PEWA QAZ MIHEMED

(1898 - 31.03.1946) 

 

A. Bal

Pewa Qaz Mihemmed an j Serok Komara Kurd Ya Mehabad di zaroktiya xwe de di dibistana ol de dest bi xwendina xwe dike. Di w dem de dibistana mirov bie ten ew dibistann ol (dn) bn. Perwerdeya zarokan di dibistana seretay de sa destpdikir. L perwerdeya w li gel bav xwe teybet p de ye. Kar bav w dadger (qad, qaz, hakm) bye. Ji bo w j ew di malek Kurd ronakbr de mezin bye. Di xortaniya xwe de qas bav xwe zanna xwe p de dibe gelek zimann beyan j hn (fr) dibe. Dema ciy bav xwe bigir, demek li p w bye gernendey (midur) dareya wakfn Mehabad. Dema dest bi dadgeriy kir nav deng w li naveya l dij belav dibe ji aliy herkes ve ew tt nasn. Di dadgeh de her biryara w digirt dihat pejirandin, j re rz giramiyn mezin dihatin pk kirin.

Bejna w ewqas ne dirj bye. W cixare nedikiandiye mey venedixwariye. L meda w de nexwe hebye. Ew nexweiy l hey Qaz, zayif b mecal hit bye. L bi otorteya xwe ya rikdar xwedan keseyetiyek hzmend (bihz) bye. Hd hd qise dikiriye. end gotinan unda radiwestiye dsa axaftina xwe berdewam dikiriye. Dema bi kesek/k re diaxiftiye pir rzgir (hurmetkar) bye. Btir ji bo beyaniyan mvanperweriyek mezin nan didaye.

Di sala 1941 an dema ordiya ran ris li nav vekin unda qontrola herm dikeve bin parastina hzn Qaz Mihemed. Bi rvaberiyek adlane Mehabad tt darekirin. Di 16 lon sala 1942 an nzk em Seblax panzdeh Kurdn welatparz komdibin rxistina bi nav Komele dikin. Demek unda Qaz j dibe endam Komel. Di w dem de hzn pmergeyn Molla Mustafa Barzan bi hezaran tev hza mmergeyn Komel dibin. Di meha cotmeh sala 1945 an rxistina Komele nav xwe diguhre dike Partiya Demokrat ya Kurdistan.

22 y iley sala 1946 an Komara Kurd Ya Mehabad sazbyna xwe li meydana uwarira bi axaftina Qaz Mihamed lan dike. Spasiya xwe ji komteya rvaberiya Partiya Demokrat ya Kurdistan re pk dike, ku wan bryara lan kirina komar girtine. Ew ahiya li nav destpkir dirj nekiand. Ji alk ve ris alkar lekern xwe vekiandin. Di aliy dn de nglzan soza day negirtin ser de j pitgiriya Eceman kirin. Din carek din li ser Kurdan teng b. Komara Kurd ya ciwan tk !..

31 Adar sala 1947 an, ber dest sib saed 03 an Pewa Qaz Mihemed bi bray xwe Sadr Qaz law ap w Seyf Qaz ve li iy komar l hat lan kir ew her s mirovn bi rmet hatin dardakirin!..

Di droka Kurdistan de Komara Kurd Ya Mehabad wek kaniya xwn heya roja ro xwn dihrike. Di w r de bi hezaran Kurdn walatparz hatin ehd kirin. L ew tevgera Kurd ya li Rojhilat Kurdistan destpkir tu caran heya roja ro nehat rawestandin. Du serokn Partiya Demokrat Dr. Abdurahman Qasimlo Dr.erefkand bi destn neyarn ran li dervay welat hatin ehd kirin. ehd hem namirin! L disa j em carek dn bejna xwe li ber wana ditewnin.

