Dr
Ali KILIÇ
Paris 02-07-2007
KARZANISTIYA AKADEMÎK A BIRAYÊN BEDIRXANAN
Û
VA PUFKERDENA Dr. FERHAD SHAKELY
(seveta havalune mî ne khe Þewaj de
faþistune islamistu wêsnayi
2-07-1993)
Xeylê
waxto hevale maye Malpera PEN a
Kurdî, akademizm û karzanistiya Dr Celadet Bedirxan
û Mir Kamuran Eli Bedirxan
re, heqaret kerdena Dr Ferhad
Shakely sero movet û kritik
kene. Mî na mesela sera, nivise braye ho Konê Resh û bray
Heyder Omer wend. Arazekerdiþe Dr.Ebdilmecît Þêxo û Dr. phil.
Hussein Habasch, Dr. Haþim Ehmedzade û Suleiman
Sulêvanî mî’re zof hewl amê.
Hema eve qesa rastê, niy roþdayoði(rewþenbirî)
welate ma Kurdistanî , tayê tirki rind
nê zone, tayeki kem zonene.Coka, kritik verva kemalisme kemm mendo, Mustefa
Kemal haqa Brayen Bedirxanu’ra permane merdene day vi. Ez Kurdistana
Bakura; herema Dersim de amune dina.Vatena Dr Shakely mî’re zof gîran
ame.Raþtié awa khe, Mustefa Kemali ma
Qoçgiri de 1921 an de ; Piran de, Ararat de, Dersim de serra 1936-37
de ma qirkerdime. Khalike mî, Hemede Mirzaliyé Sîlemani eve Seyyid Reza
verva rejime fasist u qolonialisto imperalist
Mustefa Kemal perodaiso çekin kerd. Waxto
khe Aþira Demenu verva Mustefa Kemali çek gireda,
sarê da we,Mistefa Kemali eve 10I tayrey welate ma bomba kerd, mîlete
ma da qîrkerdene. Sera 1937 de
Nufuse Dersim 500.000 vi, serxildana Dersim
de Mustefa Kemal,170.000
kirmanc da qistene. Nu jenoside kirmancue Dersim vi.. Ma rind
zoneme khe wu waxt Mir
Celadet Bedirxan Beg; Mir Kamîran
Bedirxan Beg hete ma guret, Cemiyete Miletan’re namey namê Dersim’ra
rusnay vî..Malbata Mir Celadet Bedirxani
dismene Mustafa Kemal vié. Seveta elfabe
latini casusiya Mustafe Kemali Berdirxanu serkerdene, xetade girsa,xîravina; be bextia, bê nameya.
Karzanista akademisyeniye ra zof dûria.
Ez
her tim, karzanista ho de, prensibe etika zanisti sero manen, vatena hu eve
ilm u zanisti anra zon. Ez na kare ho de, wuazen khe xeta
Dr ferhad Shakely xeqeret
kerdena yine bine tesire
Jordi Tezel Gorgas, bine
nivise Joyce Blau ser Pierre Rondot, va kuftnaise Bozarslani, araze
bikeri;ekhe casusiye esta casusiya
Mustefa Kemali a. Dismeneni, jenosideni ki esta; yi Mustafa Kemali a.
Ez, eve lizna akademizm
u karzanistiya welate ho; xeta
Dr Ferhad Shakely eve presibe etika zanisti bi ari ra zon.
Braye
mi Konê Resh ma mesela sero vatena
Dr phil. Husein Habasch ardera
zon; ma re mesela da perskerdene.«
«Werin,
vî kerî di vî bihurî re derbas bikin, û kirasê xwe neçirînin.. û
bersiva Ferhad Þakilî bidin… Ferhad Þakilî, evê ku mîna
wî kesê, ku ji devê ketibe û hop hopa wî be..Mîr Celadetê ku
13 salan di berhevkirina Alfabeya kurdî latînî de xebat kiriye, di tev
jiyana xwe de berberiya Mustefa Kemal kiriye, îro sakûlek wî bi Etatûrk
ve girêdide û dibeje îdiyolojiyên Etatûrk û Bedirxaniyan yek in..!!
