|
Dr. Ali KILIÇ Weþîya
General Mele Mustefa Barzanî: Kerkûk
Dilê Kurdîstanê ye Seveta
(seba) Konê Reþ û Bêwar Îbrahîm Çinayî
ra (çina re) bajarê Kerkûkî dewleta tirkî rê bîyo manaya tersî
(terskerdene)? Çinayî ra na dewlete eve awa (ua) Kurdîstanî elekrîk
virazena û elektrîkê ma roþena Kurdîstanê Baþûrî, ekonomîyê welatê
ma tal (tola) kena, roþtîya elekrîkî birnena, miletê ma tarî de
verdena? Na
qesa ser o aborîzan Dr. Yekta Uzunoglu, karzanistê xo de rast nusneno ke,
dewleta tirkî Kurdistanê Baþûrî talan kerdo. Dr. Yekta vano, “Tiþtê
ku Tirkîyê di warê elektrikê de dike talan e. Û ne tenê di warê
elektrike de. Kurdistan, tene ji Silopî bi kemasî 220 MW / seet kehreb
distîne. Rojê dike 5280 MW/seet. Yani 5.280.000 kW/seet roje. Gor texmînan
Tirkîye 1 kW / seet bi 0.40-0.50 sente emerîkî difroþe Hikûmeta Herêma
Kurdistanê. Ger bi 0.40 sente jî firotibe 5.280.000 kW/seet roje x 0.40
USD = 2.212.000-USD/ Roje. Sale herî kem dike :2.212.000 x 365 = 770. 088.
000-USD “Bihayê
elektrikê li USA ji sentralen nukleer 1.6 Sentê emerîkî bû, di sala
2006 de. Li Avusturya 1.4 sentê emerîki bû, ji santralên avê. Li Çekê
3 sentê emerîkî bû, ji santralen termikê (komir) û 2.1 sentê emerîkî
bû, ji santralen nukleer ûhd. ûhd. Em dikarin bi / maxîmum / 5 – 6
sentê emerîkî (sigortakirina sermaya bêgane li Iraqê hinek bihaye,
masrafên amortîzasionê ûhd. ûhd) elektrikê bidin çekirinê bo
Kurdistan. Nav van 5-6 sentan de heqê amortizasîone santralên kehreb ji
heye. Piþtî 5 salan ku santral xwe amortize kirin, bihayê kehrebê ji bo
Kurdistanê dê bibe maximun – herî zede – 2 sentên emerîkî. Bi 6
sentan jî be, ferq navbeyna elektrîka ji Tirkîyê ye û yê ku em bidin
çekirinê (6 sent x 5.280.000 kW / seet = 316.800 USD / roje). Ev li salê
maxîmum dike : 316.800 x 365 = 113.650.000-USD, Ferq kemani 660.000.000-USD
e.”(1) Ma
rind zanîme (zoneme) ke peymana Lozanî ra tepîya sînorê (þîndorê)
Tirkîya û Îraqî dewleta îngilîzî ronayo (birna). Meselaya Mûsil û
Kerkûkî ser o çiqas dewleta tirkî, Misto tirk ve xo heresa kerd la Kerkûk
û Mûsil destê înan (yîne) ra vejîyay. Dima ra vatena General Mele
Mistefa Barzanî “Kerkûk zerrîya bele ya Kurdistanî ya” qesade zaf
hewl a. Ma
persê dîroka welatê xo eve analîzê xorînî bigêrîme (bijêrîme)
destê xo. Tirkî serra 1071 de eve alîkarîya miletê kirmancî amey kewtî
(kotî) Anedol û miletê Anedolî kerd binê bandorê xo. Serra 1514 de Yavuz Sultan Selîmî eve meleme bêçika Îdrîsê
Bitlîsî miletê ma ra 700.000 mordemî; cinî, kênekî (çenekî), domanî
day qirkerdene. Neye ra tepîya, serra 1639 de welatê ma Kurdistan eve
peymana Qesrê Þîrînî dewleta osmanîyan û dewleta persan Kurdistan mîyanê
xo de pare (bare) kerd. Înan (yîne) Kurdistan talan kerd, rijna, vêsna.
