Dr Ali KILI

BO BIRANINA ZANYARE NEMIR

Prof.Dr. Qanat Kurdo

Sala 2009an bila bibe sala Prof. Dr. Qanat Kurdo

(12-09-1909 li gund Ssiz 31-10-1985 li  Lnngrad,)

ro seba-bo dirok, weje-edebyat nvisandin u zimanzanistiya Prof.Dr.Qanat Kurdo famzanista min de ar mana derdikevin hol, ekere dibin.

Yekemin pirsa zimanzanst hen Fusei (fusei) ye  (natura), hen ki  nomw(nomo)(zagon) ye. Pirsa ku were pirsn, natura(xezaya) ziman ye? Ziman tabiye(naturel)e, yan ku sistema zagoneye? Li avn sofistan de du karaktere zanistik hene; yekemin pragmatik e, duyemin teknik e. Herdu bn  prinsib qanuna sisteme zagon. Zanistik; ne fenomene qanun e. Fenomene sisteme ziman, bere zagone ye.

Duyemin;ziman qiseyek mordemiyet-merty ye. Bi gotina, roveya Platoni; nomoV(nomos) yktya bingeye famkirin, bi xatir w kategoryn mezine ziman hatin peydakirin.

Syemin; prensib mantiq  nomoV  (nomos) ye. Li ser bingeha yekitya ziman analize  nomoV (nomos) lectum(xandin) ye. Herdu fama ziman didin.

aremn; jyana  zanyare zimanzanstye. awa profesora zimanzan Zera siv dinivse; Di areserkirina pirsgirkn rzimana kurd, n mezin da, Qanat Kurdo y yekmn e. Bi v man zimanzanstya Prof.Dr. Qanat Kurdo hem teorke, hem j pratk e.

Pratke, unk zanst alekye pratka aqil e. Zansta ku li fenomenn zimanan, tecruban, serbornan  derdikeve r hem xezaya-natura ziman, hem j zagona gola ramande ten cem, ber hev.

Prof.Dr. Qanat Kurdo ker kanunn ziman kurd ye. Teorsyene zansta gramera kurdye. Ew nav droka Kurdistan da nav zimanzanstn ykemn da ye. Sedem sersala mirina W dtnen Wyn hla-al  ziman, drok, wejey de vekirin min re weku berpirsyaryeke, kareke. Min qez dabn W ehsyet nemir. V gotar de ez bi kurtas, kin behsa mijara jyan, zimanzann, droka wejey-edebyat de alekyn, xebatn W bikim.

Prof.Dr. Qanat Kurdo ziman Kurdan li drok civaknasya Kurdan cda nagire dest. Civaknasya Prof.Dr.Qanat Kurdo dyalektk e. Gora W droka wejeya-edebya Kurdan, droka civata Kurdan e. Li xebatn teork ya wejaya-edebyata Kurd de projeya xelasbna, rizgarbna civata Kurd dtn mimkine.

Ser v mijar ez dtna xwe, pniyara xwe Pen a Kurd re dibm; Em weku rxistin sala 2009an, sala  Prof.Dr. Qanat Kurdo lan bikin. Nav van s salan de nivisn ku hla Prof.Dr. Qanat Kurdo ve hatine nivisandin heta ro nahatina apkirin, hemyan-gtyan berhevkin bidin ap, apbikin. Yn ku ber hatine apkirin nva apbikin. Bi konferansek navnetev W exsyet bi brbnn. Bi civatn nav neteva Kurd de j gora pwsty bidin naskirin. Ew exsyet wan projeyan heqdike.

Ew pirsgirekn, gotibjn ku ro ser mijara ziman tn gotin. Ew bi gotinn, tesptn Prof.Dr. Qanat Kurdo dav bibin. Ew exsyet mijar pir rind-ba dizane, pniyarn balk dike. Xwastina min ew e ku kesn bi mijar eleqederin berhemn W bixwnin, nqaan devlimend bikin, bigin encam. Loma mijara w gotar Prof.Dr. Qanat Kurdo e.

 

I. Li ser jyana Prof.Dr Qanat Kurdo

Prof.Dr.Qanat Kurdo  12 y lona sala 1909an li gund Ssiz, ku bi Qers va girday b, di malbeteke cotkaran da ji dayk bye. Saln Cenga Cihan ya Yekemn de, malbeta Qanat Kurdo j mna bi hezaran malbetn kurdn zd mal milk xwe, welat kal daprn xwe berdidin, diteriknin li ber zilma Roma Re bardikin, direvin Armnstan. W dem Armnstan bi xwe wrankir bi penabern ermen va tij b ye. Loma ew li wir nasekinin terin Tilbs .

Malbata Qanat li ber er hovt xwnrjiya ordyn osman mecbr mane herda-axa bav dayikn xwe biteriknn ber bi Bakur ve herin. Ew p da, ber li inkany (Koblax), di naveya Aparan cwar dibin. Koa xwe datnn. L pvena lekern osman mihacirn kurd mecbr dibin ku drtir herin. Her dr dikevin. Meryn Prof.Dr. Qanat Kurdo, di dawiy de, digin Tfls. Li wir sala 1921de bav Oanat, Kele dimire. Mala wan belangaz erpeze dimne.

 Sala 1922'an bi nsatva nivskar Kurd Ahmed Mraz, ewled gel Ermen, dost xrxwaz gel me Lazo (Hakob Xazaryan)(2) hinekn din, li bajar Tilbs ji bo wan zarokn Kurd dibistan vedikin. Di dibistan de zaroka him dixwnin, him hn kar dibin, him j t de radikevin. Qanat dibe agirt w dibistan.

Tev Qanat Kurdo  ji w dibistana xwendina xwe dest p kirin usa j zimanzan Kurd bi nav deng, doktor flology erkez Bakayv, nivskar, berpirsyar rojnama Riya Teze y ewlin Cerdoy Gnco, Mr xwes Yektya Sovyt Semend Syabendov gelekn din.

 Ew di lon 1928 de die Lenngrad Ii wir, Ii ber destn A.A. Frejman I.A. Orbel, tirn rohelatnasn sovyet yn w dem hmdarn kurdnasiya sovyet, dibe xwendekar irannasiy. Ew wisa j Ii cem 1.1. Zarubn fr bel zimann pamr tev N.Y. Marr hn zimanevaniya gitdibe. H xwendina w xelas nebye ku O. Kurdo di 1934 de, dibe mamostey kurd, piy Ii Fakulta Flolojiy dre j Ii Ensttuya Xebatkaran.

Sala 1922'an bi nsatva nivskar Kurd Ahmed Mraz, ewled gel Ermen, dost xrxwaz gel me Lazo (Hakob Xazaryan)   hinekn din, li bajar Tilbs ji bo wan zarokn Kurd dibistan

Ew di lon 1928 de die Lenngrad Ii wir, Ii ber destn A.A. Frejman I.A. Orbel, tirn rohelatnasn sovyet yn w dem hmdarn kurdnasiya sovyet, dibe xwendekar irannasiy. Ew wisa j Ii cem 1.1. Zarubn fr bel zimann pamr tev N.Y. Marr hn zimanevaniya gitdibe.

 

Sala 1928 an bi pnyazya Ereb emo,(1) Komta Navend ya Partya Komnste Armnya 8 xortn kurd ji bo xwendin dine Lnngrad, (Sankt Ptrbrga niha); ji wan xortan yek, Qanat Kurdo b. Ber ew di fakltta karkira ya nsttta zimann rojhilat yn znd de dixne, pa xwendina xwe li nvrstta Lnngirad be ziman, drok edebye t de pda dibe. Saya xebathiz, zn rind zanbna ziman d di demek kin de guhdar ya dersdaran, ya rojhilatzann dineyan N. Mar, H. Orbl,  A. Fryman  dikne ser xwe.

 

II. L SER JYANA AKADEMK YA PROF.DR. QANAT KURDO

 

H xwendkar ew ders ziman Kurd dide xwedkarn nvrstt bi xebata zanyariy ve mijl dibe.Ji pey xwendina nvrstt re ew asprantra nvrst t de xwendina xwe berdewan dike. Sala 1941 bi babeta "kirina fld bargiran di ziman kurdida" tza  doktorya xwe, ya ewlin xwey dike.Pit er ew di nsttt a rojhilatzaniy de pirsn Kurd zaniy yn cude cuda ve mijl dibe, krsn ziman Kurd de ders dide.

H. Orbl sala 1959an para rojhilatzaniy ya nsttta Lnngirad ya zanyariy de koma Kurdzaniy baqe dike. Ji pey salek re Qanat dibe serok w kom.

Heta dawya jyana xwe j w ew kar Kurdewariya proz bi serbilind hiskirin p de bir, li d xwe bi sedan xebatn Kurdzaniy yn bingehn giranbiha hit, nav xwe bi herf zrn di dil gel xwe de nivs.

Bo gotina Mamosta Tosine Rechid," Kurdn Yektya Sovta ber, iqwas j bi jimara xwe va ne mezin bn, l dsan j ji wan ra li hev hat firsendn hey bi kar bnin ji bo pvabirina ziman anda netew. Ji nav wan gelek zanyar nivskar bi nav deng derketin.. Qanat Kurdo wan salan bi xwendina nsttt ra tevay, usan j di faklta Karkeran da mamostay ziman kurd b. Pit temam kirina nsttt ew li Zanngeha Lnngradye dewlet awan asprant (xwendkar doktory) t hildan tza xwe ser pirsn ziman kurd dinvse, pawan dike li nsttta tnografy kar xwe zanyary didomne."

