OSMAN SEBR CGERXWN

TEYBETMENDYN DU HELBESTVANN HEMDEM

 

 A. BAL

 

 

 

Di nav helbestvann Kurd yn sedsala daw jiyay de ciyek Osman Sebr Cigerxwn teybet heye. Di gelek gotar berheman de ez li ser her du yan rawestim di konferans semnaran de min li ser jiyan berhemn wan pir axaftin kirin. Dema min antolojiya helbestvann Kurd amade dikir, min ji her du yan raman alikar j girt. Ji bo v j di saxiya wan de dema dwana Osman Sebr min amade kir ji heyt dwann Cigerxwn bijartek bi wergerandina ziman Tirk bi Kurdiya helbestan ve di w dem de dostaniya min bi her du helbestvann hja re pk hat   dayn standinn min r bi r bi wan re bn. Bi kurtah min ji wana pir sd wergirt. Min ewna nzk de naskirin. Ez naxwazim dayn standina xwe ya bi wan re by binivsim. L di v nivs de ez dixwazim li ser end teybetmendiyn wan rawestim ji bo xwendevanan bnim p avan.

Her du ar gewre di sedsala daw de jiyan e emr xwe ji bo welat xwe y bindest borandine. Ji bo Kurdistan ciy girtgehan, sirgun, zilm zordar ji wan re bye jiyan. Bi emr xwe y mezin, bi prpergala (ezmn, tecribe) xwe ya tkoer welatparziya xwe ya her bilind ewna di nav Kurdan de bi qedr qiymet jiyayne. Di destpk de ewna bi hevra bn. Pa siyeseta wan wek pir Kurdan ji hev du cuda b. L rya t de din, ew r heya rojn xwe yn daw her yek r b... L di w r de, ew saln daw qet ewna rast hev du j nehat bn.

Di saln wan yn daw de min ewna bi end byer dayn standinan ber hev ann pa hev du raz bna wan j min ji dev wan bhst. Osman Sebr siyasetmedar b. L wek siyasetmedaran qise nadikir. Gotinn xwe rasterast bn, i pwst b, w ew digot. Ji bo v j carek ji min re got b: Ji bo v ziman xwe y sert min pir kes ji xwe re kirine dijmin!..

Cigerxwn j ar siyasetmedar b. Bes Cigerxwn wek profesyonel xwe helbestvan ddt. Siyasetmedar ji bo w diket dereca duwemn. Osman Sebr wek gotina xwe dubarekir helbestvaniya xwe di rya siyeseta xwe de ji bo ku ew batirn bye fehmkirin bi kar tan. Carek bi min re got b Ez xwe helbestvan nabnim. L min ji w re got b, tu di nav helbestvann Kurd yn oreger mezin de tt nasn! W dem b deng may b...

Her du arn mezin Kurdistan bn. Kurd Kurdistan di ser siyeseta wan re b. Wana dixwest bi siyeseta xwe xizmeta welat xwe bikin. Ne bi siyeseta tevlihev aboriya xwe pk bnin. Bi gotinek din her du j tacrn siyeset nn bn. Ji bo v j jiyana wan dema ew sax bn, di nav tunebn de derbaz dib. Pir caran qas xwe xwarin ji xwe re kar dtin ji wan re gelek dijwar b. Bkar near pita wan xwar kir b. L ewna bi serbilind dijiyan ti caran ser xwe li ber neyaran xwar nekir bn... Dema min Osman Sebr li am dt emr xwe nzk heyt sal b. Min dixwest bi xwe re bnim dervay welat. Ji bo ku zarokn w hem derket bn dervay welat nadikann vegerin Sriy. Min j re got: Ez te bi xwe re bibim cem wan. Gotina min bir ji min re got :Law min hn ez b nasname me. Nasnama min nn e, ku ez biim ji xwe re end klo ekir erzantir bikirim. B nasname jiyan nabe. Tu y min awa b nasname bibe dervay welat. Min j re got, heke tu bixwaz, ez te bi xwe re bibim. Pir nefikir got: Ez naxwazim wek Cigerxwn ji welat derkevim!.. Min j re got am ne welat me ye, l tu l ye!.. Gotina xwe li min vegerand got: Ez j dizanim am ne welat me ye, l nzk welat me ye.

art neteweperweriya wan li p siyesetmederiya wan b. Zanayn Kurd yn wek Cigerxwn Osman Sebr ro j di nav Kurdan de hene, l hindik in. Di aliy din de zanebn titek e, li ser mirovan tesr kirin titek din e!.. Ew her du ar di nav Kurdan de ba tn nasn bi nav deng in. L hn kesn nav wan nebhst j di nav me Kurdan de hene...