Zern û sêmê Kurdistanî kiriþna berd, qedêna. Her wext, azadî wastena
miletê ma eve gonî, kistene, qirkerdene fetesna (xeneqna). Mal û milkê
ma, gemê ma, birrê ma, zîmê û hêgayê ma vêsnay, înan milet eve zilm
û zodarîye surgun kerd, kerd tever (tevera). Serra
1916 de eve peymana Sykes–Picotî, eve destê emperyalîzmê fransizan
(fransizu) û îngilîzan (ingilzu), bê qerarê miletê ma Kurdistan pare
kerd. Koledaran (koledaru); tirkan (tirku) û farisan (farsu) û ereban
(eravu) Kurdistan talan kerd. Eve vatena Jocob Künzlerî serra 1916 de
300.000 kirmancî Kurdistan ra day barkerdene. Nê 300.000 kirmancî kam het
a (kata) þîy? Vajîme ke çinayî ra cinî, domanî û kokimî day
qirkerdene? Xortî û camêrdî merdimê pêsey se bîy? Îngilîzan Filîstîn
de ke zorê Mistefa Kemalî berd, 75.000 hêsîrî kirmancî bîy. Yemen de
65.000, Umman de 60.000. Îngilîzan nê hêsîrê kirmancî berdî
Hindistan de raya asinî (osinî) de gurenay, kiþtî. Nê kirmancî kata þîy? Eve
vatena Mesudî, 700.000 kirmancî Kurdistan ra kerdî tever. Dewleta tirkî
miletê ma qir kerd, qedêna. Eve vatena Cemîl Paþazade Ekremî, serra
1917 de eve emrê Mistefa Kemalî 400.000 kirmancî Kurdistanê Bakurî ra
kerdî tever. Lazê Cemîl Paþayî vano, “Serra 1917 de asma zimistanî
ya verêne de eve emrê Mistefa Kemalî kirmancî eve zor rusnay Qonya.
Qefleyê karwanî Dîyarbekir ra amêne, þîyêne. Qet tuway çî nêdayne
koçberan (qoçberu). Mistefa Kemalî emr dabi, kamo ke yew (zu) kîlo ardî
yan zî (kî) genim bido koçberanê kirmancan (kirmancu), o kes gereke bêrone
kistene. Keso ke nan, ardî, genim roþeno (roseno) dano kirmancan
(kirmancu), o mordem yeno kistene. Na koçkerdene de 400.000 kirmanc telef
bi. Eke ma miletê ma yo ke pêrodayîs (herb) de telef bîyo kî hesab
bikerîme, bihûmarîme, mîlyone ra(1000000) zêde (jêde)
kirmanc telef bîyo þîyo.” Cemîl
Paþazade Ekrem dewam
keno vano, “Ez nika wazena ke þima ve (bi) xo, sîyasetê Mistefa Kemalî
fam bikerê û þima dismenîya Mistefa Kemalî ya verva netewa kurdî de
bivînê.”(2) Sera
1916 de Mistefa Kemal eve devleta Îtalya peymanê dizdênîya (dijdîya)
imze kerde. Eve Avusturya û Îngilîstanî ra dijdîya peymanî viraþtî.
Sey (jê) îtalyanan, îngilîzan, fransizan û bolþewîkan (bolþevîkû)
kemalîstan rê çekî kiriþnay. Kemalîstan (kemalistu) miletê grêkî
(yewnanî) zî sey miletê armenî qir kerdî, qedênay. Pêrodayîsê
Qafqasya de 700.000 armenî merdî. Enver Paþayî Sarîqamîþ de se hezar
(100.000) kirmancî day qirkerdene. Binê emrê Kazim Karabekirî de 16.000
suwarîyê kirmancî day herb kerdêne. Înan (yîne) ra kes nêmend. Qoçgirî
de milet da qirkerdene. Mistefa Kemalî Dîyab
Axa rusna Qoçgirî ke kirmancî çekanê xo bîyarê teslîmê
dewleta tirkî bikerê. Elîþêrî û Heyder Begî û embazanê xo teklîfê
Dîyab Axayî peyser rusna(red kerd). Miletê ma yê Mûsil û Kerkûkî çek
girêdabi ke bêrê Qoçgirî de vera dismenî de, vera Mistefa Kemalî de pêrodî,soreþgerê
armeni çek guretivi hete Elîþêrî û Heyder Begî de vera Kemalistu dêne
pêro (Evin Çiçek, Qoçgiri-II,
5 gulane-1921). Miletê ma çeka xo teslîmê dewleta tirkî nêkerd. Vera
zimistanî de gilê koyanê Dêrsimî ra hetanî ke eþîra xayîne pa Dîyab
Axayî ra amey qirkerdene.bado, Mîstefa Kemal, Dîyab Axa da kîstene. Çinayî
rê bajarê Kerkûkî pêrodayîsê Dêrsimî û Qoçgirî de karode girs o?
