BINGEHA PERWERDEY BI YEK ZIMAN DESTPDIKE

 

 A. BAL

 

 

Ne du ziman, ne du ziman, zarokn Kurd bi s ziman dest bi xwendina xwe dikin. Du ziman (ziman Tirk, ngzk) ji zarokn Kurd re bar e! L ziman syem ziman dayk (ziman naye nasn) ji zarokn Kurdan re serbar e!..

Ziman bingeha avabna netewan e. Ziman Kurd rmeta Kurdan e. Dema ziman Kurd wenda be, w dem ji xwe Kurd j namnin. Di bingeha xwendin nvsandin de ziman dayk esas e. Li ser hm ziman dayk zarok dikanin  ziman duwemn y syemn j hn bibin. L wek dewletn Kurd di nav de hatin pere kirin, perwerde bi ziman gel serdest dibe. Zarokn Kurd yn ziman xwe nasnakin bi zimanek din beyan perwerde dibin. Ew j t w watey ku yn ziman dayka xwe dizanin bi yn w ziman nizanin wek hev tn pejirandin. Carek rewek usa li dij zanist e. Di mercn ne wek hev de perwerdeyek hemdem namee!..

Di malpera Diyarnam de gengeiya li ser perwerdeya du zimanan dest p kir. Dema mijar mijara perwerd be, wek il sal zdetir e, ku mamostet dikim. Maf min j heye en gotinan tev v mijare kim. Di aliy ziman perwerdey de li zanngeh min be zimannasiy xwendiye. Gotina min ew e, ku di v derbar de ez j bi xwedan gotinim.

Di van rojn bor de mamhosteyek zanngeha Berlin bi nav Prof.Jorg Ramseger  daxuyaniyek daye Rojnameya Berliner Morgenpost. Herk die li Berlin jimara zarokn Beyan (yad) zde dibe ew jimara ro de ghtiye sed 34 an. Ew pispor perwerd dibje: Pwst e, ku mamhosteyn Elman ziman zarokn beyan hn bibin. Ew taybetmendiya gelek girng e. Mamhoste ji bo zarokan qezenc civat bikin, pwst e, zarokan bi sinat bi zanist (lm) ve nzk hevdu bikin. Ji bo v j zarok baweriya zarokan pwst e, ku mamhoste w ba bizani bin. V a j anca bi ziman zarokan fehmkirine mimkun e. Gotina xwe ew mamhostey zana usa berdewam dike dibje: Pwst e, ku va rastiya ji aliy perwerdevanan ve j ba bye zann. Mamhoste ziman zarokan y dayk (ziman zikmak) ne zan be, w dem mamhoste ne mamhostek/ka pzan (ehl, karzan) e.

Di be gotina xwe ya li ser zarokn Tirk de dibje: Mamhosteyn Elman yn ji bo zarokn Tirk di zanngeh de perwerde by ji bo dibistana seretay bne tayn kirin. Ji bo zarokn Ereb yn Ereb dizanin, ji bo zarokn din j kesn ziman wan zarokan dizanin bne tayn kirin. Bi perwerdeyek usa zarokn beyan dikanin bi zarokn Elman ve di mercn wekhev de bi hevra bixnin wek hevdu serkeft bin. Pispor perwerdey li ser projeyek din j radiweste usa dibje: Ew saln daw li eyaleta Berlin -projeya bi ziman duwemn Elman- j heye. Ew programa programek ba di ciy xwe de ye. L ew bi ser xwe ten sernakeve! Pwst e, perwerdeya mamhostan li zanngeh salek zde dom bike. Di v dem de mamhoste dikanin her yek di be xwe de ziman anda Koberan (karkern beyan malbeta wan) batir hn bibin... Ew mnaka mamoste day ji bo Tirkiy j derbas dibe. Ez ji wek mamhostey Elman difikim, ku di ryek wuha de li Tirkiy anca perwerdeya zarokn Kurd j areser dibe.

L dixwazim end gotinan li ser gotinn pispor perwedeya zanist zde bikim. Di destpka saln 1970/1980 y de Sendikata Elmanan ya Perwerde zanist (GEW)  ji bo zarokn beyan ziman dayk xwendin destpkirin kire bernameya xwe. Di demek kurt de ji hikumat Elman ew maf bingeh girt. W dem nav Tirkan rojane b. Di dibistann seretay navn de xwendin bi ziman Tirk destpkir. Ziman Elman j wek ziman duwemn hn dibn. Dema di hundir end salan de zarokn beyan Elman hn bn unda, zarokn Elman bi yn beyan ve tev xwendina xwe berdewam dikirin. V car j ziman dayk wek ziman duwemn dihat hn kirin. Di wan salan de li hin dibistanan de Kurd j dihat xwendin. L malbetn Kurd zarokn xwe neandin dersn Kurd. Ji bo v j dersn Kurd z hatin girtin. L ro dsa ji bo zarokn Kurd, Tirk yn beyan bi ziman dayk li hin ciyan ders tn dayn.

Ez dixwazim bi mnakek balk gotina xwe berdewam kim.Rojek bav zarokek Tirk li dibistan bi hersa xwe ser min de hat got: Ji bo hun maa bigirin i heq we heye, ku hun piya xwendin li p zarokn me digirin wana hn ziman Tirk dikin?  Min j pirs, gelo derd te i ye? Gotina xwe berdewam kir got : Zarokn Elman li ciy ziman beyan nglzk hilbijartin. Ewna li ciy Firma Smens kar dibnin. Ji bo nglzk xwendine wan digirin kar, yn me li ciy nglzk ziman Tirk hilbijartine nakin ciy kar! Ji bo kar ert ziman nglzk tnn p! Min w re got: Hun ziman dayka xwe bi Tirk hn bn i zerar dibnin? W usa bersiv da min: Ziman Tirk li vir nan nade min. Kjan ziman nan da min, ez bi w ziman hn bibim! 

Ptoln (feylezof) Elman ber gotine Li k der zik min tr be, ew der welat min e! Ew gotina Elmanan ro di pratk de xwe ji bo karkern Tirk nan dide. Li vir zik wan tr dibe, vira welat wan e. Ziman xwe Tirk j, ji wan re ne hewce ye!

T w watey ku ziman dayk li ser xaka bav kalan bi qedr qiymet e. Dema mirov li dervay welat xwe be, li ciy ziman dayk ziman nan dan dide digire. Li ser xaka welat heya ziman dayk nebe ziman perwerdey, Kurd ziman xwe herk bie wenda bikin yn bn piaftin. Dema em behsa du zimaniy bikin, di dibistann navn de zarokn Kurdan hn ziman syemn j dibin. Di destpk de zarokn Kurd bi du zimanan dema ba fr nebin, ziman syemn j, j zde be, w dem zarok nikarin serkevin wenda dikin.

Dema zarok bi ziman dayka xwe ji perwerd b par be, mirov nikare li ser du zimaniy raweste qise bike! Ziman duwemn anca li ser ba zanna ziman Kurd ava dibe. Ziman dayk ji aliy zarokan ve neye zann, zarok nikarin zimanek din ba hn bibin.

Ziman neteweya Kurd aza bi ser xwe nebe, neyar ziman Kurd li ser zarokn Kurdan dike bar! Jiyanek b ziman dayk berdewam kirin pir dijwar e. L dsaj em bjin jiyan berxwedan e! An j berxwedanek bi rmet jiyan bi xwe ye!..

 

 

  A. BAL

26.09.2007

 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org