Ji bo branna 24-mn sala kobar 71-saliya li dayikbn

  

Yilmaz Gney

Mirov.. Hunermend .. Helwst

 

 

 

 

Nivsara Dr. Ibrahm Mehmd

Xeleka (1)

 

Li Daiykbna Gney

 

   Di efeqek de ji efeqn buhara nerim pir bi xwinav ; li gundek dr chana serdem bi nav Yenc, nzk bajar (Adena) li bar dewleta Tirkiy, qjna zarokek sawa di malbateke kurd de, feqr belengaz hatL tev feqr etnahiya jiyana rojane j, dsan xwe ad kete dil mala d bav (Gul Hemd) de; b ramann pek, nav Yilmaz (polat, tit ku nay tewandin -I.M. ) l kirin, baweriya wan heb, ku w arensa w j weke a hem zarokn gundiyan b: Cotiyarek bi hz elenk b, da ku rojek ji rojan bar ser mil bav sivik bik jiyana malbat bi rve bib!!  By, ku b bra her du belengazan li wateye (maneya) nav w j bikolin! Ma herdu peranan, ji ku diwran br bikin, ku wan kurek (zarokek) aniya ser ry erd w rojek ji rojan bibe yek ji navdar chan?!! Yan j w nav milet xwe welat w li chan belav bik bib cih anaziya w?? Yan j w dawiya jiyana w li Pars be w li goristana Mezinan were binax kirin ? Ma gelo bajarek bi v nav (Pars) li ser r erd heye???

  L ew di peroj arensa nhatiy xwe de a derketin tit, ku di xwenan de j ne li bra wan b, hate cihWan, bi rast mirovek mezin, leheng payebilind anbn dunay..

   Ev zdebna wan, di 1 nsana 1937 an de rdab; ev roj, weke ku Yilmaz bi xwe gotiye, li gor nasname y b: Min j, weke hem zarokn gund, nasnama (Nifsa) xwe dereng wergirtib, ji ber w ez roja li dayikbna xwe, sed sed nizanim(1).

  Yilmaz ji malbateke kurd de, a ku ji Swerek kober wan naveyan b b. Malbata w j, weke bi hezaran malbatn kurd d main, ji near ji ber sedemn abor, siyas zordestiya dewleta Tirkiy, welat xwe bi cih hitibn; herwise weke ku li ser hem malbatn kurdan, li ser malbata Yilmaz j hatib ferzkirin ku siuadiya ( nav Malbat, Famliy -I.M. ) xwe biguherin nav Putn* li xwe bikin!

   Rewa jiyana malbata Putn weke a hem xelkn gund cotiyarn w b Wan  jiyana  xwe li jr dilovaniya (rehma) Axa (Feyodal) y kedxwar zilma w didomandin: ji berbanga sibeh tan evtariya var cotiyar karkirin di nav erdan de,  ji bo berjewendiya end kesan bi nanoziko!!

   Bgoman jiyana Yilmaz pik j, ji a zarokn gund ne cudatir b: birbn, belengaz,  hejar karkirin di nav erd baxan de Jiyana dijwar ji pi-kay de, bandoreke mezin li ser wey brkirin nernn w n peroj hitib. Di derheqa v yek de, Yilmaz wise nivisandiye: hj ew peran, reben a ku min di zaroktiya xwe de dtibn, li bra minin. Ba t bra min me rojeke xwe ad di mala xwe de ne dtib Bav min - ji ber piktirn sedem tim li diya min dixist ew ji mal derdixist gelk caran em zarok j pre derdixistin. Li ber deriy mala me dareke ty du darn henjran hebn, pirr caran me tev dayika xwe tan sibeh li bin wan daran xew dikir; l car caran j daiyka min bi dest min biray min digirt em bi xwe re bi p - tev ku 27 km  dr b j - dibirine mala mirovek xwe li Adana Ez qet (tucar) rewa diya xwe giriy w bi dirjahiya r, jibr nakim! Bi taybet, ez nikarim wan sitrann kurd, yn dilewat, nerim di eyn dem de j tij hrs tolvedan, yn ku diya min bi hsran re bi dengek nizim, di ber xwede digotin, jibr bikim (2)