Dadgeha Pewa dirj naken. Bi mehkemeyek formalt cezay dardakirin didin W. Dema hn nehat b girtin, Peway nemir re dibjin, r heye ku tu dikar derkev derway welat. Ew dibje Ez naxwazim derkevim derway welat! Ji bo ku dijmin ser min dixwazin. Heke ez derkevim derway welat, ji bo ku dijmin min bigirin y bi hezaran Kurdn welatparz bikujin. Ew zordarn hov y zilm li ser gel min bikin. L ez naxwazim ewqas nsan ji bo min bne kutin di bin nr zilm de bne awisandin!.. Jiyana min ji ya ewqas nsanan ne hjatir e. Ji bo v sedem j ez naxwazim derkevim derway welat! Dema mirov bersiva peway nemir dinre, ji bo gel xwe, fdakirina jiyan can xwe w batirn dibne. Gelo, ma ji v rmetir mezintir li din i heye?.. Her nav Kurd Kurdistan li chan  hebe, nav Qaz Mihemed j y bi wan re bijt nav w tu caran naye brkirin...

25.03.2007

A. BAL  

  

ehd Nemir

PEWA QAZ MIHEMED

 

(1898-31.03.1946)

                                           

    Wesiyeta Qaz Mihemmed ji gel Kurd re

Dema Qaz Mihemed kete dest lekern ran w dizan ku y w dardakin. Li p dardakirin, w wesiyeta xwe ji gel Kurd re nivs xwesteka w di erva dewleta ran de ya bi dest ket sa ye:

Bi nav Xwedy mezin dilovan;

Gel min Kurd birayn min n hja, birayn min n behr xwar, gel min zorlkir, vame ez di gavn her dawn n jiyana xwe de me, werin ji bo xatir Xwed d dijminayiya hev nekin pita xwe bidin hev, li hember dijmin zordest zalim derkevin, xwe bela mefiroin dijminan, dijmin her ewqas we dixwaze ten kar xwe bi we pk tne qed bi we re dilovan naket; di her fersendek de be qed li we nabihure.

Dijmin gel Kurd pir in, zordest b dilovan ne, smbola serketina her gel netewek hevgirtin yekbn e, pitgiya tev gel e. Her gel ku yekt tebayiya w nebe; ew hertim bin dest dujmin be, ti tit we gel Kurd ji geln li ser rk v erd; ne kmtir e, belk hun bi mran egd hjatiya xwe; ji geln ku rizgar bne; li ptir in j.

Geln ku ji dest dujminn xwe yn zordest rizgar bne; mna we ne, l bel yektiya yn xwe rizgar kirine hebye, bila hun j mna tev geln li ser rk erd; d bin dest nebin, her bi yekbn hesd bi hev nebirin xwe nefirotina ji dujminan re li dij neteweya me; hun dikarin rizgar bibin, birayn min d bi dujmina neyn xapandin, dujminn Kurdan ji her reng destek netewek bin, her dujmin e, b dilovan ye, b wijdan e rehm bi we nake, w we bi hevdu bide kutin, w we temah bike bi direw xapandin; w we berengar hev bike, ji tev dujminn gel Kurd, dujmin Ecem ji tevan zalimtir melntir Xwed nenastir b dilovantir e, dest xwe ji ti tawanan li dij gel Kurd naparze, bi dirjayiya drok bi gel Kurd re xerez kna w ya kevnar hebye heye j, temaa kin, binrin tev zilamn we yn mezin, her ji Simayl Axay ikak, tan Cewher Axay bir w Hemze Axay Mengur end endn zilamn din, ew hem bi xapandin aram kirin xelq ji pit wan vekir ca pir bi nemerd ew kutin, ew tev bi sond Quran xapandin ku xudgirav niyaza eceman ya xr bi wan re heye w qenciy bi wan re bikin, lbel her xwebawer e bi sond sozn Eceman hatiye xapandin j bawer kiriye, lbel tan niha bi dirjiya drok kes nedtiye bi ten carek j ecem li sond sozn xwe xwed derketibe ehdn dane Kurdan pk bnin, tev de direw xapandin bye, ca vaye ez wek birayek we y bik, di riya Xwed de, ji bo xatir Xwed ji we re dibjim hev bigirin ti car pita hev ber medin, pitrast bin ger ecem hingiv bide we, diyar e jar xistiy, bi sond sozn direwn eceman mexapin, ku ger hezar car j dest li Qurana proz bixe soz bide we, bi ten niyaza w xapandina weye, ji bo hlek li we bike.

