Ka em têkoşîna ji bo Kurdî têxin piratîkê û zargotina xwe bi zimanê dayîkê kom bikin

Mihemed ELÎ, efrin2612@hotmail.com 

Fêr û dabên ku tu û xelkê derdora te pê dijîn, xwarina dayîka te çêdike, cil û berg, tentene, rîs, teşî, tevn… Çîrok û salixên ku kesên derdora te di şevên zivistanê de li ber argûn, pixare û di ber ken û laqirdiyên xwe re vedibêjin… Metelok, kilam û biwêjên ku çi di şahî û çi di şîniyê de tên vegotin…Lîstik û alavên ku tu û hevalên te ve we bi kar danîn û hûn bi kar tînin, hemû zanîna ku tu hîs dikî te bêhemdê xwe bi dest xistiye, ji van hemû tiştan re zargotin (folklore) tê gotin.

Ev zargotin beşeke sereke û bingehîn ji kesayetî û rewîşta te wek mirov bi giştî û wek Kurd bi taybetî tê hesibandin. Îro heke ji te re Kurd tê gotin, ligel zimanê ku tu pê daxivî ev hêmanên navborî jî vê navandina te tekûz dikin û diselimînin, ew di heman demê de sitûnên heyîna te ya îroyîn in. Lê ji ber ku tu ji pir tiştên li jor hatine rêzkirin, yan bi hemdê xwe û yan jî bê hemdê xwe bi dûr ketiye, tu her wiha ji bûnewerî û kesayetiya xwe ya tekûz jî bi dûr ketiye. Lewre heke tu bixawzî kurdayetiya te hertim tekûz be û navê te cihê xwe mişt kiribe, divê tu li van regezên ku kurdayetiya te dihûnin û kesayetiya te tekûz dikin û diparêzin xwedî derkevî. divê tu sitûnên hebûna xwe ji helandin û wendabûnê biparêzî.

Di mercên ku civaka te tê re derbas dibe de û bi heterbûna(îsrara) dagîrker ku hemû regezên cudayetî û dewlemendiya te diçespînin bipelixîne, ev kitekitên ku taybetiyên resenî û dewlemendiyê didin kesayetiya te ya netewî, her ku diçin bi mirin û helandinê re rû bi rû dimînin, heke wisa jî biçe, ev taybetmendî dê wenda bibin û di encamê de bûneweriya te wek KURD dê ji hev bişele û tu dê wek pir miletên cîhanê sêser bibî(ji rojeva gelên li ser rûyê zemîn rabî).

Di rewşeke wisan de çi ji te tê xwestin, an jî divê tu çi bikî? Ji te tê xwestin tu hêmanên hebûna xwe biparêzî bo tu hem jiyaneke kurdewarî bijî û hem jî tu vê jiyanê derbasî nifşên paşerojê bikî… Bi kurtasî divê tu heyber û cureyên folklora Kurdî kom bikî û ji bo parastin, vekolîn, dahûrandin û başnaskirina kesayetiya Kurdî wan raxînî ber destê pispor û lêkolînerên Kurd û navnetewî. Bizanibe xebata te çiqas biçûk be, dê sûdeke bêhempa ji parastina Kurdayetiyê re pêşkêş bike û tu dê bi serbilindî bibî yek ji parêzerên Kurd û Kurdistanê û pasvanên gencîneya neteweya xwe.

Me got divê tu heyberên folklorî kom bikî. Divê tu bipirsî gelo ez ê çi û çawa kom bikim?!