   Hn di pikatiya xwe de, Yilmaz rast jiyaneke t`al dijwar hat; l ert mercn w jiyana nexwe wise l kirin, ku hesta rikber nepejirandina wey w jiyan li ba w ji zarokt ve, xwirt bib. Yilmaz dibje: Ez kur cotiyarek feqrim, mana w wey jiyaneke taybet li ser min hatiye ferzkirin ; l ew jiyan opeke kr li ser himendiya mirov dihlHeval min zarokt, nav w Silo b; ew j weke min kur cotiyarek feqr bZarokn Axa (feyodalan) em near dikirin, ku lstika hesp ereban ( hentr ) bi wan re bileyizin. Titek sirt b, ku em (ez Silo) her dem (tim) dibne hesp  ku bi ereb ve dihatine girdan me ew li pey xwe dikiandinCarek ji caran Silo nexwe ket ew birine merkez (bajr) ji bo derman kirin L mixabin pit demeke kurt, laek sar b jiyan li ser erebek, ku du gaman ew dikiand, vegerandin gundJi w ax de min biriyara xwe da, ku d nema bibim hesp girdan di lstika zarokn axa de..!(3)

  

   Bel, Yilmaz pik ew wey jiyan, a ku bi sed salaye li ser wan hatib ferzkirin , b vn (rade) hemd xwe qebl ne dikir. Ew bi serhik rikberiya xwe, b himend plan, nema b hesp girday di dest zarokn Feyodalan de; pitre, di dest zarokn burjwaz sermiyandaran de j! L cudah ew b, ku v car di qonaxeke din de ji jiyana xwe, bi zanebn vna xwe bi ekek n beramber wan rawestiya (em v yek pitre bi fireh irove bikin -I.M.)!

   Pwiste b gotin, ku guhertina w jiyana dijwar reva ( bazdana ) ji wey jiyana cotiyariy ne qeblkirina zakonn ( irif adet ) civaka gundiyan, ne li gor taqet tiwann (imkann) Yilmaz pik bn; ew j, weke hemtemenn xwe near b, ku ralta jiyan qebk bik ji bin desthelata bav xwe, a dijwar dernekeve.

   Bgoman, bav w dixwest, ku kur w bib cotiyarek bi hz eleng, her weha bikeve dibistan, da ku hn ( fr) hesab, firotina pemb, andina titn huner kirn firotina w bib. L Yilmaz serhik, titek din dixwest: Min w ax nizanb, b ez i dixwazim -Yilmaz digot l sed sed ne ew tit, ku bav min ji min re dixwest(4).

   Br ramann Yilmaz hem li ser yek xal bn, ew j ew b, ka gelo w awa  bi i rk bikaribe xwendina xwe bibe ser; w soz bi xwe re da b, ku bi i nirx be j, gereke ew bixwn bighje astn zaniyariya bilind d bi destxistina zaniyar b armanca w a sereke!!

   Ev yek bi hesan zelalbn, mirov di romana w de, a bi nav Stuxwar mirin * dibn; nexasime di kesayetiya Remziy pik de - qehreman roman -  t xwiyan Kampr,  bav Remz, cotiyarek feqr belengaze, l ew bi hem tiwana hebna  xwe ve hewil dide, da ku, kur w here dibistan bixwn

   Dema xwendina roman, mirov ( ku arezay jiyana Gney ye) bi hesan wekheviya pvajoya jiyana qehreman w a Yilmaz dibne! Nivskar roman qehreman xwe; zarokek dilovan, diltenik, l di heman dem de j, serhik riktnd nan dide; ew tev pikahiya temen xwe j, bi hem away dixwaze di civakeke pademay de, azad serbixwe bij?! Ew Armanca xwe ji bo v yek, ten di berdewamiya xwendin de dibn; i dibe bila bibe, l gereke ew xwendina xwe bibe ser!!

   Di rastiy de, dr chana xewin romanan, ev arens rast Yilmaz Putn hatib. Tev, bidrketina bav ji malbat, tev belengaz etnahiyn jiyana rojane, Yilmaz xwendina xwe berdewam kirHer s saln sereta yn navn li gund xwe xwend. Xwendin li dibistan karkirin di andiniy de, wise li Yilmaz kir, ku baweriya w bi xwe peroja xwe zdetir bib, loma j, ji bo qezenciya dibistana bilind ls ( Bakaloriyos ) ew b bajar Adan!

Jiyan li v bajar mezin y pesaziy, ne hesan b; li wir tu kes, li kes xwed dernakeve! Yilmaz; v xort vnpolat, ji nikave xwe li meydana jiyan a dijwar b dilovan (b rehim) de hember peran feqrtiy, bi teniya dt: ji aliyek ve, divab d birayn xwe xwed bik berpirsiyariya malbat hild ser an xwe, ji aliy din ve j, pwist b xwe xwed bik xwendina xwe bidom n?! are nemab, yan bazdan ji meydan, yan j tkoan serkeftin ji bo jiyaneke asde serfiraz!

