kalk w ad ji, di derbar w kevneopy de pir mazin ew bizane kirib. Zanebnaka mazin di ser w de dab kirin. Salahadn Eyb ji, ew zanebna ku w daby de, w di ser xwe de dabb rnandin. Li gor w dj. Li Kurdistan, di w kevneopye binirx ye ku heb de, awa hizirkirin, li i hizr jn kirin awa jiyana xwe jnkirin, pir girng b. Divyab ku van hers xalan hevd temem kiribana di jiyana mirov de. Diviyab ku mirov awa bawer kir, li gor w jn ji kiribana. Li zanebne xwe bi kirinbn, xosletek ku ji mirov dihata xwestin b. Her weha divt ku mirov bne ser ziman. Jiyana mirovn zane, her weha bi v yek li wan dihata meyzendin di derbar wan de mirov dibna xwe hizir. Mirovek, deme ku diaxift, pitre li kirina w dhata meyzendin, ku ka weke gotina xwe ye ku kiriya di kirina xwe de. Bi v yek l dihata meyzendin. Ku kirin gotin lev derket, d ew mirov weke mirovek ba dihata ser ziman bahsa w dihata kirin. Bahsa w biqanc dihata kirin. Salahadn eyb ji, her weha mirovek ku kirin hizre w yek b. Weke xwe b. Di jiyana xwe de ew wilo b. Pit ku ew mazin dibe, d ev yek bhtir derdikeve p p re. Bhtir ew t beravan. Pit ku t deme ciwaniya xwe, d li herme botan bicih dibe. Li wir, jiyana xwe dide berdewam kirin. Hing, am ji pve girday b. Rveberiye li ser ser herme botan, am ji di bin serweriye w de b. Malbata Salahadn Eyb ji, li ser w yek pir serwer bn. Li herme botan pir serwer bn. Li p bn.  Bi v yek re, mirov kar bje ku rveberiya herme di dest wan de b. Salahadn Eyb bixwe ji, deme ku t deme ciwaniya xwe, h ku 23 sal ya, serektiya herme botan am ji ku di nav de dikeve dest w de. L di w deme ku rveberti dikeve dest w de ji, h ji siltn bi nav Nredn sax e Salahadn Eyb, ji ber ku xwediy ahlaqek ba b, wilo zde nexweze ku derkeve p. Mirovek ku xwe ji xwe maztir ne di dt b. W di jiyana xwe de, bizanebn bi ahlaq gavn xwe diavt. Di ser xwe de, ew xwediy felsefeyeke ahlaq ye pir paqij mazin b. Bi v yek ji, pir mazin t nas kirin.
      Jiyana w, di deme ciwaniye w de, dikeve demeke n ye xwe de. Bi v yek re mirov kar bje ku jiyana w pir mazin pketi b. Li gor ahlaq xwe y ku ji d bav xwe ji mamosteyn xwe yn bizane hilda b ji, pir mazin jn dib. Li herme, end zanistn mazin hebn, Salahadn Eyb bi wan re rabb rniti b. Ji zanebna wan ahlaq wan hinek girtib. Bi v yek ji, divt ku em w bnine ser ziman. Zanebna w, zanebnaka pir mazin b. Ahlaq w, pir pketi b. Di vir de, divt ku rm bi v gotin re, gotinaka din ji bnine ser ziman. Ew ji her weha hebne tgihitin ahlaq b. Di w kevneop hizre w de ahlaq, pir mazin li p b. Hebneke w ye bihizir li p b. Deme ku mirov w kevneopye berdicl bne ser ziman, ku ji aliy ol ve ji b, divt ku di ser mirov de tgihitineke biqas ku di derbar teolojye ol de di ser mirov de heya, di derbar hebne ahlaq zanista w de ji di ser mirov de hebe. Ahlaq, bi gelek xosletn xwe ve h ba ne hatiya fahm kirin. Pergala ahlaq pir mazin pketiya. W pergal pketinn ol ji bi r ve dibirin. L pitre, ku hizre ol derdikete p ji, nzkatiya xwe ye ahlaq li gor w hebn dikir. Bi v yek re, divt ku mirov w tgihitin w, pir mazin fahm bike. Ahlaq, li wir