|
|
PÊÞNÝYAZ RAST E AN JÎ PÊÞNÝYAR?!.
A.
Balî
-
Zimanê pir xwar wateyê dike
mar!
-
Qet nabe pêþniyaz bibe pêþniyar!
-
Ziman
de her wateya hêja heye,
-
Gotina
her bêjeyê bi serê xwe ye...
-
- Di
axaftinên rojane de pir kesên Kurdî baþ dizanin li ciyê ”pêþniyaz“ê
- gotina
”pêþniyar, pêþneyar“ bi kar tînin. Ew her du gotin (wuþe, bêje,
- kelîme)
ne wek hev in û wateyê hev du jî nagirin!..
-
- Gotina
pêþniyaz ji pêþniyarê cuda ye. Di kar anîna bêjeyan de gotinên
- erênî
(pozîtîv, mûsbet) bi pêrkîta ”ne, nî“ dibin neyînî (negatîv,
- menfî).
Mînak: ”Ew ne zan e!“ An jî ” Ew nizane!“ Di gotinê de kar anîna
- ”pêþneyar,
pêþniyar“ jî usa ye. Dema bêjeya ”yar“ bi serê xwe erênî
be, ew
- tê
wê wateyê ku kesê an jî kesa ne yad, ne beyanî, kesa an jî kesê jê
- tê
hezkirinî, yanê kesên evîndar...
-
- Ew
gotinên ”pêþniyar“ û ”pêþniyaz“ ji du bêjeyan (kelîme) pêk
tên, wek
- ”
pêþ û niyar, neyar; pêþ û niyaz.“ Di
vir de gotina ”neyar, niyar“ ji
- xwe
kesê ne yar e, bi gotinek din kesê dijmin. Dema bêye gotin
- ”pêþniyar“
yanê neyarê pêþî, dijminê herî mezin, serekdijmin.
- Dema
kesek ji keseka/î din bipirs û bêje: ”Pêþneyarê/a te kî ye?“
Di vê
- hevokê
de wateya ”pêþniyar“ bi wateya ”dijmin“ têye gotin. Di
hevokek
- usa
de: ”Gelo, pêþniyara te çi ye?“ Di
vir de wateya pêþniyar“ bi
- wateya
”pêþniyaz“ê hatiye bi kar anîn. Ya rast ew e, ku pêwîst e,
mirov bêje
- :
„ Gelo, pêþniyaza te çi ye?“, yanê ”Gelo, tu çi teklîf dike?
An jî,
- tu
çi niyazî pêþ dike“ ye.
-
- Di
zimanan de çima þaþitiyên usa pêk tên? Ez
bawerim ku di navbeynê
- tîpên
Erebî û Latînî de dema werger û nivîsandinê de ew þaþetiyana
çê
- dibin.
Þaþitiyên usa bêtýr di bêjeyên tîpa ”-r-„ û ”z“ têde
heyî hene. Di
- alfabeya
Erebî de tîpa ”ze“ de li ser nixte heye. Dema nikte were
- bîrkirin,
ew ”z“ dibe tîpa ”r“ê. Wê demê jî ”pêþniyaz“ wek ”pêþneyar“
têye
- xwendin.
Di dema Osmaniyan de bi navê zimanê ”Osmanî“ zimanek hebû; ew
- zimana
zimanekî sexte bû. Îro ew zimana ji holê rabûye. Di zimanê Osmanî
- de
jî þaþitiyên usa hebûne. Gotinek di wê demê de mayî heye û dibêjin:
- ”
Nixteyek çav kor dike!“ Dema gotina çav bi Osmanî bi tîpên kevn
wek
- ”goz“
dihat nivîsin. Dema nixta li ser”ze“ bihata bîrkirin û nehata
- nivîsîn
”goz“ bi ”r“ dihat xwendin û dibû ”kor“ yanê çavê didît
bi
- nixteyekê
kor dibû. Ji bo vê
jî, di ziman de her gotinek xwar wek mar e. Gotina
- þaþ
û xwar mirov ji rê dike der. Dema mirov di rêya þaþ de jî bimeþe,
- wê
biçe bibe derbeder... Di nav netewan de ziman pir girîng e. Ziman
- parastin
û ew rast axaftin jî, ji niþteciyên wî welatî û wî netewî re
- dibe
erka herî mezin!
-
- Di
pir zimanan de gotinên usa þaþ hene. Li ser her bêjeyek þaþ
gotarek
- nivîsandin
jî ne mimkun e! Lê ez bawerim ku roj yê bê, bi alîkariya
- dewlêtê,
bi pêþengiya ”Saziya Zimanê Kurdî Dirustkirinê“ (Çi mixabin ji
- ticaret
û avahî çêkirinan hîn rê nehatiye ku saziyek usa ava bikin.)
- kêmasiyên
heyî yê ji ortê rabin û zimanê Kurdî jî yê xwe nûve bike û ewê
- hemdemî
û nûjen (modern) bibe. Ew baweriya êdî ji Kurdan re ne xewn e.
- Bes
dereng ketina wê zerar e. Ji bo ku zimanê Kurdî bi zaravayê Soranî
- gelek
pêþ de çûye û bûye zimanekî wêjeyî hemdemî. Îro di dibistana
- seretayî
bigir heya zanîngehê bi Kurdiya Baþur (Kurdiya Jêrîn) pêrwerde
dibe
- û
zimanê Kurdî roj bi roj pêþ de diçe.
-
- Êdî
rêya pêþdabirina zimanê Kurdî vebûye. Ji
vê pê de kar li ser milê
- zimanzaneyên
Kurd yên welatparêz maye!.. Ya din jî Dewleta Kurd ya
- Federal
vê rastiyê zimên bizane û bike nav bernameya xwe ya salane yê baþtir
- bibe...
Ji bo ku dewletek xurt li ser zimanekî yekgirtî baþtirîn ava
- dibe.
Ji ber ku ziman bingeha avabuna netewebûnê ye. Ziman nebe, dewlet
- jî
nabe!..
01.12.2007
A. BALÎ
|
|
|