BINGEHA VEGUHERNN CIVAK HZA WJEY (*)

 

Azad Zal
azadzal@hotmail.com 

 

 

 

 

 

I-                   Wjeya Gelr

 

        Di droka mirovahiy de karbeiya yekemn di navbera jin mr de bye. Ji jin re kar bare malevaniy xwedkirina zarokan; ji mr re j kar barn nr bidestxistina xwarin vexwarin dikeve.

        Ji bo malbat karbe  bi reng d bav xwe nan dide. Ji bo zarok bav dema ji nr t serboriyn xwe yn seyd nr dibje; d li ser byern ku li der dora mal dibin hev raman tasawuran vedibje. Bav serboriyn rastn dibje; d hv daxwazan li hev dihne wek rok meselokan ji zarokan re vedibje.

        Di vir de mirov dikare v bibje wje (edebiyat) di karbeiya yekemn de bi heb tuneb yn dayik p kiriye.

        Byern pkhat bi hviyn dahatuy re bi ziman axaftin hatine vegotin j wjeya devk derketiye meydan. rok, biwj, gotinn piyan, pkenok, xeberok hwd. wjeya gelr derketiye meydan bi xwe re bye bingeha pden geedana nif bi nif peresna civak.

        Her rokeke ku bi heb tuneb dest p kiriye hviyeke n di hi mjiy zarok de afirandiye; her biwjek bye xweparastina ji kmasiyan hza karkirin; her gotineke piyan bye reteke lixwexwedderketin.

        Em dibnin ku di nava her gel de wjeya devk bi awayek xurt heye giyana w gel bi van berhem afirnekn gelr wjeya devk xwed dibe.

        Gel kurd j yek ji wan gelan e ku wjeya w ya devk bi her away xurttir e.

 

II-                 Wjeya nivsk

 

        Demek n de em dibnin ku nivs derket ekl aret bn amr alavn derbirandina hizr ramanan.

        Kesn ramanxurt, pvekiroxn pden derdikevin rastiya civak hv armancan li hev dihnin berhem afirnekn bandorker derdixin meydan.

        Ev ji aliyek ve armanca civak vedibjin ji aliy din ve hviyan dinin di dil civak de.

        Em dibnin ku Sn Leke Uny Qast serboriyn Gilgam rk bi hviyn nemiriy dinivisne ji nifn n re dibe armanc.

        Destan, rok, roman, helbest berhemn bi v reng di v arovey de ne.

 

III-               Wjeya Ol

        Pa em dibnin ku ji aliy bawer maneviyat ve j hv, armanc daxwaz bi reng utopyay di astn bilindtir de dertn meydan ol bawermend weke bingeheke hzdariy dibe.

        Rasterast dinyayeke manew (dinyaya din) ava dibe taswr xeyaln xurt zelal dibe perspektfeke civak.

        Hem pirtkn proz hem j menqbe serboriyn muqedes wek berhemn wjey her di nava civak de c digirin bi awayek dibin bingeha pergala civak ya siyas hiqq. L ev j di bingeha xwe de wjey ne.

 

IV-             Wjeya kurd

        Niha j ku em li wjeya kurd binrin em bibnin ku ev pvajo rasterast di civaka kurdan de pk hatiye heb tunebyn dayikn kurdan heta niha j di hi ramann kurdan de zndeweriya jiyan; breweriya dahaty; hviya azadiy hunandiye.

        Ji Sn Leke n heta Baba Tahir Hemedan; ji Melay Cizr, Feqiy Teyran, Ehmed Xan heta Cegerxwn; ji Mestre Erdelan heta rokns, airn jin yn kurd heta niha bingeheke guherbariya civak, evneke pak proz, hviyeke xurt zelal di wje wjevaniya kurd de heye.

        Mukemeliyeta evn di van arnan de nan e.

Delal, her du avn min qesra te ne

Nav du avn min cih piyn te ne

Ditirsim tu xafil gav bavj

Bi mijang min biin piyn te (Baba Tahir)

        Welat xwe tasawura bihita ol oldariy di van rzan de diyar in.

.

Nuqteya darey zndan im

Lew ub dare sergerdan im

.

Tu mebn bser bsaman im

ebirax eb Kurdistan im

.

Lew di iqlm suxen xaqan im

Sibeh d e ez p nizanim

Gul Bax rem buhtan im

Du bi dra te seher qurban im

Wek birndarek b derman  im

Carek efeq ke rihim, canim 

(Melay Cizr)

 

        Lgerna razn krewer di v malik de diyar in.

Perde ku rabitin ji ber arid dilstan xo

Dil ji xeman ku b te der bilbil gulstan xo

(Ehmed Xan)

 

        Kesandina xwezay breweriya lgern di van arnan de diyar in.

Ey av av ey av av
Ma tu b eq muhbet
Mewc plan tavy belav
B sekne b rahet

B rahet b sekney

Yan aiq bax xwe y

Yan ubhet qelb me y

Ji iqa k natebit

(Feqiy Teyran)

V-               Li ser v rastiy mirov dikare i bike?

 

        PNIYAR:

1-     Ber her tit div ku di roja royn de ku derfet bi her away guncaw in; KONGRE ya j KONFERANS b lidarxistin da ku hem wjevan edbn kurdan bi taybet yn ku li ser xaka Kurdistan dijn bigihjin hev hevpariyek ava bibe.

2-     Ji bo ku pirsgirka alfabey areser bibe div ku rze-civn ji bo areseriya pirsgirka ALFABEy bne lidarxistin. Di destpk de li 4 navendn 4 pareyn Kurdistan (Amed, Hewlr, Mihabad, Amd) n de j ev berfirehtir bibe.

3-     Ji her ar pareyan muteekl xebateke ANSKLOPEDIYA WJEYA KURD b destpkirin ber v sersal bingeha w b amadekirin.

(27 Rezber 2009)

 

(*) Ev nivs wek teblx di Foruma Civak ya Mezopotamyay de, di Asambleya LI ROJHILATA NAVN VEGUHERNN AND AFIRNERN WAN de hatiye pkkirin.

 

 

 

  

 

apkirin

copyright 2002-2008 info@pen-kurd.org