Va me ez di demn daw yn jiyana xwe de me, ji we re dibjim ji bo xatir Xwed y mazin ez we ret dikim ku a ji dest min hat bi ser can tekon, bi ret nandana riya rast; min ji we re xemsar nekiriye, niha j di v dem rew de dsa ji we re dibjim ku d bi eceman mexapin ji sond dest li Quran xistin ehd peymann wan bawer mekin, ji ber ne Xwed dinasin ne j ji Xwed pxember roja qiyamet hsab ktaban bawer dikin, li cem wan bi ten ji ber ku hun Kurd in, bila hun musilman j bin, hun sdar mehkm in, hun ji wan re dujmin in, ser mal can we ji wan re helal e weke xeza qebl dikin, soza min ne ew b ez herim we di dest van dujminn dilre de bihlim, min pir caran j rabor zilamn me yn mezin dihizirand, n ku eceman bi xapandin sond direw hle ew girtine kutine, near bi direw hle ew xapandin e, kutin e.

Ew tev li bra min bn ti car j min ji eceman bawer nekiriye, lbel beriya ku vegerin vir, endn caran gotin rasparin bi name bi andina kesn navdrn Kurd Fars, bi dayna soz ehdn yekcar pir mezin ku niyaza xr ya dewleta ecem ah bi xwe j heye ne amade ne ku bi ten dilopeke xwn j li Kurdistan birije, niha hun bi av ser xwe encama sozn wan dibnin, ger mezinn hoz ern me xanet nekira xwe nefirotina hukmeta ecem, weha nedihate ser me we Komara me j.

ret wesiyeta min ew e bila zaroyn we bixwnin, ji ber ti tit me ji y geln din ne kmtir e, bi ten xwendin nebe, bixwnin ji bo hun ji karwan gelen pave nemnin her xwandin eka kujeka dujminan e.

Pitrast bin bizanin ger tebay yekbn xwandina we ba be, hun pir ba bi ser dujmin xwe de serbikevin j. nabe bi kutina min bi kutina bira pismamn min av we bitirse, tan hin digjin hv meremn xwe; div h j pir kesn din yn mna me di v r de gor bikin.

Pitrast im pit me pir kesn din j her w bi xapandin durtiy ji hol werin rakirin.

Pitrast im pir kesn ku w pit me j bikevin xapandina eceman de; w ji me zanatir hjatir j bin, lbel hvdar im kutina me ji dilsozn gel Kurd re bibe pend bret.

Wesiyeteke din min ji were ew e daxwaz bikin her iy we ji bona serfiraziya gel kir, alkar we gel be, pitrast im Xwed y mezin w we serbixe w alkariya we bike, heye ku hun bjin; l ima ez serneketim?! di bersiv de dibjim, bi Xwed kim ez serketime, i nmetek, i serketinek ji w yek mezintir e ku va me ez niha di riya gel welat xwe de, ser mal can xwe didim, bawer bin min pir ji dil dixwest ger ez mirim bi mergek bimirim ku di hizra Xwed resl Xwed gel welat xwe de rsor bim, ji min re ev serketin e.

Xwetiviyn min, Kurdistan mala her Kurdek ye, her wek di mal de; endamn mal her kes ji her karek dizane, w disprin w, d maf ti kes ti ne ku hesdiy p bibe, Kurdistan j her ew mal e, ger we zan kesek li v mal dikare karek bike, dev j berdin bila bike.

