Rastnivsna kteyan rastnivsna vetk ye

 

 

Mihemed EL

efrin2612@hotmail.com

 

Dema mirov li vekta (rnivsa) ziman Kurd dinihre, ew dibne ku pir tit by li ser wan bi avek zanist an j  pisporane were rawestn derketine hol! Heke wisa bya xem nedikir, hing mirov d bigota haya nivskaran ji teey rast nivsn nn e, ji ber ku tu lkolnn ev pirsgirkn vekt di ber avan re birine hewil dane areyan j re bibnin derneketine hol.

L hezar mixabin ev yek dr rastiya berbiav e! Nemir Celadet E. Bedirxan daner vekta Latn ya ziman Kurd ye. Camr mirovek ji ava zann bi git zimannasiy bi taybet tr vexwarib, w bi btir pnc zimanan, hema bje, bi rewan dizan, zimann dizann j ji malbatn cur be cur bn, ango, Sam (Ereb) Oral-altay(Osman- Tirk) Hndo-ewrop( Frans, Alman li rex ziman dayk Kurd).

Bedirxan axa ku hewil dab nivsna ziman Kurd vegerne ser tpn latn wazek li gor v alfebay bafirne li ziman Kurd bike, ber her tit dengsaziya Kurd xistib hesab xwe. Kurd zimanek Hndo-ewrop ye, ew mna hem zimann din n v malbat xwed dengsaziyeke taybet e, ji ziman ku hing Kurd ji heq w j derdiketin dr e, mebest j ziman Osman- Tirk ye.

Kurd her wisa bi dengsaziya xwe ji ziman Ereb j dr e, lewre axa ku Celadet li nivsarn Kurd yn ku w dem bi tpn Ereb li hol bn dinihr didt iqas neheq znat li dengsaziya Kurd dib. Ligel ku Celadet xwest kurd ji pla git ya tpn latn pit ku Tirkan ziman xwe vegerand ser wan, dr nemnin. Wek me li jor j gotiye ev mebest li rex dengsaziy j bn sedemn sereke ku alfebayeke latn ji ziman me re derkeve hol

 

Di v kurtenivsara xwe de ez dixwazim bal bikinim ser mijareke zor bik, ew j pergal kteyan di nivsandina bjeyan de ye.

Wek em dizanin kte rolek sereke di afirandina peyvan de dilzin, her peyveke ku mirov bi lv dike, ji kteyek dest p dike, ango hebna xwe tev kteyek e; heya hin peyv hene digihnin pnc kteyan: dev peyveke ku ji kteyek pk t, didan  peyveke ku ji du kteyan pk t ye serxwebn  peyveke ku ji s kteyan pk t ye Kte div bi kman ji du tpan pk werin, tpek dengdar tpek dengdr, reng e kte ji du tpn dengdar yek dengdr pk werin, ema du tpn dengdr di kteyeke tekane de hew pkane ku derkevin hol, ji bil rewn tewandin,  kiandin, hoker rengdran, ku qertaf li lker navdran li gor delameta wan werda (zde) dibin.

 

Dibistan: Ev peyv xwed s kteyan e, kteya yekemn dengdar(d) dengdr(i) e, kteya duyemn dengdar(b), dengdr(i) dengdar(s) e, her wisa kteya syemn. Di alfebayeya ku kurmanciya bar p t nivsn de (modified Arabic), Kurdn Soran- pir caran Behdn j- hin kteyan dadiqurtnin, bel ev j li dij rbaza zimanan bi git ye li dij vekta rasteqn bi taybet ye, li vir ew ling xwe li rnivsa Ereb digirin, l ev rbaz li gor Ereb nae sar, ima? Ji ber du sedeman: yek, Ereb zimanek ku ji mj ve bye ziman zivsn, nemaze bi saya Quran, ya duduy j ew e ku ziman Ereb morphology bi kar tne, bi rya wandin ew dengn dengdr dixin nav dengn dengdar- wek em dizanin ziman Ereb bjeyn xwe ji qurmn dengdar digire, ev qurm j bi git s tpn dengdar in, wek mnak: ktb كتب  ev her s tp dengdar in l axa ku tn wandin bje ji weya qurm dikeve wey lker an j navdr. كَتَبَ  van wazan s tpn dengdr xistin nav s tpn dengar s kteyn vekir peyda kirin (open syllables). Ji v waza ku deng eya Kurd dide re bi ziman Ereb j re FETĤA dibjin, bi v wey lkerek di dema bor de derket hol, ew j t wateya (W nivs) Her wisa navdr j bi wandin derdikevin hol, dsa ktb di rewa nominative de كُتُبٌ   bi wandin navdrek pirhejmar di rewa nominative de derxist hol bi wateya Pirtk- Em vegerin ser Kurmanciya bar ku tpn Ereb n kodkir bi kar tine. Di v alfebay de vektnasn Kurd, hem hin cure ji Faris wergirtine hem j hinek li gor pdiviyn dengsaziya Kurd afirandine, l mixabin ku ev afirandin hem dengek resen girng dadiqurtne hem j vekta Kurd ewt dike, lewre axa ku rewenbrn Kurd banga veguhestina tpn Ereb bi yn latn li bar dikin, ev bang ne titek nijadperest ye, ew titek pdiv ye di rvena tekzkirina ziman Kurd de. Ji bo amajepkirina min bi daqurtandina tpa ku di Soran de bi saya alfebaya Ereb wenda dibe, ez v mnaka bik bidim: lkera kirin di soran de bi alfebaya Ereb wisa t nivsn دنكر , axa ku hin Soran v lker bi tpn latn dinivsin ew wisa dikin krdn!!  Hin caran ten kteya yekemn derdikeve hol- ev j pir newaz e- wisa dinivsin kirdn, bel wek ku dixuye rbaza vekta rasteqn li vir hatiye ikandin kteya duyemn b dengdr maye! Bi baweriya min tr nake ku Soran kurmanciya bar vegernin ser tpn latn (heke b wisa kirin) l div ew bala xwe bidin, rbazn vetk j