pketin bi pergal bi r ve dibe. Hebna ahlaq bi felsefeyeke mazin ye pketin li ser lingan b. Bi v yek re, di civat di nav xalk de bi pergal pket b. Deme ku mirov bahsa hebne ahlaq bike li berdicl berfirat, divt ku mirov pir bizanebn binirx nzkatiy bike. Ahlaq vanderan, y pxemberan e. Her weha divt ku mirov bne ser ziman. Bingihe ahlaq berdicl ji Neb Nuh t ser ziman. Ew tde weke xalaka pir mazin y kifkirin ya. Pit w re, bi w pketine pitre hata deme Birehim Xell y berfrat mazin p dikeve. Bi v yek re, di w xata wan ye ku di riya hevd de dimen, ahlaq Neb Nuh Birehim Xell digihine hevd. Demn pitre ji, ew gine li hevd, bi nirx kevneop pketinn pitre dike. Her weha mirov divt ku bne ser ziman. Ji ber i di vir de, me cih da hebne ahlaq? Ji ber i aliyek Salahadn Eyb y ahlaq heya ew aliy w y ahlaq ji digih w xata ku ji Neb Nuh dest p kiriya hata deme Birehim Xell hata, digih w di w de. Bi v yek re, mirov kar Salahadn Eyb, ji aliy ahlaq w ve, weke ahlaqvanak w xat ji bne ser ziman. Bi v yek re, w bi w re felsefeyeke ku bi hebne rastteqniye rasti jiyan t ser ziman, w bi w biwa te bibe were ser ziman.
     Felsefe, ji bna xwe re, hertim ahlaqek dixweze.B ahlaq felsefe ji nabe.Divt ku mirov v yek ji bne ser ziman.Di erove ahlaqek de dibe.Felsefe, bixwe, deme ku tne ser ziman, jiyana  hebne jiyan tne ser ziman. Felsefe, di jiyan de, bixwe, tgihitin jiyan ye hizr ya. Divt ku mirov v yek di vir de, di ser de kif bike. Li ber dicl, her weha, felsefe, hertim di ahlaqek de di erove ahlaqek de dib p diket. Bi v yek re, mirov divt ku xosletek felsefe berdicl berfirat felsefekirina berdicl berfirat bne ser ziman. Hertim pergala ahlaq li p e. Ji deme sumeriyan ve, hertim zanistn mazin derketine, l gelek ji wan zanistan ji, ro, nav wan ji nay zann. Yn deme sumeriyan, ro ji, weke zanistn bnav an ji "nivskarn bnav" tne binavkirin. Sedemeke v yek ku bi hebne felsefe ahlaq w pergala w ve girday heya. Divt ku mirov v yek her weha pir ba qanc kif bike. Di nzkatiya hebne felsefe hizir ahlaq de, berfirat berdicl, hertim dixweze kurbn jn bike. Ku di kurbna xwe de giha astak ji, di w ast de ji, dise dixweze h kurtir bibe. Her weha xwediy nzkatiyaka jiyankirin ya di hebn hizre xwe ye jiyan de. Bawer, ji ber v yek, divt ku li ber v yek pir ba qanc were tgihitin, Biqas ku bialiy w y ol ve, wilqas ji bi ser xwe, pdiv p heya ku bi pergal drok droke pketine xwe de li gor tgihitin xwe ye deman droke w were tgihitin. Her weha ev yek, pir girng e ku mirov li ser w yek bisekin. Dem, hata ku t deme Salahadn Eyb, her weha mirov kar bje ku pketineke mazin bya. K, di w pketin tgihitin de di drok de derikeve p. Yn ku bi xwe re bi deme xwe re, dem bi dem re nzkatiyaka n pxistine dana jnkirin berdewam kirin, w binav hebin. Bi v yek re, mirov kar bje ku felsefekirin li ber dicl firat, ji mirov ast plek dixweze di jiyan pketin tgihitin de. Hizreke mazin bi gotinaka ku di nav xalk de t ser ziman kurd tnine ser ziman, ji w kevneopy. Ew gotin ji, her weha ev . Di deme ku zarokak di cem seydey xwe ku bixwne, di destpka xwandin