d nabe hun kevira danin ser riya w nabe dil we ji w yek be ku berpirsyariyn mezin di dest yek ji we de hene, ger karn mezin ketin ser mil yek ew kar bi rve bir, wel diyare j dizane berpirsiyariyn w yn mezin j li hember w erk hene. Pitrast be biray te y Kurd her ji dujmin dil bi kn batir e ger berpirsiyariyn mazin li ser mil min nebna, niha ez di bin dar sdar de neradiwestiyam, lewra nabe hun bi hev re temahkar bin, n ku fermann me pk ne ann, ne her bi ten pk ne anna fermanan, lbel tam dujminatiya me dikir, ji ber me xwe wek xizmetkar gel xwe qebl dikir, niha ew di nava mal zarokn xwe de, di nava xwea irn de ne, lbel vaye li ser nav xizmeta gel di bin dar sdar de me wa ez demn daw yn jiyana xwe bi v wesyetnam derbaz dikim. Ca ger berpirsyariyn mezin di sitoy min de nebna, ez j w niha di nava zarok ziyn xwe de di xewa irn de bma, ku ez niha ji bo pit yna xwe j we ret dikim, ew j yek ji berpirsyariyn di sitoy min de ye, pitrast im ger yek din ji we berpirsiyariyn min bigirtana sitoy xwe, niha ew li na min di bin dar sdar de bya, ji bo razbna Xwed li gor berpirsyariya di sitoy xwe de mna Kurdek xizmetkar gel di riya akiy de, min ev ret li we kirin ku hvdarim ji niha p ve pendan j wergirin dirust guhdariya retn min bikin, bi hviya Xwed y mezin we bi ser dujminn we de serbixe.

1- Baweriya we bi Xwed tit li cem Xwed t peristina Xwed pxember (silavn Xwed l bin) hebe, di pk anna erkn Ol de xurt bin.

2- Yekt tebayiya di nava xwe de biparzin, kar neqenc li hember hev mekin temah mebin, bi taybet j di berpirsiyariy xizmet de.

3- Xwendin zanist pileya zaniyariya xwe pve bibin ji bo dujmin kmtir we bixapne.

4- Ji dujminan bawer mekin, bi taybet j dujminn ecem, ji ber bi end awa riyan ecem dujminn we ne, dujmin gel welat Ola we ne. Drok selmandiye ku berdewam ji Kurdan bi behane ne, bi kmtirn tawan we dikujin ji ti tawanan di derheq Kurdan de dest xwe nagirin.

5- Ji bo hin rojn jiyana b qmeta v din, xwe mefiroin dujminan, ji ber dujmin dujmin e ne cih pbawerbn ye.

6- xanet li hev mekin, ne xaneta siyas ne giyan mal ne j ya nams, ji ber xanetkar li cem Xwed mirovan j sivik sbar e, xanet li xanetkar vedigere.

7- Ger yek ji ve dikarib karn xwe b xanet pk bne, p re alkar bikin, ne ji ber temah bexliy li dij w derkevin, yan Xwed neke li ser w bibin sxurn biyaniyan.

8- Cihn ku min di wesiyetnamey de ji mizgeft nexoxane dibistanan re nivsandiye, hun tev daxwaz bikin ji bo pk werin mifa j bigirin.

9- Hun ji xebat hewl tekon ramewestin ji bo mna tev geln din ji bin dest dujminan rizgar bibin, mal din ne titek e, ger welat we hebe, serbestiya we hebe, w ax her tit we heye, hem mal, hem serwet, hem dewlet, hem rmet hem w ntiman we j hebe.

10- Ez nebawer im, heq Xwed nebe, ti heqn din li ser min hebin, lbel ger kesek wel dt ku km yan j pir titik w li cem min e, min malek pir hitiye, bila bie ji warisn min bixwaze wergire.

Tan ku hun hev negirin, hun sernekevin, zilm zor li hev mekin, ji ber Xwed pir z zalim ji hol radike nabd dike. Ew soza Xwed ya b km zde ye, zalim dirxiy nabd dibe, Xwed toleya zilm j hil tne!..

Gotinn xwe bi helbesta helbestvan Ecem y nav deng bi gotinn Sad yn bi ziman Fars daw l tne dibje: Hvxwaz im wan gotinan txin guh xwe Xwed we bi ser dujminn we de bi ser bixe, weke Sad Kerem kiriye:

Murad ma neshet bd guftim,

Hewalet ba Xuda kerdm reftm.

Bi wergerandina ziman Kurd wateya ew gotinn Faris ew e: Mirama me ret (pend, neshet) bn me kir, me hun rasparin Xwed em n.

 

Xizmetkar gel welat

    QAZ MIHEMED

 

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org