Hemû movikên jiyana tu tê de dijî folklor e, her tiştê tu li ber bisekinî û bala te bikêşe folklor e. Dibe bavê te an jî diya te gotinekê bêje ku bi salan e li ser ziman negeriye, lê ji kûrahiya zimanê Kurdî tê, dibe bavê te ligel cînarê we rûniştî be û di nav gotinên wan re biwêjek derbas bibe û yek ji wan gotina xwe pê xurt bike, reng e ev biwêj ji guhê te biyan be, bavêje baxçika xwe! Dibe rojekê tu li diya xwe temaşe bikî ku doranê ji şerpa xwe re çêdike an jî rîs, teşî û tevnê çêdike. Dibe tu li şevbuhêrkekê amade bî û yek ji hazirên şêvbuhêrkê sazekê an jî çîrokekê bêje miştî dîrok, serpêhatî û zimanê rengîn e. Heke tu keç bî, dibe jinên gund li mala we an jî li ser çîmekî biharê rûniştine û salix û çîrokan di ber tentene, zirx û rîs re vedibêjin, bala xwe baş bide kiryar û gotinên wan, jina Kurd stûna folklora Kurdî ye. Lîstikên zarokan jibîr neke, dibe tu li kolanekê dimeşî û tu tûşî komek zarok bibî ku lîstikên cur bi cur dilîzin, bala xwe dibe gotin û tevgera wan, nîşan û biwêjên ku di lîstikan de bi kar tînin. Bizanibe tu jî rojekê zarok bû û çi qas lîstikan îro bandor li kesayetiya te kirine… Ev tiştên li jor mînakeke biçûk ji jiyana fireh ku tu her roj vê re rû bi rû dimînî, daneyên tu ji van dîmenan werdigirî puxte ne, çi hat ber guh û çavên te, tu bi çi têkildar bû, hewl bide tu wan kom bikî, nesekine tu tûşî tiştekî bibî, bila bizav ji te de jî dest pê bike, bigere, sorax bike û li ser kaxez û kasêtan bicivîne… tiştê tu îro dibînî an jî dibihîsî dibe carik din dubare nebe! Parastina gotinekê ji te sitûnekî li hîmên avakirina welatê te zêde dike.

Tu dê heyberên folklorîk bi rêbazeke zanist çawa kom bikî ?

Bo heyberên folklorîk bi şêweyekî rast û durist bên komkirin, divê ew li ser bingehên zanistî bên komkirin. Di komkirina van heyberan de mirov dişe di sê rewşan de tevbigere

1- heyberan wek çavdêr kom bike

2- heyberan wek beşdarvan kom bike

3- Sêwiranker be (pilankê ji xwe re deyne ku biçe cihekî û heybereke folklorîk kom bike)

I. Wek Çavdêr

Heke mirov di komkirina heyberan de çavdêr be, dê teqez daneyên puxte bi dest bixe. Di vê rewşê de ew dizane çi dixwaze û xwe baş ji peywira mebest re amade dike. Di vê rewşê de mirov herikîna qewimîna bûyerê naherimîne, ango bûyer di navrêza (konteksta) xwe ya xwezayî de birêve diçe, danhev û berhevkar tenê çavdêriyê dike û dînema pêşberî xwe tomar dike. Heyberên bi vî teşeyî dibe dawet û kevneşopiyên wê bin an jî destekarî bin, mîna teşî, tevin, nanpêjî, cotajotin… Heke berhevkar di vê rewşê de keç an jî jin be, ew dikare kevneşopiyên, zewaca keçikan, rihel, têr, derxistina bûkê, hevalok, avisbûn, wexta zayînê û kevneşopiyên wê û hwd, kom bike. Her wisa jî xort dikare heman tiştî li aliyê din an jî xebatên girêdayî mêran bike. Ew dikare ahenga dawet û zemawendê wek nimûne bibe. Di dawetê de hemû bûyer li pêşberî wî diqewimin û wî jî xwe baş ji vê yekê re amade kiriye. Ew dê amadekariyên dawetê tomar bike, çi xemil, mêvan û pêşwaziya wan, xêrhatina xwendiyan (mêvanên dawetê), dîlan, awazên def û zirnê, awayên hilperînê, çi di dîlanê de û çi li navenda dîlanê… Heman tişt li ser ahengên cur bi cur dimeşe, ango ew di van rewşan de dizane çi dixwaze, lewre divê komkirina wî bêhempa û her weha asan be.