Kolonyalstn kedxwar xwnmij gel me ewqas nezan near htine ku bi milyonan nteciyn Kurdistan bxwendin bnivsn mayne. Ew du mirovn hja j mercn xwendina bilind nedt bn. L xwe bi xwe frby bn wek feylezofan. Heya dawiya emr xwe wana ji gel Kurd re mamostet j dikirin, xwendin nivsandina ziman Kurd hn Kurdan dikirin. Bi v aliy xwe ewna perwerdekarn ziman anda Kurd bn.

arn chan hem di avabn tevgern azadiya geln xwe de ji wana her yek wek bern (kevir) koan in. Di hin nivsn li p me de ez li ser teybetmendiyn wana yn cuda j rawestim. Di siyasat (rzan) di tkona rizgariya gel Kurdistan de Osman Sebr Cigerxwn ji wan her yek wek drokek zind bn. Mevan dostn wan pir bn. Bi her Kurdan re didan distandin. Ji piran gazinc dikirin, l wek neyar ser de  nadin. Hinekan xaneta xwe ji wan re nan day b. L bi gelemper Kurdan di saxiya wan de bi hurmetek mezin ewna pwaz hevdu dikirin girngiya wan di saxiya wan de deng day b Kurdistan.

Nav meha dehan meha cotmeh ye. Li hin ciyan p re iriya pn, iriya ber, iriya ewil, kewr, an j kewran tt gotin. Di hundir v meh de Osman Sebr (1905 - 11.10.1993) Cigerxwn (1903-22.10.1984) ne ser heqiya xwe. Her duyan jiyanek bi rmet serbilind di ser heyt sal re ji bo Kurd Kurdistan di nav alakiyn girng de wek pewa derbaskirin.

Her du di destpka sedsala bstan de hati bn din. Osman Sebr ji malbetek axa dewlemend, xmus Hesen ji malbetek jar feqr avn xwe vekir bn. Pa ji Osman Sebr re Apo, ji xmus Hesen re j Cigerxwn dihat gotin. Li p nav Osman Sebr tkoer, li p nav Cigerxwn j Seyda heb. Bi wan re dema mirov r bi r qise dikir, mirov digot Ap Osman, Apo, Seyda Cigerxwn, Seyda...

Di nav civata Kurd de navn mirovn mezin ji aliy yn pik ve dema nav bjin, ew ba naye dtin. Ji bo v j hin caran li ciy nav mirovan li gor sal wan, kesn nas re, an j yn ne nas re apo, mamo, xalo t gotin. Apo Seyda her duyan emr xwe di tkon di rya azadiya Kurdistan de borandin.

i hkmet e, ku ro ji neyarn btir, Kurd ji Kurdn xayn xwefiro derbeyn mezin digirin. Di serhildana Drsim de, ma y ser El r jkir j ne Kurd b?!. Ya Kurdan ji xaynn xwe kiand ji dijminan qet nekiandiye!.. Neyar ji xwe neyar in! Em i bikin, ku di nav xwe de xaynn xwe b tesr bihlin em perwerdeyek netew awa bikin para wan j... Dema em xaynn xwe hindiktir bikin, w dem em dikanin pita dijminan j xikin!..

Teybetmendiya her du helbestvann mezin yek j walatparz oregeriya wan b. Di jiyan neteweyn chan de er at li pey hevdu mene. erxwestin teybetmendiyek erxwazan e! L dema mirov bindest be ji hem mavn mirovetiy b par be, w dem li dij zilm zordariy serhildan, berxwedan dibe erka ser milan... Osman Sebr hestn xwe yn tkoer di saln xwe yn heyty de j diparast. Ji bo v j algirek tevgera bakur welat b. Bes algirn tevgera ekdar ten ne, algirn hem hzn Bakur wek serdan ew dittin j ramann rzan digirtin. Tkoer atxwaziya w beramber hev bn.

