Ji bo branna 24-mn sala kobar 71-saliya li dayikbn

  

Yilmaz Gney

Mirov.. Hunermend .. Helwst

 

 

 

 

Nivsara Dr. Ibrahm Mehmd

Xeleka (5)

Vna ji pola!

 

   Careke din hzn paver faistn tirkiy Yilmaz Gney ji azadiya tevger bpar kirin bi naheq avsoriy ew birin zindann sar asBi v girtin re j, qonaxeke din ya dirj, pir li koeriy di nava girtgehan de destpkir 19 sal zindan wise dadegehn faistan biryar dabnBgoman xwegirtin berxwedan dij v dijminahiy, nehesan b. L Yilmaz ne ew mr tirsonek reva ji meydana er b; bel ew xwediy vna ji pola b; ew birast kurdek serhiik mrxas bW biryara berdewamiya xebat dij dijminan ji nava girtgehn wan da! L pirsn girng ewbn, gelo awa bi i wey v xebat bi dest lingn benkir (girday, di qeyd de) berdewam bike tola xwe hilne??

Gney bersiva wan pirsan bi kar berhemn xwe yn bwestan da. Ew tgiht, ku di nav ar dwarn str bilind de, ten pns nivsandina rastiya jiyan dikare bibe ek dij dijminn tirsonek, yn ku naxwazin ryaltya civak bipejirnin. W bi brewer himend dest bi nivisandin kir, daku ronahiy bavje ser jiyana hejaran zordestiya ku li wan dibe li tirkiy bigit li Kurdistan bi taybet. Dema Yilmaz nivsandina snaryo xelas dikir, dest bi nivsandina roman dikir dema roman bidaw dihat, dest bi nivsandina rokan dikir herwise berdewam b tebat zindana xwe kirib kaniya berhemdanPirs jibo w bb pirsa hevrik serhildan; wan -dijminan- dafk plan jibo w datann, daku dest ji xebat bikne ji jn jiyana xwe nefret bikeL w bi hem zanebn tiwaneyn xwe hewil dida daku ji wan re bide xwiyan, ku vna w ji ya wan bihztire ti kes nikare w ji armancn ku dabne ber avn xwe, nexasime nandana rewa milet xwe belengazn tirkiy bigit, vegerne. Bi gotineke din, w r ya rev desthildan (teslmbn) nasnedikir

   Pwiste bgotin, ku piraniya wan nivsarn w, pitre yek li pey yek bi alkariya end dostn w yn derhnern snem, weke Zek Oktan, erf Gren yd mayin, bne filmn snem bi milyonan hezkiriyn w li wan temaekirin bilind nirxandin. Ji wan berheman ten bo nimne: Sala 1975 an derhner Zek Oktan romana Gney Yn tohmetbar kire film snem; her diheman sal de j derhner snem y gnc Artm Kurac snariyo ya Gney Izin (Icaze, end roj vehesn) kire film snem; di sala 1976 an de j s derhnern naskir, snariyo yn Gney kirine film: Blc Ulka film W rojek were , Atif Yilmaz Yn bare Zek Oktan Dijmin .

Ev film hem j serketinn ba bidest xistibn, neten li ser sewiya tirkiy bel herwise li derv w j, l ew nirxandin bhapdan negihatib sewiya bhapdana filmn Ker R yn ku di droka snema chan de jibo dewlemendiya xezna anda mirovatiy bigit, tne hejmartin weke du destkevtn hner yn giranbha!

   Ber ku ez ronahiy bavjim ser wan hedu berhemn mezin Ker R bi hrgil li ser wan rawestin, ez dixwazim li vir ameje bi guhertineke giring di helwsta Gney de beramber gel kurd doza w ya rewa, bikim!

Heger ber Yilmaz bi weyek indrkt (ne yekser) bi r ya simbol, sirt rabn rnitin rewa belengazn kurdan nan dida, l di v qonax de, bi taybet pit nv saln 70 ji sedsala buhur, w di berhemn xwe de dest bi irovekirina sedemn bindestiya kurdan ji hem aliyan ve; civak, abor, ol siyas, kir. Bi gotineke din, ez dikarim bjim, ku pirsa welat xelkn w di afrandinn w de, bb babeta her giring.

