Ji bo branna 24-mn sala kobar 71-saliya li dayikbn

  

Yilmaz Gney

Mirov.. Hunermend .. Helwst

 

 

 

 

Nivsara Dr. Ibrahm Mehmd

Xeleka (2)

 

Efsana Padah kirt

 

   Zindan, klern binerd yn tar qirj, deriyn hasin, dwarn qalind derabekir Ev gotin ciyn bi tirs sehgirt; gelo uqas dengn azadxwaz tde hatine xeniqandin? Gelo endn mrxas xwed prnsp tde hatine windakirin can xwe ji dest dane?! L di heman dem de j, uqas ev ciyn re, kr tar bne motika irsk tikn ronahiy li ser ry erd jibo perojeke ge serfiraz!! endn mirovn navdar mezinn dunyay tde  peyda bne, ji wder bi zengelorkn xwey zrn sitran gotine;! Yan j bi xwna xwe pirtk nvsarn herdem zind nivsandine? !

   Ez btirs dikarim bjim, ku Yilmaz, ev xort bar y vnpolat, bi serblind kete rza wan mrxasan de, yn ku bi xebat helwstn xwe ve, rpeln zrn di droka mirovayetiy de vekirine; zindan tu bandora neyn (ngatv) l nekir, belko bi pewane (bi berevaj w, eks w) ew hn xwirttir mukurtir kir, da ku rya  dab piya xwe, tev etnahiyan j, bibe ser! Loma j em dibnin, her di nav wan quncn re tar de, dest bi nivsandina romana xwe a navdar situxwar mirin * kir.

Bel, di zindan bi xwe de Yilmaz Gney b nivskar hunermendek xwed bawer ralsperest. Di v war de, ew wise dibje: Zindan h bandoreke neyn li min nekir byern roka ku min nivisandb, ji rastiya jiyan hatibn. Min li gor ezmna (tcruba) xwe hevaln xwe, bi dilsoz (emanet) rdan irove  kiribnJi w ax ve di hem xebatn xwe de, yn edeb snem, min xeta ralzm parast bme dilsoz wꅓ(8).

   Bi drjhiya dema di zindan de, Gney br l dikir, ka gelo pit derketin w i bik?? W ba dizan b, ku d ew ketiye bin avdriy de bye nan ji desthelatdaran re Di v dem de hesteke xwirt pre peyda b b, ku ew dikare ten hem daxwaz xewnn xwe di rya snem de c bic bik; l pirs ew b: awa bi i we mtodan?? Pit brkirinn kr dr, daneberhev helsengandina mijar ji hem aliyan ve, ew gihte w baweriy, ku ew tit ten bi rya lstikvaniy (ekter) di flman de dikare pk b; heger pwist be, bila di filmn bazirgan yn b wate erzan de be j! Tit giring di v qonax de jibo w ew b, ku bighje armanca sereke!

   Di rastiy de j, ew raman xewnn w z bi cih hatin; pit derketina w ji zindan , ew pir li kar geriya, i kar be bila bibe, giring ewe, ku bi berpirsiyariya xwe beramber malbat rabe ans ba, ew v car j rast irketa snem, a bi nav Mrc-Film hat t de kar kir Ji w ax de, yan ji destpka 1963 an ve, Yilmaz Gney krann (perde, aa) snema tirkiy roj bi roj dagr kir b ekter nivsevan snaryo jibo filman y her serkevt.

   Gney bi pehlewaniya xwe di filman de, hem roln ku dispartine w, weke ekterek lhat hostayek zrek pktann! Ji ber w hezkiriyn w di nav temaevanan de, roj bi roj zde dibn bi nav w bang dikirin!!

   Bgoman, organn ewlekariy, yn ku avdriya hem xebat rabn rnitina Y.Gney dikirin, bi serkevtinn w narehet dibn didann (diran) xwe l disqeandin! Her weha sermiyandar na burjwaz j, yn ku peya snem di bin hukm wan de b, ji pvena Gney serkevtinn w di chana wan de, nerazbn bi hebna w dilteng dibn; di guhn hev du de dikirne piste pist ji hev dipirsn: Gelo i li der-dora me diqewim?! Ev xort gund, feqr, krt (nexweik, fehi, nebedew) y ku ribba (arkek) hunermendn me yn navdar, ne xweike, roln xwe bi hostayetiyeke bilind pktne?! Ew roj bi roj, hi dil milyonan ber bi xwe ve dikn?!! Salonn snem, yn ku filmn w di wan de tne nandan, r rwan ji xelk di wan de namn? Em ibikin beramber v rdan nabe, ku em bdeng bimnin??!