 

III. L SER JYANA ZMANZANSTYA  Prof.Dr QANAT KURDO

Sala 1957 an Qanat Kurdo pirtka Rzimana ziman kurd (kurmanc), ya akadm ap dike. awan Dr. Ebdirehman Hac Marf dinvse Bo yeke car le Sovt le mjy kurdnasda leser weyek Zanist kitb le barey ziman kurdiyewe blakirayetewe, belko sereray ewe twanra le d kitbeda gelk kar aloz naakira le rgeyek zanistiyewe xawbikrtewe akira bikir, wek: doznewey n m dabekirdin naw be seryanda; xawkirdinewey hend aloz le reg kirdar le pgir pagirda; ewey kirdar (transitive) le kat rabrdda; hereweha gelk meseley giring tir ke ta dern em du berhemey mamosta Kurdo ba lyan nkolrabwe

 

Nav  Prof.Dr.Qanat Kurdo,nav zmane meye.zman bnge u bnaxe yektya andamn mlete,eka serbesti u serxwebna wye; l jyin  u efrandna xwda her mlet,mervn her cvak hevbendya xwe,pevgrdana xwe b hevra dkne yek..B hevbend, b pevgrdanaz xwe b hevfehmkrn qet mletek, qet endamn cvak nkaren  bjin  u befrinn. eka hevbend,pevgrdana andamn cvak, u ka netevan b hevra, eka hevfehmkrna wan b hevra  zmane.Zman neynka diyanet,feraset.rew, birbawara mlete,neynka ruh,ruh,can u tarixa  mlete.Zman wusan j eka pkevtna   mervn mlet u cvakye.Rengr  u rewa jiyin u efrandna her mlet,her andamn cvake l zmanda t^ber avan,zman  kaniya tarx u kltra mlete,sbeb v^ye k her mlet,andamn  her cvak^zman^xwe hn dbe,dxweze bzanbe qannn u krna zman dayka xwe.  (3)

 

Zansta-lm gramatka Kurmancya Prof.Dr. Qanat Kurdo

Li ser nvsandna zmane Kurd Prof. Dr.Qanat Kurdo Havina sala 1946 ez l Lningrad me Ermenstan nav xzmen xwe. L Ervan ez rasti heval u hevkare xwe Emn rehmetl hatm. Gotuybja me  derheqa zman kurdda u dersdayina zman l dabstann  Kurdda b. Hng Emn Avdal j mnra got Qanat, tu zmanzan. Tbi end salan l Lningrad da l fakltta palanda ders zmane Kurdi daye, wusan j ax tu l zannga Lningradda  hn db,te wusan j ders grammatka  Kurmanci dda hevaln xwe Rs u Kurmancan, yn  ku tev te hin dbn.B fkra mn  tu dkari bona  dersxann me kba ders zman bnvsi

 

Mn got:Nvsandna grammatka zman Kurmanci ne rehete,peketyen me ser  qanna  zmane  Kurdi heta nha ttek b Kurmanci nenvsine, qanna axaftna  zman , ya l  hev hatna xeberan rovenekrne termn3en grammatk b kurmanci tune,ez j derheqa w yekda fkrime,r^a nvsandna grammatika zman me tune, ku hebya ez tda bma.Emn gotRe tune. Tu we r bkine, bra  yek dn l ra teda here, ez dzanm nvisandna grammatika zman me ne rehete,tu carnan havina  dhati Ermenistan,te l kursa dersdaranra  ders graammatk dgot,hema wusan ji bnvise, ter min h, termine bne  huhastn,l rovekrna formn grammatik u qann zman tuy rast  bnvsi,imki praktika te l  dersdayina zmane Kurmancida heye,gerek tu bnvisi.(4)

 

Prof.Dr.Q.Kurdo Ilm grammatika Kurmancye nvsi bu .Pareye yekemin Fonetk e. Fontk ulm zanzta hnbna peydabna sewtana(dengane). Fontka ro ve dikw bi i teher (crey) b arkarya kjan andamd (organn) axaftin(xeberdan) sewt(deng) dibin, yan j peyda dibin. (5) Duyemin Morfoloj ye(formzann). Morfoloj,  hnbn hinkirina crn xeberane ; ew guhastina xeberan ro ve dike, bi rovekirin tine ber avan i teher crn xeberan tne guhastin, awan kutasya(pakoka)xeberan li hev tn, i teher 3u bi arkarya i xeber dibin. (6).Syemn. Sntakss(ristesaz) e, zansta sazkirin kirina rista(hevokane) ; ew rovedike bi i teher riste(hevok yan j cumle) ji xeberan dibin, awan bendn xeberan li hevokanda li hev tn, awan hevok bi hevra tne girdan end cre hevok li xeberdanda (axaftinda) hene.(7) 

 

Prof.Dr Q. Kurdo karek b hempe kir di pirsa amade kirina kadroyn kurdnasy da. Mirov dikare bje w bi ten kar zanngehek kirye. Dor bst kesan bi seroketya w tzn xwe, n doktory anade kirine. Nav wan agirdn w da kesn ji rojhilat, bar rojava Kurdistan hebn. agirdn w usan j ji Trkmnista, Azrbacan, Ermenistan Rsya hebn.

 

Xn ji wan kesn w bi xwe seroket l dikir, w usan j bi wr iretn xwe al kadrn mayn dikir. Kesn berbi w bina tu caran destevala venedigeryan.

 

Bi seroketya Prof.Dr.Q. Kurdo Kabnta Kurdnasy li pika Lnngrad, ya nsttta Rohilatnasy, b navenda kurdnasy, ya here navdar li seranser cihan.

 

Prof.Dr.Q. Kurdo di van been kurdnasy da berhemn hja pey xwe hitin; dalktologya, lkskologya, tkstologya, folklorstka, edebyetnas, droknas tnografya.

 

Pekzana droka gel kurd, profsor Yv. Vaslva  derheqa kar w da ha dinvse: Dijwar e di kar profsor Q. K. Kurdoyv da wan problman cih bik, ku ji bo w btir balks bin. Zanyar bi brewerya nsklopdsta, temamya jyana xwe de lgerna aloztirn pirsn ziman kurd zimanzany, l pra j drok droknsya kurd ji demn lape kevn heta demn ntir, ji goveka balkya w, ya zanyary, der neman.

 

Gyana Prof.Dr. Qanat Kurdo bi kurdyety va tij b, kurdyet ji w dibar! Kurdyet ji bo w nexweke nfksyon b ew nexwe pir lez ji w derbas xelkn dor, agird, dost hevaln w dib. ayr bi nav deng, Ebdela Pew  seva Qanat Kurdo dinvise;  Mamosta Qanat Kurdo, yekeke le pyawe herre mezinekan kurd. i wek kesayet, i wek zana, i wek nitimanperwarek kurdiantan, cpencey beser droknamewe dyare ta b ztirs derdekew.

 

Prof.Dr Qanat Kurdo her tit dikir, ku kurd ziman, drok anda xwe bizanibin bi wan ve bne girdan. B guman piranya ronakbirn kurdan v yek dixwezin, l Qanat Kurdo ji bo v kar xwe diwestand, xwe diand. Ew yek ji bo w bib wek kar rojane.

 

Havna sala 1955-a w end irn Cegerxwne ser daktloy lxist ji min ra andin ji min xwest, wek heta hatina w, ez wan ezber bikim. Hing bawar bik ji kurdn sovt ten end kesa nav Cegerxwn bihstibn, car ku ma irn w bixwnin.

 

Ew nivsarn kurdye bi tpn latn, yn yekemn bn ku ketne dest min. Ez bi alkarya kek xwe, Rizal fr wan tpa bm min sipartina ap xwe bi ch an. Bi wan irn Cegerxwn, perda hesinye di navbera kurdn sovt kurdn Kurdistan, ku wan sala h j heb, ji bo min hinek bilind b. Wan ira ber min riya kurd Kurdistan vekir. Heta niha j ez wan peln kaxazaye d zerby, wek peln ji pertkn proz diparzim.

 

Du sala n de Qanat Kurdo di pertka xwe, ya zanyary de, Rzimana ziman kurd (kurmanc),  ya ku bi ziman rs ap bib, awa nimn tkstn kurd, end irn Cegerxwn ap kirin. Ew yekemn car b ku nivsarn Cegerxwn li Yektya Sovt bi ziman kurd ap dibn. Gerek b gotin, wek Qanat Kurdo pitovan elfeba kurd, ser binga tpn latn b. Ew bi w bawary b, wek elfeba bi tpn krl bi zor stuy kurdn sovt pane iqwas z ji w rizgarbin, ewqas ba.

 

Gava bi peymana 11- adar sala 1970- li Silmany Zankoya kurd veb, ji bo xwendina krseke ser ziman kurd Q. Kurdo dewat kirin Silmany. 

 

Prof.Dr Qanat Kurdo komnst b w yekemn armanca xwe awan komnsdt di xizmetkirina gel kurd da didt, yek ji bindesttirn geln li rbar cihan.

 

Sala 1984-a, ji bo 75 salya ji dayk byna Prof.Dr. Q. Kurdo li bea Lnngrad, ya nsttta Rojhilatnasy AZ ya YKSS civneke prozbayye mezin hat bi dar xistin. Rojhilatnasn nav deng, heval hogirn w n salan, bi dilgermke mezin ew proz dikirin, kar xebatn w carek j dinirxandin. L gava dora w hat gik bend bn w ji gikan ra spasyn xwe bje, w bi tnd seroketya nsttta rojhilatnasy rexne kir, wek ba guh nadin pika kurdnasy, wek Yektya Sovt di syaseta navnetew da grany nade rewa gel kurd bindest.

