Dr. Ali KILI

 

Weya General Mele Mustefa Barzan:

 Kerkk Dil Kurdstan ye

 

 

 

Seveta (seba) Kon Re Bwar brahm

 

inay ra (ina re) bajar Kerkk dewleta tirk r byo manaya ters (terskerdene)? inay ra na dewlete eve awa (ua) Kurdstan elekrk virazena elektrk ma roena Kurdstan Bar, ekonomy welat ma tal (tola) kena, rotya elekrk birnena, milet ma tar de verdena?

Na qesa ser o aborzan Dr. Yekta Uzunoglu, karzanist xo de rast nusneno ke, dewleta tirk Kurdistan Bar talan kerdo. Dr. Yekta vano, Tit ku Tirky di war elektrik de dike talan e. ne ten di war elektrike de. Kurdistan, tene ji Silop bi kemas 220 MW / seet kehreb distne. Roj dike 5280 MW/seet. Yani 5.280.000 kW/seet roje. Gor texmnan Tirkye 1 kW / seet bi 0.40-0.50 sente emerk difroe Hikmeta Herma Kurdistan. Ger bi 0.40 sente j firotibe 5.280.000 kW/seet roje x 0.40 USD = 2.212.000-USD/ Roje. Sale her kem dike :2.212.000 x 365 = 770. 088. 000-USD

Bihay elektrik li USA ji sentralen nukleer 1.6 Sent emerk b, di sala 2006 de. Li Avusturya 1.4 sent emerki b, ji santraln av. Li ek 3 sent emerk b, ji santralen termik (komir) 2.1 sent emerk b, ji santralen nukleer hd. hd. Em dikarin bi / maxmum / 5 6 sent emerk (sigortakirina sermaya bgane li Iraq hinek bihaye, masrafn amortzasion hd. hd) elektrik bidin ekirin bo Kurdistan. Nav van 5-6 sentan de heq amortizasone santraln kehreb ji heye. Pit 5 salan ku santral xwe amortize kirin, bihay kehreb ji bo Kurdistan d bibe maximun her zede 2 sentn emerk. Bi 6 sentan j be, ferq navbeyna elektrka ji Tirky ye y ku em bidin ekirin (6 sent x 5.280.000 kW / seet = 316.800 USD / roje). Ev li sal maxmum dike : 316.800 x 365 = 113.650.000-USD, Ferq kemani 660.000.000-USD e.(1)

Ma rind zanme (zoneme) ke peymana Lozan ra tepya snor (ndor) Tirkya raq dewleta ngilz ronayo (birna). Meselaya Msil Kerkk ser o iqas dewleta tirk, Misto tirk ve xo heresa kerd la Kerkk Msil dest nan (yne) ra vejyay. Dima ra vatena General Mele Mistefa Barzan Kerkk zerrya bele ya Kurdistan ya qesade zaf hewl a.

Ma pers droka welat xo eve analz xorn bigrme (bijrme) dest xo. Tirk serra 1071 de eve alkarya milet kirmanc amey kewt (kot) Anedol milet Anedol kerd bin bandor xo. Serra 1514 de Yavuz Sultan Selm eve meleme bika drs Bitls milet ma ra 700.000 mordem; cin, knek (enek), doman day qirkerdene. Neye ra tepya, serra 1639 de welat ma Kurdistan eve peymana Qesr rn dewleta osmanyan dewleta persan Kurdistan myan xo de pare (bare) kerd. nan (yne) Kurdistan talan kerd, rijna, vsna. Zern sm Kurdistan kirina berd, qedna. Her wext, azad wastena milet ma eve gon, kistene, qirkerdene fetesna (xeneqna). Mal milk ma, gem ma, birr ma, zm hgay ma vsnay, nan milet eve zilm zodarye surgun kerd, kerd tever (tevera).

Serra 1916 de eve peymana SykesPicot, eve dest emperyalzm fransizan (fransizu) ngilzan (ingilzu), b qerar milet ma Kurdistan pare kerd. Koledaran (koledaru); tirkan (tirku) farisan (farsu) ereban (eravu) Kurdistan talan kerd. Eve vatena Jocob Knzler serra 1916 de 300.000 kirmanc Kurdistan ra day barkerdene. N 300.000 kirmanc kam het a (kata) y? Vajme ke inay ra cin, doman kokim day qirkerdene? Xort camrd merdim psey se by? ngilzan Filstn de ke zor Mistefa Kemal berd, 75.000 hsr kirmanc by. Yemen de 65.000, Umman de 60.000. ngilzan n hsr kirmanc berd Hindistan de raya asin (osin) de gurenay, kit. N kirmanc kata y?