Bi v haw, hzn nexrxwaz gotina xwe kirin yek wek gava yekem, ek xwe: Rojnamegeriya zer a kolanan rojnamevann erzan di ry w de rakirin. Nexrxwazn min Gney dibje nexasime bazirgann mezin yn snem near man b vna xwe qebul kirin ku, ev xort nexweik roln xwe bi deh qat, ji ektern me yn padah bedewiy batir pktneW ax min bi dengk bilind ragihand got: heger ektern we padahn xweikbn ne; bila ez j padah nexweik (krt) bim! Ji w dem ve tan v roj rojnamegeriya wan ev nav bi min ve girda (9).

   Dujminn Gney bi hem wey hewil dan, ku efsane nav w ji snema tirkiy winda bikin! L hem hewildann wan ser negirtin karn wan qirj di derheqa w de, ber bi valehiy beravtin ve n; ji ber w, ew z bi ser hi xwe ve hatin gihatine w baweriy, ku erkirina dij Yilmaz w ziyaneke mezin li irketn wan snem bik! Lewra wan destpkir xwe nzk w kirin vexwend (dawet) lstika di filmn xwe de kir! Bgoman ne ji ber ku j hezdikirin, belko zdetir ji bo rikberiya hev, qezenciyn dirav bilindkirina nav irkrtn xwe b!!

   Li vir  pirseke mezin  xwe bi xwe tne meydan; Gelo i tit dihit ku Gney bibe hezkiriy  temaevanan?!

Pwiste b gotin, ku bersiva v pirsa giring, ne hesane bi du-s gotinan nay bersivdan; lewra di destpk de gereke ez amaje p bidim (destnan bikim, zelal bikim), ku ketina Yilmaz Gney di nav chana edeb snem de bi taybet, dij zakon, ert mercn civaka burjwaz b, nemaze civakeke wek a tirkiy di w serdem de. Ew j, jiber sedemek xwerust (sirt, sade, best), ku Yilmaz kur cotiyarek belengaz nexwende b rewa jiyana w civaka ku tde perwerde b b, ne ten dr w pey bn, belko tu bingeh j j re ne danb!

Burjwaziya pezaz bi h wey r ne dida, ku laek xerb kur cotyarek hejar nzk Mrnina w ( wan hesab dikir, ku peya snem taybetmendiya na dewlemendan e ) bibe! Ji ber w xweferzkrina li ser na dewlemendan  dij vna wan bidestxitina cihek di Mrnina wan de, - di bin nav  Bedew yan j ne xweik -   bixwe serkevtineke mezin zrekiyeke b pesindan b!! Ev sedemek b ji hezkirina xelk j re; l sedem din ew b, ku Yilmaz ji ber rewa jiyana cotyar, a ku bi xwe tde derbas b b, ba nirx belengaz hejaran dizan; chana wan a ruh ji hundirve nasdikir, zanb awa bi wey, derdn wan bne ser krann snm ber wan bi kuve bid!

   Dema, ku xelk dihatin salonn snem jibo temaekirina filmn Gney, wan sed sed bawer dikirin, ku w wextek, her iqas  kurt be j, w bi kesayetiyek re wek ya xwe li ser kran bijn; ew kes, ku eyn , derd xemn wan dikne. Jibl w j, ew pitrastbn,  ku  w ew kes ( yan Yilmaz) bi lstika xwe, bi rabn rnitina xwe, bi awir lihevpana (mmka) la xwe, w problmek ji problmn civaka wan destnan bik... Weke ku em dizanin, ev yek dijber naveroka hem filmd mayin yn tirkiy bn; ew flmn, ku Padahn xweikbn di wan de dileyistin... Xelk li titek n, li titek ryalst nzk jiyan xwe a rojana digeriyan wan, bpesindan (mubalexe) ev yek di kesayet hnera Yilmaz Gney de dtin; bi gotineke din, Gney ji wan re bb neynik (awne, mirk) a ku xwe tde didtin; ev b nehniya (sirr) sereke ji serkevtina Gney hezkirina xelk ji w re. L bidrina min, nehniyeke din, nekm a ber ji hezkirina temaevanan ji w re heb, ew j qelafet gewd w b!  Tev ku dijmin nexrxwazn w berdewam, ew weke mirovek nebedew xwntal destnan dikirin j, l di rastiy de ji aliy hunera snem ve, ew dr pesn dijminan b. Temaevanan herwise j  rexnevanan, li ser kran xortek  nhat, bejinzirav lihevhat, pehlewank zrek jhat di pkanna roln xwe de, didtin. Jixn w j, awir lstka avn w, hezkirin dilovaniya w ji hejar belengazan re, hikbn mraniya w beramber naheq zordestiy didane zann, ku ew xwed vneke pola ye tucar nay tewandin   Bgoman v yek ew li  ber avn temaevanan hn rntir bilindtir dikir!!