 

 

IV. L SER JYANA WEJEYE  Prof.Dr QANATE KURDO


        Pegotna Mamosta  l ser Zend Avsta  Dwana  5 a Cgerxwn pr weje dewlemende. di pgotina DWANA Cigerxwn a 5'an de, Cigerxwn, ir helbestn w, bi zimanek pir ba, ilm delal dide naskirin.Mamosta go L sed car heyf niha zanyarn lteratra kurd tunene, l ez bawar dikim, ku li pawextiy zanyarn wusa ji nav netewey kurd derekevin, mujl wan pirsan bibin; k dizane, dibe wextek li Kurdistana serbixweda nsttuta lgerna lteratra kurd b naskirin bi nav Cegerxn di w nstttda bi pilan mijl efrandin w bibin. Layqe j b sazkirin zanyarn kurd bixebitin nek bi ten li ser lgerna r helbestn w, l wusan j li ser nivsarn w derheq ziman kurd (li ser ferhenga w kurd destra w ya ziman kurd yn din). Bi fikir ramana min efrandinn Cegerxn bi temam bi naverokn xweva, bi hunur nivsarva, bi bedewiya nivsandina xweva ji nivsarn gelek ayrn dinyay bi navdar, regir demoqratn niha danaxwe. Eger r helbestn Cegerxn bihatan wergerandin ser rs, ngls, frans alman, dinyay p bihesiya bigota eva giliyan rastin, netewey kurd dikare xwe bextewar hesab bike, ku ayrek wusan mezin, pkevt, demoqirat nternasonalst ji nav sng ber Kurdistan derketiye , helbet, netewey kurd dikare.

 

Ber pn ez gelek ad bm, ku ervan tkern kurdan li Evropa hene, tekl sazmann wan hene, ku ew bi pirsn rewenbrkirina netewey xweva mijl dibin, dixwezin dwana Cegerxn bona xebatkar tekern karn ronahiy ap bikin. Ez gelek ame, ku we ramana xwe kiriye yek, ku ez br baweriya xwe mna pgotin li ser w dwan binivsim. Ew sipartin bextewarke mezine, li jiyna xweda ez gihtime w roj, ku bi xwestina we dikarim ixulek bi xr hja bikim bona netewey xwe.

 

Spartina we li ser ava qebl dikim, l divt hn bizanin, ku nivsandina pgotin bona dwana ayr mey mezin hezkir Cegerxn ne titek hsaye. Bona v kar, bona v ixl divt meriv li hem pirsanda zana, hozan pisporbe, bi zanna xweva end seriyan li Cegerxnra be; ez xwe hesab nakim meriv wusan bi fikira min pwiste bjim, ku heta niha sed car heyf, ku li bav netewiy mey bindestda merivn wusa tunene; bi rast got, dibe hebin, l min nav wan ne bihistiye, eger hebna, min xwe bextewar hesibbikira ji kovara Roja Nu ra binivsiya, ku nivsandina w pgotin bona dwana Cegerxn bisprne w. L niha herend serwern w kovar pra layq dtne, ji minra nivsiye, ku ez pgotin ango dtona xwe mna pgotin binivsim, ez mecbtim w xwestin biqednim, bnime ser.

 

Cegerxn bi reng ry xweva, bi nivsarn xweva wek teht kelemn ser iyayn Kurdistan here bilinde;sedan sed sal hatine, ne bihirne, l ew teht, ew kelem li ciy xweda bi tk, qaym berk mane, Cgerxn j li hunerweriya xweda, li br bawara xweda bi qaym serbilin serfiraz maye li riya xweda her die die.

 

Di jiyna Cegerxnda li nav her ar parn Kurdistanda gelek rojn giran qewimne, li jiyna xelk kurdda gelek caran bye rebay, bobelsk, tofan baran, l teht kelemn ser iyayn Kurdistana dabekir li ciy xweda mane, ne leqiyane; Cgerxn j mna wan teht keleman li ser br bawara xweda bi qaym, berk rawestaye, ji ciy xwe ep rast ne leqiyaye, ne hejiyaye, raste-rast li riya xweda ber bi merem hebesta xwe die w here; ew bye dengbj borjen serbestiy azadkirina netewey kurd, ev b eve armancan jiyna w mr. Li dor ber iyayn kurdan, li det bestn Kurdistan xnavda xelq kurd toxim kurdewer wetenperweriy reandiye. Li tarx droka kurdanda gelek gelek zeftkar hatine, ku rabine ser wan teht kelemn ser iyayn welat kurdan, xwestine kurdan qir bikin, li nav xweda p bikin, bihelnin, l nikaribne nikarin bikin. Ji rijhilat, ji rojava, ji jor (bakr) ji jr (bar) gelek gelek caran dijminan li ser kurd Kurdistanda girtine, gelek caran mrkuj xnrjn mna Cngsxan, Ayatola mayatola kurd Kurdistan kirine nav agir alavan, talan tajan kirine, sotine, kutine, l nikaribne reha kurdan ji binva biqurinnin, nikaribne nikarin, imk gelek mrn mna Cgerxn ji nav sng bern iyayn Kurdistan ji paila jinn kurd yn delale xnrin binge binejiya kurdan derketine, rabne ala kurdeweriy kurdperweriy, ala azadkirina kurd Kurdistan girtine dest xwe, serwer rbir li er serxebna netewey xwe kirine. Nav gelek mrxas, erkeran qeremanen li tarixa kurdanda, xasima li sedsaliyn nozda bstanda, akeraye. Wana j toxim azadkirina kurd Kurdistan reandiye, her sal li d hev ew toxim li nav det, mrg newal bestn welat kurdan hn dibin, digihjin, li nav wanda gelek kullk, gul dibikivin dil ke xortn kurd a dikin pra tnne bra wan, ku ew gul, ew kullk bi xna mrxasn meydan er serxebna netewey kurd avrean bne, gihtine bihar-bihar her sal dil can qz xortn kurd qal dikin ew hazir dibin bona rojn oxirm giran, bona roja xret nams.

 

Milet kurd bi nav mrxas qeremann er serxebna welat xwe fexr kubar dibe, nek bi ten bona w yek, ku li tarxda ew mrxas ew qereman bi ek slahanva rabne, derketine meydana er azadkirina milet xwe, l wusan j wana mala xwe, can xwe ruh xwe terxan kirine bo xatir serxwebna kurdan, bo xatir azadiya wan. Milet kurd wusan j bi nav ayr helbestvann xwe fexir kubar dibe, ew qedir qmet wan dizane, bi nav wan serbilinde, imk ew ayr, ew helbestvan ji ber p paila jinn kurd yn jr gin zrek derketine, ji nav axn Kurdistan rabne, derketine meydana er, li rex qereman ekdar wek teht kelemn ser iyan bi ran ala reng sor, kesk sip girtine dest xwe, er kirine, mala xwe, ruh xwe, can xwe terxan kirine bo xatir azadkirina netewey xwe, welat xwe.

 

Li sala 1952-da min miqalek bi nav Lteratra kurdn derva derheqa hal kurdn Sovtstanda li kovara storiya flologiya strav Vostoka-da v. 3 li Lnngradda bi ziman rs ap kir. Di wda min end rz rn Cgerxn li ser welat Sovt ap kirin, ann ber avn xwendekaran, ku p bihesin Cegerxn di rn xweda dinivse, ku Sovtstan dost netewey kurde, ku ew terefdar pitvan er azadkirina xelq kurde, ku esker sor w bibe azadker kurd Kurdistan, ku xelq kurd ketiye ser riya Marks Lnn qet tu cara ji w r der nakeve.

 

Li pa li nav saln 1946-1953-da min li zannga Lnngrada ders ziman kurd dida agirtn kafrdra flolojiya raniy. Bi biryar w kafdr gerek ew agirtn kurd hn dibin, bina nav kurdn Ermenstan, bibnin ew awan dijn li nav wanda bi praktk hn xeberdana ziman kurmanc bibin. Havna sala 1953 min agirtn xwe M. B. Rdnko, R. L. Sabolov, T. N. Paxalna, A. I. vanova, A. A. Grnbrg, H. I. Usupov yn din bi xwera birine praktk kurdn nehiya Abaran. Ber hng bext min l xistib, dwana Cegerxn ya duduwan j ketib dest min. Eva dwana ji ya pn batir b, tda nek bi ten r helbestn derheqa jiyn, ayn, hal droka er serxwebna kurdan hatibne nivsandin, l wusan j derheqa dost, hevkar, azad at li nav neteweyn bindestda hatibne nivsandin. r helbestn v dwan gelek xwe bn min ew dwan bi xwera bir. Ez agirtn min em li gund mezin cwar bn. Hing Emn Avdel bi jin zarwn xweva hatibne w gund, li mala xal Cindda c-war bbn. Bi xwestina Emn Avdel ez j m ketme mala xal w tev kulfet w cwar bm, agirt j li otaxn dersxanda c-war bn. Hng min carnan rn dwana Cegerxwn ji Emnra bikn mala wra dixwendin. Ew r bi Emn zaruwan xwe dihatin. Li pa min wva ramana xwe kire yek, ku ji w dwan rn Cegerxn yn bajarvaniy (r helbestn pket, regir, kurdewer, wetenperweriy, dost hevkariya neteweyan) hilinin cuda li beravokda bona kurdn Sovt bi herfn krlk (rs) ap bikin. Hing hevalek me kurd li komtta partiya kamnstn Ermenstanda dixebit. Em ne cem w, ku ew arkar me bike bi tevay em herne dwaneke apxan lava bikin, ku rn Cegerxn yn bijare bi herfn rs bona kurdn Ermenstan ap bikin. Wew heval mil ne da ber xwestina me, got: Ez i zanim Cegerxn kiye, belk koneperest derkeve, dijmin welat Sovt be, zehf ji ew end xwebern ba derheqa welat meda nivsne xwe hesab dike bolevk, komnst. Ez Emn Avdel bi dil xem, por pojman ji otaxa qulixa w derketin, vegeriyan n.

