Bkes Tlo 

 

SAWRA CEGERXWN li ba JanDost

 

Dibe ez ne bi nerna te re bim,

L ez amade me bimirim bo paristina nerna te.

Ji pirtka Nivskara Frens  vln Biyatrs(the friends of Voltaire).

 

 

Di v dema bhir de, gotarek zimantj li dij gotara nivskar Jan Dost ya bi nav,,Cegerxwn ! qone ye an j peyker e,, ji rex hja X.Kalo ve bi nav ,,xeydok li ser meznahya xwe,, di malpera welate me de bi ziman Ereb weke ya Can Dost hatibn weandin.Jan Dost ne ten polmkek ji galal xwest bne hol,l afrandina birek bi gelemper ji rewa hey ji asoya rexn di wjeya me de bi taybet li bakur rojavay welat de.Di gotara w de, tore bn tevliheviyek heb ,gava gel xwe bi kesix bi nav kir.li gel kmanya her girng di gotar de ku b analz kirina berhemn helbestvan hja Cegerxwn b ,ger hebek ked bida xwe bi mnakan weke alavek ji belgehan bo rasteqna nernn xwe bi xwner bida bi qayl kirin .Tenha hin rengdran bi kar an ,weke dubare kirina wneyan,dubare kirina peyvan, b destnana bingeha mtodn rexna ku xwe l sipartye diyar bike.Bi gotinek din gotara JanDost ne lkolnek zanist a rexnye l gotarek dikeve war rojnamens de, ya rexney ku elementa zirt bonn kesayet  yn rojnamens bi hev re tne hol ne bhtir.B guman ez bar rexnegir  hilnagirim ser mil xwe ,l  li gor zanna xwe bonn xwe bi gotarek rojnemevan rave rove bikim.Destpk dibjim rzkiritina yasaya giftgo qehremank mezine ji aliy her ronakbr an j ramyar bo zeftkirina gotbj di arefa ku mirov sd j wergire bi taybet kesn rmeta alfabaya demokrasy li ba wan hebe.

Dibe Jan Dost  raste rast ne gotibe di gotara xwe de l weke ez tdigihjim ,du analzn parall dest nan kir ku pwste b kirin ji wjeya me re ,bi taybet di war helbest de, ya kilask ya njen pvn bte kirin ku bingeha avakirina helbest li ba wan awa hatiy ceblandin ,ji wneya huner,derbirna sipeht ,rtm,ziman,bi kurtah form navika  w,deqtevdan( altanas ) w,bi taybet a kevin  ya bi k deku em zanibin i p bikin bo nif hatiw ji helbestvann n destpk weke dehfdar b ji wan re lkolnan bixwn in agahdar bin ji pdenn daw di v war de.

 

Ez dikarim bjim ku Jan Dost rastyek an hol ,l rastk d heye ew j, wijdan nivskar e ku bi rola xwe tdigihe weke ronakbr  dt  ku pdiv heye bo pirsek li dor berhemn helbestvan mezin Cegerxwn raxne. Ev maf w ye,wle j  xwed mafe bonn kesayet derbar  helbestn Cegerxwn hnandina wan bne ziman.l maf xwner j heye ku ew rexne,ew pirs jre bte rovekirin  analz kirina wan berhmn w kedkar peyva kurd .li gor  pvann rexney  yn her njen li hember pvann helbesta bi k ,ne netewek tewan barke tev rewenbrn w  bi xirpo kesix bi navke  .

Pdiv heb b diyar kirin li ser i bingeh hatine avakirin, lkolna wan ji aliy ziman,rtim, asta mzk wneyn huner,raman,derbirna sipeht hebna afsane ger bi kar an ye.Yan j xwe bisparta formlstn Rs ku guhdanek didin bingheha vebjiy,stl,rtm deng,bi kurt lkolngera li w tit ku wje dike wjey ger wjebn di helbest de mereqa nivskar dikne.