II. Wek Beşdarvan

Ji bîr neke tu jî yek ji bikarhênerên folklor û heyberên wê yî. Bila xebata komkirina folklor nehêle tu hîs bikî ku tu ji ew kesên folklor bi kar tînin cuda yî, bala xwe baş bide tevger, gotin û kiryarên xwe yên rojane, ew tiştên ku jixweser ji hêla te ve jî derdikevin  heyberine folklorîk in. Heke tu ji xwe de dest pê bikî û berî heyberên ku li cem te peyda ne kom bikî, karê te bi ew kesên li hember  re dê hêsantir  û serkeftîtir be. Çimkî kêlîka tu ji xwe têbigihêjî, tu dê bikarbî ji ew kesên li pêşberî xwe jî bigihêjî, ew çawa diponijin û çawa dikarin baştir heyberên li nik xwe vebêjin. Tu çi xort bî an jî keç bî, çaxa tu tûşî kesekî dibî û dixwazî heybereke folklorîk jê werbigirî, tu dê bibînî tu li pêş deryayeke ji daneyên folklorîk î, lewre divê tu hiş û sêwirana xwe baş saz bikî ku hengame û tevlihevî di karê te de çênebe û tu bala xwe li ser komkirina mijarekê biçespînî. Dema tu wek beşdarvan tevilî komkirina mijara folklorîk dibî hewl bide tu her tim di dewsa mijarekê de pêşve biçî, ev kar hem ew kesê li pêşberî te hedan û aramtir dike û hem jî derfetê dide te ku tu jî bêtir bi mijarê ve bê girêdan û tiştine nû wek dane û wek pirs bên bala te.

III. Wek Sêwiranker

Ev şêweyê dawîn ê te wek pisporekî ku li ser bingehineke akademîk dixebite derpêş bike. Ji lewre divê tu xwe bi hemû alavên pêwîst teyar û amade bikî, nemaze kamêra, navgîna tomarkirinê (çi deng û çi video) û helbet lênûskek baş û çend pênûsan jî ji bîr neke, heke pênûsên te ji bêtirî rengekî bin jî pir baş e, ew ji bo nîşeyên bijare pir sûdbar in! Piştre divê tu hinda mebest bêlî bikî. Renge tu ji xwe bipirsî, gelo ez ê ji bo komkirina heybereke folklorîk herim kûderê û ez ê bi kê re hevdîtinê pîk bînim? Cih û kesê ku te biryar daye biçî cem sirûşta mijara mebest çarçewe dike!

Em girîman (îftîrad bikin) bikin tu dixwazî biçî cihê bêriyê ku tu hevdîtinê bi bêrîvanekê re çêbikî, an jî tu dê biçî ba palevanan. Gelo pirsên te dê çibin (gerdîşên amadekariyê ji bo hatine paleyê, sitranên di ber paleyê, navên ko pêvajoya paleyên jê pêk tê, kom, komik, şelek… Heke tu keç an jî jin bî, tu dikarî bi jineke navsal re hevdîtinê derbarê karûbarên jin û keçan berî pêcî an jî sed salî çêbikî (ji bo komkirina zargotina têkildarî jinan, jina berhevkar regezekî pir girîng û sûdbar e). Tiştê herî girîng ew e ku tu bikaribî rêzepirsên xwe bi pergal bikî, ku ne pirs dirêj û bêkêr bin û ne jî vebêjerê li hember te hosan û bêhnteng bibeç (rêzgirtinê ji vegotina vebêjer re di her kêlîkeke hevdêtinê de ji bîr neke, ken, hebek, vebirîna herikîna vegotina wî/ê ev giş vebêjer bêcoş û zivêr dikin) heya ji te tê ji vebêjer re binimîne tu meraq û pûteyê bi her gotinekê dikî. Mezinahiya mijarê ne bi qasî navaroka wê girîng e, girîngiya zargotinê di mofirkên razberî de ye, ji lewre divê tu wek berhevkar pir miqat bî ku bi baldarî li ser hevokên gong û razberî rawestî.

Li dawiyê divê tu bizanibî ku delameta berhevkarê folklor ew e, ku heyberê bi ewlehî û dilsozî kom bikî, ji ber ku ev pêngava yekemîn e di vekolîna zargotinê de. Piştre ev heyber dê li ber destê dahûrîner û şîrovekarên akademîk bibe daringên xavî ji bo lêkolînê.

Min bi vê gotarê re forma komkirinê verêkiriye, ku rêberiya te ji bo berhevkirineke saz û akademîk bike.

çapkirin