Ka em tkona ji bo Kurd txin piratk zargotina xwe bi ziman dayk kom bikin

 

Mihemed EL, efrin2612@hotmail.com 

 

 

Fr dabn ku tu xelk derdora te p dijn, xwarina dayka te dike, cil berg, tentene, rs, te, tevn rok salixn ku kesn derdora te di evn zivistan de li ber argn, pixare di ber ken laqirdiyn xwe re vedibjin Metelok, kilam biwjn ku i di ah i di niy de tn vegotinLstik alavn ku tu hevaln te ve we bi kar dann hn bi kar tnin, hem zanna ku tu hs dik te bhemd xwe bi dest xistiye, ji van hem titan re zargotin (folklore) t gotin.

Ev zargotin beeke sereke bingehn ji kesayet rewta te wek mirov bi git wek Kurd bi taybet t hesibandin. ro heke ji te re Kurd t gotin, ligel ziman ku tu p daxiv ev hmann navbor j v navandina te tekz dikin diselimnin, ew di heman dem de sitnn heyna te ya royn in. L ji ber ku tu ji pir titn li jor hatine rzkirin, yan bi hemd xwe yan j b hemd xwe bi dr ketiye, tu her wiha ji bnewer kesayetiya xwe ya tekz j bi dr ketiye. Lewre heke tu bixawz kurdayetiya te hertim tekz be nav te cih xwe mit kiribe, div tu li van regezn ku kurdayetiya te dihnin kesayetiya te tekz dikin diparzin xwed derkev. div tu sitnn hebna xwe ji helandin wendabn biparz.

Di mercn ku civaka te t re derbas dibe de bi heterbna(srara) dagrker ku hem regezn cudayet dewlemendiya te diespnin bipelixne, ev kitekitn ku taybetiyn resen dewlemendiy didin kesayetiya te ya netew, her ku diin bi mirin helandin re r bi r dimnin, heke wisa j bie, ev taybetmend d wenda bibin di encam de bneweriya te wek KURD d ji hev biele tu d wek pir miletn chan sser bib(ji rojeva geln li ser ry zemn rab).

Di reweke wisan de i ji te t xwestin, an j div tu i bik? Ji te t xwestin tu hmann hebna xwe biparz bo tu hem jiyaneke kurdewar bij hem j tu v jiyan derbas nifn paeroj bik Bi kurtas div tu heyber cureyn folklora Kurd kom bik ji bo parastin, vekoln, dahrandin banaskirina kesayetiya Kurd wan raxn ber dest pispor lkolnern Kurd navnetew. Bizanibe xebata te iqas bik be, d sdeke bhempa ji parastina Kurdayetiy re pk bike tu d bi serbilind bib yek ji parzern Kurd Kurdistan pasvann gencneya neteweya xwe.

 

Me got div tu heybern folklor kom bik. Div tu bipirs gelo ez i awa kom bikim?!

Hem movikn jiyana tu t de dij folklor e, her tit tu li ber bisekin bala te bike folklor e. Dibe bav te an j diya te gotinek bje ku bi salan e li ser ziman negeriye, l ji krahiya ziman Kurd t, dibe bav te ligel cnar we rnit be di nav gotinn wan re biwjek derbas bibe yek ji wan gotina xwe p xurt bike, reng e ev biwj ji guh te biyan be, bavje baxika xwe! Dibe rojek tu li diya xwe temae bik ku doran ji erpa xwe re dike an j rs, te tevn dike. Dibe tu li evbuhrkek amade b yek ji hazirn vbuhrk sazek an j rokek bje mit drok, serphat ziman rengn e. Heke tu ke b, dibe jinn gund li mala we an j li ser mek bihar rnitine salix rokan di ber tentene, zirx rs re vedibjin, bala xwe ba bide kiryar gotinn wan, jina Kurd stna folklora Kurd ye. Lstikn zarokan jibr neke, dibe tu li kolanek dime tu t komek zarok bib ku lstikn cur bi cur dilzin, bala xwe dibe gotin tevgera wan, nan biwjn ku di lstikan de bi kar tnin. Bizanibe tu j rojek zarok b i qas lstikan ro bandor li kesayetiya te kirine Ev titn li jor mnakeke bik ji jiyana fireh ku tu her roj v re r bi r dimn, daneyn tu ji van dmenan werdigir puxte ne, i hat ber guh avn te, tu bi i tkildar b, hewl bide tu wan kom bik, nesekine tu t titek bib, bila bizav ji te de j dest p bike, bigere, sorax bike li ser kaxez kastan bicivne tit tu ro dibn an j dibihs dibe carik din dubare nebe! Parastina gotinek ji te sitnek li hmn avakirina welat te zde dike.

 

Tu d heybern folklork bi rbazeke zanist awa kom bik ?