Tevî ku Mîr Celadet Bedirxan ne yê ku mirov bervedêriyê di berde bike,
ji ber ku wi di gelek cihan de bersiva
gelek kesan daye..De ka werin em bi hev re lê guhdarî bikin, bê ew bi xwe
di vî warî de çi dibêje û çi bersiv daye:»
Avê
Mustefa Kemal dismene milete Kurdistani yo,
idéolojiye Mustefa Kemali kolonialisto,
fasisto; emperyalisto. Ataturk ve Bedirxanu ‘ra muqeyese kerdene bê imkana. M. Kemal haqa yine de
fermane idamî do. Nu heqareto de girso,
ne zonaðiya, neçariya akademizme bê kesuna.. Bine na propâganda de
jovina ideolojieste. Sene ideoloji keme saye?Emperyalizme tirku
ya ki, idelojie emperyalizme arav u persu, fransizu, ingilizu? Raa Dr
Ferhad Shahely kamij hette ra? Kotia amo? Kata sono?
Rasta,
Pierre Rondot, karzanista ho de(1)« Qesa juyina zimane kurdi»
de zone kirmanc kerdi di letey;
kirmancîya jor Kurmancî et sorî( kurmanciya jer ri.Pierre Rondor
kirmançki-dimili qebul ne kerd. Qommissaria Britannika Iraq ser ra 1926 de
qerare ho da.Binge politika Dewleta
fransizi; karzanista Jacques de Morgan (2) Missiyona
zanista fransiziya Perse û karzanista
linguistika kurda sera 1900 de
eve eve elfabe latini çap bi.
C.F. Volney vi(3). Serra 1826 de elfabe
sero kar kerdivi. Dodîma, Marzoni; Grammatica Lingua Kurda;
eve zone italiani çap kerde.Latinisatione zone miletune Asia na tarix’ra
yeno.Mir Celadet Bedirxan wu waxt dina de çine vi. M.C. Edmond û Tewfiq
Wehbe bey Iraq de virast. V.
Minorsky Journal of The
Royal Asiatic Society Janvier Juillet 1933 neshr kerde. Mir Hereqol
Azizan Rêzena Elfabya
Qurdi, Hawar ,Damas,1933 çap kerd.Heciye Cindi, La langue et
la kurdologie en Arménie Soviétique;(
Ziman u kurdologia li Armania Soviétika 1935.
Qesa
diyine,
Mustefa Kemal hu dismene Kolonel Major
Noel io; Mistefa Kemal ve hu casusiya
ingilizu kerda, casusiya Alamanu kerda,Italia u Austuria de piya
dijdi kar kerdo, virasto. Na mesela sero qafika Dr Ferhad Shakely jede ne
gureyena.Dr Ferhad rind zoneno
khe Mustafa Kemal milete ma
xapito; hu dima berdo;bado, mileta ma do
qirkerdene.Ekhe henio, çinay re Dr Ferhad Shakely mesela çewte fam keno?.
Vano;« ..Ev elfabêya hanê ko îro em zimanê xwe pê dinivîsin paþiya
xebateke salanên dirêje. Di sala 1919 an de, me dabû çiyayê Meletiyê.
Em ketibûn nav eþîra Reþwan. Mêcer Nowel(Ingilîzek) jî di gel me bû.
Mêcer zarê nîvro dizanîbû, dixebitî ko hînî zarê bakur bibe û ji
xwe re her tiþt dinivîsand. Min jî hin medhelok, stran û çîrok
berhev dikirin. Carnan, me li nivîsên xwe çavên xwe digernandin, dixwend
û diedilandin. Min
bala xwe dida Mêcer, bi lêvkirineke biyanî, lê bê diþwarî destnivîsa
xwe dixwend. Lê belê ez, heta ko min (Û,و)
ji (O,و)
û (I,ي)
ji (E û ي)
b. p derdixistin. Diketim ber hezar dijwari. Ma çiman ?..Ji ber ko Mêcer
bi herfên latînî, lê min bi herfên erebî dinivîsandin. Ser vê yekê
di cih de, min qerara xwe da û ji xwe re bi herfên elfabeyek latînî. Êdî
min bikariya destnivîsa xwe paþ hezar salî jî, bê diþwarî û weke xwe
bixwînim, ji ber ko her deng cihê cihê li ser kaxezê dihate sekinandin.»