Dîroka
dinya de kes (ji) sey General Mele Mistefa Barzanî domanîya xo ya hîrêserrî
de zindanê dewleta koledaran de nêmendo. Kes (ji) sey Barzanî welatê xo
ser ra tever nêbîyo, penaberîye nêrusnîyayo. Kesî(ji)
sey Barzanî seveta Komara Mehabadî eve 8.500 çekdaranê xo karê
seveknayîþê dewleta Kurdistanî xo ser o nêgirewto. Di nameyê ke
General Mele Mîhemmed Mustefa
Barzanî heval Stalinî rê û Kroþçev’re rusnay, polîtîka û dîplomasîyê
(yî)ey rind ano ra dust. Coka, serok Mesûd Barzanî yo lajê(laze) General
Mele Mîhemmed Mustafa Barzanî vano ke, “Barzanîyo nemir seveta azadî
û averberdiþê miletê kurdî kewt mîyanê hende tenganeyê giranan.”(3)
Perodayîsê General Mele Mîhemmed Mustafa Barzanî, pirrî qehremanî û mêrxasî
yo. Eve qesa raste, sarewedartena Barzanî,
pêrodayîsê þarê kurdî de gireyêde pîl vîyareno. Ez henî zanen ke,
vano “Serok Mesûd Barzanî, yew (zu) þervan, dîroka pêrodayîsê þarî
eve zanayîso xorîn bîyaro ra ziwan (ziman; zon), mordem na qesa rinde nêgurete
destê xo, rind araze nêkerde, bese nêkeno ke raya raste bimusno ra miletê
xo”(4) Na rast a. Dinya de kes
sey (ji) General Barzanî domanîya xo de zindanê dewletanê
kolonyaslîstan nêmendo. Kesî sey ey (yî) vera rejîmê gonîweran de pêronêdayo.
Qumandanê Komara Mehabadî adir çeke demdayiskarîya Kurdistanî yo. Mal
û milkê þexsî, sifte eþîra Barzan ra Sêx Abdusselamî dard we. Hard û hêgayî dewijan rê ey day
parekerdene. Qalind girewtene, ey (yî) dard we. Ewro
polîtîkaya dinya de pêrodayîsê Kurdistanî ca gêno (ceno). Ma vajîme
qesa girse: Kerkûk zerrîya bele ya Kurdistanî ya, Kurdistan zî zerrîya
þý
Bêguman
rejîmê Sedamî gina war ro. No waroginayîsê rejîmê gonîwerî de para
pêrodayîsê Kurdistanî zaf o. Serok Mesûd Barzanî vano ke, “Dîroka
serewedartena welatê Barzan de xoverestena miletê kurdî gureyêde vire
bi. Kirmanc azadî û xoserobîyene wazeno.”(5)
Araze kerdena qesa Kerkûk û Mûsilî arezakerdena heþtay serrî ya. Ma
zanîme (zoneme) ke, benda 62. ya peyamana Sevre îmkan da ke kirmancî wîlayetê
Mûsilî de jêder ê. Mûsil mîyanê sînorê (þîndorê) Kurdistanê cêrî
der o, wîlayetê Kerkûkî de neft vejîyabi. Dewleta tirkî eve destê
dewleta îngilîzî û fransizî eve destê dewleta bolþewîkan adire miletê
ma da we. Welatê ma vêsna, qedêna, talan kerd. Serok
Mesûd Barzanî va, “Dewleta Kurdistanê dê ava bibe. Pêwendîya ligel Îsraîlê ne cerîmet
e. Em rê nadin ku serbazên tirk derbasî Kerkûkê bibin!"