de j re t gotin ku "divt ku ti ji zanebn asta seyde xwe bi buhur tgihitin pketine xwe re. Ku ti buhurt, hing, mirov w karibe bje ku ti li gor w perwerde asta ku seydey te daya te ti pket t d p bikeve di demn xwe yn p de".Ev gotin, rastiyaka felsefe w berdicl berfirat binirx  kevneop tne ser ziman.Felsefekirin hizir anna ser ziman di v yek de di nav xalk de di jiyan de mazin bn ji, bi v yek her weha dibt.Ev yek, weke ast radayaka w felsefe felsefekirin ya.
     Salahadn Eyb, di v yek de derdikeve p. Ji ber v yek ya, ku pir mazin bi nirx t ser ziman. Mirov tne nikar w mazin bna w bi ten ol  ol de bicihgirtina w re bne ser ziman. Ji w zdetir, her weha ev yek ahlaq heya. Ev ahlaq, weke weke hebneke felsefey, di jiyan de afrner e. Divt ku mirov v yek her weha bne ser ziman. W di xwe de hizir baweriya, bitgihitin kir  bi w tgihitin ji, bi nirx kevneop kir an ser ziman. W di astak de hebn hizre xwe ye ku an ser ziman raxista beravan. Bi v kevneopy ew t beravan ser ziman. Salahadn Eyb, di asl xwe de astaka di hizir tgihitine ku Ji deme Neb Nuh dest p kiriya hata deme Birehim xell hatiya hata deme w hebne xwe bi nirx kevneop berdewam kiriya. Divt ku mirov her weha w kif bike bne ser ziman. Bi v yek re, ew t ser ziman. Divt ku mirov ji w wilo fahm bike. Li Kurdistan, mazinbna w, her weha wilo ya. Binirx kevneopya. Deme ku ew asta w ye weha t dtin, d ew t fahm kirin. Ew, di rastiy de di deme xwe de t kifkirin, l ne ji hem aliyan ve.Ji ber v yek ya d baweriya herkesek l dibe. Ji bo w bi hezaran mirov diine mirin. Deme ku Am w erkoh di ser Qahir de, li wir hze w dikeve hinek zor de. Ew di cih de xaber dine ji Salahadn Eyb re ku hzek ke di cih de were al w, Salahadn Eyb, awa ku xaber dihild d di hundur demeke kin de bi deh hezaran mirov lev dide hevd dikeve r de di al w.Deme ku Salahadn Eyb, di al w, d ew di cih de biser dikeve Qahre ji dike serweriya xwe de. L h ku ew li wir e, rn ku ji rojava dihatina bi ser rojhilat de hebn. Hin rn frankan hebn. Di w dem de, Papay w dem y serok cihana filehan, banga na Kudus dikir. Bi v yek re, bi hezaran leker lev ji didana hevd. Heya Hzn rojhilat ji w yek heb. Salahadn Eyb, heya w ji w yek heb. Wezire w dem ye li ber dest xelife ji ku nav w Sawar b, tkiliye w bi hinek hzn ku dihatina bi ser herme de heb. Bi v yek re, gelek mirov ji hatib bna kutin. d, Salahadn Eyb, deme ku p dihisih, p tite ku dike, r diavje ser w ser w j dike w dikuj. Ev byar, li herme deng divede. L Salahandn Eyb vedibje ku ka w ji ber i ser w firand. Pitre, ku am Salahdn Eyb, li Qahir, bi serwerbna xwe re bicih dibe, d Sahaladn Eyb bi hze xwe re divegerih herme Botan, careka din. L deme ku t, d di ser de gelek xaber  kalmamann ne ba ji dev w tne guh Salahadn Eyb. Ji ber v yek ji, Salahadn Eyb pir bi hrs dibe di cih de hzeke mazin di afirne di bi ser Baxday de. Hing, li baxday Kure Xelife Mustart Mutaz li cih w xelif b. Ew ji, h n b. Deme ku Salahdn Eyb, di ser baxday de, di cih de xaber digih Xelfe mutaz pir ditirsih. Salahadn Eyb ji, deme ku di, her herme ku kurdistan