Qesa
virene; Noel Major
zimanzan niyo; Elfabeye Latini deste yi ra ne virajio,ekhe yî vîrasto,
rind kerdo, milete maye kote’ra aravki u farski dime, yine re rind bio.
Rasta Major Noel, xatirata ho de qesa elifbayi nusna;Ekhe Elifpa kurdi zone latini virasto, Major Noel rind kerdo;
elfaba latini hurendia alfabe
pers u eravu ma’re zof rinda, beno kemitia na elfabey esta, hema bine
bandira tirku eravu persu de ne wuazeme vindi bime. Major rind kerdo. Rastié
awa khe; nu kar Dr Celadet Bedirxan
Beg ve hu kerdo; beguman alikaria
Pierre Rondot; Roger Lecot esta.Hema Dr Shakely çinay re na mesela sero
vinde, qesa khe Major Noel Kirmancu
sero vata aye nê vano.«
vatena dewuzu ‘ra (gundi)þerra 1914-1918 sero mî pers kerde,yîne
vake, ave 400 çey’ra 200
mendi.700 kirmanco khe þi herv, yine 50 kes peyser ameyî.Na50 kes;mordem têde
ki seqet mendivî,; niweþv, bese enkerdene kare bikerene.Dewe de ceng ra
ave 2000 kes bi, nine ra
% 35 kes þiye herv. Europa de %15kes
sone herv» nu rind araze keno de her çeye kirmancu’ra 5 mordem rusne
herv seveta dewleta tirku do pêro.
Major Noel vano bajara Kurecik ‘de 3000 mordem rusnay vi herv; nine ra
1000 keþî filar kerdivi; Enver Paþay amir dayvî
eskeriye, ama, mal û milke na
kirmancu aðme kerdo, kirmancî mecbur mendi remay þi gile kou.
Major Noel,Vatena Qomisyone Britannik u Fransa qerar
da; na mesela zimani ser zof karzanista
hermune ma serdero, karzanista eve milku ne bena. Qesa khe yena
perskerdene orijine zone ma çiko,
kot’ ra yeno?Laye Zone ma û Zone Hurri, zone, Mittani, zone Luwi, Zone
Zendi, çik o? Waxte na zonu de
zone latini Elfabe Latini çine
vi. Elfabe mao khan çiki vi? Çond type elfabe ma bivi? Elfabe Latini
elfabeye de ne newewo. Ma gereke berime na
qesa raste ser.Dr ferhad
Shakely zoneno khe zone hireyino khe Bisoutun
de amo virastene zone Medun o? Dr
ferhad Shakely nine sero çi zoneno?
Qesa
diyine, Dr Ferhad
Shakely kamo? Derde hu çiko ? Vatena hu çik a?
Dismeniya hu koti’ra
vejia ? Binge na dismeniye Dr
ferhad çinay sero amo
virastene? Dr Ferhad hona esqe emperyalizme eravuno ya ki niyo?Dr ferhad ne
zononeno khe aravu; persu tirku welate ma Kurdistan talan kerd; ma kerdime
bine bandira tirku eravu persu? Vatena
Dr Shakelly akademik a ya ki niya? Çýnay re akademizm û karzanistiya Dr
Celadet Bedirxan u Mir
Kamuran Eli Bedirxan re heqaret keno? Na dismeniye çik a? Vatena Dr
Ferhad khe karzanista û
akademik nia, milqi kerdena Dr
Shakely koti ra vejiya? Eve
zovina qese, ma ke Mustefa Kemal dismeniya
yî eve çewres dokuman ispat
kerde vatena Dr Ferhad, dest paçkerdena dismeni yena zu ca.
