Bkes Tlo 

                                                              NTS ,FREUD,MARKS

 

 

                               

 

 Li Rojava, Ml Fko( Michel Foucault 1926-1984) flosof frans ,pa deh salan ji mirina w,y her pirxwner e,y her gotbj lkoln li ser kir dimne.Di saln 70 de, dibe berztir bandortirn kesayetiyek nav ronakbrn Frans lhamdarek bo nivek bi git ji flosof lkolngeran di warn cuda de . ro j  Fko ew kes ku ,,me fer ramanbn,,dike.Gelo i sedema balk cudabna w ye  ?.Ber her tit teflsofa w ye : xwed br bawern ne dogmatk b,tu car bersivan nade,hergav pirsgirk provoke dike,hergav tje yan j ,pirsgirk dubare  radixne vaya mkanek vedike bo nrnek n li ser pirsgirk,fetlnokek n di raman de berz dike.Balkiya bi Fko re wisa j, girdaye ku di war lkolna flosof mijara w de, rewn neyeksane ji hebna mirov derbas wan kir ye.Warn ku balkiya flosofn pspor(profonal)li ser xwe ne kiand b:weke dnbn,klnk,girtingeh,alakiyn seks.Warek ji wan , vebjiy ye ku Fko navn cuda ,,vebjiy ,, ,,vebjiya raman,, geh j ,,bi lvkirina titan,,  ,, arv,, bi nav dikir .

li derek di ramana Fko de, bi taybet li ser vebjiy ku serbixwe ye,xwetr e, radiweste.Vebjiy Xwed desthilatek, xwe control dike bi rxistin e,desthiladare li ser hem xabatn din,bi wateya serdestbna w.Bi v wey ,tgihitina Fko cudatir e ji piraniya hem tgehn ziman,galgal ,kod , whdku sedsala 20 p pir dewlemend e. Di berhema jorn de,t dtin hewldana xweseriya Fko ligel herdu apaln berz ji ramana mirovah y di dema me de. Ew j: Smantk e ji hleke ve- ku rew weke kodn ,,xam,,(sade) dibne b rovekirin. roveger ye ji hla din ve- ku  bi rewa rovekir mukir t bi channa ve rovger subjektv e destnan dike.Fko xwe dr ji v ji ya dtir dike, ne ten bi hostet l destnana destkefn wan  j,yn berdewamin  dike.L destnana pirsgirk xapnokan ku li pa wan ramann belengaz radiwestin, dihle Fko cudabna vebjiy taybetmendiya w bne hol weke siktorek serbixwe be,bi mikanzma p re ,destpk,  pvajo ,belavkirin kelm .

 

                            NTS ,FREUD,MARKS

 

Gava bi ramana li darxistina v maseya girover  agahdar bm,bi min pir balk hate xyan kirin,tevl aloziya w ya diyar kir.Min hewl da xwe ji v aloziy derkevim bi v wey hatiw de: Ez end mijar pniyar bikim ku tkildana wan bi tknka rovegeriy li ba Marks,Nts Freud heye. bi xwe li pa van mijaran xewnek heye ku rojek hevdana hem tknkn roveger ,yn ta ro hatine naskirin, di apek de an j, di nsklopdyek de ji destpka rzimankarn Grkiyan ta rojn me bte tomarkirin. bawerim ta niha hin ben giring ji v ap  hatiy nivsandin.Bo derbasbna v dy-dya droka tknka rovegeriy-pwste bte gotin ku ziman bi taybet ziman di anda ndoewrop de, tim du guman tan hol:

Ya yekemn ku dibje : ziman  ne wateya xwe ya raste rast ku em tdighin destnan dike . l bel di xwede, wateyek xurtir veart hildigre.Bi taybet ev wateya xurt ,,krtir,, Grkiyan allegoria an j, hyronia binav dikirin. Ji rex d ve, ziman weke v guman j diafirne: ziman dikare ji snor form wneya xwey ya bi lvkir derbas bike.Di chan de pir tit diaxivin by ku ziman bin,sirt weke dibjin (derya,xxa peln daran.lawr,r,maske,xencera neqikir) dibe ev zimanek bi lvkirnek dine ,ne xwed taybetmendyeke devk be.Em dikarin tgeha Grkiyan  semainon  bi karbnin.Ev herdu gumanan ser dest wan hatibn n derhnandin ta niha j, ji hol ranebne .

Ji destpka sedsaliya 19 ve,me ji nve derhnand livn lal ,milod bi git ev miya hawr dora me ku bi hze bo axaftdar be bi taybet ro btir ji hem deman ve, em dorpckir ne bi guhdariya v ziman  bin,   hewl bidin  vekoln ji pa peyvan galgalek  din watedartir derhnin.

Ez bawerim,her and an j, bi taybet her formek and di aristaniya Rojava de,xwed sistmeka roveger , tknk mtoda xwe b.xwed  wazn xwey taybetmend b guman dikir ku ziman dixwaze titek dtir bje ji bil titn ku dibje guman dib ku zimanek d heye ji bil ziman xwe destnankir  bi nrna min pdiv heye bi avakirina sistmek(an cedewleke weke di sedsala 17 de dihat gotin)bo van hawan ji rovegeriy re.