ya ku ew tre di, l hze xwe h maztir dike. Hata ku digih Baxday, hzeke ku deh hezaran diafir di bin serkiya w de. Salahadn Eyb, deme ku digih Baxday, d li wir xelfe mutaz ji xelfetiy dike. Pitre Xazne Xelfe ji, li ser hespan dike dine qasr. H hing, di qasr de silten Nredn Siltan e. L ew pir pr bya. Deme ku Salahadn Eyb dikeve r de t bi ser baxday de, ew ji nexwe e. Di nav cihan de ya. Pitre, h ku Salahadn Eyb li Baxday di sefer de ya, xaber digih w ku Siltan Nredin siltan ya ser dilovaniya xwe. Pit ku Salahadn Eyb, xaber dihild, d di cih de divegerih Herme. Pit siltan Nredin siltan re w kure w Melk Salih smail bbana Siltan. L ew h 11 sal nikarib ku w yek bike. d, Salahadn Eyb ew siltant ji hilda dest bi siltan li ser ser herme git.   
     Salahadn Eyb, pit ku dibe siltan ji, d li herm serweriyaka mazin p derdikeve hole. Am w erkoh, ji xwe, hata Qahre kiriya bin serweriya xwe de. Pitre ji, ew ji bi bira malbata ser di misre li wir rveberiya wir ji dihild dest. Pit ku rveberiy dihild dest, d birayn xwe didne ser rveberiya wir, ji wir ji, ew ji, bi malbata xwe re t skenderiya li wir li ber av bicih dibe. Li wir, mizgevteke mazin mazin ji diveke. Di w deme ku li wir e, bidest nivsandin dike hinek di nivsne. Hata w dem, w kiriya ku di nav de, rewe xwe bi jiyana xwe re di nivsne. Pit ku li wir nivsne, d li wir dihla, di pirtkxane wir. Pitre ne bi gelek re, d seferan xayan dest p dikin ew ji d divt ku were herme botan. Li herme, hze Salahadn Eyb ye ku hata w klk hat afirandina, hema bja herma bigit dike nava xwe de ji, Hermn weke Yemen ji girdanbna xwe bi Salahadn Eyb ve tnine ser ziman ji ber ku v yek bibnine, Salahadn Eyb, di wir ji wir d t herme botan, careka din.Pitre w sefere w ye li kudus bi deh hezaran bawermendan w bibe. L ber ku em li ser v yek bisekin in, divt ku em hinek li ser rewe pketine w deme ji hinek li ser bisekin in. Ev yek ji, di vir de, pir girng e. Divt ku mirov li ser bisekin. Divt ku mirov ji gelek aliyan ve w fahm bike. L bizdey, ji aliy hizir baweri  nirx kevneopy ve, mirov pir li ser bisekin. Herm, hata w dem, xosletek w y girng heya. Pir girngiye dide pketine aqil nivsandina w. L Kurdistan, li her qasrn mran de pirtkxane weke nanaka zanebna wan hene. Li hermn ji din, yn ku weke hermn araban persan ji her weha hene. Pers kurd, gelek demn dirj bi hev re jn kirina. Bi v yek re, gelek kevneopyn wan yn hevbe hene. Mirov kar ji bo hermn araban ji v yek bne ser ziman, ji hinek aliyan ve. L hermn Persan kurdan bi nirx kevneop, her weha divt ku mirov bi hev re li ser wan bisekin. Ev yek, pir gring e. Zanistn ku biasl xwe dibjin ku pers in, yn weke Firdews, destann kurdan yn weke "Rstem Zal" di nivsne di nav persan de dide xwandin. Bi v yek re, gelek nqtn hevbe derdikevine hole. Gelek nirxn kurd, warsyona wan ye pers ji bi nzkatiyn weke yn Firdews tne kirin. Bi v yek re mirov kar bje ku pketineke her weha ku mirov bi awayek mazin bne ser ziman heya.  Li ser v pketin bi pketin byarn k li herm di qawimin re, mirov divt ku li ser bisekin bne ser ziman.