Di aliy tkoer de Cigerxwn ervan at azadiy ye. Ez bawer nakim, ku Cigerxwn tifeng dest xwe xista biiya di nav erek dijwar de end firindeyn k bikutina!.. Li dij er neheq Seyda Cigerxwn j wek ervan at azadiy b.

Di baweriya her duyan de oreger neteweperwer bi berz b. Di kfeya teraziya Osman Sebr de giraniya hey her xwe ber bi tkoer, Kurd Kurdistan dikiand. Di ya Cigerxwn de j Kurd Kurdistan heb, l hla navnetew (internasyopnayl) hin caran giran dikiand. Dema ji Partiya Demokrat Kurdn li Sriy qet, ew , b endam Partiya Komunst ya Sry. Demek unda ji wan j diqete tev Partiya Demoqratn Kurdn Pver li Sriy dibe. Dema li Ewrupa min ew nas, w dem ew berpirsyar partiy y dervay welat b. Di wan salan de Ap Osman Sebr bi gotina xwe ya bi min re got Ez bi ti partiyan ve nehatime girdayn! L ez li dij ti partiyan j nn im. Pwst e, ku partiyn Kurdan ji geln cnarn Kurd re nebin pya!.. Min j re got: Dema di rih hestn mirov de tkoer hebe, b part mayn ma kmas ye? Li min veger got:Law min, elbet kmas ye! Ne cayz e, ez bjim ima i b... Ji min re bje, ma ez kjan partiy bigirim. Ji wana her yek pyayn hinekanin. Xelk ji me sd digirin me bera ser hev didin. Em j dikevin qirtika hev er hevdu dikin?!

W dem partiyn Kurdan piraniya wan kar xwe li dij hevdu erkirin b... Hin li ran, hin li Sriy Iraq bn. Bi alikariya wan dewletan er hevdu dikirin di w er birakuj qirj de bi hezaran Kurd mirin... Di ser w boran re sal born, din nva b. Em Kurd j daw de bi xwe hesn, ku d er brakuj nekin!.. Bi v byera drok ya girng ku ber bi yektiya Kurdan die, me dt ku em j ber bi azadiy diin din-alem me j dinase... d em j dibin netewe!..

Di drok chan de hincaran neyaran bi dest Kurdn belangaz xayn bi Kurdan pir lihstine. L di dema me ya ro de d Kurd netew difikirin. Dema mirov netew bifikir, t w watey ku hem hz partiyn Kurd di xizmeta netew Kurd de ne. Ti hz part di ser netewe re nn in. Seyda Cigerxwn Osman Sebr di xetek usa de bn, ku ji bo wan Kurd Kurdistan di ser her tit re b. Part hzn Kurd dema di xizmeta gel welat xwe de bin, w dem t w watey ku ew di xetek neteweperwer de dimeine! Di ew hestn netew bilind de hzn bi hevdu re alkar nekin ji hevkariyan birevin, w dem perpirsiyariya wan ya drok her heye gelek e. Nebaiyn dibin li ser mil wan dimnin yn ji yekitiya gel xwe direvin ew dikevin bin tohmetek girng ya drok!.. Helbestvan helbestvan di droka Kurdan de ji bo hestn netewetiya Kurdan germ dikin ji bo azadiya gel Kurd p xistin de rolek girng dileyhzin. Ji v sedem ye ku  bingeha artiy keseyetiya air di merhaleyek proz de tt pejirandin. B guman ew her du helbestvann mezin di qonaxek usa de rola xwe di nav civata jiyay de bi kar anne ji bo v j, ji keseyetiya xwe re hurmetn mezin diyne...