Ji bo tgihtina v sistm ku di sedsaliya 19 de hatib sazkirin, bo em bi  zanibin di kjan sistma rovegeriy de ne,pwste di baweriya min de, em li  nerna bi serde y vegerin ji b vaya em   weke mnak ,modlek ji tknka ku  di sedsaliya 16 de dihat xebtandin bi karbnin .Di v erx de, tit roveger bi arofe dikir zviy git y li ser alak dikir tebh(mnahev??..wergr) b(resemblance).Li wira titn mnahev li k bana tenha li wira wate heye an titek divyaba bte gotin ,pa re bte disefrekirin .Pir nase ew rola ku tgeha tebh(mnahev)lstiye hem tgehn hevr ne p re, di kosmoloj(zaniyara gerdon) de,di botank de(zaniyar gya),di zoloj y de(zaniyara lawran) di flosofiya sedsala 16 de. bi rast ev mnahevn tevlihev di nrna mirov sedsala 20 de, tevliheviyeke,b rxistin jre diyar dibe ,l  bi xwe mkanizma mnahev ya sedsaliya 16 an, xwed rxistinek pir xurt b bi kman  pnc tgehn bi snorkir hebn:

-Tgeha li hevkirin, an j, li hevhat(convenentia)mna li hevhatina  henas la, li hevhatina di neqeba hin hawran   hin gyan de .

-Tgeha sympatheia  bi wateya symptom yekitya wan rdanan di naverokn cuda de.

-Tgeha Emulatio, rengeke ji parallbna rengdran di materyalek an di meteryaln ne yeksane de,weke ku rengdrek bervajeya rengdrek dtir bike(wisa *Port destnana li ry mirov ku w dabe heft bean dike,  ew bi xwe ezman her heft kewkebn ezman bervaje dike) .

-Tgeha singnatura(mor) yek ji taybetmendiyn takekesane, dtwere ,t naskirin weke rengek veart  ji hin taybetmendiya w .Ya daw tgeha analogiya bi wateya nasnameya pwendiyn neqeba du an btir ji naverokn ne yeksane.Wel toriya  signe (nan ,kod ) teknka rovegeriy di v erx de hatib sazkirin di carcoveyeke pir ron bo hem mnahevn muhtemel du zanstiyn cuda dixwest : cognition bi wetya wergirandina ser (seth) ji  mnahevek bo ya dtir . Divinatio bi weteya zanna bi krah ku t wergerandin  ji mnaheva ser bo mnahevek krtir. hem ev mnahevn cr bi cr  di bingeh de li hevhatinek  di chan de tan hol ku beramber w  mnaheva .simulacrum- b ya ji rderket , ku ser bingeha  dibjber di neqeba yezdan eytan de avadib.

Ger pvena raman li Rojava di sadsaliya 17 18 de ji v tknka rovegeriy b par mabn,ger rexneya Beykon Dkart  ji mnhev re rolek lst ku w tknk di nav du kavanan de hitin, sedsaliya 19 ber her tit Marks,Nts Freud li pya me mkanek n ji rovegeriy re vekirin. mkaniya tefsra deqn kevin yn proz damezirandin.Berhemn weke pirtka yekem ji ,,sermeyan,,(kaptal) ,,rojbna trajdiya,, ,,avkaniya moral,, ,,rovekirina xewnan,, me r bi r bi tknka  rovegeriy dihle bandoreke bi ok ji me re annin van berheman,li ber avn me weke Marks bi xwe nav l dike ,,hiyeroglfan ,,li ber me berz kirin . Vaya me birndar dike,ji berku van tknkan bi me ve girday ne,ji ber em bi alkarya wan tknkan, em xwe rovedikin .Lewra pdiv heye bi alkarya wan tknkan em Marks,Nts Freud weke rovgeran rove bikin. bi v reng em xwe bervaje dikin bi lstikek b daw di eynikan de.Ferud gotib ku li chek di anda Rojava de s birnn nrgiz hene:

Ya yekem Kobirnk e,duwem birna li ser dest Darwn pkhatiye gava nderhnand ku bingeha mirov ji meymonan e pk me kir. syemFerud bi xwe ye imk nderhnana w ya ku dibje bingeha hi li ser b hiiy avadibe.

 

                                                                                                

                                                                                                     DUMAH΅..

 

Nivskar :Ml Fko

Werger amadekirin ji Rs : Bkes Tlo

 

*Bi v deq , Fko di simnarek de li ser masa girover ku mijara w ser Nts  b bejdar bb.Pey re deqa gotbj t pkirin.

*"aemulatio"peyvek latn ye bi wateya bbirk an j teqldkirin.

*J.Port:berhmdar ,,sihra xweza y,, ,,smaya rw mirov,,di sedsala 17 dijya.Fko pir caran w weke palgeh digre ,bi taybet di pirtka xwe de ,,peyv titan,,

                         

 

 

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2008 info@pen-kurd.org