Ez ispat kena khe Emre
qirkerdena zanyarune ma Dr
Celadet Bedirxan u Dr Kamîran Bedirxan; Pasazade Ekrem Cemil; Mewlanazade
Rifat Mustefa Kemal ve hu
da, mîlete ma Mustefa Kemal ve
hu qirkerdo; Mustefa Kemal temsilkare jenoside
sare maye Kurdistani yo, yi hermenino; yi assuriyo keldanuno; yi
grekune zulumkaro, fizilo,
diktatoro, dismeno ; Mustefa Kemal ve hu casuse emperyalistu no, verva na
dismeniya Mustefa Kemali, Dr Cedadet Berxirxan û
Dr Kamiran Bedirxan pakia azadiya gele Kurdistani ya. Qeso khe yeno
ra dust; çutir beno mamosta Dr Ferhad Shakely , welatperozune;
azadkarzanistinu Kurdistan beno keno casuse
Mustefa Kemale koledar u fasist u imperyalistu?
Ma
eve na analiza ho de wuazeme çewtiya, neçariya, Dr Ferhad Shakely bi
arimerime ra zon; bi misnime
niviskaru khe; vatena Dr Shakely sura
akademisyeni ra duria ; xeta Dr
Ferhad Shakely girana , caye
Dr Shakely sifre akademisyenu ‘ra dűr io; na sure’ra ca hu çin
o; eve zanisti û ilm eve kritika karzanista
bara yîya girane bidime deste yî , ya Dr Ferhad otokritike ho keno,
vano mi xeta kerda, ez heqerete ho peyser côn, milete Kurdistan bi name
zanista u ilm ra mi ef bikero, ya ki linga hu saneno
hard, virtise ho ne lêseno; wu waxt ki; ma vame; Dr Ferhad Shakely; cahilen kerda; ilme akademisyeni ra
raa hu sas kerda, nijdiye zanista Kurdistani de ne mano; Dr Ferhad Shakely
ke raa raste ne gurete, ma ki vame, guna tu ye ma niya; su, hete koledare hu
bije; ma heqve Mustafa kemali, erzeme vîle
Dr Ferhad Shakely vame
su hassa coamerdu
ra; kote emperyalist koledar û faþist Mustafa Kemalî wuazena
ho’re su bi lesse; naé’ra tipiya
name kirmancu’ra qesey meke; nu tore beso.
Qesa
diyine, niviskare ma
vatena Dr Ferhad sero se
vane? Qesa Bedirxanu çutir ane
ra zon?
Qesa
hireyine vatena ma
çika çewtiya Dr ferhad Shakely çutir amera zon; sene dokumane ispati
deste ma de este?
1-Dr
Ferhad Shakely kamo?
Ferhad
Shakely nivîskare
kurdî yo.Serra 1951 de, bajarê Kerkûkê
de amo dinya. Serra 1973–74 an de di rojname
Birayetî
de veta Swêdê
de des û pônc seri mendo yi serru
eve zimane kurdî û swêdî
kovara ‘Svensk–Kurdisk
Journal 1985–1989 veta;, serra 1985-1996 de
mamostayen kerda, çîrokê kîlmek vête; seveta wendayena domanune
kirmancune Swêdi; dodima; antolijie vet, Ehmede Xani sero
kitabek ingilizi derxist.Bado Ferhad
Shakely, Swêdê dî Unîversîteya
Uppsalayê mamosteyena zimanê
kurdî kerde.
2-
Vatena Dr Shakely çik a? Dismeniya
hu koti’ra vejia ? Binge na
dismeniye çinay sero amo virastene? Vatena
Dr Shakelly akademik a ya ki niya?