     Di sadsala 9. min de, avabna dewlete kurd ye merwan, li herme, hinek ancam bandrn w hene. Bi v yek re, divt ku mirov w mazin bne ser ziman. Mirov nikar dewlete merwaniyan, weke dewleteke ku avaby ji rze bne ser ziman. Ku mirov wilo bne ser ziman, mirov w gelek pketinn herme yn ku bitgihitin in, baxt herme y demn pitre kif dikin, fahm bike. Ji ber ku ev pketin ji bitgihitine xwe re ji werine ser ziman bitgihitin, divt ku mirov w ba qanc fahm bike analz bike. Dewlete Merwaniyan, ancama i pketin tgihitin b? Ev pirs ji biqas pketine w ye ku bya ancamn w yn ku derketine hole girng e. Bersive w pirs, w bigihne pketineke bi kevneopye ye ku li ber dicl firat bya bi nirx kevneop ya. Bi v yek re, divt ku em w ba qanc fahm bikin. Weke ku t gotin, dewlete merwaniyan di sala 1077 wan de, xurahaya ji, mirov nikar ji pketinn ku bna pitrast bike.Ji ber ku pitre gelek pketin dibin. Naqabna saln 895-1077an wan, weke demne zr yn w pketine dewlet tne beravan li Kurdistan. Bandra hebne dewlete Merwaniyan, h  ro ji pir ba qanc ne hatiya fahm kirin. L di vir de, divt ku mirov di ser de titek kif bike. Ew ji her weha ev e. awa ku pit deme Mediyan, bi xuruxandina wan re, d deme Persan dest p kir pitre bi demne rveberiy yn weke aqamaiyan Sasanyan hebne xwe didine berdewam kirin, di deme Merwaniyan de ji, weke ancamaka dewlete Merwaniyan, Pitre li hermn persan ji, ku p weke dewletek ku xanadanak ava kiriya Sefev derdikeve pitre digih astaka mparatoriy. Kurd, di deme Merwaniyan de, bijana deme Sahaladn Eyb, demeke weha ye mparatoriy jn dikin. Pers ji, bi sefevyan re, her weha demne bi nav sefevtiy jn dikin. Cudatiya herd deman ew , ku Salahadn Eyb, bi mazinbna xwe re nav xwe li deme pitre dixe d bi nav w t ser ziman. d, weke ku demeke n bi Salahadn Eyb re dest p dike, dibe. Her weha t beravan.