 

Sebaret bi nivskarn kurmanciya bakur, n ku niha bi git alfebaya nemir Celade E. Bedirxan afirandiye bi kar tnin, l mixabin li gor rbazn w nain, tev ku hin titn nemir C.E.B danne div di ber avan re derbas bin j, l w di heman dem de titin danne ku zanist himendiyeke tekz derp dikin. Mnaka me j pgir pagirn ku di konjugation de tn ber qurmn lkeran, nemaze pgirn di bi, ev pgir di di dema niho bor de bi di dema peroj hekan de, li gor ku ez bawer dikin nemir Bedirxan ev wek iknern rbaza vekt didtin, lewre hewil dab ku v pirsgirk li gor pergala Firans areser bike, ango axa dengdra kteya yekemn digihne dengdra kteya duyemn, dengdra kteya yekemn t avjtin dengdara may j di kteya duyemn de t ivandin

Mnak:

afirandin→ Qurm → afirn

conjugation:

ji dvla ku Ez diafirnim b nivsn rbaza vekt b ikandin, nemir Celadet ew wisa nivsiye: Ez Dafirnim. ima? ji ber ku di wey yekemn de nesaziyeke ktey heye, ango kteya yekemn du dengdr sitendine ev yek j li dij rbaza nas a kteyan e. Reng e hinek bjin ku di zimann Ewrop de j pir tpn dengdr li pey hev tn, ka ima ji wan re dibe ji Kurd re neayst e( heram e)! Na ev mijar ne wisa ye, di zimann Ewrop de du s tpn dengdr dengek xweser dafirnin, bel ev j mijareke ku ji dabaa niha li ber destn me dr e, ji v diyardey re  phonogram   t gotin. Di Kurd de her tpek xwed dengek taybet e, lewre axa ku bje tn ristin, nemaze ku ew btir kteyek bin pdiv ye ku  rbazn ktey bn bikarann, ango hertim  tpek dengdr di navbera du tpn dengar de b dann, end ev merc hin caran t ikandin j, l ikandin di destpka peyv de ewtiyeke rnivs ye, ango em pir caran t nivsandina Spas, slav stran  bi  v wey dibin, l ez bawer im, ev yek ne rast e, ya rast div ev bje wek Sipas, Silav Siratn bn nivsn, ima div wisa bn nivsn j girday, pesta bilvkirin ye(Stress), wek em dizanin girng reseniya peyv bingeha xwe ji kteya ku pest li ser dibe werdigire, wek dixuye j, pesta bilvkirin di van her s peyvn bor de j li ser kteya yekemn e. Hin bjeyn Kurd hene ku kteya dawiy b dengdr tn nivsn, wek kevn, tevn emk  Di van peyan de j dixuye ku dema bilvkirin giraniya dng li ser kteya yekemn e, lewre ewqas pdiv bi deng kteya duyemn nn e.

 

Rbaza ivandina tpa duyemn (dengdr) ji berlker di tpa yekemn a qurm lker de li ser hem peyvn ku bi tpa A dest p dikin dimee.

 

Ez daxivim

Ez dairim

Ez dajom

Ez davjim ...

 

Bi hviya ku ev mijar bibe ajoya gotbjeke tr tij ji aliy nivskar xwendevanan ve...

 

 

 

 

 

  

 

apkirin

copyright 2002-2008 info@pen-kurd.org