Qeso
viren vatena Dr
Shakely ne akademika; ne zanistiya.Celadet û Kamiran Bedirxan
taxlite Etaturk ne kerd;
Ataturk dismene Bedirxanun
o.Dr.Celadet û Kamiran Bedirxan casuse Mustefa Kemal niye. Mistefa Kemal;
casuse dewleta Osmani yo, serdare Teskilata Mahsusa o; Partiya Ittihat û
terrakio, serdare Partiya AY
YILDIZ_ (asme u astare) ye; kistoðe Qoçgiri u Piran û Ararati jenosikare
Dersimi yo.
vesika
.Kemal Araturk: Nutuk; III; Vesikalar: Istabul 1961; vesika 62 p.985 (4)
 |
Nu
Dokuman eve
deste Mustefa Kemal nivisio ; Kitave yi cilta
1; rupela 372; Bajare Sewaj
de 9 ilone asma 1919 rusno
qommandaniya hezen
leskeria 15 an Erzoromi u hezen leskeriya 20 a Anqera re rusne .
No
dokuman de, Mustefa Kemal vano khe
“ Kolonele ingilizi Mister Nowil ; lewe yine
Mewlanazade Rifat; Bedirxanu
‘ra Celadet u Kamran u Cemil
Paþazade Ekrem Beg seveta
Kurdistana serwxabune propaganda kene;
Valiye Elaziz Ali Galip Bey kerdo
hete ho; Bedirxanu eve
Muttesarife Sancaq piya
kerde hete ho verva milete tirki icraate siyasi
kene ; gereke alayiya 15 na Xarpet
muvreza mitralyozu; Siverek boluga
þoaru Malatya ‘da alayina 12 ye bere tê lewe pe yine bijerene, yine
hepiskere; ez naye emr dan”.
Ma
sera 1919 derime. Di ser dora
avê Mustafa Kemal 400.000 kirmanc Kurdistana Bakur’a kerd tever.Perodaise
Filistin de 75.000 kirmanc; yemen 60.000 Umman de 65.000 kirman telef bi þi.
Musteaf Kemal heto jura deste Þexune Kurdistani paçkerdene.Heto bin kirmanc eve deste kirmancu dêne kistene.
13-08-1919
de Kufrevizade
Abdulbaki Efendi re nama
khe rusne. Mustfa Kemal Mufettise
3. heze leskerita tirki
vi, Yi vatene “Hilafeto
girs, saltanat; welate ma milete ma bîne tengedero; seveta mileti
mi eskeria ra istifa kerd;”(5). A roze , Seyh
Ziyaettin’e Norþin’re nama rusne na nama ho de vano khe “ ez
rind zonena khe sima
Eskeriya Osmanî xizmeta de
girsa, weçintayiye
kerda, sima eve qelve hu Hilaefte berz u saltanat’’ra giredayiye; sima
re zof hormetiya min esta”(6). Mustefa Kemal;
13 08-1919 de nama rusne Cemil Çeto Beg re
va”heto zu ra ingilzu wuast sare Amedi
bi xapne, ez wu waxt Muffetise heze leskeriya 3 ne vu; mi qerar da ke
verva na xainetiya bi gurine ,
(...) mi eskeriéra istifa kerd”; sima ve hu emdame Cemiyete
ma ye; ez hen fam ken ke; sima
ne wuazene khe ingilizi
welate parçe kere; wedlate ma bine lingune
hermenu de vila bo”(7)
Ma siyasete Mustefa Kemali rind naskeme; zurekero, minafiq o,hilekâro, di
riyo. Mistefa kemal çutir khe
Lenin vatene; heni yo; desto
huyo zu dano Xelki, deste huyo bin
peye ho de dano polesune dewlete.Raþtiyé awa ke Mustefa Kemal eve
hu casuso; yi ve deste
hu Cemile Ceto da kistene, yi ve hu; Diyab Axa rusna Qoçgiri khe milete
maye Kirmancî çeke ho rono; yi Diyab Axa eve desto ho da kistene; yi ve
deste ho Hesen Xeyri da kistene.Qomplocio. Cutir beno Dr Fehad Shakely na raþtiya
welate ma Kurdistani ne zono; fam nê keno. Qesa amaro dust vajime;
General Serif Pasa zagone binge
Partiya Radikala Osmanli viraste; Mustefa Kemal Zagona bingeyi yi
guret hore kerde qanune bingi, Dr Shakely naye zoneno? Kirmanc
tirku ra avê kar kerd, yine Mustefa Kemal ni; Mustefa Kemal yi teqlit
kerdi.Birez Konê Resh; perse na qesa ardra zon”
« Min jî, wek gelekan ji rewþenbîrên kurd ew gotinên megrûdî yên
ku Dr.Ferhad Þakilî di derheqa mîr Celadet û Dr. Kamîran Bedirxan
de gotine, seh kirin. Dilê min jî wek dilê wan hat guvaþtin û di nav
mixabiniyek bê ser û ber de kûr û dûr çûm, û li bersivekê
geriyam..Dawî min ji vê bersiva ku mîr Celadet Bedirxan di
bin navê(Li Ser Yekîtiya Zimanê Kurdî )wek bersiv ji (Pîrût
)re li ser gotara wî ya bi navê ( Eksî Sedayî Hawar ) çaktir û
duristir nedî. Herdû jî di kovara HAWARê de hejmara 10 an sala 1932 an
çap û belav bûne.