 

Li sala 1957-da min rzmana xwe ya kurmanc (Gramatka kurdskogo yazka (kurmanc) bi ziman rs ap kir. Hing min pra layq dt end rn Cegerxn di w rzimanda ap bikim. Min ev rn jrn: Hal gundiyan, Reo gund, Ta keng em karker cotkar bin, Xendin, Pembw meye, l em tazne, Heval Pol Robson, Mehrecana Berln, Hozan ayrn kurd di w rzmanda ap kirin (300-310). Di rpel eanda derheqa Cegerxnda min ev xebern jrin nivsne: Cegerxn vdaysya kurdskiy pot Sr, botts za nasonalny nzavsmost, dmokratiy osvobojdniy narodov Blijngo Vostoka ot gnta mpralzma yan Cegerxn ayr kurdn Sriy navdare, li helbestn xweda ew derdikeve meydana er neteweyn bindest ji bin zulma mpralzm bo xatir serxwebna wane demoqrat.

 

Li pa di nav saln 1963-1966 Ordxan Cell ji Ermenstan andibne Lnngrad cem me, ku kursa aprantrda hn be. ax ew hn dib, min herdu dwann Cegerxn dane w, ku bixne. Li wextekda ew b nas efrandinn Cegerxn, r helbestn w hez kirin. Rojek ew ji minra got: Ap Qanat, ba dibe, eger hine rn Cegerxn bi herfn rs bona cahil Ermenstan ap bikin. Min got: Ew meremek bae, end sal ber min bi xwe xwest w xebat bikim, l hing hevalek qulixdar berpisyar li w pirsda arkar min nekir, niha tu bike, ez arkar te bikim, r Cegerxn bijare ap bikim. Ew r helbestn Cegerxn ji dwann w y bajarvaniy derxistin, wergerandne ser herfn rs pxeber ji berhevoka wan ranra bi kurmanciya kest nivs, di w pgotinda derheqa qedir qmet nirx wan ran li pirsa civak siyasetda iro vekir, pgotin da min, min ew rast kir ramana xwe bona apxana Ermenstan nivs, ku apkirina w berevika r helbestn Cegerx gelek bi muhm feydaye bona kurdn Ermenstan. Ew Berevok li sala 1966 li Ermenstan bi l nihrna wzr Eso hate apkirin.

 

Li sala 1966 ji Azrbecan kurdek ji minra namak nivs; ew di nama xweda nivsb: Nav min Eskerov amile, ez kurd nehiya Kelbcarme, li w nehiyda kurd dijn, min mekteba partiy li Bbakuy xilas kiriye, niha li nehiya Kelbcar li nav kurdanda mijl xebata rewenbrkirina netewe dibim, mla min heye li ser lgerna lteratra kurd bixebitim, ez lava dikim, tu bi kerema xwe ji minra binivs lteratra kurd heye?, li kder dest dikeve?.

 

Min bersiva nama Eskerov amil nivs, ku du dwann ayerek kurdn Sriy li cem min hene, nivsar w gelek bi qmet hjane, nav w Cegerxne, ez dwann w ji tera binim, tu bixne bi fikira min layqe meriv xebateke zanyar derheqa efrandinn wda binivse. Ew qayl b, name nivs, got: Bi kerema xwe wan herdu dwanan ji minra bine, ez serbixebitim, l bigerim, serderiy l bikim, dsrtasiya zanyar li ser efrandin wda binivsim. Min herdu dwann Cegerxn ji Eskerov amilra andin. Sal nvek nda ew hate Lnngirad, meheke havn li mala minda ma, hem kovar, rojnamayn kurmanc (Hewar, Roja Nu, Ronah, Str) kitb pertokn li ser tarx kltra kurdan apkir xwendin, i bona xebata w zanyar lazim b, ew j hiland sala 1969 bi xr silamet dsrtasiya xwe Efrandinn ayr kurd Cegerxn pawan kir. Xn ji w ew pertokek bi ziman azerbcan Xelqin ayr Cegerxn ap kir. Di xebatn xweda Eskerov amil efrandinn Cegerxn par ser van koman dike: I ) rn yekbn rewenbrkirina (ronahkirina) 2 ) rn dostiya netewey kurd netewey Sovt, 3 ) rn li ser atiy li dinyayda? 4 ) rn pber x prn muftexur.

 

Li pa analza van ran Eskerov amil mijl k qafiya (apa rzebend) rn Cegerxn bye hatiye ser w fikir, ku Cegerxn rn xwe bi apa rzbenda forma muxames, mesnev, qasid, rbay gezel li hev anne l bi piran ew rn xwe bi formn bangan nivsne, gelek rn w rzn wan ebangne, heftbangne, heytbangne, dehbangne mna strann kurd bendn wan li hev tn bi teqil tne gotin stran. Li pa wan nivsarn min li jor nav wan nivsand li gelek nivsarn nivskar zanyarn Sovtstanda nav Cegerxn dihate nivsandin, dihate gotin, ku ew ayr netewey kurd her pkevtiye, her dmoqrat nternasnaliye (binre Almanax Kurdskoy Lteratr, Baku, 1959; Ndo Mahmudov, Netewey kurd, rvan, 1959 (bi ziman Ermen); Bolaya Sovtskaya nsklopdiya, Moskva, 1963, t. 24; Jurnal Drjba narodov 1963, N 12 yn din).

 

Bi v crey nav deng Cegerxn li nav Sovtstanda belav b, bik mezinn kurd nav w rn w bihstine, dixnin gelekan rn w ezber kirine, li variyanda bi ezber dibjin; zanyarn kurd rohilatnasn Sovt p hesiyane, ku ayrek kurd regir, pket demoqrat heye, ku nav w Cegerxne e. Me eva zanib ax herdu dwann w pn ketibne dest me. Niha em p hesiyane, ku dwana w sisiyan Kme ez derketiye niha ji dwana w ya aran hazir bye bona ap kirin. Eger em bi temam li naveroka (mezmna) hem dwann w binrin, ba bifikirin, em bne ser w fikir, ku efrandinn w bi br bawara xweva, bi nt meren mebestn xweva pareve dinin ser van koman: I ) r helbestn li ser jiyn, ayn hal kurdan; 2 ) r helbestn li ser zana, hozan ayrn kurdan; 3 ) rn dildariy evntiy; 4 ) rn li ser bajarvaniy (yn dost hevkariya neteweyan at li nav wanda) 5 ) rn tarx droka er serxwebna kurdan, 7 ) rn pber muftexuran (axa, beg, x, pr, brjwaz kaptalstan), 8 ) rn pber zulma fazm, 9) rn rewenbrkirina (ronakbrkirina) netewey kurd, 10 ) rn pber dn, diyanet ayna ber kevneperest, II ) rn flozofiy. Bi cuda pvste zanyar lgernker li ser her komeke van rn Cegerxn bixebite, bi zanyar mijl analza (ji hev derxistina) wan bibe, qimet wan, hjayiya hunur wan nan xwendevann me bikin. L sed car heyf niha zanyarn lteratra kurd tunene, l ez bawar dikim, ku li pawextiy zanyarn wusa ji nav netewey kurd derekevin, mujl wan pirsan bibin; k dizane, dibe wextek li Kurdistana serbixweda nsttuta lgerna lteratra kurd b naskirin bi nav Cegerxn di w nstttda bi pilan mijl efrandin w bibin. Layqe j b sazkirin zanyarn kurd bixebitin nek bi ten li ser lgerna r helbestn w, l wusan j li ser nivsarn w derheq ziman kurd (li ser ferhenga w kurd destra w ya ziman kurd yn din). Bi fikir ramana min efrandinn Cegerxn bi temam bi naverokn xweva, bi hunur nivsarva, bi bedewiya nivsandina xweva ji nivsarn gelek ayrn dinyay bi navdar, regir demoqratn niha danaxwe. Eger r helbestn Cegerxn bihatan wergerandin ser rs, ngls, frans alman, dinyay p bihesiya bigota eva giliyan rastin, netewey kurd dikare xwe bextewar hesab bike, ku ayrek wusan mezin, pkevt, demoqirat nternasonalst ji nav sng ber Kurdistan derketiye , helbet, netewey kurd dikare bi nav Cegerxn ferx kubar be.

 

end gil li ser dwana Cegerxn ya aran pvste bjim. Ew dwana niha li ber mine, ez bi hewasdar w dixnim mna ber rn w, helbestn w bi kurmanciya xwe rin hatine nivsandin. ax meriv w dixne, qm nake w dwan ji dest xwe derxe, meriv her hewasdare w bixne derman dil xwe tda bibne, ar mikane, nt merem xwe li riya serbestkirina netewey kurd tda bixne, p bihese, bizanbe Cegerxn ayr dengbj i zeman i br bawarye.

 

r helbestn dwana Cegerxn ya aran bi naveroka xweva mna r helbestn her s dwann w pnin. Ew j bi raman, nt meremn xweva li ser jiyn, hal er serxwebna netewey kurd hatine nivsandin. Bi texmn ew parevedibin ser s koman: I ) rn evnitiy (evindariy yan j dildariy); 2 ) rn kurdeperweriy wetenperweriy; 3 ) rn jiyn, ayna kurdan, yn tariya wan Kurdistan.