Eve vatena Mesud, 700.000 kirmanc Kurdistan ra kerd tever. Dewleta tirk milet ma qir kerd, qedna. Eve vatena Ceml Paazade Ekrem, serra 1917 de eve emr Mistefa Kemal 400.000 kirmanc Kurdistan Bakur ra kerd tever. Laz Ceml Paay vano, Serra 1917 de asma zimistan ya verne de eve emr Mistefa Kemal kirmanc eve zor rusnay Qonya. Qefley karwan Dyarbekir ra amne, yne. Qet tuway ndayne koberan (qoberu). Mistefa Kemal emr dabi, kamo ke yew (zu) klo ard yan z (k) genim bido koberan kirmancan (kirmancu), o kes gereke brone kistene. Keso ke nan, ard, genim roeno (roseno) dano kirmancan (kirmancu), o mordem yeno kistene. Na kokerdene de 400.000 kirmanc telef bi. Eke ma milet ma yo ke prodays (herb) de telef byo k hesab bikerme, bihmarme, mlyone ra(1000000) zde (jde)  kirmanc telef byo yo.

Ceml Paazade Ekrem dewam keno vano, Ez nika wazena ke ima ve (bi) xo, syaset Mistefa Kemal fam biker ima dismenya Mistefa Kemal ya verva netewa kurd de bivn.(2)

Sera 1916 de Mistefa Kemal eve devleta talya peyman dizdnya (dijdya) imze kerde. Eve Avusturya ngilstan ra dijdya peyman virat. Sey (j) talyanan, ngilzan, fransizan bolewkan (bolevk) kemalstan r ek kirinay. Kemalstan (kemalistu) milet grk (yewnan) z sey milet armen qir kerd, qednay. Prodays Qafqasya de 700.000 armen merd. Enver Paay Sarqam de se hezar (100.000) kirmanc day qirkerdene. Bin emr Kazim Karabekir de 16.000 suwary kirmanc day herb kerdne. nan (yne) ra kes nmend. Qogir de milet da qirkerdene. Mistefa Kemal Dyab Axa rusna Qogir ke kirmanc ekan xo byar teslm dewleta tirk biker. Elr Heyder Beg embazan xo teklf Dyab Axay peyser rusna(red kerd). Milet ma y Msil Kerkk ek girdabi ke br Qogir de vera dismen de, vera Mistefa Kemal de prod,soreger armeni ek guretivi hete Elr Heyder Beg de vera Kemalistu dne pro  (Evin iek, Qogiri-II, 5 gulane-1921). Milet ma eka xo teslm dewleta tirk nkerd. Vera zimistan de gil koyan Drsim ra hetan ke era xayne pa Dyab Axay ra amey qirkerdene.bado, Mstefa Kemal, Dyab Axa da kstene.

 

inay r bajar Kerkk prodays Drsim Qogir de karode girs o?

 

 

 

Droka dinya de kes (ji) sey General Mele Mistefa Barzan domanya xo ya hrserr de zindan dewleta koledaran de nmendo. Kes (ji) sey Barzan welat xo ser ra tever nbyo, penaberye nrusnyayo. Kes(ji)  sey Barzan seveta Komara Mehabad eve 8.500 ekdaran xo kar seveknay dewleta Kurdistan xo ser o ngirewto. Di namey ke General Mele Mhemmed  Mustefa Barzan heval Stalin r Kroevre rusnay, poltka dplomasy (y)ey rind ano ra dust. Coka, serok Mesd Barzan yo laj(laze) General Mele Mhemmed Mustafa Barzan vano ke, Barzanyo nemir seveta azad averberdi milet kurd kewt myan hende tenganey giranan.(3) Perodays General Mele Mhemmed Mustafa Barzan, pirr qehreman mrxas yo. Eve qesa raste, sarewedartena  Barzan, prodays ar kurd de gireyde pl vyareno. Ez hen zanen ke, vano Serok Mesd Barzan, yew (zu) ervan, droka prodays ar eve zanayso xorn byaro ra ziwan (ziman; zon), mordem na qesa rinde ngurete dest xo, rind araze nkerde, bese nkeno ke raya raste bimusno ra milet xo(4) Na rast a. Dinya de kes  sey (ji) General Barzan domanya xo de zindan dewletan kolonyaslstan nmendo. Kes sey ey (y) vera rejm gonweran de prondayo. Qumandan Komara Mehabad adir eke demdayiskarya Kurdistan yo. Mal milk exs, sifte era Barzan ra Sx Abdusselam dard we. Hard hgay dewijan r ey day parekerdene. Qalind girewtene, ey (y) dard we.