      Pit mazinbna Salahadn Eyb re, d tgihitineke mazin ye bihizir derdikeve hole. Tgihitin, her end ku fahmkirin tgihitinkirina w zor ji b, dem di w dem de bi r ve dibe. her weha demeke mazin t jn kirin. Bi nivsandina w tgihitin ji, naskirin binavkirina w dem dibe. Her weha mirov kar bne ser ziman. Deme Sefevyan, divt ku em di vir de, hinek li ser bisekin in. Ji ber ku pir girng e. Ji ber ku weke demeke berdewama demn pitre yn pketin yn li Kurdistan ne. Weke ku awa ku pit deme Mediyan jn b, her weha bi heman away di deme sefevyan de ji jn dibe. Dewlete Merwaniyan, hebne xwe berdewam dike. L pitre deme ku Salahadn Eyb di sefer li Kudus li wir biser dikeve, d ew pitre di vegerih t  li herme Kurdistan ye li Rihay bicih dibe. Li wir, d "demn Xanadana Eybyan" li kurdistan xwe didine berdewam kirin. Salahadn Eyb, ji ber w herme rihay ji xwe re naqand, li ser v yek ji hinek hizir hene. P biwan hizn ku di nav xalk de tne vegotin bnine ser ziman, sereke. Herme botan, ku nav dihata gotin, weke ku t zann, ne ten beeke mazin ye bakr kurdistan weke Cizre Bota Nsbne  dore wan dikire nava xwe de. Ji w ji zdetir bar rojavay Kurdistan heman bja hem ji kire nava xwe de. Herme Rihay ji di nav w de dihata hasibandin. Herme am ji, ku ne di nav de ji b, l ne weke hermeke ku j dr di hata ser ziman.  Bi v yek re, herme Rihay di w dem de nav w heb. Kalk Salahadn Eyb ji, di demn xwe yn dawiy de, li wir e. Ji wir, mirov karib ku xwe birehet bigihne cizre bota ji am ji. Bi v yek re, di hizir tgihitine Salahdn Eyb de, ewder weke hermeke navend b. Am w bixwe ji, rveberiya xwe hata bi Qahre mazin kirib. Bi v yek re, ku mirov Riha  dore w li ser dihizr, mirov dibne ku ji bo w rvebertiya w ya navend cihek ku pir girng e. Wek ji, pit derketine Musulmantiy re, am ji hinek girng bb. Rveberiya Fatimiyan li wir bicih b b. Ewder, weke navendek bikar diann. Salahadn Eyb, weke ku t xuyakirin, nexweze ji kurdisitan ji ji welat bav kalan ji dr bikeve nexweze ji van herm nirxan ji dr bisekin. Bi v yek, cih ku j re weke navende j re xwe t Riha tt. Riha War Birehim Xell ji b. Ji wir, xwe gihandina war Neb Nuh Cizre bota ji ne zor b. Bi v yek re, ew li wir bicih dibe. Di deme Salahadn Eyb de, bandra Baxda ji aliy rvebertiy ve zde nema b. Ji ber v yek ji, bdengbnak li wir li w herme heb. L pit w re, d bi derketina xanadana sefevyan re, d dse weke ku bilindbn navendbn bi wan re li wir dibe.Sefev, di w dem de, ne darezor l bi nzkatiyaka ba gelek mr siltann kurd yn w herme dikinine cem xwe. Di w dem de ji mrn pir mazin re siltan dihata gotin. Li hermn bar rojhilat kurdistan ji, ev bja pir mazin dihata bikar ann ji aliy kurdan ve. Deme Demn Eybyan, ne nzkatiyaka serweriya ye rvebertiy de dimen. Di nzkatiyaka kevneop de dimen. Bi v yek re, ev serwer in. Li kurdistan ji, di w dem de, ji xwe, serwertiya her mazin ji ev yeka ya. Ew bi v yek bna serwer kevneop y kurdistan. Li hermn persan hermn bar rojhilat kurdistan ji, ji ber ku it ji pketib, zor nabe ji rveberiya persan re ku di nav wan xwe de hevgirtinaka herme bikin. Pitre, ne bi gelek re rveberiya sefevya ku derdikeve, d ku ew hermn kurdistan ji di nav de, hata herme Baxday serweriya dike mazin dike. Bi v yek re, d derketine persan dse dibt. 