Bgoman welat jibo w hetan bi radeyeke bilind, Kurdistan b a ku rjma tirkiy Bar rojhelata Anatoliya bi nav dike; xelkn w j milet kurde, y ku ji hem mavn netewey mirovayet bpare herwise j y ku di kiltr mjiyn nejadperistan de weke Tirkn iya t naskirin. Yilmaz di rok filmn xwe de, hewil da ku jiyana wan xelkn belengaz, welat wan y dr as y weke xelk w ji hem weyn jiyana serdem bpar, nan bide; w herwise j sirta w welat bi iyayn xwey bilind ve, bi mrg, det newaln xwe ve, kirine cih byern berhemn xwe; navn kurdan li qehremann xwe kir, ew bi cil bergn netewey derxistin ser kranan (perdeyn snem), mzk strann felklora kurdan bi kar an nakokiyn jiyana wan a rojane: belengaz, bxwendin, nezan pademayn a ku sedemn w siyaseta rjmn faist yn dewleta tikiy bn, destnan kirin. Gney bi r ya haletn snemy, ekere bi zanebn diyar kir, ku miletek jixn tirkan welatek j jixn tirkiya serdem hene bi hem titn xwe ve ji wan cudane (cihne, baqene).

Ew kesn ku filmn - piraniya wan nzk yn belgenamey ne I.M - Gney dibnin, betnah dikarin hest pbikin, b end (iqas, tan i piley) ew nzki jiyana ruh a w milet b, b w bi i hostayet zanebneke kr jiyan rojana ya cotiyarn kurd bi hem hrgilyn w ve, nan dida. Jiber bingeha xwe ya netewey civak, w dikarb nakokiyn piskoloj yn di hundir qehremann xwe de, nan bide herwise j sedemn wan nakokiyan yn drok, abor, civak siyas bandora wan li ser wey jiyana xelk w dever, destnan bike. Yilma Gney bi berhemn xwe jibo milet kurd, sermiyanek netewy gelek mezin, an meydan. Di v war de, rexnegir snem y sovyet (Yektiya Sovyet a ber) R.B. Sobolv wise nivsandiye: Yilma Gney ji hem aliyan ve, hunermendek payebilinde. Hzn paver bi hem mtodan er w dikirinBirast j jiyana v mirov, y ku her andeke netewey dikare ser xwe bi w bilind beke, ecb balke. Tev xerabkirina nav w girtina w di nav ar dwarn zindan de j, ew bye peng snem li tirkiy, akter derhner Nr.1 (41).

Di rastiy de j jiyana v hunermend eleng, serhik mrxas cih ecbmayin ye; er w ji hem ailyan ve dihate kirin: ji aliyek ve rojnamegeriya paver nejadperest ya desthelatdar aliyn w yn xerab ngatv nan dida, daku nav rmeta w di civak de re bike; ji aliy din ve j, hukumeta tirkiy bminet ekere fiar tanne ser w gef (tehdd) l dikirin ditirsandin, daku ji wan re here ser okan, yanj ji zindan welat bi git bireve kober bibeTekez li ser v yek, di sala 1977 an de avpketinek di navbera Gney liya Kazan (Yek ji mezintirn derhner snema Emerk ye bi esil xwe j Ynan ye I.M.) de li girtgeha Topta b. W ax . Kazan serdana Gney di girtgeh de kiribJiber ku Yilmaz bixwe deriy zindana xwe ji w re vekirib, hevpeyvna di nav wan de bi pirsiyara Kazan dest pkirib:

-         Ma pasewan (dergevan, bek) li vir tinene?

-         Bel hene.

-         Ma gelo li girtiyan didin (ldan, kutekirin, kence)?

-         Bel.

-         Gelo derfet ji te re heye ku ti jivir birev (reva ji zindan)?

-         Bel. Derfet jibo min heye, ne ten ji v zindan bel herwise j, ji hem zindann ku ez di wande girt mabm

-         Heger ti ji vir bireve, derfet heye ku ti ji welat j derkeve?

-         Heger ez v yek bikim, w desthelatdarn dewlet gelek dilxwe bibin. L ez xebata xwe jibo doza me hetan roja daw ji jiyana xwe, di hundir welat de bikim.

-         Gelo ti di w baweriy de y, ku jiyana te di tehlk (metirs, xeter) de ye?

-         Bgoman ew dikarin min bikujin. Ez di dan standinn xwe de gelek hiiyarim kar xwe bi hmin (bdeng, li ser xwe) dikim. Hevaln min yn dilsoz (wefadar) hene. (42)          

Pit derbasbna s salan di ser v hevpeyvn re, Yilmaz ji girtgeh welat j bi yekcar reviya hate Europa; Di yekem hevpeyvna rojnamevan de, ev pirsyara jrn ji w hate kirin:

- Ma te negotib, ku ti ji welat dernakeve t xebata xwe di nav gel xwe de berdewam bike?!!