 Hin kes tgihitin ku JanDost xwestiye wneya Cegerxwn jihev bixne ,li ser berhemn w tecawiz kir ye,qudsyeta w rxandiy bi v gotar xwe l ji br dikin, ku tu wjevan nikare xwe ji rexnan biparze ger ew rexne li ser asta zanist be mirovan qayl kirbana ka di kde Cegerxwn bi ehrezay hnandiy li k qels kiry. sedema berdewamiya w nivisandina helbesta bi k i b li gel ku metodn rexneya njen heverxa Cegerxwn bn. Ev pirs mafedare her kes bike ger ta ro deqn Cegerxwn ser asta v rexneya njen ku em dibjin nne,b guman li dahat ew der hol . Pdiv b gotara hja Jan Dost weke li jor min an ziman li ser bingeha nern mtodn helbesta ndem a serbest cudahya w bi ya helbesta bi k e berhev danbana ,xwe bisparta belgehan, palgeha xwe diyar bikirba ser mtodn ziman, helbest vebjy  weke  stkturalzm(lkolna navik ya ziman helbest dike,ku deq ji hev dixne bo analz disa li hev siwar dike b ku guhdan bide rola danr ramann w,drok ), lingivistk (zaniyara ziman ) zaniyara nan kode (smalogiya),destnan bikriba awa t avakirin helbesta njen ku rexnegir bi nav deng Eliot Thomas Stearns rolek mezin t de lstiye .

 

Nder hnana JanDost ya bingehn ew e ku rastk ekere kir,tevl  ku diyar b ji her kes hayby ji dibstan toryn rexneya njen ya wjey ji heverxa me.L w ji tengezariy xwepeqnek wrek kir weke ji psxolojiya gotar diyar dibe, v gav avt ser xwe da ber sator, er weke we bihst! Ser xwe da ber sator. Civakek bindest fer rexne ne by li gel hembzbna ji aliy gel ji v kesayetiy re,xwed bejnek bilind di war ramyar de pir berhemdar tu b rexne l bik !.L mixabin li vira pirsek dikim gelo ne erme bejnek wel bilind di war ramyar anda kurd  de,rexna Jan Dost ten bi hin rengdran be ?.Navek wisa ketibe dil gel me de weke Tumas Bwa dibje Cegerxwn helbestvan gel e ye her rasteqne  ye,nivskar  rexna xwe dike by xwe bi westne rexna xwe ser asteyek  ne zanist  aveke.

Raste gotara wjey li ba Cegerxwn di helbestan de dubare kirin heye, hunera ziman berder(xeyal)nne,sirt nne, li gel peyv ku wateyaa xwey ya raste rast dide nankirin, weke di ferheng de ev kemkuryeke li gor avakirina helbesta serbest ya n ,l Cegerxwn ne helbesta serbest hnandiy ku em karibin pvann rexneya njen li ser bi karbnin ev j tevlihevyeke ji rexneya birz JanDost .Niha iqas Ew bi v pirs bo berjewendiyn  xwey kesane raxistiy,ev ji min re ne kule,titek l vedigere,ya girng em xwe li pa tilka xwe venerin bi girngiya lkoln ji hem berhemdarn me re.Ew dest xwe dan ser birn di war helbest wjeya me bi git  ,bi ne bna rexne ji berhemn kevin yn njen, di baweriya min de ger hebna, ev tnegihtin ne dihat hol ku birz X.Kalo di gotara xwe de dibje: ,, em qayilin bi peykir bna Cegerxwn ji ber em evndar w ne weke tak weke gel ,,li vira dibjim ji hja X.Kalo re avakirna civat and ne bi peykir hej kirina v yan w helbestvan ye tn avakirin l bel li ser bingehn zanast lkoln gery ye . Xwe diyare psxolojiya gotara JanDost bi gyanek tengazar z hatiye nivsandin ,yana ew pdiviyn li jor min destnan kir bi anna ziman.Ji ber wel gotar ne bi b layene ye ,hatiye hol b wate sd e. ji ber sixfa w ku heqeret li gel kirye ku peyker limje,rewenbrn w kesixne  pwste l born ji gel bixwaze .