 

Di van rn xwe yn evniyda Cegerxn ah zar dike ah zar w li ser welat tne kirin, di wanda ew dibje ji xema dilan dilvne, ku ji driya evn derd kul w pir bne, di wanda ew xebera evn li na xebera welat, li na xebera Kurdistan dide xebitandin. ax ew ji hizkir, ji dilket evna xwera dibje: Eman ji derd driy, ew dixweze bje, ku ew dre ji welat xwe, ku li welat xerbda dij, ku ew ji derd driya evina xwe-Kurdistan di xweda ketiye, diponije, ew nan dike, ku ew bra welat kal bav xwe kiriye, ku ew dixweze welat xwe azad bibne, bi serbest hemz ke, p ad be, bigihje bext miraz xwe-Kurdistan azad serbest bibne. Bi rn evintiy Cegerxn t ber avan mna xortek evndar, mna merek mirazxwez, ku evna w, miraz w serbest serxwebna kurd Kurdistan.

 

Rast, kesek v hal netewey kurd qayl nabe nek bi ten naxweze v kar, wusan j hem dost cinarn w xrxwez dixwezin, ku kurd serxwebn bijn. ax xeberdan t kirin, ku netewey kurd bi tomer 20 mlon zedetire, (li Tirkiy 10 mlonin, li raq s mlonin, li ran pnc mlonin, li Sriy mloneke) xrxwez dostn kurdan dibjin: divt dewleta kurdan serxwebn behe. Raste, divt serxwebna kurdan hebe, l netewey kurd ji dest dabekirina welat xwe ketiye bindest s-ar gurn har, (hukmeta, ran, raq Tirkiy), ew tu caran naxwezin kurd Kurdistan bi serxwebn bin, ew dixwezin heta hetay par Kurdistan li bin dest wanda bimnin. Dibe li pawextiy hal wext zeman b guhastin li wan her ar welatanda km zde qayl bin avtonomiy bidne kurdan, ew j avtonomiya nav li ser mna avtonomiya kurdan li raqda.

 

Niha em dibnin, ku dinya parvebye ser s komn mezin: 1. Dinya sstma welatn sosialistiy, 2-Dinya sstma welatn kaptalstan mperalstan, 3-Dinya welatn serxwebn yn bteref. Welatn ran, raq, Tirkiy yn din li Rojhilata nezik dikevne nav dinya welatn sstma serxwebn. Ew welat j dibnin eger hal wext dinyay t guhastin eger xr br kara wan di w guhastinda heb, ew siyasetiya xwe derva diguhzin: yan xwe li aliy dewletn sstma sosialstiy digirin, yan j xwe li aliy dewletn sstma kaptalzm digirin bi dizva dibne dost hevaln mperalzm.

 

Bi xeberdan, bi zar her kes dibje Li zeman hilandina (rxandina) sstma koloniyda, helbet, maf netewey kurd heye bi serxwebn serbest bij. Ku xelq kurd serbest be, bi serxwebn bij, lazime hukmetn stemkar dest xwe ji par Kurdistan bikinin, bihlin kurd bi serbest serferaz bijn, yan j pvste netewey kurd hem hz qewatn xwe bike yek, er bike bi zor serxwebna xwe bi dest xweva bne. Ji van herdu riyan riya pn bi dest hukmetn stemkarn kurdan qet tu caran nabe nay kirin, riya pain her riya raste, regeriy, divt di w rda yektiya kurdan hebe, ew bi dest zor serxwebna xwe bi dest xweva bnin

 

Hewar gaziyn Cegerxn: er kin bo xatir welat, xwn nerjin, kesek ji mera nabje milet rastin . L pvste serkarn tevgera netewey kurdan ba bizanibin, ku keng pvste kurd bi top tiving derkevine meydana er serxwebna kur Kurdistan. Bi top tiving, xit xenceran li pa ra Okyabr li nav saln 1918-1932 da kurd rabn, erkirin pber stemkarn xwe. Hing wext wan ek silihan b w wext stemkarn kurdan sist bn, mna niha tank balafir (firoke), raktn wan tune bn, eger yektiya kurdan w wext hebya, eger axa, beg, xn kurda xayn derneketana, terefdar arkarn kurdan ji welat derva hebna, kurdn serbest bibna, ser ketana. L sed car mixabim, wusan neqewim. Ew sal zeman n, derbas bne, niha hal hewal welatn stemkaran kurdan hatiye guhastin, ew bi hz qewat bne, bne xwed lekern bi tertb tendurust, bi tank, top, firoke, raktn er, hem sazmaniya hukmeta wan, hem teklatn wan yn partiy, yn rewenkirin bne hlna ovniy, fazmiy. Eger niha kurd bi top, tiving rea, b arkariya hundur dervan rabin, li ser iya er bikin, ew nikarin li pber leker bi tank, firoke, rakt teyax bikin, dibe er wan w wextek bikine, l divt ew bizanibin, ku ew di er wusanda ser nakevin, w bela xna xwe brjin, gundn xwe bajarn xwe bidne ber tankan, firokan birxnin mal xwe bidne talan tajankirin. er kurdan yn serxwebna wan niha pvste bi er hem ker karkern tirk, ereb, farsan va b girdan, divt pale, gund, rncber, xebatkar brewarn gund bajarn tirk kurd yn ereb kurd yn fars kurd bi hevra, bi tevay rabin pber kevneperestan mperalstan, pber zulma hukmeta dktator, bo xatir sazmaniya here demoqrat, bo xatir dost, hevkar wekheviya kurd ereb kurd tirk, kurd fars. Eve armanca nivsarn Cegerxn. Li ck di ew

 

Her reke Cegerxn, her helbesteke her ar dwann Cegerxn ji nav dil hinav w, ji kuraniya dil w, ji hi aqil w giht saf ji behra zanna w hatine gotin nivsandin; peydabna wan, efrabdina wan bi hal wext dinyayra dirdayiye, ji ber hal jiyna kurdn bindest zerand ji ber roja wane re bext wan kor r helbestn Cegerxn hatine hunandin. Di wanda wne ikl kurd Kurdistan bi dest hostay xebern bedew kiandin. Kesek di xemil, nex nitra wanda ikbir nabe, gik bi rast rasteqnin L pwste ji br nekin, ku ew li c wext xweda giranbiha bi nirxin. Binga naveroka her ar dwann w br bawara efrandinn w ewin, ku erevan tekuern netewey kurd zanibin, ji br nekin, ku riya azadkirina kurd Kurdistan dr dirj girane, bona w yek niha, li ber pin lazime yektiya hem kom partiyn wan, hebe lazime li pin ew bixebitin, nehlin milet qir bibe, p be, divt milet xwed bikin, ku ew xwe wunda neke, ziman xwe, kltra xwe, yektiya pwan bike, bona v yek divt kom partiyn wan li her dera bi serbixwe hebin, divt kom wan (yn xortan, yn jinan, y xebatkaran, yn gund pala, kom ronikirina milet, yn apkirin belavkirina kovar rojnamn krd) bi akera binva tevgirdana wan bi hevra hebe, divt tevgirdana wan wusan j bi hem kom pkevt yn ereb, tirk farsanra hebe, bi tev wan bixebitin, pber kevneperestan mperalstan er bikin, er bikin pber hukmeta diktator ovniy er bikin bo xatir sebestiya xwe bo xatir dost, birat, hevkar at li nav kurd ereb, kurd tirk, kurd fars. Eve br bawara Cegerxn, eve dilxweziya w, merem mebesta efrandinn w.()

 

<<Havna sala 1984 an bizka bal w rpence (kancr) dtin emelyet kirin. L emelyet al nekir. 31 Cotmeh (Oktobr) sala 1985 an dil w mirov Mezin rawestya, w kiras guhr. Qanat Kurdo ji gel xwe ra mrateke mezin ht; dor bst kadrn kurdnasy, navendeke kurdnasy, ku seranser cihan hatye naskirin, sed zdetir pirtk gotarn zanyary. L ji ber ku batirn pirtk gotarn w, n zimanzany bi ziman rs ap bne, heta gelek zimanzann kurd j agaha wan p tune. Rast e piranya berhemn w bi kurmancya jrin hatine wergerandin weandin, l bi kurmancya jorn, ku piranya berhemn Q. Kurdo ser rzimana w zaravne, km tit hatye ap kirin, i ku hatye ap kirin j bi km kurt hatye  kirin.

 

end berhemn w j; Lkolna zaza, Droka kurdnasya Rsya Yektya Sovt, endekn mayn h j ap ne bne.

 

Batirn rya rz girtin ji bo zanyaran, ew ap kirina berhemn wan e. Sala 2009 100 salya ji dayk bna Q. Kurdo temam dibe. W ba bibe, heta w sal berhemn w, n sereke bi kurd (kurmancya jorn) bn wergerandin ap kirin. Divt ew dewlemend bigihje dest xwedy xwe, gel kurd. ..>> Tosine  Rechid Sala 1985 a 31 oktobir li Lnngrad zanyar mezin di76 saliya xwe de ser dilovaniya xwe di sala 1985'an de die ser dilovaniya Xwed:

 

Dr Ali KILIC

Pars  le 31-10-2006

 

 

Eser berhemn  Prof. Dr Qanat Kurdo ev in:

 

Grammatka Ziman Kurd 2. Ziman Kurd 3. Gramatka Ziman Kurd ser qinyatn Kurmanc Soran 4. Tarxa Edebyata Kurd 5. Ferhenga Rs Kurmanc (35 hezar kelme) Ferhenga Rs Soran (30 hezar kelme) yn din.) di pgotina DWANA Cigerxwn a 5'an de, Cigerxwn, ir helbestn w, bi zimanek pir ba, ilm delal dide naskirin. Ev DWAN di sala 1981' de li STOKHOLM' di nav weann ROJA N۔ de hatiye weandin. Qanat Kurdo bi ziman xwe y delal der heq Cigerxwn de di pgotina xwe ya 29 rpel' de wiha dibje:

 

Bbliografya

1. KURDOEV (K. K.), CUKERMAN(I. 1.). - Textes kurdes. [Kurdskie teksty].

Dans Ir. Iaz., t. II, 1950. pp. 29-60. Moscou-Leningrad.