 

Ewro poltkaya dinya de prodays Kurdistan ca gno (ceno). Ma vajme qesa girse: Kerkk zerrya bele ya Kurdistan ya, Kurdistan z zerrya Barzany nemir ma r wesya xo kerda, vato Heq zano ke ez prodays ra hes nkena. Prodays, rayade xiravin a. Seveta areserkerdena meselaya welat, ma raya prodays gurete unke, Partya Baas zovna ray ma r nverda. Vatena Baas ma r manaya xo in a. Caverdena Kerkk, carverdena zovna het welat ma ya: Qebulkerdena vatena Baas ma r mumkn nya. Se beno, va bibo, ma tder qir biker, biqedn, ma seveta perodays Kerkk amadeyme. Serok Mesd Barzan Parlementoy Kurdistan de na mesela mislet kerda.

 

Bguman rejm Sedam gina war ro. No waroginays rejm gonwer de para prodays Kurdistan zaf o. Serok Mesd Barzan vano ke, Droka serewedartena welat Barzan de xoverestena milet kurd gureyde vire bi. Kirmanc azad xoserobyene wazeno.(5) Araze kerdena qesa Kerkk Msil arezakerdena hetay serr ya. Ma zanme (zoneme) ke, benda 62. ya peyamana Sevre mkan da ke kirmanc wlayet Msil de jder . Msil myan snor (ndor) Kurdistan cr der o, wlayet Kerkk de neft vejyabi. Dewleta tirk eve dest dewleta ngilz fransiz eve dest dewleta bolewkan adire milet ma da we. Welat ma vsna, qedna, talan kerd.

Serok Mesd Barzan va, Dewleta Kurdistan d ava bibe. Pwendya ligel sral ne cermet e. Em r nadin ku serbazn tirk derbas Kerkk bibin!" Barzan pers Kerkk ser o tehddkerdena Tirkya ser o va ke, Em nahlin lekern tirk derbas Kerkk bibin Tu kurdek dest ji Kerkk bernade! Meselaya sral ser o k qesa xo arde dust, va Tkilya bi sral re ne cermet e, l bel em di v derbar de destra raq diparzin.

 

Dewleta tirk ewro seveta Kerkk, meste seveta Msil, milet ma ancna tehdd kena. Dewleta tirk awa eman Kurdistan ra elektrk virazena, rosena Kurdistan Bar, naye ra tepya elektrk visnena, skan bazaran ma tar de verdena. Sey dewleta tirk, dewleta ran, koyan Kurdistan bombarduman kena; koyan, dewan, geman Kurdistan myan adir kila bombeyan de telef kena. Vera dismenya n dewletan koledaran de ma inay r yewbyena (juyna) syas ya Kurdistan ser o, azad xoserbyena Kurdistan araze nkerme? Milet xo bin dest koledaran ra bixelesnme. Hukim zordarya dewleta Tirkya, dewleta ran dewleta Surya birijnme. Coka, prodays Barzan, xoverestana milet ma yo.

Pars 05. 04. 2007

 

 

* * *

 

Ez hr tene namey ke General Mele Mehemmed Mustefa Barzan seba (seveta) J. V. Staln Kroev rusnay, bi ekl  (yine) nan o orjnal, yan bi leheya (zarava; dyalekt) kurmanck pk wendoxan kena:

 

 

NAME - I

 

Mareal Mezin Yektya Sovyetan Serok Staln re

 

Moskowa

 

Di w roja Leker Sor xebata ji bo wekhev, rizgariya mirovat azadiy pk chan dike, di w roja trjn wekhev azad yn welat Sovyet ronah dide, ez li ser nav gel kurd v namey rapor di derheq hinek miln rewa kurdn raq de ji we re dinivsim. Ricaya min ew e hn bala xwe bidin.