 

Ji ber rexne afirandina wate ye, weke Rolan Bart( Roland Barthes) dibje,ger wate tu dixwaz bign , gel bi a tgiht ev nan dike ku  gotar te ae neku ten  rengdran weke dil  te bixwaze bivj. l hin hene maf rexne li Cegerxwn  nad in tu kes vaya kambaxbna her dijware bo wjeya me,imk maf nade ku em di hundir gotara Cegerxwn bixwnin bi gotinek din ,dixwazin ziman helbest weke hey biparz in ,ku wataya xwey ku heye bihlin b ku bibnin pxistina ziman alavek girnge di avakirina helbesta njen ser rexneya helbesta kevin weke gel chan tev li ser mtodn rexneya ndem di war wje de bi gelemper gihan astyek bilind .Pir stleye her gel gotinn xwe bi rxistin bike deku bigh ancamek serkeft.baweriya ku dubje ziman titek nabje ji bil wateya xwe p ve kevin bye di dema me de, imk gelek tit hene di chan de bi ziman in by ku bi axivin .

Ji wan hjanan re dibjim ger we awirn xwe bavjin li hawidora xwe hn e xweza bibn in, rok,heyv,str ku bi lv kene,xur xura av,iyayn bilind,bahoz,barna baran,keskesor,r,mas eman. Evan tev ji dervey deqn Cegerxwn man e,w bi piran wneya huner mtafora (tebh)bi kar an ye,gotarek xwed rkiroxek ne ragihandine b livandina raman yan j mej di tgihijtina wne destnann(delalat) w de,tabloya wne  bi peyvan ngark ne kir ye .Pdiv bi hilanna w tirsa ku birz X.Kalo kesn hezker Cegerxwn ku yek j ez im ,t de dijin ,tirsa ji rexne ji her tit n ji mejiyn xwe rakin.

 

Mixabin me hn j mej ne xistiy sere xwe, em weke gel xwed welatek perekir ku di rdann cr bi cr derbas by,tev perebn,talan,bindest birakj.Gelan ji ezmnn droka xwe fer dibin li ber tkn nebedbn,xwed wan civatan bistrne ku ziman xwe pnexnin di pvajoya xebata netew de.Rexneya njen dibje ku huner ancama hoiyara bedewbn ye ,ne foto kopya jiyan rew ye, l ew eynika hoiyara sipeht ya ku ji drok ve bi teka kesane ve hatiye rnitandin em nikarin tdbighin  cudahiya kevin njen ger em cudahiya di hoiyara sipeht  de,li ba wan ne bbinin diyar ne kin.Em  guhertin di sistema titan  de , guhern  di sistema dtina wan titan de, di helbesta  n  de ne bibnin weke bi rz Eilot dibje.

 

*Roland Bart (Roland Barthes):rexnegir wjeya Frens 1915-1980 ji berhemn w ,,tama deq,, ,,rexne rast,,htd

Di war ziman stla wjey berzb.

*stucturalizm(stkturalzm- pvna  di navika her war de)mtodek lkoln ye di war zanist de,di hem warn w de.berznbna w bi taybet di war ziman pir b de ku grng dide navika deq(tkst), ji pwend tkiliyn bi alav bingehn ji ziman b guhdan bide bandora ramana danr drok e .

*Tumas Bwa:(Tomas Bois )prefsor Frens (Kurdnas e) jiyana xwe tev lkoln ser netewa kurd ajotiye(i kevneop,,wje bingeha gele kurd lkoln kirye ta ziman kurd j fer bb.)

 

*Eliot Thomas Stearns :1915-1960 li DYA  hate chan li nglzstan jiya y.xelata Nobel 1948 e wergirt.Yek ji berztirn helbestkar,anons rexnegir ji sedsalaya 20 an de.

*Ji berhemn w ,,arema komir,, , ,,welat rxyay,,.

Helbest drama,rexeya rexne,s deng ji helbest htd

 

Bkes Tlo

30.10.2009

 

                               

                          

 

 

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2008 info@pen-kurd.org