2. KURDOEV (K. K.). -Littrature trangre concernant la situation des Kurdes en URSS. [Zarubejnaia kurdskaia literatura 0 polojenii kurdov v SSSR.] Dans Uc. Zap. Len. Un., nO 128 Seriia vostokvedceskix nauk. Vypusk 3. 1952. pp. 136-150.

3. KURDOEV (K. K.) . .:- Falsification de l'histoire des Kurdes dans l'historiologie persane bourgeoise. [Fal'sifikaciia istorii kurdov v persidskoI;wl:':'t burjuaznoi istoriografii], dans Ue. Zap. Len. Un., nO 179. Seriia vostokovedceskix nauk. Vyp. 4. pp. 120-137. Leningrad, 1954.

4. KURDOEV (K. K.). - Critique des opinions errones sur la langue kurde. [Kritika osiboenyx vzgliadov na kurdskii iazyk.], dans K. S. 1. V., t. XII pp. 43-61. Moscou, 1955.

5. KURDOEV (K. K.). - Xacatur Abovyan en tant que kurdologue. [X. Abovyan kak kurdoved-issledovatel'.], dans Izv. AN. Arm. nO 10,1955. pp. 89-98 rivan, Izdat.. AN. Arm. 1955. Cf. le mme article dans O. 1. R. V. II, pp. 360-3S0."Moscou, 1956.

6. KURDOEV (.K. IL): - Termes de numration dans la langue kurde. [Numerativnye slova v kurds'kom iazyke], dans K. S. 1. V., XXII, pp. 28-36. Moscou-Leningrad; 1956.

7: KURDOEV (K. K.) [:::;= Qanat Kurdo]. Grammaire de la langue kurde.

[Gramatika zman kurd, ser zarav kurmandj.] (En langue kurde). rivan, Haypethrat, 1956. 174 p.                                                     '

8. KURDOEV (K. K.). - Grammaire de la langue kurde (Kurmandji), Phontique. Morphologie. [Grammatika kurdskogo iazyka (Kurmandji). Fonetika. Morfologiia.]. Moscou-Leningrad, Izdat. AN. SSSR, 1957. 343 p. [Bibliographie pp. 336-338]. Cf. compte rendu de C. X. Bakaev (ici nO 42) ; R. Lescot: C. 8. A. A. 51/60, 51-56 ; Thomas Bois: Bib. Or. XVII, nO 3/4, 1960, pp. 152-160.

9. KURDOEV (K. K.).- Les Kurdes. [Kurdy], dans l'ouvrage collectif Narody perednei Azii (Les peuples de la Proche-Asie), Moscou, AN. 1957, pp. 242-260.

10. KURDOEV (K. K.). - A propos des problmes de la formation des mots dans la langue kurde. 1. Signification lexico-grammaticale du redoublement des mots. II. Formation des noms abstraits. [K voprosam slovoobrazovaniia v kurdskom iayk.:e. 1. LeksikQ-grammaticeskoe znaeenie udvoeniia slov. II. Obrazovanie otvlecennyx imen.] Dans le livre: V. G. L V. la. Moscou-Leningrad, Izdat. AN, 1958. pp. 109142.

11. KURDOEV (K. K.). - Les travaux de P. 1. Lerch sur la kurdologie. A propos du problme de l'tude de l'histoire des Kurdes en Russie. [Trudy P. 1. Lerxa po kurdovedeniiu. K voprosu ob izucenii istorii kurdoved. v Rossii], dans O. 1. R. V. Moscou, AN., 1959. IV, pp. 39-51.

12. KURDOEV (K. K.).. - Conjugaison objective et subjective du verbe transitif dans la Z(Lngue kurde (d'aprs les dialtctes Kurmandji et Sorani}.,.[Ob'eklnoe i sub'ektnoe spriajenie perexodnogo glagola v kurdskom iazyke (na mat,eriale dialektov kurmandji i sorani).] Dans XXV Mejdu;narodnyI Kongress vostokovedov.Doklady delegacii SSSR (xxve Congrs.interlil des Orientalistes. Communication de la dlgation de l'URSS). Moscou, Izdat. V. L., 1960. 9 p.

13. KURDOEV (K. K.). - Le dveloppement de la kurdologie sovitique. [:RazNitie sovetskogo kurdovedeniia.], dans Ue. Zap. 1. V., t. XXV, pp.57-67. Moscou, Izdat. V. L., 19,60. 137. KURDOEV (K. K.). -'- A propos de deux principes de forma,tio1'/, des mots

 

 

1. * Nasandina gramera kurd ya A. Xaturian, di Riya Taze, N0. 36 37, Ervan, 1937.

 

2. Bi hevkariya A. amlov 1. Cukerman, 0 problema roda v kurdskom jazyke (Li ser pirsa cisn di kurd de), di Revolijucija i Pis'mennost (ore Edebiyat), N0. 1, Moskva-Leningrad, 1933, r. 160-178.

 

 

 

3. Bi hevkariya A. amlov 1. cukerman, Ob izafete v kurdskom jazyke (izafe di ziman kurd de), di Revolijucija i Pis'mennost (ore Edebiyat) N0. 1 (16), Moskva-Leningrad, 1933, r. 51-56

 

 

 

4.*Li ser ziman edeby kurd y Ermenistana Sovyeti, di Riya Taze, N0. 31, Ervan, 1933.

 

 

 

5. * Qadeyn nivsandina ziman kurd, di Riya Taze, N. 33, Ervan, 1933 f,3: 6.Pvebirina ziman kurd, di Riya Taze, N. 68, Ervan, 1934.

 

 

 

 

7. Obrazovanie sloinyx glagolov v kurdskom jazyke (avahiya bjeyn lker di ziman kurd de), kurteya teza doktoray, Lenngrad, 1940,4 r.

 

 

 

 

8. Gramatika zman karmanj ya kart Ji bona dersxand III-IV, Ervan, Nereta dewleta Ermenstan, 1949, 157 r. Ev rzimana kurmanc roleke girng leyist di xwendegahn kurd yn Ermenstana sovyet de ; bi alfabeya krlk (rs) hatiye nivsn.

 

 

 

9: Rastnivsna kurd, di Riya Taze, N 58, Ervan, 1955.

 

 

10. Kritika oibonyx vzgljadov na kurdskij jazyk (Rexneya dtinn xeletli ser ziman kurd), di Kratkie Soobniya Instituta Vostokovedeniya, KS IV, cild XII, Moskva, 1955, r. 43-61 (Rexneya teoriyn jafet yn Marr ku B. Miller, O. Vilevskij

Cukerman tetbq  Zman kurd


 kirine). Ewirehman Hac Marif v lgerne bi

nave   Rexne le br bawer hele le barey ziman kurdiyewe"wergerandiye

 xwar (soran) di Hendk br bawerhele le barey ziman mjy

rde derxistiye, Bexda, 1973-1974, we:?ana Kora Zanyar ya kurd, r.69-

 

 

 

11 .Gramatika z'man' kord  ser zarav k'ormanc bona komd V-VI, Ervan,

Weanxana  Haypethrat, 1956, 175 r. apa n ya ika u di 949 .de. derktib.

 

 

 

 12 Numeratvnye  slova v kurdskom jazyke (Peyilven hejmartlne d zimane kurdi de   KSIV, cld XXII, Moskva-Lenlngrad, 1956, r. 28-36.

 

 

I3 Grammatka  kurdskogo jayka  (kurmadz), fonetika, '!'orfologia (Rzimana .ilmane kurdl, kurmanel, fonetlk, morfoloJI), Moskva-Lenlngrad, 1957, 343 r. Weana Akademiya Zanist ya Yektiya Sovyet. Ev rzimana kurmanc, bi ziman rs  bi branna lgernn rziman ku heta saln 1950 hatine kirin, dest p dike (r. 4"14). Di dawiya w de pne rok helbestn kurd bi tpn latn krlk nivs  (r. 300-334) pirtknasiyeke helbijart (r. 336-338) hene.

 

 

 

14. Kurdkij jazyk (Ziman kurd), di Sovremennyj Iran (lrana hemdem), Moskva, 1957, We:?ana Akademiya Zanst ya Yektiya Sovyet, r. 60-75.

 

 

 

15. K voprosam slovoobrazovaniya v kurdskom jazyke. 1-leksiko-grammatieskoe znaenie udvoenija slov v kurdskom jazyke. 2- Obrazovanie otvleennyx men v kurdskom jazyke (Li ser pirsn kirina peyivan di ziman kurd de 1. Mana ferheng rzman ya duearbna peyivan 2. kirina navn mueeret di ziman kurd de), di voprosy Grammatiki i istorii Vostonyx jazykov -VGIV, Moskva-Lenngrad, 1958, r. 109-142.

 

16. 0 dvux principax obrazovanija sloinyx slov podinitel'nogo tipa v kurdkom jazyke (Li ser du bingehn kirina peyivn hevedudan yn pgir di ziman kurd de) di KSI V, N. XXIX, 1959, r. 65-74.

 

 

17. Obektnoe i sub'ektnoe sprjaienie perexodnogo glagola y kurdskom jazyke na materiale dialektov kurmandii i sorani (Bikaranna lkera derbasek di ziman kurd de. Ji ber materyeln zaravn kurmanc soran). Gotar di Kongra navnetewey ya XXV a rohelatnasan, Moskva, 1960, 9 r.