 

Mareal min mezin: Wek ku hn agahdar in, bi nav kurd gelek heye. Li ser erdek ku dikeve navbera raq, ran, Tirkiye Sriy dij. Ev gel han her ji kevin ve xwediy ziman netewayet away sosyolojka xwe ye. Pit er Chan y Yekem, dema ku hevpeyman bi ser ketin, ev gel han hat periqandin, ji ber sebebn siyas di navbera Mezopotamya (raq), ran Tirkiy de kirin s be. Hem wext ji ku wek li geln din ji bo azadiya xwe dest bi tkon kir, ji ber sebeb siyaseta bindestkirin zordar ya ngilzan, ku tu car bi azad serxwebna Kurdistan re nebye, bi ser neket. Niha daw bi ser hatiye, li gor wefay we di derheq mafn azadiy yn hem gelan, gel kurd j wek geln din, ji bo azadiya xwe dest bi xebat kiriye.

 

Mareal min mezin: Ji kurdn raq re ron bye ku siyaseta dewleta ngilz ji bil bindest zordariy, mebestek w ya din ji ortrakirina v gel ye. Ji ber v me kurdn Mezopotamyay biryar daye ku em bi zor bigihjin mafn xwe. Ji ber ku hem hewildann me yn ji bo gihtina v mebest b feyde man, ji ber v em li diji dewleta raq rabn. Em dizanin ev dewleta han li ser destra ngilzan dixwaze me ji ort rake. Me j biryar da ku ji bo gihtina azadiya xwe naskirina me wek insanan em bi awak serbilind xwe bidin kutin. Em niha di nav er de dijin.

 

Mareal serok: Di v dema han de ku ez v namey ji te re dinivism, balafirn raq bi alikariya ingilizan bajar gundn Kurdistan bombebaran dikin, hzn wan n zordar bi top teyareyan li dij destey ekdarn kurd ku ji bil tiving tu titeki din di dest wan de tune, er dikin. Bi ser v de j, ew naveyn me azad kirine, me azad xwemuxtariya xwe lan kiriye, em dixwazin w biparzin me hem imkann xwe ji bo v mebest amade kiriye.

 

Mareal geln bindest n tn periqandin: hem dinya bi taybet kurdn raq agahdar in ku we karek mezin ji bo azad serxwebna gelan kiriye, ev hem titn ku em dibnin ji niann v rastiy ne. Ji ber v, em bala we ya proz ji bo van daxwazn me yn xwar dikinin:

 

1- Alkariya madd ekdar ji me re b dayn.

2- orea me oreeke proz a gel b qeblkirin.

3- Em amade ne wek komareke azad di bin pitevaniya we de bin.

4- Di kanaln siyaseta derve de alkariya me b kirin.

5- Em amade ne pwendiyn siyas, abor, kultur leker bi we re deynin.

Em averya hewl we y payebilind ji bo rizgariya me nrinn we yn biqmet dikin.

Bijin, her zind bin ji bo asay jiyana ba a geln Sovyet!

Bijn, her zind bin ji bo asayi jiyana ba a gel kurd.

Silav ji Kurdistana azad a li raq ran.

 

Fenmandar Leker Azad orea Gel Kurd li raq

Dost we: Mustefa Barzan.(6)

 

 

NAME II

 

 

Cgir Wezr Hundur y Yektiya Sovyet

Ji bo General Yekktiya Sovyet Heval Staln J. V.

 

1) Her wek hn dizanin, me li raq ji bo rizgariya kurdan li dij dewleta raq ser hilda. Pit ku em di sala l945an de hatin ran me xwe avt ba leker Sovyet li wir bi cih bn, me di ran de berdariya tevgera oreger ya ji bo rizgariya geln Azerbaycan kurd kir.

 

2) lO kanna p ya sala l946an, hzn demokrat n ran di bin tezyq dexma kevneperestan de xwe dan dest, l me dijtiya xwe da domandin geln din j bi me re bedar bn. Eger beg axayn kurdan alkariya dewleta raq nekiribna, em nedihatin ran me xebata xwe didomand.

 

3) Di w mudet de bi hevbendiya kevneperestn Tirkiy raq em di nav tirsa jiortrabn de bn. Em xwed hzeke mezin nebn, l heta niha j me xwe li ber ittfaqa kevneperestan ragirtiye me zerareke mezin daye wan. Em bi saya ruhyeta xwe ya oreger bi ser ketin me hza xwe parast. Armanca me Kurdistana raq b, l ji ber sebeb dsttkirina hinek grbn kevneperest, bi me re nepak hat kirin. Me li raq esker tirk dtin ku alkariya kevneperestn raq dikirin ev b sebeb ku em naar bibin ji bo demek dev ji xebat berdin ji bo xebata dahat hzn xwe biparzin.