Dema er rizgariya Kurdistana Baur bi serokatiya Berzaniy nemir dime de her du aran j bi dil can xwestine, ku alkariya tevgera azadxwaz bikin. Di destpk de bi tkoeriya xwe ekdar ya Kurdistan ew ye nav tevgera Baur welat. L yna w di nav gelek seriyan de boriye. Di saln daw yn Berzaniy nemir de nameyek din j j re andiye. L ew nameya j b bersiv maye. Ew byera bor, tkoer nemir gelek xemgn kir b... L dsa j w rza xwe ya bilind bi hestn xwe yn germ ji Berzaniy gorbehit re pk dikir...

Serboriyn Seyda Cigerxwn yn Kurdistana Baur ne wek yn Osman Sebr ne. Dayn standinn Seyda Cigerxwn bi Berzaniy nemir re gelek in. Seyda di sala 1969 an de di nav orea Kurdistana Iraq de bedar bye. Pa end salan j wek Mamhostey Zanngeh ye Bexda ye. Di zanngeha Bexday de dersn ziman Kurd dayne. Hem Seyda Cigerxwn hem j Osman Sebr mercn xwendina bilind nedtine. L ji wana her yek di aliy zimanasiya Kurd, wje droka Kurdistan de wek profesor xwe perwerdekirine bi her aliy xwe mejiy wan tij zann zanist b.

Di saln hat Ewrupe de Seyda Cigerxwn serboriyk xwe bi Berzaniy nemir re by, ji min re usa neqilkir b. Dema Partiya Demokrat Ya Kurdn Sriy ava b unda, byerek ne ba di navbeyn Part Partiya Demokrat Ya Iraq de derbas by b. Bi gotina Seyda: W dem hevalan heyetek kirine ku binin cem Serok Berzan. L tirsa hevalan hebye, y awa vegerin!.. Pa hinekan ez j pniyaz kirime, ku tev heyete bibim. Bi gotina wan, gotine ku Berzan ji Seyda pir hez dike. Ew j bt y ba bibe. Dema bi min re ew pniyaza kirin, min j pejirand ez j tev heyete bm, m cem Serok Berzan. W camr qiymetek mezin da heyet dayn standina heyet serkeft derbas b. Pa em vegern Sriy... Berzan bes ji Cigerxwn ten heznadikirye, w pir arn Kurd yn hja gaz dikirine bi wan re goftgoh dikiriye...

Osman Sebr di dema xwe de bi pir serokn partiyn Kurd re dida distand. Pir serokn partiyan min dizan ku ew serdan j dikirin. W ti caran dayn standinn xwe yn napen (veart, diz) dikirin dubare nadikirin. i bye li gel w veart maye dima. Ji pesinandina xwe j qet heznadikir...

Her du arn Kurd pir nefsbik (bwure, mutewaz) bn. Ewna bi zarokan re wek zarok, bi jinan re wek rheval oreger welatparzan re j wek wan bn. Nadixwestin kes p re qisedike, mezinahiya xwe li ser wan ferz bikin. L mirovan ji xwe, ji wan re hurmet rz digirtin. Min carek ji Seyda Cigerxwn pirs b. Min j re got b, Seyday Heja! Di dema bor de wek pncsed sal ber tu bihata din ewqas j hezkirn te hebna! Ma wana tu ji xwe re pyamberek bidtina te y i bikira! Li min nr ken... Bersiva min neda min! Ez dixwazim v bjim. Bi Cigerxwn re mirov dikan her al de qise bike. Xwebniya w gelek zehf b. Ap Osman Sebr j usa b, l mirov bi xwe nadikan her gotin li gel w bje. Di nav Kurdan de gotinek heye, ku bi hin kesan re tt gotin ku siya xwe giran e! Siya tkoer nemir hinek giran b.

Di aliy helbestvan de Seyda Cigerxwn ptnas (profesiyonel) b. W helbestvan ji xwe re wek pe (meslek) didt. Li p helbest xwe ew biriste, end rojan bi plawaz (ritm) rzbenda (kafiye) helbest re mijul dib. Dema ew bi helbest xwe re mijul dib, w nan xwe j dixwar, hin caran bi mirovan re j qise dikir. L di mejiy xwe bi helbesta xwe re j mijul dib. Di wan navbeynan de notn xwe digirt. Ji helbest xwe y n re dema xwe amade dikir. Dema helbesta xwe ya n dest bi nivsandina ser kaxiz dikir. Ew gelek rihet vehes b, ku helbesta xwe afirandiye!..