Barzanî persê Kerkûkî ser o tehdîdkerdena Tirkîya ser o va ke, “Em
nahêlin leþkerên tirk derbasî Kerkûkê bibin… Tu kurdek dest ji Kerkûkê
bernade!” Meselaya Îsraîlî ser o kî qesa xo arde dust, va “Têkilîya
bi Îsraîlê re ne cerîmet e, lê belê em di vî derbarî de destûra Îraqê
diparêzin.” Dewleta
tirkî ewro seveta Kerkûkî, meste seveta Mûsilî, miletê ma ancîna tehdîd
kena. Dewleta tirkî awa çemanê Kurdistanî ra elektrîk virazena, rosena
Kurdistanê Baþûrî, naye ra tepîya elektrîk visnena, sûkan û bazaranê
ma tarî de verdena. Sey dewleta tirkî, dewleta Îranî, koyanê Kurdistanî
bombarduman kena; koyan, dewan, gemanê Kurdistanî mîyanê adir û kila
bombeyan de telef kena. Vera dismenîya nê dewletanê koledaran de ma çinayî
rê yewbîyena (juyîna) sîyasî ya Kurdistanî ser o, azadî û xoserbîyena
Kurdistanî araze nêkerîme? Miletê xo binê destê koledaran ra bixelesnîme.
Hukim û zordarîya dewleta Tirkîya, dewleta Îranî û dewleta Surîya
birijnîme. Coka, pêrodayîsê Barzanî, xoverestana miletê ma yo. Parîs
05. 04. 2007 *
* * Ez
hîrê tene nameyê ke General Mele Mehemmed Mustefa Barzanî seba (seveta)
J. V. Stalînî û Kroþçev rusnay,
bi þeklê (yine) înan o orîjînal,
yanî bi lehçeya (zarava; dîyalekt) kurmanckî pêþkêþê wendoxan kena:
NAME
- I Mareþalê
Mezin ê Yekîtîya Sovyetan Serok Stalîn re Moskowa Di
wê roja Leþkerê Sor xebata ji bo wekhevî, rizgariya mirovatî û azadiyê
pêþkêþî cîhanê dike, di wê roja tîrêjên wekhev û azadî yên
welatê Sovyetê ronahî dide, ez li ser navê gelê kurd vê nameyê û
raporê di derheqê hinek milên rewþa kurdên Îraqê de ji we re dinivîsim.
Ricaya min ew e hûn bala xwe bidinê. Mareþalê
min ê mezin: Wekî ku hûn agahdar in, bi navê kurd gelek heye. Li ser
erdekî ku dikeve navbera Îraq, Îran, Tirkiye û Sûriyê dijî. Ev gelê
han her ji kevin ve xwediyê ziman û netewayetî û awayê sosyolojîka xwe
ye. Piþtî þerê Cîhanê yê Yekem, dema ku hevpeyman bi ser ketin, ev
gelê han hat perçiqandin, ji ber sebebên siyasî di navbera Mezopotamya (Îraq),
Îran û Tirkiyê de kirin sê beþ. Hemî wextê ji ku wek li gelên din ji
bo azadiya xwe dest bi têkoþînê kir, ji ber sebebê siyaseta
bindestkirin û zordarî ya îngilîzan, ku tu car bi azadî û serxwebûna
Kurdistanê re nebûye, bi ser neket. Niha dawî bi ser hatiye, li gor wefayê
we di derheqê mafên azadiyê yên hemî gelan, gelê kurd jî wekî gelên
din, ji bo azadiya xwe dest bi xebatê kiriye. Mareþalê
min ê mezin: Ji kurdên Îraqê re ronî bûye ku siyaseta dewleta Îngilîz
ji bilî bindestî û zordariyê, mebestek wê ya din ji ortêrakirina vî
gelî ye. Ji ber vê me kurdên Mezopotamyayê biryar daye ku em bi zorî
bigihîjin mafên xwe. Ji ber ku hemî hewildanên me yên ji bo gihîþtina
vê mebestê bê feyde man, ji ber vê em li diji dewleta Îraqê rabûn. Em
dizanin ev dewleta han li ser destûra îngilîzan dixwaze me ji ortê rake.
Me jî biryar da ku ji bo gihîþtina azadiya xwe û naskirina me wekî
insanan em bi awakî serbilindî xwe bidin kuþtin. Em niha di nav þer de
dijin. Mareþalê
serok: Di vê dema han de ku ez vê nameyê ji te re dinivisîm, balafirên
Îraqê bi alikariya ingilizan bajar û gundên Kurdistanê bombebaran
dikin, hêzên wan ên zordar bi top û teyareyan li dijî desteyê çekdarên
kurd ku ji bilî tivingê tu tiþteki din di destê wan de tune, þer dikin.