   Bgoman Yilmaz (weke ku em di p de j diyar bikin I.M.) ne mirov rev bazdan bW rya tkoan girt; bi roj dixwend bi evan j kar dikir! Ji bil w j Yilmaz z br bir, ku ji bo tgihtina jiyan bidestxistina serkeftinan t de, pwiste mirov w ji hem aliy ve nas bik zdetir xwe nzk milet derdn w bik, da ku bikaribe areseriyan j, ji wan re bibn!!

    Yilmaz ji near gelek karn cor bi cor kirinYek ji ciyn kar w, irketa And-Film a snem b. L ji ber hindikbna pereyn keda roj (7 Lre), w waz li w irket an irketa Kemal-Film, a ku roj (8 Lre) didan, kar kir!! Kar w gerandina filman nandana wan li meydann bajar gundan b. Rola  saln kar di irketa Kemal-Film de (19521954) ji bo Yilmaz pirr giring bn; w ji nzk ve rewa jiyana karker otiyaran, nexasime n kurdan naskir. Li ser daxwaza irketa snem, divab Yilmaz li pirraniya bajar, bajarok gundn Kurdistana bakur biger; bi taybet li naveyn Alezz , Gaz-Entab , Diyar Bekir gelekd mainB goman, gera li wan naveyan, dan standina bi kurdan re naskirina rastiya jiyana wan ji nz ve, wise li Yilmaz kir, ku bi kurah li ser gelek pirsn ku w ax j re tar b bersiv bn, rawest!

Weke: Ma gelo ez j bi esl xwe ne kurdim? W ax, ji ber i bav min welat,  rez zeviyn xwe bi cih hitibn kober nav tirkan b b? gelo ji ber i, hewqas cudahiyn civak, abor kultur di rewa jiyana van naveyan naveyn tirkan de hene?!!!

Di derheqa v yek de, Yilmaz di hevpeyvnek de, wise dibje: v paiy, ez bi timam tgihtim, b ima bav min welat xwe bi cih hitib kober  Tirkiy b b Ez ba tgihtim, ku wan siyaseta pantrkzm di heq me de bi cih di ann, her weha em near dikirin, ku bi tirk bi axivin; ji bil w j, bi dar zor di dibistanan de em hndikirin, ku em hem tirkin(5).

   Gera li nav wan naveyn jibrkir pademay de, her weha dan standina w bi kurdan re hitin, ku Yilmaz ji nzk ve bi hewaseke mezin rabn rnitina kurdan felklora wan bi git nas bik; di heman dem de, ew b b ahidek zind li ser bindest, , reben gelek adetn kevin yn, ku dem di ser wan re derbas b b.

B mubalexe, ez dikarim bjim, ku ev tit hem bne bingeh ji bo babetn nivsarn w re, nexasime yn destpk; her weha, pitre j bne bingeha hnera w a snem. Babetn rokn w, yn wan salan, ne bi tesaduf bn. Ew  berhema dirustbna ramann taybet bn, li ba w; bi gotineke din, tov ralzma civak ser xwe di berhemn w de derdixist!

   Yilmaz, tev aloziyn jiyanj,  xwendina xwe a ls di sala 1955 an de kota kir, di heman sal de j xwe li zanngeha Anqera Kolja Yasa (huquq) qeyd kir,l jiber sedemn dirav (abor, mad) nikarb li wir bidomne careke din vegeriya bajar Adana dest bi kar kir; v car di irketa Dar-Film a snem de. L w bi yekcar dev ji xwendin berneda: Pit demeke kurt, w qesda Istanbol kir li zanngeh wb xwendevan be Abor!

   Di v dem de Yilmaz b b aiq ltratr (edeb) nivsandin, bi taybet nivsandina rokan!! Herweha di qonaxa xwendin de, tev end hevaln xwe dest bi weana du kovaran bi nav: Boran Durk * kiri b. Weaana her du kovaran jiber sedemn abor pirr dirj ne kirib!!

Yilmaz bi germ dest bi nivsandina rokn ralst kir. Naveroka rokn w, ango babetn w cor bi cor bn. W hewil dida serphatiya jiyana xwe xelkn derdora xwe a rojana bn ser kaxezan belav bik! Li gor helsengandina (nirxandin, teqim) gelek rexnevanan, rokn w di w serdem de b bn neynika (mirka) civaka bindest hejaran!