   Derketina Sefevyan, li hermedi asl xwe de ji destpk reweke n ya. Her weha divt ku mirov bne ser zimn. Di derketina wan de rveberiya sefevyan de, hevgirtinaka kurd persan ji weke ye demn pit deme Mediyan heya. Bi v yek re, mirov kar w hevgirtin, weke hevgirtinaka n ye dem ji bne ser ziman. Ji xwe wilo ji ya. Hata w dem, di hevgirtinn nava kurd persan de, hertim nirx kevneopyn wa yn ku bi hev re afirandina bne bingeh. Di w dem de ji ev yek wilo ya. Dem, bi sefevyan t deme x smail, ew hevgirtin, pir mazin bya bingih pketineke mazin di qada rvebertiy de. L di vir de, ku di deme pit deme Mediyan ye duyemin ye pit ye aqamaniyan di deme Sasaniyan de b, dise wilo zde pers derdikevine p di rvebertiy de. Ev yek, d di nav kurdan de dib sedeme hinek nexweiyn ku hin bi hin d r didin ji, Hermn kurdan yn weke yn bi nav Kurmaan, hekmeten, Urmiye, ivan hwd, hin bi hin w nexweiya xwe pir mazin radixina beravan. Rberiya sefevyan ji w yek dibne. Di deme x smail de bi aliyek levkirin bi aliyek na ser hinek hermn kurd de, deme w di buhur. L deme Muhammed xudabend pir zde d zor li hevber kurdan t bi kar ann. na bi ser herme van de li wir kutina bi hezaran kurd, dibe sedeme rapernn din yn kurdan li hermn din yn kurdan. Kurd, pitre weke ku werine xwe li wan tt. d pitre, sadsaln 13. min, 14. min 15. min yn ku kurd nexweiya xwe didine r serhildann wan li w herme li ber rveberiya sefeviyan dibe. Di ser de, w rveberiya sefevyan ye ku ku gotib w hertit bihev re wekehev b, pitre di nzkatiya xwe de hem tit bixwe kirib. Ev yek ji, bb b sedeme er  pevnan. Li Kurdistan, li hermn din ji, hermn weke herme botan herme bandnan ji, hinek rew xwe b. Ji ber ku ev herm di asl xwe de weke dewlet bn wilo jn dibn. Di dewletek de i sazi pdiv heban pdiv bi i heba, di wan de ji heb. Bi v yek re, divt ku em hinek li ser wan herman rew  pketina wan ji bisekin in. Bi v yek re, divt ku em careka din ji deme l herr bigirin ji aliy pketin, tgihitin hizir ve bnine ser ziman. Ev ji, bi v yek ve bi van pketinan re girngiyeke w heya. Bi mirovn weke l Herr(ji Semznan ya)  x Welid(ji Srt ya) ku zanistne kurd yn w dem ne yn ku di deme hev de di sadsala 11. min wan de jn bna, demeke n ye tgihitin di nav waqas pketinan de dib derdikeve hol.Bi sadsalak pit wan re x teymiy Heran li heran li Rihay derdikeve. Ew ji, weke wan ne ji heman nirx kevneopy ya. H weke van zanstan gelek zanistn din yn kurd di dem de hene. Li herme botan li Cizre bota li hevkombnaka wan ye mazin heya. Her weha ev mirov hem ji, axlab wan, yn ku x in xwedi dergaha in. Bi v yek re, em li ser dergahan ji bisekin in weyne wan ye di dem pketin tgihitine kurd de bnine ser ziman. Her weha ji gelek aliyan ve divt ku mirov li ser v dem bisekin bne ser ziman. Divt kuu mirov fahm bike. Ji ber ku w pketin tgihitine w dem ye ku diafir, w demn pitre yn pketin, tgihitin bi r ve n yn kurdistan biafirnin biadilnin. Bi v yek re, mirov divt ku mirov bje ku ev dem pir girng e, ku mirov li ser bisekin fahm bike. ..""..

   

 

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2008 info@pen-kurd.org