»
Birez Heyder Omer; na qesa nivisa ho zof rind
araze kerde;
“Pispora Elman Birgit Ammann gotarekê, bi sernavê
( Salên Mûnixê yên biraderan Celadet û Kamiran Bedirxan ) di hejmara
1,2 ya kovara ( Kurdische Studien ) bi zimanê elmanî diweþîne, tê de
weha diçê, ku Celadet di vê demê de li ser alfabêya xwe ya latînî
dixebitî. Ew dem jî sala 1922ê, yan jî 1923ê bû. Pêre jî tê bîra
mirov, ku alfabêya Ataturk di sala 1928ê de li Turiyê hate belavkirin.
Lê
belgehên herî balkêþ li ba berêz Dr. Husên Hebeþ hene, ew di gotareke
xwe de dîroka xebitandina her du alfabêyan ( kurdî û tirkî ) baþ,
û bi awayê fireh gengeþe dike, û balê dikþîne ser vê yekê, ku
Celadet Bedirxan di hejmara 13ê ya Hawarê de, dide xuyakirin, ku ew ji
sala 1919ê de li ser vî karê payebilind xebitiye. Bi ser de jî Berêz
Dr. H. H dîroka Alfabêya tirkî vedikole, û dide xuyakirin çawa ew
berhema nerîn û boçûnên polîtîka Sovyetistana berê bûye, ne berhema
Mistefa Kemal e. ( Biner: Dr. H. Hebseþ: Li ser alfabeya latînî kurdî )
(www.celadet.com).
VESIKA-2 Numre Sifre -18 Sivas
9-09-1919;Nutuk; III; 1961; vesika no-64; p.959(8)
Mustefa
Kemal; casuse ingilizi û dewleta Osmaniyo;
Kurdistana bakur de » Samsat’de (Adiyaman) ra Qummandane
Alayiya Þoariya 12 re na nama rusneno Vano;
«valiye Xarpet u Muttesarife Malatiya
bite hazete deste ingiluzu verva
welat û milete ma faaliyet icra
kene; nika Malatiya de propaganda
Kurdistana Srexwebun kene Kolonele ingilizi Mister Nowil ; lewe yine
Mewlanazade Rifat; Bedirxanu
‘ra Celadet u Kamran u Cemil
Paþazade Ekrem Beg seveta
Kurdistana serwxabun propaganda kene;
nijdiye ho ‘ra wuazene kirmanc bere lewe yine çek girede. Ez na mesela sero
sima ra xevere wuazen. Verva dismeniya welat û milet kerdene alayiya
sima sene tedbir gureto? Mi re ;rew xevere burusne; sima
Xisnimansur caverde berene Malatya ; Mustefa Kemal”»( 9)
Bexte
Dr Ferhad Shakely, raa çewta;raa dismeni de cirite kay
kerdena. Na rara raste niya.Ma
gereke diroka zimane kurdi sero bi gureyime. Zone ma zof khano; zone ma ne
zone persi o; ne zone aravi o; Zone
ma zone Zend u Avesta o; elfabe Zend de 48 typi hu
este; eve vatena Menant; zone
persi; pazend;zone pehlewi zone
ma’ra vejio; Elfabe eravu persu de
26 type este.Waxto khe welate ma da barekerdene;eve
peymana Qasr u Sirin dewlete kolonialistu emeperyalistu; barekerd, peymana Sykes Picot
1916 politika hu arda
werte; vajime khe Qomisyone Biritannik u Fransizi zone ma sero Þindor birno; ji welate ma zone ma axme kerdo.U waxt beno
khe; Mir Dr Celadet Bedirxan;