Yilmaz wise bersiva v pirsyar dab: Hn pir z ye ku li ser reva min were axavtin. Ez derketime, neku jibo vegera azadiya xwe ya kesayet (exs). Ez derketime daku xebat jibo vegera azadiya ku li welat min hatiye windakirin, bikimPit cnta leker di 12 lona 1980 de hatina fastan li ser hukum welat, neyn rast ji avkaniyn pbawer gihane min, ku d ew plana ktina min amade dikin. W ax bawer bi min re sed sed b, ku mana di bin siya rjemeke wise dktator de bi sax, d ne mumkine (43)

Pit v ragihandin di herar saln ku ji jiyana w mabn, d nema ti kes pirsyar li ser v babet ji Yilmaz kir!!

   Ka em vegerin ser wey kirina herd filmn w yn navdar Ker R babetn wan yn sereke. Ez hewil bidim li gor zanebn tgihtina xwe analz ango irove bikim; tev ku di destpk de pir bi nefispik dibjim, ku irovekirina berhemn Gney erkek gelek mezin etine, lewra jibo pkanna v erk, pwiste ku tiwana, zrek hesteke huner ya bilind li ba mirov hebe.

Di dema xwendina rok romann Gney de temaekirina li filmn w, pirsyareke giring di ser mirov de die t bersiva w j bi hesan nay dtin; ew j ewe: gelo kesayetiya Yilmaz k b? Aye irok roman nivs b, yanj nivsevan snaryo yn filman b? Gelo ew akter snem b, yanj derhner w b? Aye berhemdar filman b, yanj kir wan b? Gelo hunermendek gelr b, yanj tkoerek (xebatker) siyas b?!!

Jiber w, dema di hevpeyvnek de, yanj di smnarek de kesek jimin dipirse: bae Yilmaz k b? Ez b ku yek bikime d (yekser) bersiv didim: herin rok romann w yn edeb bixwnin li filmn w yn snem temae bikin, win w bixwe di nav wan berheman de bibnin; ew bi ruh brkirina xwe cwiy (diwane, zo, yn wekehev) qehremann xwe ye; ji w zdetir ti kes nikare w bide nasn

   Yilmaz Gney bi berhemn xwe yn edeb huner, xelk near (mecbr) kirin daku mirk tevznok bi lan wan ve were ldana dil wan zde bilind bibeW herwise j ew near kirin, daku hsran bibarnin, avreiy helgirin, hezkirin bikin, br li arens paeroj j bikin

Werin em bihevre bidin ser opa byern ker (Sr) v smfoniya (parek mzk) bhempa ya ku bi avan t dtin; ya ku serphatiya bindest, pademayin, hejar a miletek di r ya wey jiyana malbatek de, a ku ji hinav w milet derketiye, dibje!

Li vir ez nearim careke din bjim, ku pesindan irovekirina hunera bilind bi gotina gelek etineBi dtina min, awa irovekirina parek mzka xwe bi gotinan etine (pwiste mirov ten l guhdar bike); herwise j irovekirina Ker etine, pwiste mirov l temae bike

Film ker gelek sade, tenik balke. Ramann (fikir) film pir krin naveroka w j bi wate byern xwe ve, gelek dewlemende! Ramana sereke ya v film ewe, ku di bin fiar ra aristaniya serdema n de, a ku jiyana wan belengazan bye qurbana w, cih tradtsyonn (rabn rntin, adet teqald) kevin namne! wey jiyana kevin li gor diyalktka pden ber bi tinebn ve die; derhner film v yek bi zelal niandide, l di heman dem de j, ew bi bawer w jiyana aristan a ku li tirkiya serdem heye, napejirne reswe j dike! Ew bi ekere zakonn jiyana burjiwaz ya ku li tirkiy heye: bazirgann xwnmij brehim, karmendn dewlet yn perexwir flbaz, landin gendeliya ku li her dever belav bye, di film de destnan dike Jibil w j di Ker de roka avndariyeke (hezkirin) bdeng, dilewat pir bihz heye. Di v war de, rexnegirek europ y snem pit dtina film wise gotib: Ew babeta avndariya Romiyo Clt ye, a ku herdem zind ye, l bi wey rojhelat (erq, oryntal) ye (44).

Ev smfoniya ku bi avan t dtin bi hostayet hnand ji s ben (pareyn) zelal pkhatiye

   Di destpk de film jiyana malbateke kurdan ji la (hoz, eir) Weyskan a ku di naveyeke iyay de dr chana serdem dij, nandide. Ev malbat bi wey jiyana kevnare tradtsyonn ku bi sed salan ji bav kalan wergirtine dij: Desthelatdariya bav (Hemo Axa serok l) ya dijwar, y ku hem tit, pik mezin yn sebaret bi malbat, di destn w dene, herwise j erkirina hem fermann w desthelatdariy ji aliy endamn malbat hemyan ve. li dawiy j, dijminahiya tolhildana bixwn ya bi malbateke din re bi nav Xellkan a ku ji gotinn wan diyar dibe, ku ew neyart hn ji dema bavbran ve dom dike dr li hevhatin (ati) ye j.