   Di v qonax de hetan sala 1968 an Gney bi lstika xwe di filman de b strka her ge di snema tirkiy de. Daxwaza rabna bi roln sereke di filman de d ji hem aliyan ve jre hatin; neten ji derhner (rjsor) filmkern arzan nenas ve, bel herwise ji yn navdar xwed tecrubeyn mezin ve j!

   Yilmaz bi hindkay sal di 10 filman de roln sereke pktann; di nava 5 salan de ew di 60 film de leyist; ji wan filman weke nimne:

em sor Kujer ku b qurban Bizina re Teyr brndar Her ku dimirim dsan dijm Gur iya Koero Tan dilopa daw ji xwn gelekd main.

   Gelek dijminn Gney di nav wan de j hin rexnegirn smema burjwaz, nav naveroka wan filman, yn v qonaxa seretay di jiyana w de, bi xerab li qelem dan ew weke Filmn bazirkan yn arzan (Mlodram) b wate nan dan; wan dixwest v yek wek ek dij kesayetiya Yilmaz bikar bnin, daku nav w xerab bikin r ya serkevtin li piya w bibirin!!

Bgoman ew helsengandin nirxandin gelek dijwar ne rewa (naheq) b, jiber ku filmn Gney heriqas bazirgan bn j, l ew bi tu haw ne weke yn Hwlyod yn tirk bi wateya milodram bn; bidtina min, di wan de awazeke taybet awaza Gney perwerdeya w a zarokt civaka w heb. Jibil w j, rastiyke  pir  giring heye,  pwiste em jibr nekin careke din bi br bnin. Weke ku me ber j xwiya kirib, armanca sereke a Gney ji lstika di wan filman de ew b, ku nav dirav ( mal) peyda bike, daku bikaribe di p de serbixwe hem br ramann xwe yn ku bi dem tecrubre di mjiy w de di meyan, pk bne!!

  Bgoman ev mtod (we,slb) di droka hner de titek rewa ekere ye ber Gney j gelek hunermendn navdar li chan ev taktk bi kar anne; Ten weke nemne: Yek ji Derhnern her navdar li Chan, damezirvan ralzma n ( New Realzim ) di smema Ital de - Vitoriyo De Sika ew taktk bi kar an bi rast j giha armancn xwe berhmn pir bi nirx bilind di droka snem de kirin!  Ev tit bi Yilmaz Gney re j b. W gelek caran tekez li ser v rastiy kiriye di got: Xebatn min yn bazirgan ji ailiyek din ve alkariya min kirin. Bi saya navdariy, sewiya min a huner, baweriya temaevanan filmkeran bi  roln min qezenciya dirav, d min daxwaz kir ku filmn xwe bixwe bikim. Min dixwest filmn cuda (baqe) ji yn ber derbixim; filmn bi wateyn siyas helwstn ekere bin, ew girday Markiszim bin weke felsefa mirovayetiy bi git rbaza w a raman (fikir) ciwaniy (tk) di huner de a ku min ji xwe re helbijart li ser opa w dim . (10)

Armanca din a Y.Gney ji serxwebn di kirina filman de, bi dtina min her uqas b plan (bhemd) zanebn be j, ew b ku jiyana civaka kurdan bi hem kmas, nakok, tradtsiyonn (adetn) kevnare problmn rojane derxe meydan nan xelk bide?! Bik hesteke netewy guvat veart di dil hi Gney de heb; dibe ku di forma xwey seretay de b ne bi wateya siyas berxwedana rojane b (gereke tucar jibra me ne, ku hesta netewey li ba kurdn Kurdistana bakur bi git pit ikandina serhildann saln 30 40 ji sedsala buhir jiber zilm zordariya dewleta tirkiy a dijwar, nizim b b. Desthelatdarn tirkiy bi hem wey b rehim er xwenaskirina kurdan a netewey di bin i nav de bna j, dikirin).