Helbestvann wek Seyda Cigerxwn li din hindik in. L ji bo ew Kurd e, nav w j wek Kurdan bindest maye li cihan deng xwe ba nedaye. Helbestn w yn wenda byn yn nehatin apkirin em bidin alk heyt dwann w yn hatin weandin, hozantiya w ya hemdem nan didin.

Seyda bes ne ten helbestvan siyasetmedar b. Ew di aliy wje (edebiyat), drok (mj, tarx) lgern lkoln de j jr alak b. Qas bst berhem xwe hatin weandin. Dema min j re got b Ap Osman Sebr ji bo te dibje: Helbestvann rasteqn welat xwe bernadin nain welat begane najn namirin! Dema Seyda ew gotina ji dev min bhst, ne hrs hat ne j qehr bersiva xwe j pir nerm b got : Osman Sebr her dem camr b. Ew camra rast dibje. Van salan unda i kar min li derva heye? L di aliy din de rastiya min j heye. Wek il (40) pirtk derkevin di dest min de nivs hene. Min xwest ku hem dernekevin j nviy wan ez bidim ap y ji wenda byn xelas bin. Ji bo apkirina wan ez derketim dervay welat. Dema gotina Seyda min ji Osman Sebr re dubare kir got, w dem Seyda y b ser heqiya xwe pir j, ji bo Seyda Cigerxwn ber xwe dikt.

Osman Sebr bi tkoerya xwe di nav Kurdan tkoeran de bi nav deng e. Di dema saziya Xoybn de axayn Kurdan dema li dij hev hevdu nadixwestin ku bi hevra kar bikin, Osman Sebr b al b. Ji bo v j hemiyan ew dipejirandin li dij w dernadiketin. Di navbeyn de pir sal born unda di saln 1980 y de li am min ew nas. Bi dayn standinan cara daw min xwest dwana w ya helbestan kom serhevdu bikim. Min j pirs ma tu awa dibne? Bersiva w ez nerehet kirim bi min re got: Ya rast ew e, ku qet ti caran min nexwestiye dwanek helbestan ap bikim. Di aliy din de ez ne helbestvan im! L min dt ku bi helbestan gel me btir fr welatparziy dibe, min j bi helbestan hestn xwe gihandin mirovn Kurdperwer!

Li ser helbest helbestvanya w min j re dr dirj qise kir. Di daw de biryara dwana w amadekirin me da. Ji min xwest ku ztir ap bibe yek jimar di dest w kefe. i mixabin apxana apec bi sedemn p dwan dereng xistin. Ap Sebr ji nav me unda apxan cara yekem 1998 an de dwan weandin. L soza min day w min negirt b, xemgniya min j, ji w byer heya ro raneb. L apa dwan ya duwemn di sala 2005 an di nav weann Evra de dema me da belav kirin, soza min daye, ez bawerim min bi cih an. Di aliy din de sala 2005 an sedsaliya w ya hat din b. Li Elmany li bajar Berln bi bedariya hem hzn Kurd, qet yek j, ji derva nemayn sedsaliya w bi evek and bi zimann cuda bi heft serminar konferansan hate proz kirin hate brann. Li doz tkona w hem saz partiyn Kurdan l bn xwed. Osman Sebr di nav arn Kurd yn hemdem de bi helbestn xwe yn berz, bi mijar naverokn wan yn cuda cuda bi berhemn xwe yn din ew naye brkirin. 

 Xwendevann delal, bi gotinan vegotina mirovn xoewst hja rawe kirin ne hsan e. Ji bo v sedem j ez dixwazim bi ew nivsa xwe ya syem daw li v gotara xwe bnim. L bi kurtah ez dibjim mirovn wek Seyda Cigerxwn Osman Sebr, heke ro di nav tevgera Kurdistana Bakur de hebna, yekt eniyek netew ya Kurdistan avakirin di nav Kurdan de y hn j hsantir bbya!..

01.11.2007

  A. BAL

 

 

 

 

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org