 

 4) Em hatin naarkirin ku bn ser snor Yektiya Sovyet xwe ji ablqeya leker ran rizgar bikin. Em p n nav erd Tirkiy ji w j hatin ser snor Sovyet. Di mudet 20 rojn mea xwe ya heta ser rbar Aras de, di hem van 20 rojan de daxwaza kevneperestn ran ew b ku me ji ort rakin; l pit erek giran xwn em gihtin ser sinor Yektiya Sovyet.

 

5) A niha em 500 oregern Barzan li ser snor Yekitiya Sovyet ne, di nav me de birndar nexwe gelek in. Em wek hem geln demokrasxwaz, pwistiya me bi azadiy heye. Em averiya alikariya heval Stalin dikin.

Em ji ber v hatine nav erd Sovyet, em dizanin dewleta Yektiya Sovyet demokrattirn dewleta kedkar gundiyan e. Ji ber van ert mercn ku em t de ne, em rica dikin ku hn alkariya me bkn.

Her bj heval Stalin hem gelen Yektya Sovyet (7)

Serok  Tewgera Demokrat oregern Kurdistana raq

Serok Partiya Demokrat a Kurdistan: Mele Mustefa Barzan

18  hezrana 1947

                                      NAME - III

 

Heval Heja,

Birz Mezin Kroev

 

Yek: Ez hvdar im ku siheta te ba be hem daxwaz hviyn te bicih bin.

 

Dudu: Ez bi dilek germ spas we dikim. Her end div ez bjim, ji min re gelek ciy mixabiniy ye ku ez nikarim li gor pwist spas mirovayeti ew agahdariyn we yn li hember min hebne bikim; l ez hvdar im ku hn van kil kmasiyn min bibexnin.

 

Sis: Wek ku hn j agahdar in, partiya me ya Demokrat, di sala 1947an de ferman da min ku ez bm Yektiya Sovyet. Min j ew ferman bicih an. Em 500 kes bn pit aciz westaneke giran me xwe gihand ser snor Yektiya Sovyet. Ew mirovn bi min re hem birayn min in gel me ew bi min re andine. Ez li hember gel xwe partiya wan di hem war de berpirsiyar im. L ji roja em hatine nav erd Yekktiya Sovyet p ve, ev berpirsiyariya han ketiye ser mile we wek hem geln din, heq me y maf xweiya jiyan heye. Em dizanin ku we ji ahkariya me kiriye em averiya lutf destvekiriya we ne em ji bo azadiya gel xwe daxwaza pitevan avdriya we dikin.

 

Birayn me ku ji erd, welat gel xwe dr in, i tit wan heb ji dest xwe kirin, part gel me ew andin vir. Niha wan xwe avtiye we ji we daxwaz dikin ku ji bo pketin avakirina welat xwe, pwistiya wan bi zanistiya bilind, neshetn zde saxtiya we heye.

 

D droka Kurdistan tev van binivse ew dema ku xwe di hembza Rsyaya ezz, dewleta Yektiya Sovyet, serokn zana  Partiya Komunst a mezin  we y brez  bibne, d ew di dil gel me de bimine.

 

Ez hvdar im ku hn bi ruh mn rasteqni tbighin.(8)

 

Barzan, Mustefa Mihemmed

mza:

25 irya p 1954

 

 

Bibliyografya:

 

1. Dr. Yekta Uzunoglu, www.pen-kurd.org

2.  Evn iek La dportation des Kurdes, p.2 Paris 2007,

(Bulletin de Presse, 15-07-1925 N158, p.110)

3. Mesoud Barzani, BARZANI, Azadia Netewia Gele kurd, Doz Yay,Ocak 2003,ist:s.15

4.  Mesoud Barzani, ibid.p.16

5. Heman jdera jorn

6. General Mele  Mustefa Barzan, Name bo Heval Staln, Arva Russia

7. General Mele  Mustefa Barzani, Name bo Heval Staln, Arva Russia, 18 heziran 1947

8. General Mele M^hemmed Mustefa Barzan, Nameya bo Birz Kroev, Arva Russia.

 

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org