Y.Gney dixwest jiyana kurdan a rojane, karakter wan y mil, welat wan y bi sirta xwe ve bedew iyayn w yn bilind as bi rya nav filman qehremann wan helbijartina cihn rdana byeran nan bid

  Jiber perwerdeya mal a hik, bingeha w a mil serphatiyn ku bi avn ser xwe dtibn, w dikarb derdn civak ji hundir ve irove bik titian bi nav bike, ango tiliya xwe deyne ser birn! Weke nimne ka em bikurt awirek bavjin ser  film  Koero?!  Ev film biweyek indrkt (ne yekser) jiber tirsa sansura tirk a dijwar - serphatiya  qehreman kurd gelr, ku tan mirin dij desthelatdarn tirkan er kirib, dike! Ma gelo k ji kurdan nav Koero efsana mrxas  er w dij tabrn lekern tirk, ne bihstiye?! Jibil w j di film de rokeke avndariy a sade di heman wext de j sert b nemne, ku ew ten dikare di civakeke wek a kurdan de bi hem nakokiyn xwe ve rbide, heye! Yilmaz bi hostayet hem derdn jina kurd a ku ji hem mafn xwe bpaare di kesayetiya qehremana film de nan dide. *

     Dsan weke nimne, ka em bikurt awirek bavjin ser film Zakonn  sinr ?! Byern film biweyek vekir li ser sinrn di navbera Tirkiy Sr de pktn; rdan (byer) nan didin, b awa ew xeta ku li erd kurdan xistine li herd hln w mn bombe andine bne sedema birnn yek milet ku di nav du dewletan de hatiye parekirin. Ji near,  jibo xwejiyan gelek caran jobo serdana xizim kesn nzk, xelk dever xwe li nav bomban dixin, l di encam de, weke ku film diyar dike sal bidehan mirovn kurd li ser herdu aliyn sinr tne kutin birndarkirin. Film ekere nan dide,  ku ew sinrn di navbera kurdan de, dij vna wan hatine dann bne bingeha belengaz, bindest ne aramiya jiyana wan.

Bi v haw em dikarin  bjin, ku naveroka piraniya filmn Gney d mayin j li ser babetn jiyan civaka kurdan bnByern filman bigit li kurdistana bakur (tirkiy), li nav det iyayn w yn bikind as de dihatine kiandin; jiyana xelk iyay (ma gelo iyay k ne? Gereke em tucar jibr nekin, ku tan v roj j toraniyn tirkan nav Tirkn iyay li me kurdan dikin bi w yek hewil didin hebna me a mil wenda bikin), mraniya wan girdana wan bi axa xwe ve nan dida! 

   Bi dtina me, ev hem nan w yek bn, ku hesteke netewey bincilik (veart) di kesayetiya Gney de heb: ew hest xweberxwe (efew) hd-hd di roln w de, yn ku bi wan dirab, derdiket ser kran. L rastiyeke li ber av heye, ku tu kes nikare nkar bike; ew j ewe, ku asil bingeha w a netewey bandoreke mezin li ser kesayetiya w a edeb, hner siyas kirib! Jiber w bixwe di derheqa v yek de weha gotiye: Bav min berdewam di goti: xewina min ewe, ku ez ji v welat barbikim vegerim welat xwe, da ku ji v jiyana ps reswe xelas bibim. Di destpk de, min wateya gotinn w fam  nedikir, l pitre ez tgehtim, ku netewa w bb sedemn derdn w pozbilindiya w, ew bindest qebl nedikir dixwest rojek ber a din ji wir barbik Gelek caran dema ku ew bi hrs diket aciz dib, dest di avte tembr  strann  kurd yn mran navtdan digotinMin ev nehn (siir) j v paiy fam kir; jiber strann kurd bhna w fereh dikirin damarn w sist dikirin.W hem kn, derdn di henav xwe de bi r ya stranan derdixist.(11)

Jibil  w j tenha  weke nimne,  ka em guh li  gotin hin  ji hevaln w sebaret (derheqa) bi asil nzkbna w ji milet w re, bigrin. Di gotareke xwe de, derhner tirk navdar Ardn Kral * nivisandiye: Yilmaz, t hejmartin lawek payebilind y milet xwe. Dema win temaey filmn w bikin, win v rastiy dibnin; herwise win bi zelal dibnin, b ew iqas nzk milet xwe ye, di nav de dij bi dil xwe y mezin ji wan hez dike (12).

Bi herhal, em hewil  bidin v  rastiy,  zdetir di p de  bidne  xwiyan.

     Em vegerin ser filmn w, yn ku nav Mlodrama li wan dikirin, yanj gelek caran yn ji wan re arzan dihate gotin! Bo zann li gor dtina me ev hukim ne rewa b; tev ku Yilmaz di filmn bazirgan de j di leyist, l w rol ralst pktann, w tucar rola qehreman ku nay ikandin, yanj kutin qebl nedikir, ev ji alk ve ji aliy din ve j, w tim kesayetiya mirovn ral, yn civaka xwe tan ser kran, bi hem zanebna xwe ve guh dida problmn belengaz hejarn civaka xwe; bi gotineke din, em dikarin bjin, ku ew qehremanek gelr, dilovan diltenig b.