Bi ser vê de jî, ew navçeyên me azad kirine, me azadî û xwemuxtariya
xwe îlan kiriye, em dixwazin wê biparêzin û me hemî imkanên xwe ji bo
vê mebestê amade kiriye. Mareþalê
gelên bindest ên tên perçiqandin: hemî dinya û bi taybetî kurdên Îraqê
agahdar in ku we karekî mezin ji bo azadî û serxwebûna gelan kiriye, ev
hemî tiþtên ku em dibînin ji niþanên vê rastiyê ne. Ji ber vê, em
bala we ya pîroz ji bo van daxwazên me yên xwarê dikiþînin: 1-
Alîkariya maddî û çekdarî ji me re bê dayîn. 2-
Þoreþa me þoreþeke pîroz a gelî bê qebûlkirin. 3-
Em amade ne wekî komareke azad di bin piþtevaniya we de bin. 4-
Di kanalên siyaseta derve de alîkariya me bê kirin. 5-
Em amade ne pêwendiyên siyasî, aborî, kulturî û leþkerî bi we re
deynin. Em
çaverêya hewlê we yê payebilind û ji bo rizgariya me nêrinên we yên
biqîmet dikin. Bijin,
her zindî bin ji bo asayîþ û jiyana baþ a gelên Sovyetê! Bijîn,
her zindî bin ji bo asayiþ û jiyana baþ a gelê kurd. Silav
ji Kurdistana azad a li Îraq û Îranê. Fenmandarê
Leþkerê Azadî û Þoreþa Gelê Kurd li Îraqê Dostê
we: Mustefa Barzanî.(6) NAME
– II Cîgirê
Wezîrê Hundurî yê Yekîtiya Sovyetê Ji
bo Generalê Yekktiya Sovyetê Heval Stalîn J. V. 1)
Her wekî hûn dizanin, me li Îraqê ji bo rizgariya kurdan li dijî
dewleta Îraqê serî hilda. Piþtî ku em di sala l945an de hatin Îranê
û me xwe avêt ba leþkerê Sovyetê û li wir bi cih bûn, me di Îranê
de berdariya tevgera þoregerî ya ji bo rizgariya gelên Azerbaycanê û
kurd kir. 2)
lOê kanûna pêþî ya sala l946an, hêzên demokrat ên Îranê di bin
tezyîq û dexma kevneperestan de xwe dan dest, lê me dijîtiya xwe da
domandin û gelên din jî bi me re beþdar bûn. Eger beg û axayên kurdan
alîkariya dewleta Îraqê nekiribûna, em nedihatin Îranê û me xebata
xwe didomand. 3)
Di wê mudetê de bi hevbendiya kevneperestên Tirkiyê û Îraqê em di nav
tirsa jiortêrabûnê de bûn. Em xwedî hêzeke mezin nebûn, lê heta niha
jî me xwe li ber ittîfaqa kevneperestan ragirtiye û me zerareke mezin
daye wan. Em bi saya ruhîyeta xwe ya þoregerî bi ser ketin û me hêza
xwe parast. Armanca me Kurdistana Îraqê bû, lê ji ber sebebê dêsttêkirina
hinek grûbên kevneperest, bi me re nepakî hat kirin. Me li Îraqê eskerê
tirk dîtin ku alîkariya kevneperestên Îraqê dikirin û ev bû sebeb ku
em naçar bibin ji bo demekê dev ji xebatê berdin û ji bo xebata dahatû
hêzên xwe biparêzin. 4) Em hatin naçarkirin ku bên ser sînorê Yekîtiya
Sovyetê û xwe ji ablûqeya leþkerê Îranê rizgar bikin. Em pêþî çûn
nav erdê Tirkiyê û ji wê jî hatin ser sînorê Sovyetê. Di mudetê 20
rojên meþa xwe ya heta ser rûbarê Aras de, di hemî van 20 rojan de
daxwaza kevneperestên Îranê ew bû ku me ji ortê rakin; lê piþtî þerekî
giran û xwînî em gihîþtin ser sinorê Yekîtiya Sovyetê. 5)
A niha em 500 þoreþgerên Barzan li ser sînorê Yekitiya Sovyetê ne, di