   Carek ji caran, rokeke w,  pit weandin  bala  hzn ewlekar avd-rn siyas dikn bi lez bez t qedexekirin nav  nivskar w beloq dibe! Ev yek di sala 1957 an de b, ji w ax ve tan deqqeya daw ji jiyana xwe, ew hem xebatn w, yn edeb hner (Filmn snem) ketin bin avdraiya hzn ewlekariya netewey de; er wan ji aliy hem hukumetn dewleta Tirkiy ve, b cawaziya nernn wan n siyas Idyoloj, hate kirin ?!!

   Nav roka, ku hatib qedexekirin , a ku b b sedem binavkirina nivsevan w: Muadela bi s nehniyan b; ew roka kurt di kovara bi nav on u ssdeh  -13- de hatib weandin bi kurt;  byern rok li ser jiyana jineke gnc (xort,ciwan) feqre, a ku ji near la xwe difroe dibe qorbana zilm zordariya dewlemend feyodalan Tawanbariya (cirma) jinik b goman di nerna desthelatdaran de ewe, ku w mran (cesaret) di xwe de dtiye hember zilm avsoriya feyodal b moral deng xwe hilda ye gotiye: w rojek dawiya te j b .. !! Desthelatdarn dewleta Tirkiy ,  ev hevoka mn (bombe) kir kirine biyanu (hincet) Yilmaz bi tomtbariya propaganda komnzim   dane dadigeh!!

   Di destpk de dadigeh (b ku Yilmaz li wir hazir be j) biryara 7 sal nv zindan, siza dane w!! L pitre, dadeweran (Hakiman) biryara hukm xwe siviktir kirin ann sal nvek zindan e heyva j sirgun

   Bi v haw bi tometdariya propaganda komnzim , Yilmaz cara yekem di jiyana xwe de zindan , b ku - w ax bizanibe wateya (maneya) gotina komunzim j, i ye?? Di derheqa v yek de, li ser pirsa rojnamevanan, Yilmaz wise bersiv dab: Min du sal di zindan de derbas kirin, b ku ez wateya gotina komunzm , a ku ez ji bo w hatibn girtin bizanibiml v gotin pirr bala min kiand min lkola da ku bizanibim, ka gelo ev i ye, ku ez ji ber w ve hatime zindan kirin . Min di zindan de xebatn Marks, Lnn ngls xwendin Saln zindan sirguna min li bajar Qoniya y, ji min re bne dibstana jiyanꅓ(6).

  Di ber rokan re j, Yilmaz snariyo yn cor bi cor ji bo filmn snem dinivsandin. Bgman ekiraye ku, hatina Yilmaz nav chana snem bi tesaduf b, w ji bo ziktr peydakirina end qiran di irketn snem de kar kirib, l tev w j,   hezkirina w ji edeb, huner nivsandin re bi git, nexasime pit serketin di nivsandina snariyo yan de, hit ku ew bi ced br li snem wek huner bik

   Di sala 1958 an de, dsan bi tesaduf,  Yilmaz derhner snem navdar Atif Yilmaz * nas kir. Pwiste b gotin, ku rola Atif Y. pitgiriya w ji bo peroja Yilmaz berdewamiya w di hunra snem de,  pirr giring b. Yilmaz, tu car bandor qenciya w derhner jibr nedikir, berdewam nirxek giran di day!

   Di yek ji hevpeyvnn xwey daw de, Yilmaz wise pesin w kirib:

 kesaytiya her p a ku opa xwey kr di jiyana min a huner de hitib, a ku r ya helbijartina peya snem ji min re xwe kirib,  derhner  Atif   Yilmaz b W ans firsenda lstika di filman de pk min kir bi saya ser w min ev pe ( lstikvan snem, akter ) bi deh salan berdewam kir(7)

   Di dawiya saln 50 de ji sedsala buhir, zrekiya Yilmaz elengiya w di nivsandina snariyo yn serket de, eikra b. Ji bil w j, pehlewaniya w bi serfiraz di lstika flman de, nexasima yn destpk , wek: Zarokn v welat

  Xezala sip du Mrxas Musim titn d maiyn, bala temaevanan pevann snem bi git kiand!

   Gereke b gotin,  ku Yilmaz snariyo dinivsandin di filman de j dilst, di dema, ku ew bazday b hukumet (jiber hukm dadgeh, a ku me li jor bas kirib- I.M.) bi ev roj l digeriya, da ku sizay xwe bibe ser.  L Yilmaz ew biryara (hukm) zalim naheq ne dipejirand xwe z bi z ne dida dest wan

   Pit ar salan ji xweveartin   rev,  hzn ewlekar polsan ew  girtin  sala 1961 zindan kirin; ji w ax ve zindan b kozika (ciy) w!!

