Dr Ali KILIC

Daxuyani Bo Perpirsiyaren Malpera PENa Kurd

 

Rvebirn Pena Kurd re ;

Birayn hja min xwe mecbir dt ku v nam binivsnim. Em hevidi rindtir(bachtir) nasbikin ku bikarin hev re bi rehet xebata Pena Kurd bidomnin. 1966 an vir ve ez bi ziman me eleqedarim, dinivsnim. W dem kesen ku Zazastan diparzin tunnebn. Hember xwnmijn Kurd, dagirkern Kurdistan deng cda neb.

Me welatparz ji generasyonn n hnnekir(fernebn). Serhildana Qogry (Rojava Drsim) ya sala 1921 an ku arman Kurdistanek demokratk azad b berxwedana 1937-38 Drsim droka welat me de chek giranbaha girtiye. Ez bi anda berxwedan ya echra Demenan gir bm. Bi anda dagirkeran mjy min nahat dagirkirin. Ku ew echr teslim neb. Bi salan li yan xwe parastin. Sedan endamn v echr hatin chevitandin, xeniqandin. Dayka min bixwe hsr hatib girtin. Gora min Prof. Qanad Kurdo rzane ke. 1982 vir ve  ez xebata Prof. Qanad Kurdo ku binyata li zansta ziman t, weku rehber digirim. Hem berhemn xwe ser v binyat dikim.

Ez davya w namey de  helbesta xweya ku min 17.10.1975an li Prof.Qanad Kurdore chandib bersiva nemir Prof. Qanad Kurdo j dichnim. Sala 1982 min nivisandinn xwe Prof. Qanad Kurdo re chandin. Prof. Qanad Kurdo gelek bi zanabn, kbar, nezaket nziki min berhemn, xebta min b. Moralek pir-gelek bilind da min.

Sekreter Pena Kurd birz Dr.Z.Aloyan li min vergera daxuyanya navenda Pena Kurd ya mijara ykbna alfabeya kurd zaravayn kurd xwestib. Min xwastin han ch. Daxuyan wergerand ziman fransiz zaravaya kirmanck-dimil-zaza. Daxuyanya ku min wergerand, malpera da hat ch kirin.

Du w werger de 25.8.06 de, bi rz Dr.Z.Haco li min re sipaznameyek and.  Biray gelek hja, kek Dr.El Kilic, em bi xebata Te gelek serbilind in, gelek spas j ibo nivisna daxuyanya Navenda PENa Kurd bi zarav Kirmanck. Bi hvya xweshya Te. got.

Du wan tichtan de 28 meha gelawj(Tebax) li malpera Pena Kurd de endamek rexistin, b danustantin, b gotibj, b pirs, b dtn girtin, b binyata zanstya ziman (lengustk) daxuyanyk kir.

Ez dizanim ku nivisandin azadke. Azadya raman ye. Gelek normale ku chaxsyet dtnn xwe binivsnin. ewt ewe ku, kesk ew gotar nivisandib min nasnake, xebata mina ser ziman me nizane. Nivisandinn minn ku malpera Pen da hatin wachandin nexandye. Flozofya Ehmed Xan nexandya.

Ticht ku ez chandim, pirs min re amade kirin ew e ; revebirn malpera me dtna min nepirsyan, negirtin. Bi rast Pena Kurd azadbna, zelalbna ziman zaravayn ziman diparz, hla(al) din ve j keseku zimanzan nine, ji zanna ziman b xebere ( bixwe wer dib ;  xebata mina ser kurdya zazak ne weku lengustek ye, zdetir wek edbek ez bala xwe didime ser sstema hemu diyalektn kurdi heta bi faris  weku zana, rhber digire wergera ku min dem da, bi dimilya her zelal, bi lefzn ku dimil rojane dengdikin(xeber didin) nivisand, ji malper rakirin, ya ku keseku dda dike ku ez zazastan c me, alfebeya M.C.Bedirxan naxebitnim daynan chun(bi ch kirin).

Ez dipirsim ; ew kes bixwe dib ez zimanzan nnim. Hla din ve em seba(bo) zelal bna ziman nqachn zanabn diparzin, dixwezin. M.C.Bedirxan kurdek herema Bohtan b. Zaravay kirmanck-dimil nedizanya. Kurmancya herema Bohtan ya herema Drsim j pir cda ye.

Alfabeya ku M.C.B. amadekiriye bin qontrola zabtn fransiz ( Pierre Rondot, Pierre Lescot ) de hatiye amadekirin. Heta naha li Fransa Kurdoloj nne(tunne) ! Rxistinn kurd yn ku bi zanst alaqedarin elfabe gotibj nekiri ne. Keseki zaravay kirmack-dimil nizane utan dikare elfebey amade bike ? Nizane, nikare dengan derxne.