Film raste-rast diyar dike, ku ew wey jiyana lt (ert) ya di bin siya zakonn feyodal de, sed sed ber bi tinebn ve die; ev yek ba diyar dibe dema, ku traktor ji berdla gayn cot ve erd radikinEw nana hatina burjiwaziyet kaptalzm li wan naveyane, a ku sed sed ne bi razbna kalemr Hemo hatineJiber dema ew traktor di nav erdan de dibne, yekser bim w tkdie awirn avn w tj dibin, temaevan hestpdike, ku heger jidest w b, w ew w haleta necis bi awirn xwe binerd bike! Ji aliyek dinve j derhenr bi zanebn v raman bi r ya axavtin wey brkirina kur serok l y mezin ivan zelal dikeEv xort bejin bilind, bihz lihevhat baweriya w bi guhertin hatiye, nexasime di axavtina w de bi y Etar (firoer hrik-mrika) re: Ev jiyana ro bi wey ber, nema bi rve dieLi hem dever traktor haletn n peydabneRoj biroj mrg, men cih era pez (m, sewal) kmtir dibe L ev guhertin gereke bi i wey bibe?! ivan areseriy di jiyana li bajar dtina kareke li wir (by ku nakokiy jiyana bajaran zakonn wan yn hik brehim bizanibe) dibn! Jixn w j Yilmaz hilweandina malbat gav bi gav bi awayek zrek di rya rabn rnitina kur Hemo her pik Silo de j nandide; Silo pereyn nirx firotina mdal pareyn newar yn buha, bidiz ji malbat divere! Ev yek diyar dike, ku w gava yekem dij tradtsyonan destheladariy bav (gerekb ew pere ketibna xezna malbat) avt br li cihbn paeroja xwe kir!

Bi dtina min pwiste li vir titek giring were rohn kirin; ewj ewe, ku Gney bi rya nandana wan mdaliyn kevnare yn giranbuha dixwest bje, ku ew milet (kurd) xwed aristaniyeke kevne axa kurdistan j bi newariya xwe dewlemende! Jiber proseya kirn firotin wise nandide; dema Etar wan ji Silo dikre bidengek bilind dibje: Silo ma ti weha dizane ku ew zv zrin?! Buhay wan nezdetir end qiraneEw tenekeneEv memleket (welat) ji wan dagirtiye!! L pit demeke kurt li bajr em dibnin ku Etar wan tenekan bi nirxek bilind difroe bazirgann newariy

Di v be de, kirn film herwisej bi zrek tka rh ya endamn malbata Hemo nandidin, nexasime di rya pwendiyn wan bi qehremana film Brvan, jina ivan re. Hem avreiy davjine w (tradtsyon wise dixwazin) jiber ew kea la Xellkan e ya dijmin wanDibe ku li vir pirsyarek were bra xwendevanan: gelo awa wise lhatib ku ew pepk, bibe bka la dijmin?!! rok ewb, ku di wext xwe de, la Xellkan gaveke xrxwaz lihevhatin avtibn kea xwe b qelen dabne kur mezin ivan y Hemo axa, bihviya ku d xwnrij kutin, a ku bidehan mirovn bguneh bbne qurban, di nav wan de raweste nema rbide! L bext re malxerabn destpkirib, dema ku zaroka Brvan a yekem bi mirt hate dinyayMixabin zaroka duhem j mir y shem j jiber w ?! Li v malwraniyEv tit -zarokjibern- jibo Hemo endmamn mala w naneke li ber av b, ku ew br li titn xerab draqilan bikin: Haa ma ti bawer dike ku ew nexwee haaa?!! -wise Hemo axa ji ivan re dibje- Ew ji la Xellkan e, v yek jibr neke ivanEw zarokn xwe hn di zik xwe de dikuje, daku sib mezin nebin dijminahiya malbata w nekin!! Bi gotina min bike ivan w berde... Ew dijmine ketiye nav me deTicar bawerneke ku yek ji Xellkan bibe xrxwaz me. ivan belengazTitek li ber av di dest de tineyeDi rastiy de j zarok mirt tnJina w -Brvan- jiber w yek lal (nema dikarb bi axiv) b yena ser ziyaret merqedan; xwendina ayat selewatn x oldaran ti encam nadeKa w ew xwelbiser ibike?! Ma gelo gotinn bav min rastin? ivan di berxwede dibje- Ma dibe ku ew zarokn xwe dikuje? Gelo ev yek dikeve mjiyan de?? Na hezarcar naivan bi ser bav xwe de dike qrn -ew yekemcar b di jiyana w de-: Ew nexwee bavoNwxwe, nexweJi xwed bitirse! Ev tit awa dikevin bra te deMa gelo jin di dinyay de heye, ku zarokn xwe bizanebn hn di zik xwe de bikuje?! Pwistiya w -deng w bilindtir b- bi textorn pispor dermanan heye bavo Ew nwxwe Nexwe. Bi v ywk ivan biryara daw da, ku ew qet Brvan biteniya nahle