nav me de birîndar û nexweþ gelek in. Em wekî hemî gelên demokrasîxwaz,
pêwistiya me bi azadiyê heye. Em çaveriya alikariya hevalê Stalin dikin. Em
ji ber vê hatine nav erdê Sovyetê, em dizanin dewleta Yekîtiya Sovyetê
demokrattirîn dewleta kedkar û gundiyan e. Ji ber van þert û mercên ku
em tê de ne, em rica dikin ku hûn alîkariya me bîkîn. Her
bîjî heval Stalin û hemû gelen Yekîtîya Sovyetê (7) Serokê
Tewgera Demokrat û Þoreþgerên Kurdistana Îraqê Serokê
Partiya Demokrat a Kurdistanê: Mele
Mustefa Barzanî 18ê
hezîrana 1947
NAME - III Hevalê
Heja, Birêz
û Mezin Kroþçev Yek:
Ez hêvîdar im ku siheta te baþ be û hemî daxwaz û hêviyên te bicih
bin. Dudu:
Ez bi dilekî germ spasî we dikim. Her çend divê ez bêjim, ji min re
gelek ciyê mixabiniyê ye ku ez nikarim li gorî pêwistî spasî
mirovayeti û ew agahdariyên we yên li hemberî min hebûne bikim; lê ez
hêvîdar im ku hûn van kil û kêmasiyên min bibexþînin. Sisê:
Wekî ku hûn jî agahdar in, partiya me ya Demokrat, di sala 1947an de
ferman da min ku ez bêm Yekîtiya Sovyetê. Min jî ew ferman bicih anî.
Em 500 kes bûn û piþtî acizî û westaneke giran me xwe gihand ser sînorê
Yekîtiya Sovyetê. Ew mirovên bi min re hemî birayên min in û gelê me
ew bi min re þandine. Ez li hemberî gelê xwe û partiya wan di hemî warî
de berpirsiyar im. Lê ji roja em hatine nav erdê Yekkîtiya Sovyetê pê
ve, ev berpirsiyariya han ketiye ser mile we û wekî hemî gelên din, heqê
me yê maf û xweþiya jiyanê heye. Em dizanin ku we ji ahkariya me kiriye
û em çaveriya lutf û destvekiriya we ne û em ji bo azadiya gelê xwe
daxwaza piþtevanî û çavdêriya we dikin. Birayên
me ku ji erd, welat û gelê xwe dûr in, çi tiþtê wan hebû ji destê
xwe kirin, partî û gelê me ew þandin vir. Niha wan xwe avêtiye we û ji
we daxwaz dikin ku ji bo pêþketin û avakirina welatê xwe, pêwistiya wan
bi zanistiya bilind, nesîhetên zêde û saxîtiya we heye. Dê
dîroka Kurdistanê tev van binivîse û ew dema ku xwe di hembêza Rûsyaya
ezîz, dewleta Yekîtiya Sovyetê, serokên zana
Partiya Komunîst a mezin û
we yê bîrez bibîne, dê ew di dilê gelê me de bimine. Ez
hêvîdar im ku hûn bi ruhê mîn ê rasteqîni têbigêhin.(8) Barzanî,
Mustefa Mihemmed Îmza: 25ê
Çirîya pêþî 1954 Bibliyografya: 1.
Dr. Yekta Uzunoglu, www.pen-kurd.org
2.
Evîn Çiçek La
déportation des Kurdes, p.2
Paris 2007, (Bulletin
de Presse, 15-07-1925 N°158, p.110) 3.
Mesoud Barzani, BARZANI, Azadia Netewia Gele kurd, Doz Yay,Ocak
2003,ist:s.15 4.
Mesoud Barzani, ibid.p.16 5.
Heman jêdera jorîn 6.
General Mele Mustefa Barzanî,
Name bo Heval Stalîn, Arþîva Russia 7. General Mele Mustefa
Barzani, Name bo Heval Stalîn, Arþîva Russia, 18 heziran 1947 8.
General Mele M^hemmed Mustefa Barzanî, Nameya bo Birêz Kroþçev, Arþîva
Russia. |
copyright © 2002-2006 info@pen-kurd.org