Fransizn ku zimanzanin bn sebeb, bnyata Zazastan. Gilbert Lazard, Joyce Blau, Pierre Lecoq, wan kesan ew ticht dda kirin ;  Kirmanck beek ziman fars ye. Tu ku ve gotin qebul nek, neparz nikar cem me doktora bik.  Loma ez Prof. Qanad Kurdo re ketim danustandin.

Emerik, Alman Hollanday j weku fransizan difikrin. Karwana Zazastan re rehberin, algirn komara Tirky ne.

Hevaln ku revebiriya Pena Kurd dikin v zaravay nizanin, fmnakin. utan revebiriya Pena Kurd dtna hlan nagire kesek ku bixwe dib  ez zimanzan nnim  dtnn, nivisn W weku dtnn her rast digire ber avan malper de bich dike. Emeg, xebat hirmet dv(dixwaze) !

Ez end seetan xebitm ku gotinen nav gel de bnm bra xwe daxuyany de bich bikim.

Berya demek min nameya ku bi zaravay Kirmanck-dimil-zazak di girtigeha Amed(Diyarbekir) dayka xwe re sala 1973 de nivisandib da malpera Peyamaazad. Malper de ew name hati ch kirin. W endam Pena Kurd b pirs, b dtn girtin midahaleya nam kir. Name xwirakir. Min name bi dimilya herema Drsim nivisandib. Maf W kes tuneb ku tpan, devok biguherne dimilya herema xwe. Berya her tit ert hene. Meri xwediy gotar re dikev danusandin, dtne digir, gotibj dike.

Ew kes xwe li ser me kesn ku bi zaravay dimil dinivsnin digire, hesab dike. Rzn hirmet teqb nake. Cara duduyan j midaxellaya wergera daxuyanya Pena Kurd kir. Ez wan hevleyan weku brz, bhirmet, weku plikirina chaxsyeta xwe dibnim p dchim, diqarm, aciz dibim.

Endam Pena Kurd ku w maf(heq) xwe re dibne ku xwe tev li hem nivisandinan bike behsa  ptn  ku min bi reng sor charetkirine di elfebeya kurd nnin by vana hindek ptn din (  )ji xebitandine. Ev i deng in, an ji ev i pt in ? Ez nizanim. Ger kurdek kurmanc ji vana fam neke kurdek zaza h nikare fam bike !  Ew hevok nchan dikin ku endam Pena Kurd get droka ziman kurd nizane. B xeber e. Prof. Qanad Kurdo pir vekir ser v mijar sekini ye. Ew mijar min gotara xwey dav de xebitand, ser nivisand.

Ew mijar bi hla birz  Prof. Qanad Kurdo  va bi kur hatye destgirtin. 

Prof. Qanad Kurdo ;  a, e ye ku kirmanck-dimil de heye, zaravay kurmanc de dibe a dib. Herviha  a  y zaravay kirmanck-dimil kurmanc m ye.

Zaravay kurmanc de  e  dibe   . Kirmanck de  a  dibe  e . Seba enformasyona zedetir ser gotara ku min bi fransiz kirmanck nivisandib bikin. Ez bi van hevokan dixwazim ku bibm seba (bo) yekbna ziman me, cara ykemin rzimana komparaya(danberhevdin) zaravayan yek yk bnin, bidin ber hev. Pach, rzimana kompare, rzimana drok ( fonetka morfolojya drok) ber rzimana netev vereekirin. Nav v dem de elfeba hevidi digire, ykbn dibe. Loma(lewra) gotara ku min bi ziman fransiz nivisandib ser gotar ew b  Li ser statya lengustka droka ziman kirmanck dyalektolojya kompare(danberhevdin) rzimana fonetka droka Mtan, Hur, Kasd, Luv, Gut, Urar, Zendawesta Kurd  Li ser Malpera PENa Kurd (Sur lUnit Linguistique ) Ew nchandide ku karzansyat zanyarn Kurdistan, li ser yktya ziman netev, kurd pir(gelek) mihim e.

Ez xwe mecbir dbnim dixwazim ki v hichyary j bikim ; bin rberya gotina zazastan de ber nivisandina zaravay kirmanck sekinandin feyda nade neteva Kurd ziman Kurdan. Eger ku em maf raman diparzin, ew kes ku dib ez zimanzan nnm gotara W kes malper de te bich kirin, yak u min j wergerand pwste we re bi ch kirin. Rakirin astengy derdixin. Zanna xebat li ser hmn buxtanan(ftran) nay daynn feyde nade xebata  zanst.

Bimnn xwechye de. Xebata We de serkeftin, serfraz.

Dr.Al Kili, Calabria, Italia, 31-08-2006

 

Ex ; 1- Nameyn birz, nemir Prof. Qanad Kurdo.

       2-Helbest

 

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org