Tekez li ser v yek, rojnameyn burjiwaz yn tirkiy near mabn li ser rol kesayetiya Yilmaz weha dinivsandin: Gelek keraktern Gney yn xerb nedt hene. W di filmn xwe yn destpk de gelek  tnd, kutin talankirin bi kar an, l em dibnin, ku di heman dem de j dilovan henniyeke bhempa li ba w heye.  Ew gelek guh dide kesn derdora xwe li wan miqateye xwed derdikeve; ev tit di snema chan de, mnakeke gelek kme (13)

   Birast j bmezinkirin (Mubalexe) dema mirov filmn Gney dibne, hest bi rastiya jiyan dike; ev yek ber hem tit divegere ser guhdan agehdariya w li ser rewa civak problmn kesn ku tde dijn, herweha hezkirina w ji huner snem bipvebirina w re.

Pwiste em li vir bjin, ku ber hatina Yilmaz Gney ser krann snema tirkiy, ew sneme bi yek aliy ve di ryeke ekere ji xwe re dtib; ew j rya filmn avndar, eq kf bn yn ku pirraniya wan bi nav hnermenda tirk a bi xweikbna xwe bi nav deng Turkan oray ve hatibn girdan. Weke, ku win dizanin, naveroka wan filman li ser hezkirin, qesr qonaxn buha jiyana dewlemendan bn, yn ku hunermendn bedew bi roln wan dirabn. Armanca wan j mijlkirina temaevan bi jiyanke xeyal drketin ji problmn civak yn rojane b! L bi hatina Yilmaz Gney ryeke n di snema tirkiy de peydab w ber w bi aliyek din ve da, ku 180 pile (derece) dijber ra yn ber w b: Ryeke rlast a nzk jiyana rojane, bi taybet a kesn feqr belengaz, yn ku li hviya ronahiyek bn da ku jiyana xwe a tar pirr li nakok bibnin, nan bidin li dtina areseriy j bigerin!!

Bgoman ev yek ne bidil nn feyodal, burjwaz desthelatdaran b; jiber serketina rya ralst dij berjewendiyn wan b jiyana wan dixiste tehlk de, loma j wan careke din bi rya rojnameyn arzan dest bi nivsandin li ser Yilmaz kirin, bihviya ku w aciz bhinteng bikin, da ku helwstin a bistn, jibo ku ji wan re bibe behane (biyan, hincet), er w ekere bikin biyekcar xwe j xelas bikin.

W ax rojnameyan gelek tit di derheqa w de nivsn; ten bo nemne em end gotinan li vir bibr bnin: Heger em r li piya v xort serser negirin, ew ne bikfa me dij vna me (xesip li ser me) bikeve droka me de! L hn ji w xerabtir j; w ew drok li gor vna (rada) xwe binvse, Ev mirov (mexluq) nexweik, serhik xerb ku li me na (na ibih me) ji kuve ji me re derket?!! Ew ne di bim (rdan, ikil) me de ye nej rabn rnitina w wek a me ye?!, Filmn w pirr bi dnamkin, tevgereke xwirt balk; weke ldan, diz kutin j di wan de heye, jiber w j, neten temaevann me ji wan hezdikin, bel herwise temaevann Europ j ji wan hezdikin; nexasime yn Ital h.w.d.  

   Bel xwediy wan gotin ramanan, jibr dikirin, yanj nedixwestin qeblbikin, ku Yilmaz rastiya jiyan, bi hem km kurtiyn w ve nan dida; lomaj temaevanan ji filmn w hezdikirin, nexasime yn Ital, lewra wan di kesayetiya Gney de hunermendek dilsoz parzger rya ralzma n di snem de, a ku pit er Chan y dhemn li Italiya destpkirib, didtin.

    Weke ku tzann, brjwaziya tirkiy desthiladarn w hem  mtodn rewa nerewa j bikar ann da ku r li piya Yilmaz serkevtinn w bigrin, l vna Gney a polat baweriya w a tekez bi serkevtin bi gellek ji br bonn (karn) hzn kevneperist nexrxwaz bi hztir bn. W ciyek xwe y taybet ber biav di chana snem de kir; di demeke pirr kurt de b strika her ge di snema tirkiy de bi yekcar; bim gewd w li hem devern welat hate naskirin; wneyn w li ser rpeln yekem yn rojnameyn mezin, li ser der pencereyn dikanan herwise j li ser dwar kolanan (sikakan) li bajarn mezin pik, feqr dewlemend hatne belavkirin.