Birast j rewa van herdu peranan cih serlwandin ye (ecbe); tev ku hem tit li hawrdor dij wane j, l pwendiyeke avndar ya bihz, rast di hemandem de j dr aqilane, wan bi hevduve girdide. Ev hezkirin bi wey gundt y her sade li ser kran t nandan, jiber w ji temaevanan re h etnah dirust nabe, daku bawer bi rast raltya w jiyan bne! Ev yeke bi zelal diyr dibe dema ku Brvan daxwaz hviyn hers birayn xwe jibo vegera mal birina w ser textoran, red dike

Xwendevann hja, bnin ber avn xwe: Jineke kurd ya gund -bi hem wateyn v gotin-, nexwe, ji zarket (lal) avdagirt ji pirsyaran, ketiye navbera du agiran de; ji aliyek ve hers birayn w, siwarn hespan yn ku lav lav ji w dikin daku vegere mala bav, ji aliy din ve j mr xwe ivan y ku li dr li benda biryara w maye? -birst tabloyeke snem ya kmnemneye- Brvan bi avn xwe yn pir li xem derd bi bdengiyeke gelek ewat, li birayn xwe yek bi yek temae dike pitre weke teyreke bbasik direve xwe dipit ivan de vedireWeke yek ku bje eve hviya min di v jiyan de, eve hlna min a ku min biparze!

ivan j ji aliy xwe ve hviyn w naikne v yeke bi mran bi bdeng nan dide, nexasime dema ku bav w bi dar, ling destan li w dixeWeke yek ku bje, ez amademe bar hem tit helbigrim waz (dev ji) li malbat j bnim, l Brvan bi teniya nahlim!Birast pir etine mirov wan tabloyn ku li ser kran tne nandan bigotinan bne ser kaxez Bgoman beek mezin ji serketina wan tabloyan divgere ser pkanna herdu hunermendn snem: Tariq Akan ivan Melke Demirag Brvan, yn ku bi hostayet bi roln xwe rabbn!

   Qehremana sereke Brvan bi dirjahiya film (zdetir ji du sietan) yek gotin bi ten j ji nav lvn w derneketib! (Ev yek j di filmn rokbj de, titek n b I.M.). Raste, w axavtin bi ziman xwe nekirib, l bi awirn av xwe mmka r la xwe, xembariya xwe, daxwaz hviyn xwe ji temaevanan re irovekirin wise lkirib, ku herkes kl bikl pre bij, li rewa w bipirse xema w j ji dil can bixwe

Li vir ez bi pwist dizanim, ku end pareyan ji gotina lstikvana snem a tirk Melke Demirag li ser mirina Yilmaz Gney bi brann bnim:

 Di havna sala 1978 an de, ez ji Antaliya di bajar Izmr de dime Istanbol . Li Izmr min biryar da ku serdana Yilmaz di zindan de bikimDi odeke pik de li girtgeh, min w gelek li ser hunera snem giringiya w axavtin kirYilmaz ji min re bi dirjah proje pilann xwe yn dahat irovekirin, bi taybet li ser ramana film ker rawestiyaEz ecb may mabm, dema w ji min xwest, ku ez bi rola sereke di w film de rabim, jiber pit film Heval y ku min tde bi Yilmaz re leyistib, waz li lstkvaniya di snem de anbL w baweriya xwe bi tiwaneyn min yn huner anb bi xwirt ji min xwest, ku ez bi w rol rabim, tev ku min w ax titek li ser jiyana kurdan nebihstib nej dizanb Birast ez deyndar w me; bi saya ser w bi r ya film, min jiyana milet kurd naskir, bi taybet rewa jinanHerwise bi r ya w film j, min jiyana milet xwe y tirk naskir Bi r ya Ker min gelek tit naskirin yn ku ber ji min re nediyar bnYilmaz nemiriye, ew di nav me de dij (45).