waxto khe bine bandira dewleta Fransa de vi,
General Pierre Rondot yine
‘ra hevaliya hu biya. Deste ma de nameye
Mir Celadet Bedirxan este,(pelga-9) çi beno va bivo, Pierre Rondot
mordeme eskeriya fransiziyo; dewleta fransizi u waxt roþtdayoðe ma
rusnay surgune Madagaskar ; ma
gereke na mesela sero kar
zanista bi kerime ; kare ma
esto, hone ne vejio;
hema çi beno va bi vo, roye Dr Celadet u Dr Kamîran Bedirxan Beg pako,
rezo,zolalo; ji roþtiya bimbareke
Dersimi ya. Mir Kamîran Bedirxan romana huya
Heliye Kurdistan Yado de Desrim sera
qesune rindek û jargenin vano
«
Ayê ke diyarê Dersim’ra ameyî Welato
Jargene’ra amey vî. Dersim cao khe Jara Zerduschti roþtiya bimbareke
nêpêmtis vejia uska
o.Ue Dersimî Jargene. Ji Kou; Ji Birrû gemu jî ua çîrtanu dorme Dersim
gureto; rindekiya huya naturale weþeno.»(10)
Dr
Kamîran Bedirxan beg þiriniya Dersim rind naskeno; ji Dr Celadet
Beg yi zere hire brau
rasta; min Archiva Dewleta
Fransizi de yine sero zof dokuman kerd are; nijdi çap keme.
Dr.Ebdilmecît
Þêxo karzanista xo de na
rind ardera dust;“Ewî hîn di 27.10.2oo5 an, di hevpeyvînekê,
di malpera dimane.com de gotiye;" Ew alfabaya ku Celadet Bedirxan çê
kiriye û kurmanc pê dinivîsînin, xebata împiryalîstan e û ji bo perçekirina
Kurdistanê ye, lewra jî ew alfabaya jî seqet e, ne zanistî û ne kurdî
ye û bi kêrî zaravê kurmancî jî nahêt .."Herweha jî ewî goti bû;
kukes bi qasî malbeta Bedirxaniyan dilzozê raman û îdyolociya Ataturk ne
bû, ew malbeta ji dil heyrana kesayetiyî û hizrên wî bû…
"Ideolojiye kemalist verva milete
Kurdistanî ya. Mustefa Kemal vano:
«Ma
seveta menfate tirku; mesela kirmanciye qeytan qebul ne keme. Sima rind
zonene khe; zere sindirune maye netewide
kirmancu hen ca gureto khe ; yi ma ra
jedere; zerede sindor gureto; ma khe name kirmancu ‘ra sindor
ronime; tirku u tirkiya maf
keme”(11)
Na mesela sero ; Birez Dr.Ebdilmecît Þêxo qesa Dr. Haþim Ehmed Zade, ardara dust « zimanzaneke ji Kurdistana Rojhilat e, di bersiveke xwe de ji berêz Ferhad Þakilî re dinivîse; bi baweriya wî (F.Þakilî ) Bedirxanî casosin împiryalîstan bûn….."lê Dr. H.E.Zadebi vê wateyê jî, nirînên wî pûç dike û dibêje; "Ew(F.Þakilî) jidanûstandinên belgeyî, aqilane û objêktîva akadêmîk dûr in …" Mebesta min ji vê gotarê ne ew e ku ez ji xwendevanên rêzdar re peyv û nirînên Ferhad Þakilî li ser Bedirxaniyan û tîpên latînî çewt derxînim, çimkî di nirîna min de, eger ez, an hevalekî dîtir niha berevaniya têkoþînên binemala Bedirxaniyan ji bo mafê netewa Kurd bike, yan jî xebatên wan yên ronakbîrî û zimanewanî, yan çapemenî dîsan di berçavan re derbaz bike, yanê em ji nirxa mîr Bedirxan, Meqdad Medehet Bedirxan, Celadet Bedirxan, Kamîran Bedirxan, kêm dikin, ji ber kuta roja îro pisporên dîroka kurdî, pisporên zimanê kurdî, pisporên dîroka weþanên kurdî û bê awerte herdem nirxeke pir buha dane û hîn jî didin berhem û têkoþînên binemala Bedirxaniyan. VESIKA CERRI-