Bi v haw hebna Yilmaz kesayetiya w a huner hate ferzkirin Wise diyar b, ku hem tit bi ryeke sirt ve derbas dibe; nn dewlemend desthilatdar ji near ev rdana awarte (istisnaa) qeblkirin di guhn hevdu de gotin:

ma w i bibe?!  Bila ev kes nebedew xwntal were nav rzn me: pere, navdari, keikn xweik, koik (qesir) otombln buha fereh u h.d. Qey qedera civaka me wise ye!!

L ew n careke din, di hesab gomann xwe de a dern qet nehate bra wan, ku navdar daneheva dirav jibo Yilmaz ne armanca sereke b, belku halet  (mtod) b, da ku bikaribe xebata xwe, serbixwe bi pve bibe!

   Pit bi destxistina serkevtinan navdariy di chana snem de, Yilmaz biryar da ku d dem hatiya jibo pkanna armancan, yn ku bidrjahiya salan di m-jiy w de meya bn: derhnana filmn cid, yn ku li gor nernn w yn siyasi bin her wise j li ser jiyana xelk a rojane bin bersiva birsn wan bidin!!

Bi v yek Gney soz da, ku qet  nekeve rza burjuaz zordestan de di jiyan de nebe hevalbend wan. Di derheqa v yek de w gelek caran gotiye: Ez  yek ji wan kesa me yn, ku dij nn serdest er dikin; pwiste ez bidime xwiyakirin, b ew na ku ez ji nav w hatime, awa bi i wey ji aliy k ve t ewsandin??

Li ser bingeha van br baweriyan li gor ezmna (tecruba) xwe a tal di jiyan de, nexasime ji zaroktiya xwe ve Jiyana otiyar, nakokiyn civak, birbn belengaz, bindestiya n netewey Yilmaz serbixwe, dr bandora irkrtn bazirgan yn mezin dest bi kirina filman kir, nexasime dema hinek dirav kete dest w de.*

   Di sala 1968 an de, bi kirina film Seyid Xan * Y. Gney bi ezmna xwe a yekem di derhnana filmn snem de rab. Li gor dtina rexnegir pisporn snem, film Seyid Xan t hejmartin (hesabkirin) destpka filmn Yilmaz yn ralst e,  jiber di w film de bi zanebn wateyn civak bi kr hatine nandan.

Bi rast j, film Seyid Xan ryalst b, tde jiyana gundek kurd bi hem km kurt pademayina  xwe ve dihate xwiyakirin. Seyid Xan, qehreman film (Y.Gney bi xwe bi rola w dirab) mirovek gund belengaz b; tev feqrtiya xwe, w bwestan bi vneke polat alkariya hejarn gund dikir; dij naheq bindestiy dirab ser xwe li ber feyodal zordestan nizim (ne ditewand) ne dikir!

Temaevanan, cara yekem b, ku xwe mirovn civaka xwe di kesayetiya Seyid Xan de dtin; jihevre digotin: ew weke filankese, yanj bvankese; ji filan tax ye, yanj ji filan gund yeBi rast ev yek, sedemek her giring b ji sedemn serketina film! Di demeke kurt de 8 milyon kes temae kirin, ew di droka snema tirk de b rkord (hejmara her bilind); jibil w j Seyid Xan di fstvala snem de li Adena, sala 1969 an xelata yekemn kz zr wergirt Y.Gney j xelata batirn lstikvan rola mran stand.  

Serketina film ji aliy rexnevanan ve pir bilind hate nirxandin, ta giha pileya (sewiya, dereca)  ku ew weke film Erd diheje y derhner Ital, ralst navdar Lkno Fskont, bi navkirin!! Bgoman ten ev wekhev, di w serdem de, dihate hejmartin weke xelateke payebilind!

   Raste Seyid Xan  srkeftineke  mzin  ji Yilmaz re an, nav w hn belavtir kir, layinger (sempetzan) temaevann w hn zdetir kir, l ew serkeftin tra w nedikir! Jibo w, ew film ezmna seretay (destpk) b li ser ryeke gelek dr dirj, tev astteng , l di heman dem de j serbilind rmet!

Di derheqa v yek de, w li gelek deveran digot: ku ev film ne li gor hviyn min b ew di gelek aliyan de qels hatib, l ew ezmneke (tecrubeke) dewlemend b; min zanebn derfetn xwe tde taq (ceriband) kirin bi rya v film hn nehniyn v pey (sinet) bm

L birast j arensa v pehlewan mezin paradoks (ecb) b! Di dema ku w xwe jibo ekirina filmek n amade dikr, dezgeha (ordiya) leker (esker) di r ya w de rawstiya daxwaz-nameya na eskeriy, bi ztirn wext, dane dest w!!

    are  i ye?  Yilmaz Gney jixwe pirs. Ev erk gereke b kirin Reva ji v xizmet tehlke?!