Bo heybern folklork bi weyek rast durist bn komkirin, div ew li ser bingehn zanist bn komkirin. Di komkirina van heyberan de mirov die di s rewan de tevbigere

1- heyberan wek avdr kom bike

2- heyberan wek bedarvan kom bike

3- Swiranker be (pilank ji xwe re deyne ku bie cihek heybereke folklork kom bike)

 

I. Wek avdr

Heke mirov di komkirina heyberan de avdr be, d teqez daneyn puxte bi dest bixe. Di v rew de ew dizane i dixwaze xwe ba ji peywira mebest re amade dike. Di v rew de mirov herikna qewimna byer naherimne, ango byer di navrza (konteksta) xwe ya xwezay de birve die, danhev berhevkar ten avdriy dike dnema pber xwe tomar dike. Heybern bi v teey dibe dawet kevneopiyn w bin an j destekar bin, mna te, tevin, nanpj, cotajotin Heke berhevkar di v rew de ke an j jin be, ew dikare kevneopiyn, zewaca keikan, rihel, tr, derxistina bk, hevalok, avisbn, wexta zayn kevneopiyn w hwd, kom bike. Her wisa j xort dikare heman tit li aliy din an j xebatn girday mran bike. Ew dikare ahenga dawet zemawend wek nimne bibe. Di dawet de hem byer li pber w diqewimin w j xwe ba ji v yek re amade kiriye. Ew d amadekariyn dawet tomar bike, i xemil, mvan pwaziya wan, xrhatina xwendiyan (mvann dawet), dlan, awazn def zirn, awayn hilpern, i di dlan de i li navenda dlan Heman tit li ser ahengn cur bi cur dimee, ango ew di van rewan de dizane i dixwaze, lewre div komkirina w bhempa her weha asan be.

 

II. Wek Bedarvan

Ji br neke tu j yek ji bikarhnern folklor heybern w y. Bila xebata komkirina folklor nehle tu hs bik ku tu ji ew kesn folklor bi kar tnin cuda y, bala xwe ba bide tevger, gotin kiryarn xwe yn rojane, ew titn ku jixweser ji hla te ve j derdikevin  heyberine folklork in. Heke tu ji xwe de dest p bik ber heybern ku li cem te peyda ne kom bik, kar te bi ew kesn li hember  re d hsantir  serkefttir be. imk klka tu ji xwe tbigihj, tu d bikarb ji ew kesn li pber xwe j bigihj, ew awa diponijin awa dikarin batir heybern li nik xwe vebjin. Tu i xort b an j ke b, axa tu t kesek dib dixwaz heybereke folklork j werbigir, tu d bibn tu li p deryayeke ji daneyn folklork , lewre div tu hi swirana xwe ba saz bik ku hengame tevlihev di kar te de nebe tu bala xwe li ser komkirina mijarek biespn. Dema tu wek bedarvan tevil komkirina mijara folklork dib hewl bide tu her tim di dewsa mijarek de pve bi, ev kar hem ew kes li pber te hedan aramtir dike hem j derfet dide te ku tu j btir bi mijar ve b girdan titine n wek dane wek pirs bn bala te.

 

III. Wek Swiranker

Ev wey dawn te wek pisporek ku li ser bingehineke akademk dixebite derp bike. Ji lewre div tu xwe bi hem alavn pwst teyar amade bik, nemaze kamra, navgna tomarkirin (i deng i video) helbet lnskek ba end pnsan j ji br neke, heke pnsn te ji btir rengek bin j pir ba e, ew ji bo neyn bijare pir sdbar in! Pitre div tu hinda mebest bl bik. Renge tu ji xwe bipirs, gelo ez ji bo komkirina heybereke folklork herim kder ez bi k re hevdtin pk bnim? Cih kes ku te biryar daye bi cem sirta mijara mebest arewe dike!

Em girman (ftrad bikin) bikin tu dixwaz bi cih briy ku tu hevdtin bi brvanek re bik, an j tu d bi ba palevanan. Gelo pirsn te d ibin (gerdn amadekariy ji bo hatine paley, sitrann di ber paley, navn ko pvajoya paleyn j pk t, kom, komik, elek Heke tu ke an j jin b, tu dikar bi jineke navsal re hevdtin derbar karbarn jin kean ber pc an j sed sal bik (ji bo komkirina zargotina tkildar jinan, jina berhevkar regezek pir girng sdbar e). Tit her girng ew e ku tu bikarib rzepirsn xwe bi pergal bik, ku ne pirs dirj bkr bin ne j vebjer li hember te hosan bhnteng bibe (rzgirtin ji vegotina vebjer re di her klkeke hevdtin de ji br neke, ken, hebek, vebirna herikna vegotina w/ ev gi vebjer bco zivr dikin) heya ji te t ji vebjer re binimne tu meraq ptey bi her gotinek dik. Mezinahiya mijar ne bi qas navaroka w girng e, girngiya zargotin di mofirkn razber de ye, ji lewre div tu wek berhevkar pir miqat b ku bi baldar li ser hevokn gong razber rawest.

Li dawiy div tu bizanib ku delameta berhevkar folklor ew e, ku heyber bi ewleh dilsoz kom bik, ji ber ku ev pngava yekemn e di vekolna zargotin de. Pitre ev heyber d li ber dest dahrner rovekarn akademk bibe daringn xav ji bo lkoln.

Min bi v gotar re forma komkirin verkiriye, ku rberiya te ji bo berhevkirineke saz akademk bike.

 

 

 

 

 

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2008 info@pen-kurd.org