 |
Derde
Mustefa Kemali derde Dr Ferhad Shakely ra zof gîrano; vano «Axlerune
kirmancu ‘ra ; Ekrem,Kamran Ali; Celadet ame Malatia; .. kirmanci
jargeniya Hilafet u Sultaniya giredayi; seveta sadaqate
milet $u Padisahi çekune
hu girede; verva kollaboratorune ingilizu » pedodene..« Ma xevere gurete;
amir eskeriya
bijero sima rind zonene khe yine
... verva Padisah; verva mileti sare
do we; na xainune welati û
milet»(12)
Deste
ma na qesa sero xeyle dokumani este. Ekhe Mir
Celadet Beg seveta dersa zimane kurdi; alikariya
Pierre Rondot; Roger Lescot wuasta,
naé de tomete çina; çutir khe Dr. Haþim Ehmedzade, vatena hu ardera
dust, Dr Ferhad Shakely ki, teza doxtora ho de alikariya mamostayen wuasta.
Ji Dr Jordi Tezel Gorgas; Ji Dr Wahe Tachian, ji Dr Hamid Bozarslan ua
qilerine de pê mosu ceno . Raé raa zanistiya. Perodaise milete ma’ zof
perodiso de dergo, diroka na perodais hona mave hu ne nusna. Ez rind fam
kena, çutir Paris de taye mordeme c dewleta fransizi
eve çîmo ju bervene seveta rejime Saddam Hussein i, çimo bin ‘ra
amîr dane ,aravu persu’ra vatene, «Lao, bikise! kirmancu bikise! ma çekan
dame sima!» Sima karzanista Dr Celadet Bedirxan dane kistene;
ez nama Mir Celadet Bedixan dan naskerdene, perskon sima
raa elfabe ma sero serra 1932 ye ne
ra na het sima
çi kar kerdo?
Dr
Ali KILIÇ; Paris
02-07-2007
Bibliografia
(1)
Pierre Rondot ;Le problème de l’Unification de la langue
kurde,
Extrait
de la Revue des Etudes
Islamiques ; Annee 1936; Cahier III; Paris Librairie Orientaliste
Paul Geuthner; 1963
2-Jacques
de Morgan, Mission Scientifique
française en Perse, 1892-1898
3-C.F.
Volney l’Alphabet européen
appliqués aux langues assiatiques,1826
4-M.Kemal
Nutuk; III; Vesikalar: Istabul 1961; vesika 62 p.985
(5),
Mustafa Kemal; Þifre -23 Sivas 9-09-1919;Nutuk; III; 1961; vesika
no-62; p.959
(6)M.
Kemal ; Oeuvres Completes ;
Vol..III, p.264
(7)M.Kemal;
Oeuvres Completes
III;p.268
(8)M,Kemal;
ibid, p.270-71
(
9) M. Kemal Þifre -18 Sivas 9-09-1919;Nutuk; III; 1961; vesika
no-64; p.959)
(10)
) Dr Kamuran Ali Bedirxan, Heliye Kurdistan
Yado,p.72,1937; Allemagne)
(11)
M. Kemal; Oeuvres Completes
vol.XIV
(12);
M.Kemal; belge