 Bgoman w j, weke her xwertek ngiht, ku kaxeza eskeriy distne, xem mitala ciy xizmeta lekeriy dikir! L ev nehn gelek nedomand sala 1968 an Yilmaz Putn  birne eskeriy, bajar M, bajar kurd kevnare, c war dayika w, Xizmet li v bajar - dil kurdistana bakur - Neten bext (ens) Yilmaz b, bel herwise bext milet kurd b j; jiber li wir hn di destpka pvajoya berhemdariya xwe de, rewa jiyana kurdan ji hem aliyan ve: rabn rnitin, zilm zordar, hv daxwaz, n ah h.d ji nzkve naskir; lewra hetan w ax Yilmaz tenha dizan ku bav diya w kurdin, ne zdetir!! L li M w hem tit di derheqa milet xwe de dt b ahid li ser byern jiyana rojane li wan naveyanBi dtina min w yek bandoreke (opeke, tasireke) gelek mezin li ser nern, helwst hestn w hit! Ez dikarim bjim, w  ji w ax ve bi avek vekir himendiyeke kr avdriya jiyan arensa milet xwe kir, l by ku derxe derve bidengek bilind ekira bike! *  

W bi zanebn ev yek di hi dil xwe de parast, da ku di qonaxn pde li ser xwe (hd-hd, gav bi gav) zdetir bi rya ek xwe kamre hnera snem pk ne ten milet xwe, bel herwise j nan chan hemy bide!

Pit film Seyd Xan gebna strika w di snema tirkiy de; di dema ku nav w, neten weke lstikvanek lhat nivskar snariyo, bel herwise weke derhnerek leheng j, li ser zimanan digeriya di rojnamegeriy de dihate xwendin, ew ji ber cavan winda bXelk tirkiy bi hem nn xwe ve (Civak, rewenbr, siyas h.w.d.) li ser paeroja w gengee (Diskusyon) kirin li ser arensa w li eskeriy cudah peyda b: gelek ji wan li hviya vegera w bn, bi hisreta ku careke din w li ser perdeyn snem bibnin; bgoman di rya w re, xwe jiyana xwe j bibnin! L gelekd mayin j, bi drkrtina w rizgariya xwe, ji dwek ku li ser singa wan mexel hatiye bye bela li ser ser wan, dtin! Wan bi ev roj hv dikirin, ku esker bibe sedema drkrtina w ji chana snem! Yanj ktina w li wirL ji bext ge re, ew hv daxwazn dujminane bi cih nehatin dilxweiya wan dom nekir?! Yilmaz derfeta end rojn vehesandina xwe Jiber a movikn pt li eskeriy bi dest xist mijl kar snem derhnana filman b!! Tekez (takd) li ser hezkirina w ji hnera snem re bidestxistina piktirn derfet byern jiyana rojane jibo kirina filman, derhnern tirk y navdar Ardn Kiral di breweriyn xwe de li ser Yilmaz dibje: jiyana v mirov gelek balk seyre (ecbe)! W hem jiyana xwe di zindan awarebn de desrbakir; herwise b westan bihem tiwaneyn (mkann) xwe ve dij faiyet bindestiy er kir, by ku yek roj j ek (slah) snem jibr bike (14)!

    Di rastiy de j karn Yilmaz kmnemne bn; w guh (nirx, qmet) ne da a di pit de, avdriya eskeran j re qedexekirina hatin ynBel w her s mehn vehesandina xwe jibo nexwiy li Istanbl bi kar an snaryo a film xwe Gurn bir nivsand, derhna bi xwe j rola sereke tde leyist?!  L dema  serokatiya  eskeriy jibo v tit agehdar kirin, wan yekser rojn vehesandina w birn, ew bi lez bez vegerandin ciy eskeriya w siza j kirin: ew ji nankirna pileya efseriy (zabit), - tev ku li gor qann weke mirovek xwendevan nvrst maf w heb j - b parkirin?!

    Pit Gurn bir Yilmaz Gney dest bi derhnana yek ji filmn her balk Mirov Krt (Bmirs, Nexweik, Xwntal) di w qonax de kir.

    Ramana bingehn a v film end byern pkhatiye, ku di jiyana Yilmaz bixwe de rda bn; Dema ew di dibistana seretay, zarokn dewlemendan ken (henek) xwe bi bim gewd w, bi cil bergn w yn riziyay dikirinGney bi hostayet ew byer di Mirov Krt de   nanan xelk kir; jibl w j bi hem tiwaneyn xwe, hewilda ku qonaxn jiyana xwe bi taybet hatina w nav chana snem nan bide.