Bi gotinek, em dikarin bjin, ku di be yekem de ji film, derhner rewa jiyana malbat ji hundur ve nan dide tekez dike, ku ew wey kevnare pir li nakokiyan, gelek dom nake ber bi herifandin ve die

L di be duhem de ji Ker Yilmaz roka xembar malwraniya malbata Hemo axa rasthatina w (r bir) beramber jiyana bajarvaniy aristan dibje. Ev yek pir bi hostayet di r ya rwingiya (karwan, sefer) kiandin di tirn de, t diyar kirinSerok malbat, y kal jibo firotina keriy pez, ji bazirganan re imze kirib, ku ker li ser hesab xwe bighne hetan bajar Anqera, by ku br bibe, ten proseya veguhestina hewqas seriyn pez, tehlkeye sereke mezine?! Roja n nzk bGereke karwan bi r bike veKeriy pez li piya pnc mran jineke bhz, bi kotek li pey wan bi rve die, kete ser r de ivan! -Hemo bi lavlav j re got- bi gotina min bike bila ew -Brva- bi me re neyEw kunde, nenane xre yeW ji mere felaketan bixwere bneEm titn neby bi avn ser xwe bibnin ivan. L lavlav ti bandor li ivan nekir, bipewane w ji bav xwe re ert dan; yan w Brvan j were li Anqera here ser textor, yanj ew bixwe j li mal bimne?!! Bi v haw karwan kiandin di heman dem de j jihevhilweandin, destpkirHna li gund yekem ku gihatibn de, diz pxwasan bi flbaz plan erek durust kirin guleyn demana ber bi esman ve berdan, daku keriy pez belawela bibe diziya wan hasantir bibeHetan ew gihtin stasyona tirn end ser pez ji wan hatine diznLi stasyona tirn y kalemr r biry gendel (fesad) organn dewlet yn landin xwnmtina hejar perann weke Hemo, hatHerkes; ji serok stasyon bigre hetan di fr tirn re derkeve, para xwe (rewe, bertl) dixwazinare tine, gerek Hemo bide, evin zakonn v welatL tehlka her mezin kula her giran ew b, ku birvebirn stasyon keriy pez xistin vagonn jehir (zihr) kir de -ber w bi demke kurt derman jehr y (D.D.T.) di wan vagonan de bar kiribn- Ew yek bb sedem mirina hejmareke mezin ya miyan (pez); jibl w j, bi zelal t dtinn, bawa bidirjahiya r, ete, diz qaax yn ku li her devera welat belav bne, miyan ji vagonan didizn

Pwiste were gotin, ku di r ya v rwingiy de, kir film jiyana serdem nakokiyn w li herd civakn tirkiy: ya kurd herwise j ya tirk di panorameke git de diyar dike! Ji aliyek de gendeliya ku di hem organn dewlet de belav bye, flbaz, diz, landin ptiyet (lafiro) -em dibnin bawa jinika seqet ya lafiro Silo dixapne pereyn ku ji malbat veartibn ji w didize-, ya ku li her dever belav bye. Ji aliy din ve j ew amaje (rohniy davje ser) bi jiyan xebata siyas li welat dide -Girtina y dengbj, ku strann internasyonalzm dibje, herwise j kutina xwendevanek oregr y ku belavokn siyas belav dike, di nv kolan de ji aliy hzn tar ve -.

L derhner Ker hviya xwe bi yekcar ji berxwedan nabire ew bi zanebn di hin byeran de, amaje bi hza pver a ku dij rjma tirkiy xebat dike, dide; nexasime bi r ya nandana gnc (xort, gede) rojnamefiro, y ku bi dengek bilind bang dike: RojnameRojnameEw li ser kiryarn fastan dinvse wan riswe dikeEw li ser kiryarn Imperyalzm tawann wan li welat me dinvse. Bi v haw bi weyek huner pir bilind, ji temaevanan re reweke xembar ji gelek ailyan ve, t xwiyakirin; l bgoman reweke rast ye, rewa tirkiya serdem ye.

   Be shemn ji v serphatiya huner a ryalst, me dike ahid herifandina la Hemo Weyskan prej ya sstma feyodalzm a riziyay ku dem d di ser ve derbas bye!