   Bi  zindankirina Yilmaz Putn,  hukumet hzn hevalbendn w, bi hvbn ku w ew bi v yek ji chana snem bi dr bikev w temaevann w j, yn ku yekser j hezkiribn, w jibr bikin! L btirs ez dikarim bjim, ku desthelatdar hevalbendn wan di hviyn xwe de a derketin; hezkirina xelk ji w hunera nivsandin lstka w re, bi gelek ji hv daxwazn dujminan mezintirb?!

  Jiber kesayetiya (exsiyeta) Yilmaz, weke ku li jor hate ronkirin, zindan j re bb dibistana jiyan sdmend ji bo bihzkirina exsiyeta xwe a siyas huner! Di zindan de nivsandina rokan snaroy yn filman berdewam kir, yek li pey a din andine weanxaneyan, bi hviya ku bne apkirin belavkirin . L xwediy apxaneyn bazirgan ditirsiyan wan biwenin; ne ten ji ber ku Y. Putn zindaniy siyas b, bel her wise j, ji ber ku nivsandinn w ralta jiyan nan didan li ser bingeha byern rast dihatin avakirin neynika jiyana w serdem bn! Loma j nav Yilmaz bi ralzma n (New Realizm) ve hate girdan bi saya xebatn xwe b nuner w xet (N.R.) ne ten li Tirkiy bel her weha li timamiya Rojhelata Navn j.

 Ji bil w j, pwiste b gotin, ku nivsandinn Y. Putn tirseke mezin dixistin dil hinavn nn dewlemend (Feyodal, Burjwaz bazirgann kedxwar) algirn wan di desthelatdariya  siyas de!  Loma j hem  nivsandinn bi nav w, dihatin sanzure (binav) kirin r li ber weana wan dihatine girtin?!

Ji ber w ji ber hin sedemn din, ew  near b,  ku nav nehn (weke ku li her dever chan belave - I.M.) bi kar bn. W nav Gney (wateya w bi tirk yan bar) ji xwe re helbijart Bi dtina min, helbijartina v nav bi zanebn b; ew encama derdkiana exs b, di heman dem de j quhildan sngberz b; ji ber nav w bi git: Yilmaz Gney ( Bauriy ku nay nizimkirin , yan j: Bauriy ji polat.. I.M.) wateyn kr dr nan didin?!!

   Bi rast j,  ji w ax ve  Yilmaz bi nav  xwe y  n li hevhat,  hate naskirin di dev hi milyonan (dost dujmin) de hat B pesindan (mubalexe), Nav xwediy xwe (weke ku w li p b diyarkirin -I.M.) bne strka her ge, bilind bi dirjahiya salan, di esman Tirkiya re tar de

   Bi zindankirina Y.Gney, qonaxeke aloz giring ji qonaxn dirustkirina exsiyeta w a huner siyas ve, bi daw hat; da ku qonaxeke n, kr giringtir di brbirina rastiya jiyan de plankirina xebatn peroj bi himend, dest p bike           Dumahk maye!

-------------------------------------------

Jder tbn: 

 

(1) - A.Yaln . Dosiya Yilmaz Gney. Istanbul Temuz  1977 .  (bi ziman tirk).

* Ferzkirna navn tirk li ser hem malbat, bajar gundan tan roja ro j li Tirkiy berdewame;  ev yekeke ji mtodn siyaseta tirkkirina welat netewd, ku di bin dest tirkan de mane!!

(2) Pirtuka Hucra min (oda zindan-I.M.). Yilmaz Gney, apa 4, rpel (R) 40-41 (bi ziman tirk).

(3) Kovara Al-Nehic, hejmar 8, sal, 1985, R. 218 (bi ziman ereb).

(4) Kovara Berbang, hejmar 7, sala duhem, 1983, Stokholm (bi ziman kurd).

*  V Ramana w, sala 1972 an xelata Orhan Kemal wergirt; ew mestrn xelata edeb ye li Tirkiy!

(5) Drok pirsgirkn ndem yn sinema Tirkiy. A. Huseynof, Mosko 1978, R. 113 ( bi ziman rs ).

*  Mixabin, tev ku ez li wan herdu kovaran geriyam j, l min nikarb bi dest bixim, da ku lkolnan li ser wan bikim!

(6) - Drok pirsgirkn ndem yn sinema Tirkiy. (weke jdera bihr).

*  Ew bi xwe j, bi esil xwe ve kurde, l li kurdtiya  xwe bi xwed dernakev?!

(7) Kovara Jiyana Snema y. Hejmar: 23/24. Sal: 19841985, R. 113 (bi ziman ereb).

                             

             

   

 

 

 

 

  

 

apkirin

copyright 2002-2008 info@pen-kurd.org