Em dikarin bjin, ku ev film weke biyografiya (serphatiya exs) a derhner bixwe hatib; lewra w bi rast rola rojnamegeriya arzan, burjuaz paver a ku rojane er w dikrin asteng jre peyda dikrin daku neghje navdariya bilind, bi hrgil di v film de nan da. Jiber w em dikarn bjin, ku armance sereke a film ekerekirina bmoral bbextiya civaka feyodal-burjuwaz lstikn wan yn qirj di pit perdeyan de dij bi sedan xortn zrek jhat, b. Lewra jibo serketina v armanc, Yilmaz hem haletn snem: Lstika pisporane  (profsyonl), wnegiriya serkeft, mzka watedar birna  (montaj) hnand bikar anb.

   Film Mirov Krt di nav xelk de deng da bi razbneke mezin pwaz l hate kirin; herkesek ji temaevanan, li goriya tgehtina, ji xwe re titek t de dt. Beek ji wan ta daw ramana film bikr irove nekir, l bi kfxwe qonaxn jidaykbna lehengek lstikvan snem ji nav refen feqr belengazan opandin; l gelekan j, bi taybet rexnegr pisporn snem, armanca film a rast tgehtin bi dengek bilind mraniya derhner jibo nandana babetn wise, ku w ax li tirkiy qedexe bn, nirxandin! Loma j Mirov Krt di fstvala git de, li Antakiya sala 1970 weke batirn film sal hate helbijartin Gney j, xelata batrn lstikvan mr di film de wergirt, jibil w di heman dem de j, w xelata batirn lstikvan mr a w sal bigt li ser ast timamiya tirkiy stand!!

Bi v hawey em dibnin, ku qonaxa eskeriy j nikarb r li piya Yilmaz bigre, dil dujminn w hnik bike vna w a polat bikne Bel bi pewane (dijber, berevaj, bilekis) w sdeke mezin ji w tecrb wergirt zanb awa bikarbne

Bi serbestkirina ji eskeriy qonaxeke din ji qonaxn jiyana Yilmaz Gney a hner tkoan kotas phat; da ku qonaxeke n pir li serketin, ezmneyn n, ser, berxwedan xebat jibo bidestxistina armnacan destpkir, a ku ez btirs dikarim bjim, b xala (nuqteya) guhertinn mezin ne ten di droka snema tirkiy de, bel herwise j di droka snema welatn chana shemn bi taybet dnyay tev de bigit      Dumahk maye!

 

------------------------------------------------------

 

Jder tbn: 

 

* Ev raman jibo gelek zimann biyan hatiye wergerandin.

(8) Kovara Jiyana Snema y. Hejmar: 23/24. Sal: 19841985, R. 113 (bi ziman ereb).

(9) Drok pirsgirkn ndem yn sinema Tirkiy. A. Huseynof, Mosko 1978, R. 113 (bi ziman rs).

(10) Kovara Jiyana Snema y. Hejmar: 23/24. Sal: 19841985, (weke jdera bihr).

*  Babeta bindest rewa jinan, bitaybet a jina kurd, di hem berhemn Yilimaz Gney de, yek ji her giringb. W li gelek cihan gotiye: Civaka ku jin t de ne serbest be, ew civak ne azade!

(11) Pirtuka Snamatografiya welatn Asiya Afrqiya Mosko sala 1986 an. R. 114, (bi ziman rs).

* Ew derhner yek ji filmn her balke li ser jiyana kurdan bi nav Szonek (msimek) li Hekar . Di dema hazir de weke penaber li Elemaniya dij.

 (12) rojnama TAZ  11.09.1984 an (bi ziman eleman).

(13) Kovara Snama Akadmk, hejmar 4, irya pn (oktober) sal, 1969, R. 14 (bi ziman tirk).

* Bi pewan (bi eks) derhnerd main, Y.Gney snariyo a filmn xwe dinivisandin, bi rola sereke di wan de dirab herwise j berhemdana (produksiyon) wan j li ser hesab xwe dikir!!

*  Li gor hinek avkaniyan, ezmna w a yekemn di derhnan de, ji kirina filmn Ez kermim Prebok Nr destpdike?!

*  Sedema nederxistina hest br baweriyn xwe beramber pisra kurd, bidtina min weke roja li nvro ekere ye! Jiber di welatek weke Tirkiy de - ku hetan ro j hebna gel kurd weke miletek serbixwe napejirne - xebat bi ekera yanj bi diz bo pirsa kurdan, nexasime di w ax de, iqas etin tehlke b, bi taybet ji yek weke Y.Gney re!!

(14) rojnama TAZ   11.09.1984 an (bi ziman eleman).

 

             

   

 

 

 

 

  

 

apkirin

copyright 2002-2008 info@pen-kurd.org