anmeldung

Rêjîm û Rewşenbîr

Arşevê Oskan

Di dîroka gelan de, gelek serpêhatî û bûyerên mezin pêkhatine, hem di nav gel de, hem jî ji aliyê dijber ve, lewra ji bo amadekirina zemîneke dahînanî, hemû alavên afirandinê li ber destan hatine raxistin; ew alavên, ku bi mejiyekî rewşenbîrî dikarin roleke balkêş bilîzin, û di pêşerojan de bibin samanekî bilind û bikêrhatî, ku mirov wekî belgeyên şaristaniyê bi hebûn û nebûna xwe ve girê bide .

Dema ku em dibêjin rewşenbîr, tê wê wateyê, ku bi kêmanî çend gavan di pêşiya civaka xwe de cih digirin. Helbet, ev nerînên nû û nirxandî, wê bibin sedem, ku beşekî mezin ji civata paşdemayî, nerazîbûna xwe nîşan bide. Ji xwe, wan kesên ku di pêşiya civatê de cih girtine, ne giring e, ku hemû beşên civakê jê re çepkan lêbidin, bi pênûsa xwe li dijî hemû şêweyên paşverû radiwestin. Wekî ku ji me diyar e, Cegerxwîn di dema xwe de, nemûneyeke balkêş bû, ku bi pênûsa xwe, li dijî ol û êlên kevneperest, ku beşekî pir mezin ji civaka wî pê ve hatibû girêdan, û di encamê de ew bi serket, gelek axa û sêx jî bûn mirîdê wan nêrînên wî yên durist.

Ev ezmûne, ne tenê li ser asta gelê ku pêdivî bi rewşenbîr serxwebûnê heye, lê belê li ser asta hemû cîhanê û civakên wanê, ev pêvajo berdewam e. Wekû tê zanîn, civakên hemû dunyayê, bi kêmanî, ji du beşan pêk tên, yek jê rewşenbîr in û beşê mezintir civaka normal, ku di ber bayê demê re, rast û çep diherike, û nikare zû bi zû rastiya xwe nas bike, heyanî ku dem di ser re derbas dibe, ew civaka mezin û berfireh, dibe qurban û têkve diçe, bêhtir ev pêvajo, ji aliyê aydyolojiyan diyar dibe.

Li seranserî dunyayê, ev rêbaz hatiye meşandin, geh bi zanebûn û geh bi nezanî, lê di çarçeweke teng de mayî, û her çûye tengtir bûye, her ku pêlek ji nûjeniyê bilind bûye, beşek ji kilasîkiyetê di ber xwe re biriye. Ev nûjeniya ku em dibêjin, bi guhertinên dunyayê ve jî, hatiye girêdan û akam bûye. Di demekê de, civaka Alman ji bo biryarek Hitlerê dîktator, bi sed-hezaran hatine kuştin, xwe fidayî biryara wî kirine, li hember vê biryarê jî, bi sedan rewşenbîr û zaniyar, hatine daliqandin û bûne qurban – ji bo rastiya nerînên xwe. Ev şêwe ne li ser asta Almaniya tenê maye, lê belê li Rûssya jî Stalîn, li Îraqê Seddam Husên, li Tşîlî Pînoşêt, li Italiyayê Mosolînî û li Turkiyê jî Kemal Ataturk ...... hwd.

Di dîrokê de ez bawer im, ku wê ev pêvajo her berdewam bibe. Bê guman e, ku Kurd jî wê jê bê par nemînin, ji vê kêferata dûr û dirêj, wê ev yek bê nîşankirin, ji aliyê rewşebîr û lêkolîneran ve, wê dîrok bi hêsanî li gelek tiştan mikur bê.

Her pêvajo, du aliyên wê yên bingehîn hene, yek neyinî û yê din erênî ye, ku aliyê neyînî zu neyê ronahîkirin, her biçe wê ew civat ziyanê bibîne, lewra ku tiştekî giring e; ronakbîr bi rola xwe rabin û wî aliyê tarî zelal bikin û rastiya civakê vejînin, tevî ku li hember wan ronakbîran, hewldanên dijber jî tê meşandin, heta karibin wê tariyê biparêzin ji ronahiyê, her çeqas ronahî, ji hêla kêm kesan be jî, lê dîsa pûçbûnekê dixe laşê kêmasiyê, tevî ku ew ronakbîr di dema xwe de, mafê wî karê xwe nastîne, dibe ku heyanî mirina xwe jî wisa derbaske, lê di encamê de, her serkeftin para wî ye. Hatiye bicihkirin, ku dîrokê kesên wisa jibîr nekirine, bi sîngeke fireh ew parastine, rûmeteke mezin ji wan re kiriye saman.

Her yek bi rola xwe, hunermend bi stran û mûzîka xwe, nivîskar bi pênûsa xwe, şêwekar bi tablo û kerîketorên xwe, siyasetvan bi ramana xwe... ev pêvajo di hundirê kêferateke dijwar de meşandiye, pê êş û derdên wî gelî derman kiriye, ji bo paşerojeke xweştir û bi rûmettir. Rêjîmperest jî, her qesrekê bi milyonên dolaran ava dikin, pût û wêneyên dîktator li her cih û deverê dadiliqînin, ji şerşokê heyanî mizgeftê.. ji kolanê heyanî hundirê malan.... her tişt dikeve xizmeta wî ya kesane, dema ku biçe jî, her tistî li dûv xwe dişewitîne.

Bi van kar û xebatên jorîn, hene jî ku hebûna rêjîmê, li hember ronakbîran diparêzin û nanê xwe yê rojane pê qezenc dikin, di çend rojên lezgîn û bê wate de, tên ku bifirin ezmanan, nav û dengê wan, di rêya rêklaman de, li her derê belav dibin. Helbet mirov nikare navê wana jî bike rewşenbîr, ji ber ku rêjîmê yan sîstemê, di kesayeta dîktator de diparêzin, li dijî ronakbîrên şoreşger, ango mirov dikare, ji wan re bibêje (rêjîmperest), dibe reklamvan û pesindarê bejna dîktator, hemû zemîn jê re tên raxistin, lê ku rêjîm diherife ew jî ji ber xwe dimire, mîna masiyê ku tu wî ji nav avê derxîne, bêhina wî diçike û diçe.

Ya herî pêwîst, divê mirov li sedemê bigere, çima gelo ev beşê dijber, dikeve xizmeta rêjîmê û bi rêjîmê re dimire?. Tê diyarkirin, ku berjewendiya kesayetî, roleke mezin di vî warî de lîstiye, yan ji bo qezenckirina çend qurişan, yan jî... li navên xwe geriyane, ji ber netêgihiştina wan, nizanîbûn, ku navê wan tê kijan asteyê, heyanî kurtêlek nan bê ber, ew jî diqîriın, ku nan ji ser qut bû, ewê li cihekî din bigerin... Bawer dikim, eşkerekirina vê mijarê zelal e, li cem hemû gelan .

Her ku civat pêşve diçe, ew kesên dirû û ramanfiroş jî kêm dibin, berovajî vê yekê ye, ku civat li paş dimîne. Bê guman e, ku civata Kurd jî, yek ji wan civatên dunyayê ye, bi van mijaran tê akam kirin, derfetên bazirganiya bûyeran, bi hêz dimeşe, carê ev civat di kirasekî de tê xemilandin, û felsefeyeke rengoreng, jê re pêşkêş dibe, lê çakûçê demê, ji her kesî bi hêztir e, dilê wî bi kesî naşewite, lê ku hinekî dereng ma jî, serê sedî sed ewê bê, û wê gelek kesan rûsar derxîne.

çapkirin