 

 

18. 0 znaenijax i funkcijax suffiksa -k (-aka) v kurdskom jazyke (Rmet karneyn pa:?daniya -k (-aka) di ziman kurd de) di Issledovanija po istorii ku/'tury narodov Vostoka. Sbornik v est Akademika I.A. DrbeH (Lgern Ii ser d.roka andn geln Rohelat. Berhevoka diyar ji akademvan 1. A. Orbeli), Moskva-Lenngrad, weana Akademiya Zanist ya Yektiya Sovyet, 1960, r. 361-368.

 

 

19. Gramatka zman k'ord bona dersxand V-VIII, Ervan, 1960, 206r:

Ev afirandin apa n ya pirtka ku di 1956 de derket ye. Nivskar be:?ek Ii ser fonetk bi serve kiriye, ku di apn ber de neb.

 

 

20. Kurdskij Jazyk (Ziman Kurd), Moskva, 1961, 79 r. Izdatel'stvo Vostonoj Literatury Jazyki Zarubeinogo Vostoka i Afriki, pod ob:?ey redakeiej Prof. G.


Serdjuenko. Kurteyek pik, biziman rsi, a rzimana kurmanciya jorin navend. Kurd bi a/fabeya krlk hatiye nivsn.

 

21. Suffiksacija v kurdskom jazyke (Padani di ziman kurdi de), di KSIV N0. 67, Moskva-Leningrad, 1963.

22. Ziman Kurdi, rziman, kitba ders bona dersxand IV-VII. apa n ya pirtka di 1960 de derket. Weann Komkar v pirtk qelibandine tpn latn di 1981 de /i Frankfrt ap kirine.

23. Kategorija roda i ob'ektnaja konstrukcija v zaza (Gisn avahiya yekser di zazay de), di /ranskoe Jazykoznanie, Moskva, 1975, r. 104-118. /Brahm Ezz. Ibrahm v bend bi nav "haletekan cins binay berkar le zaza de" wergerandiye kurmanciya navend (soran) di Govari Kor; Zanyari Kurd, cild 5, Bexda, 1977, r. 236-263 de be/av kiriye.

24. E raz 0 formax mnozectvennogo is/a imena v kurdskom jazyke (Carek din Ii ser teeyn pirejmariya navan di ziman kurd de) di Inst-Vost. A.N., Leningradskoe otde/enie, cild l, Moskva, 1977, r. 256-259.

25. Grammatika kurdskogo jazyka, na materiale dialektov kurmandZi i sorani, . (Rzimana ziman kurd, bi materyeln zaravn kurmanci soran), Akademiya Zanst ya Yektiya Sovyet, Ensttuya Rohelatnasiy, Moskva, 1978, 294 r. Rzimanek berhevday ya her du zaravn edeb yn kurd.

26. Bi hevkariya 1.1. Cukerman, Kurdskie Teksty (Metnn Kurd),di lranskie jazyki, cild Il, Moskva-Leningrad, 1950, r. 29-61. Metn wergerandinn Mam Ey Ebzt bin Helai, tev neyen ronakker.

27.Tarxa nivsandin apkirina ferhengt kurd di Ronah N0 8 9, Bexda, 1961. 28. Bi hevkariya M. Rudenko, Kurdskie poslovicy i pogovorki (Methelokn kurd) di Pos/ovicy pogovorki narodovvostoka, M.I.V.L., Moskva, 1961, r. 330-339.

28.   * Sva AC, destaneke romantk a kurd, Moskva, 1962.

30. * Qe/ay Dimdim, destaneke mrxas ya kurd, Moskva, 1962. 31.* Mem EY, destaneke romantk a kurd, Moskva, 1962.

32. Pgotina (r. 5-11) pirtka Marf Xeznedar K!; qafiye Ii i'ri kurdi da, Bexda, 1962, 67 r.

33. Bi hevkariya 1.1. Cukerman, Iz Kurdkogo eposa (Ji destann kurd), di Iranskij sbomik k. semidesjatipjtiletiju Prof. 1./. Zarubina, Moskva, 1963, I.Z. Vostonoj Literatury, Akademiya Zanist ya Yektiya Sovyet + Inst. Jazykovnanija + Inst. Narod Azi, I.V.L., r. 249-255.

34. Bir bawera kurdayetiy di nivisard Ehmed Xanide, di iya N0 7, Berlin, tebax 1969, r. 3-6 N. 8,kann 1970, r. 3-4.

35.' Lgerin Ii ser edebiyata kurdi Ii Iraq, di NM (Kovara geln Asya Afrkay), N. 2, Moskva, 1975, r. 143-155. ukriya Resl v xebat wergerandiye kurmanc


Ciya  navend di Govar Kor Zanyar eraq, destay kurd cild VII, Bexda, 1980, r. 81-112 de belav kiriye. Lgern Ii ser edabiyata kurd I Iraq ji dawiya sedsala dawn ta saln 1960 e. St Resl ten bend wernegerandiye hin aiyn w ji rast kiriye.

36. Kome/e tkst fo/k/or kurd, Bexda, wena KorT Zanyar Kurd, 1976, 273 r. ukir Misteta Enwer Oadir Mihemed van metnn kurmanc qelibandine tipn ereb yn ku Ii Iraq bikar tnin. Pirtk bi ketiniyeke Ewirehman Hac Marif Ii ser droka pkanna berhevokn folklora kllrd dest p d/:ke. T de destann: El Memed nGrvan; Ebzd bin Helai; Mrze Memd ; rokatt; Fr porsor; Mr Mih ; Ehmed Bextewar; Du rW; Ehmed pale; Dimdim ; Pendd pnan; . Folklora Kurdn Azrbcana Sovtiy ; Gep pnan ; Du para r ; Tderxistinok hene.

37. Derheqa ovd Mem Zin, zargot u ova Mem Zina Ehmed Xan ji . nivsara peywendiya folklor ltratra kurd di Govar Koti ZanytJr Kurd, cild. VI, Bexda, 1978, r. 78-110.

38. Bir bawera wetenperweriy Ii folklor literatra Kurda da, di Kurdistan, deng Yeketiya Xwendekar Lawann Kurdistan Ii Awrpa, N. 2, tebax 1983, r. 15-24. Ev nivsar pa bi kurmanciya navend bi nav bi nav "Br bawer nitimanperwer le folklor edeb kurd da" di kovara Peng, organa Part Demokrat Gel Kurd, N. 4. kann 1983 de derketiye.

39: Tarxa Edebyeta Kurd, ci Id 1, Stockholm, weann Roja N, 1983, 192 r.

Cild yekemn v pirtka ku bi kurmanc tipn latn hatiye nivsn Ii ser jiyan atirandinn airn Kurdistana bakur e: El Herir, Ehmed Mele Bat, Feq Teyran, Meley Cizr, Selim Sulman, Ehmed Xan, Xaris Bitls, Pertew Beg Hekar, x Xalid, Siyahp, Cigerxwn, Osman Sebr Oedr Can. T de wisa j ketiniyeke dirj heye Ii ser tevahiya xebatn ku ji weana Recueil de notices et rcits kourdes a A. Jaba Ii St. Petersburg di 1880 de ta ro Ii ser edebiyata kurd hatine kirin. Nivsar Ii ser rola apemeniya kurd pir radiweste.

40. Tarxa Edebyeta kurd, ci Id 2, Stockholm, 1985, 178 r. Ev cild duwem a Tarx Ii ser jnenigariyn atirandinn airn ku bi kurmanciya navend nivsne ye : Nali, Kurd, Hac Qadir Koy, x Reza Teleban, Edeb EbdilaMisbah, Mela Mihemed Koy, Wefay, Xerq, Bhd, Zver, Sebr, Se/am, Salim, Qane Muzher, Ahmed Muxtar Beg, Piremr, Ebdullah Goran, Dildar, Bkes, Remz, Mela Marit, Hejar.  

41. Zarubeznaja kurdskaja literatura 0 SSSR (Weann Kurdn dereke Ii ser YKSSj di Naunaja sessija .1948 g. Leningradskaja Gosudarstvennako ordena, Lenina Univ. im. A.A. Ldanova, Leningrad, 1948, r. 45-46.

42. Zaruberinaja kurdskaja /iteratura o polozienii Kurdov v SSSR (Weann Kurdn dereke Ii ser rewa Kurdn YKSSj di Unye Zapiski LGU,1952, No. 128, rza rohelatnasiya zanist, N. 3, storija i Filologija Vostoka, r. 136-150.


43. Falsifikacija istorii Kurdov v persidskoj buriuaznoj istoriografii (Tehrta droka Kurdan di droknivsiya brjway ya taris de). Leningrad, N. 179, rza rohelatnasiya zanist, N. 4, 1954, r. 120-137. Ev nivsar rexneyek e Ii ser pirtka Xolam Reza Red Yasem Kord ve peyvestegiy tarx ve nejadiy (Kurd peywendiyn wan n drok rgez). Ewirehman HaC Marit v benda Q.' Kurdo wergerandiye kurdiya navend di Hendk br bawer hele le barey ziman mjy kurdewe, Bexda, weana Kor Zanyar Kurd, 1973-1974, r. 34-68 belav kiriye Abdullah Merdx j w kiriye taris di kovara Alif Ba, N. 5, Paris, 1984 de ap kiriye.

44. Xaatur Abovian kak kurdoved - etnograf (Xaatur Abovian wek kurdnas etnograf) di Izvestija A.N. Arm. SSSR, rza zanistiyn civak, cild XX, Ervan, 1955, r. 89-98.