Pit rwingiyeke dirj, pir li xeman, hejmareke pik ji miyn ku mabn gihtin paytexta welat, bihviya ku bazirgan soz xwe pkbnin! L careke din Hemo y kalemr r biry rastiya tal ya zakonn neyeksane bwijdaniya bazirganan -Ma w jiku br dibir, ku ew li gotina xwe xwed dernakevin- hatib!! Pit ku w ew rast biavn xwe dt tgiht b i felek li ser w geriya ye, d dereng bLi dawiy ji near ertn bazirganan qeblkir. Bi serhejandin dilekikest pez bi nirxek gelek km firote wanDi ser w de  gelek pirs n hatin: w awa deynn xwe bid? Gelo w i ji endamn malbat re, yn li gund b pere b qt li hviya w ne, bje? W awa bi i wey malbat v zivistana dijwar bibe ser?! Jiber wan sedeman ew raznabe, ku peryn gelek jibo saxkirina Brvan dide ivan -Di rastiya pirsgirk de, mirov dikare rewa Hemo axa li ber av bigre; jiber kar bar l hem li ser an w ye; w pere ne ji timabn (bex) re nedida, belk zdetir jiber paeroja malbat parastina w b -.

   Tev kmbna pera j, ivan dikarb Brvan bibe ba textor jibo saxkirinLi ba textor Brvan bi h wey raz neb, ku iln xwe li p mirovek xerb ji xwe bikeL di rstiy de rewa w wise xerab bb, ku ti textor d nema dikarb w ji nexweiya w rizgar bikeLi "Anqera, Brvan bi yekcar bhz b nema dikarb li ser piyan birve here; ivan ji near ew li ser pita xwe kirBirast j, temaevan tabloyeke xembar xwed bandoreke mezin, a ku mna w di snema serdem pir km t dtin, dibneDi nv kolann paytext de; li piya avahiyn bilind dikann mezin yn bi renga- reng xemiland, di bin awir pkenna bi sedan mirov de; mrek gund, bejin bilind, cil bergriziyay xerb Jineke jihalket, nv sax li ser pita w ye, bilezbez barmanc birve dieLi avn xelk temae dike, kelgir dibe dixwaze ji wan re bje; ima win ecbmay dimnin? Ev evndara mineEw di v jiyan de hviya mine, l ! Bel, pir etine ku mirov bikaribe wneyeke wise bi wateyn xwe ve dewlemend, a ku rast krbna avndariya wan herd peranan di w civaka ker lal de nan dide, bne ber av xeyaln xwe!

ivan ber xwe dide mala dostek xwe -ew li eskeriy naskirib- y ku li qeraxn bajar dij bi nanziko weke bekciy avahiyn mezin kar dike.

Li vir careke din Yilmaz bi zanebn, wneyn kmdt bi wateyn xwe ve dewlemend, nan dide; wise diyar dike, ku tev v mala pik a b av, lktirk pencere j, ivan avnebariy (hesd) davje rewa dost xweEw bi avbel ecbmayn buhst bi buhst li nava mal titn t -tev hindik kevinbna wan tian- de temae dikeCarek yan du caran awirn w li wney Karl Marx y bi dwar mal ve daleqand dikeve -Yilmaz bi mebest v yek nan dide- by ku bipirse ka gelo ew k yeCareke din bi mell ser xwe dixe ber xwe de br li derd kuln xwe Brvana nvsax, dike...

Li vir di odeke rt vala de ji yn w avahiya bilind, Brvan bi nerm bi bdeng, weke ku awa jiyana xwe dibire ser, wise j can xwe ji dest da ser xwe d nema rakir

   Li gor tradsyonan gerkb, ku la kes mir li cih ji daykbn were veartin; jiber w ivan bi erk xwe dizan, ku la Brvan bibe welat w! Bgoman jibo v yek dirav pwisteEw nearb careke din pera ji bav xwe bixwazeL weke hercar, kalemr dilkevir, daxwaza w red kir got: Mala xwed ava be, ew mir em ji w xelas bnMa nebesb tit ku di saxiya xwe de bi ser me anb ivanTi dixwaze ku ew bi mirina xwe j me peran epirze bike, ha?! ivan, bi avn pir li hsir ecbmay temaey bav xwe kir bi dengek bilind bi ser w de hilat got: Te hie xwe xwariyeTi hesta mirovatiy li ba te nema yeKalemr xuruf, ti nema dizane ku ti i dibjeawa ziman te digere ku ti titn wise bje. Weha di nv bazara sewl (ajel, pez) de b qireqira bav kurDi w kliy de, yek zimandirj, karker nava bazar, xwe avte navbera wan bi laqird (qerif, henek) got: i bele we ye birano? ima win jibo jineke mir er dikin? Herroj bi dehan kes dimirinBila ew j bighje wan yahoLa mir li kder were veartin weke heveHa li virHa li wirferq iye yaho. Hn gotina w di dev de b, ivan d nema xwe girt, weke gur pir y ku ji mj de li nra xwe digeriya, r mrik -y di bingeha xwe de, bguneh b- kir bi hem hza xwe ve destn xwe xistin qirika w de gufatd tu hz nema dikarb w bextre, ji nava lepn ivan rizgar bikeEw neberda hetan ku ruh j neb

