Ma hn dizanin ku Mucd kompter y yekem kurd e?..
 
 
A. BAL 
 
 
 
 
Li Kurdistan pir herm hene ku di droka kurdan ya chan de rolek mezin leyistine. Botan di droka kurdan de bi nav deng e. Dema nav Botan hat gotin j, mrn Botan tn p avn mirov. Nav mran hat gotin, hema byern mrn xedar zordar tt bra mirovan! Di droka Kurdistan de mrn Botan ji wana gelekan bi dadmend qenciya xwe nav deng xwe dane bihstin. Di dema mrn zana welatperwer de pekar (sinetkar) hatine parastin, xwendin zanist gelek p de ye.
 
Di sedsala XII XIII an de li Kurdistan dema zanist pe (sinet) heb, dinya hn di xew de b! Di mtolojiya oln chan de nav peyamber mezin Nuh bi tofana xwe tt nasn. Ew ro li Kurdistan li bajar Cizr di hewa bi nav xwe tt nasn de, hatiye binaxkirin. Di w goristana mizgeft de li rex gora Nuh Peyamber gorek din heye, ku ew j gora (mezel) El Cezr ye.
 
Dema ez behsa karn El Cezr bikim, dixwazim bi end gotinan w bidim nasandin.
 
Ew kurdek gelek mezin bi qedr qiymet e. Ew li Cizra Botan di sala 1153 an de hatiye din di sala 1233 an de y ser heqiya xwe. Ew law tcrek kurd e. Di zaroktiya xwe de perwedehiyeke ba dtiye zanna xwe gelek p da biriye. Di xortaniya xwe de li Amed ketiye xizmeta hikumdarn artukiyan. Artukiyan (1101 1409) li naveya Eskf (Hesenkf), Amed, Mrdn li Xarpt wek s dewletn pik li rex hevdu hebna xwe parastine. Ji aliy karakoyuniyan ve di sala 1409 an ji hol hatine rakirin. Di seraya artukiyan de Cezr pir salan wek endezyar (muhendis) dixebite. Bi kurtenav xwe El Cezr tt nasn. Nav w y rast Bed-z Zaman Ebl z smal bn er-Razaz El Cezr ye. Belku nav w ji aliy pir kesan ve nehatibe bhistin. L karn w yn di dema xwe de afirandin bikarann, ewna ji bo ro j pir girng proz in.
 
Ji wan karan end mnakan ez dixwazim bidim diyarkirin. El Cezr ji aliy zanyarn chan ve bi nav fzknas yekem bi wateya njen ya droka zanist tt nasn. Bes payebilindiya w ew ten j nn e. Cara yekemn li chan bingeha robot kvjimar (kompter) ji aliy El Cezr ve hatiye avtin. Ji bo v j ew di nav dahnern (mucd) din yn girng de tye binavkirin.
 
Di droka din de El Cezr mekankar yekemn y bi makneyn otomatk re mijl dibe tt nasn navkirin. Dahnann (cat) w yn di dema xwe de kir, ewna di roja me de bingeha zanista mekank sbernetk pk tnin.
 
Berhema xwe ya bi nav Ktab-l Cami Beyn-el lm vel-amel En Nafi- f SnaatlHiyel bala zanyarn chan yn w dem kiandiye ser xwe Teoriya Katjimarn Mekank di w dem de daye nasandin. W dahnann xwe di berhema xwe ya di e bean de afirand de bi 50 ikl xz kiriye. Ew berhema girng heya apxan hatiye avakirin, pir caran bi destnivsandin hatiye zdekirin. Ji van destnivsan i mixabin heya dema em t de, bes 11 nusxe mane. Ji van nusxan yek j li Stenbol di Mzeya Seraya Topkapi de tye parastin.
 
Ew berhema giranbiha di sala 1973 an de li USA li bajar Boston bi nav AlJazars Book of Knowledge of Ingenious Mechanical Devices bi ziman nglzk hate weandin. Di pirtka dahnern chan de ew berhem, berhema yekemn ya di qada otomasyon sbernetk de ye, tt gotin. Ew berhema proz het sed sal ber di ew mercn teng de bi rengan hatiye amadekirin rengn w heya ro hebna xwe ya otantk parastine. Ew girngiya rengan, hebn qiymeta pirtk hn j zdetir dike. Ew 50 ikln di pirtk de hey her yek dahnanek (catek) niman (temsl) dikin, ku ewna j El Cezr di nav nemirn chan de bi rz cih dikin.
 
Di dema xwe de bingeha kompter bi teor pratik ve avakirin, cara yekemn di qesra hikumdar de li p avan raxistiye. Dsa li ciy avdest de, av bi sfon jor de berdayn, pa dest utin destmal bi iklek mekank dirj hikumdar kirin hem ji aliy El Cezr ve hatine kirin li chan ewna hatine belav kirin. Di gotarek wisa de mirov nikare hem catn w bi nav bike li ser raweste. L bel ez dikarim, bjim ew 50 cat her yek ji ya dn hjatir e. i mixabin pirtka mucdn din de nav El Cezr iqas di nav rza serenavan de be j, di nav kurdan de li Kurdistan nav w nebhstin mirov re dibe derd kul! Bi v rastiy j mirov iqas xemgn dibe. Dema tu bike ke, xelk j, ji xwe re bibe j derfet bigire! Tu di dema xwe de ehristaniy ava bike ro j di bin nr zor de bi jiyanek bindest padamay bijt! Ew jiyana peran derbeder, ne jiyanek layq kurdan e! Ji bo v j dlt (kolet) iqas dijwar e, jiyanek bindest j, ji kurdan re ewqas tehl e!.. L em kurd dsa bi dahnann El Cezr serbilind in. W bi karbarn xwe nav kurdan li chan daye nasandin. Ji bo ew karbarn girng proz, em bejna xwe li ber w ditewnin.
 
 

 

 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org