45. Xaatur Abovian kak kurdoved - issledovatel (Xaatur Abovian wek kurdnas -

lger) di Oerki po istorii Russkogo vostokevedenija (Nrn Ii ser droka rohelatnasiya rs), cil 2, Moskva, 1956, r. 360-380.

46. Kurdy (Ku rd) di Narody Perednej Azii (Geln Asya nzk), Moskva, Akademiya

Zanist ya YKSS, 1957, r. 242-260.

47. Uspexi Sovetskogo kurdovedenija (Pvenn kurdnasiya sovyet) di Kommunist, Erivan, 6.10.1959, N. 236 (7709), r. 3.

48. Trudy P.L. Lerxa po kurdovedeniju - K voprosu ob izuenii istorii Kurdov v Rossii (Xebatn P.L. Lerch Ii ser kurdnasiy. Li ser pirsa dahriniya droka Kurdan Ii Rsyay) di Oerki po Istorii Russkogo Vostokovedenija, Moskva, Akademiya Zanistiyan, Ensttuya Rohelatnasiy, cild IV, 1959, r. 39-51. Ev Xebat hatiye wergerandin kurdiya navend Ii jr nav "Nsrawekan Lrx le barey kurdewe" di Govar Kor Zanyar Kurd, cild 2, Bexda, 1974, r. 624-663 de ap bye.

49. Razvitie sovetskogo kurdovedenija (Pvena kurdnasiya sovyet), di Unye Zapiski Instituta Vostokovedenija, Akademiya Zanist ya YKSS, cild XXV, Moskva, 1960, r. 57-67.

50.* Tarxa kirin neriyata ferhengn kurd, di Ronah, Bexda, N. 9 10, 1961.

51.  Bir kurdnasiy Ii Leningrad di iya, N. 4-5, 1967-1968, r. 4-5.

52.  Kitb miqald kurdnas, di iya, N. 6 7,1968-1969.

53. Le -babet nevskar, ziman elfbay pertkt dn zdiyan, di Govar Kor

Zanyar Kurd, cild 1, 1973, r. 132-179.

54. kirdinewey belgekan Geznefon * derbarey Karduxekan, di Hendk br bawer hele le barey ziman mjy kurdewe, Bexda, 1973-1974, r. 106-120. Ewirehman HaC Marit tevahiya gotara ku Qanat Kurdo di Konteransa Irannasan a ji bo xatir st saliya Protesor Boldirev de xwendibwergerandiye kurmanciya navend. Kurteyek v gotar di 1969 de Ii Moskovay derketib. Mart Xeznedr v kurtey k)rib kurd di Defter kurdewar N. 1, kann 1970, r. 12"1-126 de

belav kirib.


55. end tbiniyek le ser kitbekey Vilchevski, di Hendk br bawer hele le barey ziman mjj kurdewe, Bexda, 1973-1974, r. 121-141. Ev nivsara ku bi rs hatiye nivsn l ap nebye Ewirehman Hac Marf wergerandiye kurdiya navend. O,L Vilchevsky agirt akademvan Marr b teoriyn w yn "Jafet" tetbq kurd dike. Q. Kurdo Ii ber w radibe.

56. Serincek le nsirawekey Akopov, rexney mjy le meseley nejad kurd da, di Hindk br bawer hele le barey ziman mjy kurdewe, Bexda, 1973-1974, r. 142-166. G.B. Akopov, ro serok be kurdnas y Zanngeha Ervan, agirtek akademvan Marr e; Q. Kurdo bi xurt Ii dij tezn w yn Ii ser esl Kurdan derdikeve.

57. I.A. Orbel kurdnas, wergerandin tbiniyn Ewirehman Hac Marif, di Govar Kor Zanyari Kurd, cild 3, Bexda, 1975, r. 113-142.

58. Margarita Borisnova Rudenko, 1926-1977. di N.A.A., 1977, NA, r.147. Nvsarek Ii ser mirina kurdnasa sovyet ya navdar Rudenko.

59. K. istorii kurdskoj periodieskoj peati (gazeta Kurdistan) (Li ser droka kovara kurd Kurdistan), di Pis'mennye pamjatniki i problemy istorii kul'tury narodov vostoka, Akademiya Zanst ya YKSS, cild Il, Ensttuya Rohelatnasiy, Moskva, 1982, r. 119-125.

60. Disrtasiyn kurdnasiy, ,di Roja N, kovara huner, and edeb, N0.8, Stockholm, 1985, r. 477. Nivskar qala hem tezn doktoray ku xwendekarn sovyet an ne sovyet Ii Yektiya Sovyetiy di war kurdnasiy de kirine dike : 38 tez Ii ser edebiyat folklora Kurdan ; 18 tez Ii ser ziman kurd zaravn w.

61. Nivsara kurteberi ya tarixa kurdnasiya Rsistan Sovtistan, di Roja N, kovara huner, and edeb, N. 11, Stockholm, 1986, r. 8-11.

oFERHENG

sahak Skrman seva w pirtk dinvse Serketina v pirtk ew e, wek bi weyek zanst hatye nivsar. Q. Kurdo ne ten lkolna ziman kurd kirye, l usan j rya lkoln frbn destnan kirye[8].

Sala 1960- Ferheng Kurd (kurmanc) Rs ap dike, l sala 1983 bi hevkaran va ferheng Kurd (soran) - Rs ap dike.

Seva ferhenga Kurd (kurmanc) - Rs Tskrman dinvse; Mezintirn berhema zanyar e di kurdnasya Sovt da. Saln 50 emn, bi rya kurdnas nav deng Vladmr Mnorsk pirtkn kurd bi zarav kurmancya jrn dikevin dest qanat Kurdo ew dest bi frbn lkolna zarav kurmancya jrn dike.Sala 1978 an ew pirtka Beranberkirina rzimann dalktn kurd; kurmancya jor kurmancya jr ap dike.

62.* end gotin Ii serferhenga filey - kurd, di Riya Taze, N. 31, Ervan, 1933. Nivsareke kurt Ii ser Armjano-Kurdskij slovar a V. Petoyan, Emn Evdal, Heciy Cind . Genco, Ervan, 1933, 330 r, 9000 gotin.

63. Kurdsko-Russkij slovar, Ferhenga Kurdi-Rs, Moskva, 1960,890 r.

Bi 34.000 gotinn xwe ev ferheng firehtirn ferhenga kurd ye ku ta ro hatiye ap kirin. Ew alfabeya Hawar bi kar tne dengn e', h' x bi ser ve zde dike ji bo nandana hin xasitiyn axaftina kurd. Kaniyn xebata 9. Kurdo afirandinn kurd yn ku Ii Sovyetistan Ii welatn din derketine ne. Gotinn berhevkir, bi piraniya mezin, n kurmanc ne.

64. Bi hevkariya Zar A. Yusupova, Kurdsko-Russkij slovar (Sorani), Moskva, 1983, 752 r.,dora 25000 gotinan. Ev ferhengeke girng a kurmanciya navend ye (zaravn Sulmaniye, Hewlr, Rewandz, Koy Sancaq, Kirkk, Mahabad, no, Ban, Senendej). Kurd bitpn ereb yn ku Kurdn Iraq Iran bi kar tnin hatiye nivsn gotin Ii gora rza v alfabey hatine bi rz kirin. Gelek pisporn kurd yn.

NOTES


 

(1)  Ereb emo (Ereb amlov) nivskarek kurd bav romana kurd ye. Yekemn romana kurd ya ku bi kurd hatiye wean, "ivan Kurd" nivsiye. emo di 23.10.1897'an de li gund Susuz li naveya Qers, ku di w heyam de di bin desthilatiya Rsyay de b, hatiye dinyay. Ereb emo xwendina xwe ya p diqedne. Di sala 1913'an de, dema ku 16 sal b derbas ser kar paletiy dibe. Ereb emo ji bil ziman kurd, wel j bi rs, tirk, yewnan ermenk zanib. Pit re j demeke dirj di komteya navend ya partiya komunsta Ermenistan de cih digire. Di sala 1931' de Ereb emo li Leningrad rast Qanat Kurdo t hevaltiyeke ba di navbera wan de dibe. Ji wir dest bi xebata literatur zanist dike. Li w der nivsn di der bar pirsgirkn ziman kurd de amade dike li Ermenistan ap dike. Di sala 1937'an de ji aliy Staln ve t sirgnkirin, w dinin qeraxa Okrna cemid. Heta sala 1956'an ew li w der dimne. Pit mirina Staln ew azad dibe careke din vedigere Ermenistan. Sala 1966'an ew romana xwe ya drok Dimdim belav dike. Di sala 1967'an de j ew li Moskovay berhevoka Hikayetn Gel Kurd romana xwe ya bi nav Riya Bextewar diwene dike. Li Sntora Yrvan li ser dwar makke ku Ereb emo saln xwe yn dawiy li w der derbas kirib, wiha hatiye nivsandin: di v mal de ji sala 1963-1978 temen

[2] Lazo (Hakob Xazaryan) bi xwe ermeny ji bakra Kurdistan b bi kurd ba zanib. Ew sala 1921 pirtka ziman kurd, bi tpn ermen ems ap dike bi w pirtk zarokn kurda fr xwendin nivsara kurd dike.

(3)Prof.Dr.Qanat Kurdo Zmane Kurdi,r.5

(4)Prof.Dr.Qanat Kurdo Zmane Kurdi,r.6

(5)Prof.Dr.Qanat Kurdo Zmane Kurdi,r.11

(6)Prof.Dr.Qanat Kurdo Zmane Kurdi,r.163


 

 
 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org