   Di w dema ku la brvan di nav destan de mab; pols ivan -jibo kutina mrik - birne girtgeh; Silo firsenda pevn bi dest xist xwe ji bav diz kete nav Xweiya bajar de biryara xwe da, ku d nema vegere w jiyana kevin Hemo y kalemr j, ji kerba Silo hi di ser de namabEw bi kopal, aika li ser il bergn gundtiy, dikeve nava bajar de weke dna (t) di bin ronahiya ewqn kolanan de, di nav xireira otombl mirovan de, by ku kesek l bibe xwed, dike qrn hawar: SiloSiloSilooooSiloooooo!

Bi v haw, derhner bi weyek diyalktk, ryalst bi rokbjiya xwe- hnand sivik me (temaevanan) dighne encama daw -Hilweandina malbata Hemo pwistiya bi guhertina jiyana kevin -!

kir Ker ne weke gelek filmd welatn Shemn yn ku rewa du jiyanan; ya gund ya bajar didin hember hev, nan dide! Ew bi hnandineke huner ya bilind tekez dike, ku jiyana kevnare p bye, l di heman dem de j aristaniya serdem j, nexasime ya ku li tirkuy heye, seqete di bin siha wan rjman de w her km neyeksane j bimne! Jiber w pwist bi guhertin heye; l awa?!

Bi dtina min, Yilmaz Gney bi v serphatiya xwe ya mlod sade, bersiv bi r ya du tabloyn sereke di dawiya film de da: Yek, dema nandana wney peng orea bindestan li Chan Karl Marx di mala dost ivan de; duhem, bi r ya raman wey brkirina xort xwendevan -kur dost ivan-  re; ku na rstorant evbuhrk bi malbat mvanan re, red dike ji berdla w ve die civneke siyas ya xortn pver! Wise diyar dibe, ku filmkir tekez li ser w yek dike, ku xebat li ser r ya br baweriyn zanist, hnj berdewame paerojeke ge, sed sed bi r ve ye!

   Cih amajepdan ye, ku taybetmendiyeke din di film Ker de heye, a ku ten di xebatn hozanvan yn ryalst giranbuha de, tne dtin; ewj ewe, ku ev xebata bilind ya ruhsivik bi rokbjiya xwe ve hesan, li xweiya hem kes, bciyawaziya pileya zanebn peya wan, t?!

   Di v war de, herdu rexnegirn snem yn sovyet R. Sobolv O.Tnvl nivsandine: Taybetiyeke film ker ya ku km di xebatn snem de t dtin, heye! Ew ji hem aliyn sttka huner vecih nirxandin ye; bi gotineke din, Ker jibo temaevann pispor, kesn xwed ezmne di war hunera bilind zanistiy de, yn ku di huner de, ne ten li byern seyr digerin, bel yn ku dilhnikiy (Xweiy, lezet) ji huner dibnin, gelek balke; di hema dem de, ew ji temaevann sade re j, yn ku ten temaa byern rok dikin, b ku li wateya wan bi kurat bikolin, gelek xwee (46).

   Li dawiy dimne, ku em bjin xebateke huner ya giranbuha balk -bi taybet jibo temaevann europ- hate kirin. Bi saya serketina Ker pwaziyagerim a ku jre li gelek welatn Europ hatib kirin, neten snema tirkiy bel herwise j ya dewletn Shemnbi git, gihte sewiya snema chan. Lewra ev film, bi pnc xelatn huner yn navnetewey hatiye xelat kirin, di nav wan dej xelata sereke ya fstvala Valnsiya sala 1980 li spaniya                                           Dumahk maye!

-----------------------------------------------

Jder tbn:

 

(41) Pirtuka Hunera snem ya Asiya Afrqiya, Mosko 1984, R.118 (bi ziman Rs).

(42) Rojnama heftane ya Zarbjom (Derv welat), hejmara 4, sal 1983 R.4 (bi ziman Rs).

(43) Pirtuka Snamatografiya welatn Asiya Afrqiya- R. 118, avkaniya ber.

(44) avkaniya ber w.

(45) rojnama TAZ   11.09.1984 an (bi ziman eleman).

(46) Pirtuka Snamatografiya welatn Asiya Afrqiya- avkaniya ber.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  

 

apkirin

copyright 2002-2008 info@pen-kurd.org