Hevpeyvînek li ser erdnîgarîya me ya birîndar û dîroka me ya tarûmar( 10 )

Bi Hemreş Reşo ra gereke niştimanî

Bedirxan Epözdemir

Beşa Dehem :

    Cudabûnên îdeolojîk mecal neda ku zana yên me bêne cem hev.

Divê beşê da  :

-         Dîtinên Kek Hemreş di derheqê bîranînanda

-     Arşîveke dewlemend

-         Azadî û evîn

-         Û gelek pirsên balakêş

Ji min zêdeye lê ez wê azadîyê dideme te, ku tu helbesteke bi dilê xwe bibînî û bixwînî.

-Ez dikarim yekê kurt bixwînim. Dei xwe da nabîninma ez li Zurîxê bûm hêj negihişti bûme Elmanya roja 24.03 1963 ya min vê helbestê nivisandî ye. Navê helbestê; “evîndarîya Welêt” e.

            “Bang dikim, roj û şev

              qîrên nahat, ne bangîn

              hişê min ço bi tev

              evîndarê te me bi rastî.

              Berve te têm bi rev,

              çawa li min nabî xwedî.

              Bang dikim bi dil ne bi dev

              Evîndarê te me bi rastî.”

Zorsipas, siheta te xweş.

-Mesele ew helbesta ku min ji te ra gotibû, pismamê min nivisandîye, jî wuha ye.

             “Canê min Welatê min”

           “Welatê min bindestê  Rum, Ecem û İraq

             xort di xwe da nabînin rakin tifing û beyraq

             ey canê min tu li ku yî,

             ezê te kengê bibînim ?

             ez vê raketinê sedem te xweş nabînim.

             Kengê ku me ji hevre got,

             canê min welato

             wê wext bê ezê te ji dijmin bixwazim

              bi hûrîyeto

         belê hûrîyet nayê xwestin,

         tê girtin ji dijmin.

         Wextê ku me hûrîyet,

         kire zava anî mal

         wê wextê emê welatê xwe

         pê ra bikin bûk û yar.”

Min jî bi wê helbesta jorîn ku helbesta min ya yekem bû, bersiva wî dabû. Lê pismamê min di warê helbest nivîsê da gelek bi pêşve ço bû.

We pirtûkeke helbestan jî weşandîye bi navê “Apo”.

                      Osman Sebrî di warê nivîsêda serketî bû.

-Belê, dîwana Osman Sebrî ye. Helbestên wî yên helbijartîne. Min bi navê “Apo” weşand, sedem ku hemû Kurdên Sûrî jê ra digotin,  Apo. Apo yê dî vê dawîyê derket.

Lê çawa tê zanîn, “Apo” wek wate jî roleke xwe yê taybetî heye.

-Li gor dîtina min, ew dikarî ya di warê çîrokanda pêşva bi  çora, ne di warê helbestanda. Lê di alîyê rastnivîsa Kurdî da, Kurdîyeke gelek paqij û gramatîkeke gelek fesîh bi kar tanî. Carek alfabeyek jî çêkiri bû. Li gel Celadet Bedir-Xan di Ronahî da, di Hawarê da xebat kiribû. Ewî di wextê xwe da dersê zimanê Kurdî dabû. Sedem vî jî bingehek pê ra hebû. Ji bo vî jî di warê nivsandin û belav kirina Kurdî da, di alîyê çapemenîyê da serketî bû. Ev taybetîyên wî zêdetir moral dida min.

Heya wê wextê dû pirtûkên xwe jî ji min ra şandi bû. Navê yekî “Baxoz” bû. Helbest bûn. Ya duwemîn jî “Derdên me” bûn. Her du pirtûkan jî ji bo min şandi bû. Ez gelek bi wan kêfxweş bûm. Lê bi rastî pêwendîyên me zêdetir, li ser sîyasetê bû.

Yanî ez dikarim bêjim, em wek yek partî bûn, wek endamê yek partî bûn.  Heya du-sê salan min berpirsîyarî ya partîya wan kir, li Evrupa.

Piştî 66’an  teklîhevî li Kurdistana Sûrî ku çêbû, bandora xwe li ser Kurdên Sûrî yên Evrupa jî nîşan da. Mesela ku li Kurdistana Başûr dubendî çêbi bû, wan baştir, didîtin ku ez hinekî bi van karan rabim û bikarbim hinek wan jî nêzîkî hev bikim. Ez pê ra mam, pênç salan heya dawîya 67’an. Di alîyê edebîyatê da pêwendîyên me bi hevra pir tinebû. Axaftinên me li ser edebîyatê nebû, bi taybetî li ser sîyasetê bû.

Dema sala 69’an ku ez çome  Şam’ê ew ne li vira bû, min nikarî ez lê bibînim. Wê demê derbazê Kurdistana Bakur bibû. Ez jî derbazê Bakur bûm. Cara yekem me hev li wira dît. Em her dû jî veşartî bûn. Çend roj em bi hevra man.

                                Cîgerxwîn hinek hişk bû.

Lê diwê demê da min Cîgerxwîn jî li Şam’ê naskir. Cara yekem bû ku min lê dît. Lê tişteke  balakêş bû ku navbeyna wî û Osman Sebrî nexweş bû. Yanî ne razî bûn, ku ez  herime wura. Ne divaran ku ez li wê bimînim. Lê min guh nedida tiştên wusa. Min digot, her Kurdeke ku Kurdeyatî bike, xizmet ji bo welatê xwe kirî ye. Divê ez rêza wî bigrim, lê bibînim, pê ra jî bidim û bistinim. Naskirina min û Cîgerxwîn jî ev bû.

Paşî Baxozê di destpêkê da dîwana yekem ya Cîgerxwîn çap kir. Heya wê demê ev dîwan destê kesî da tine bû û hinda bibû. Me çap kir û belav kir. Ez dikarim bêjim, li Evrupa belavkirina pirtûkên klasîk bi destê Baxoz’ê pêk hat. Me piştî vî jî selikeke Kurdî derxist.

Piştî ku me dîwana Cîgerxwîn weşand û belavkir, pêwendîyên me li gel hev zêdetir, bi hêz û têkûz bûn. Dan û sitandinê me  li ser helbestan zêdetir bûn. Pir caran min lê rexne dikir. Piştî heşt dîwan weşandin.

Min bi xwe ne razî bûna xwe ji bo hinek dîwan û helbestên wî nîşan dida. Sedem ku îdeolojî di helbestên wî da  di giranîyêyê dan bûn. Di dîwana yekem da welatparêzî zêdetir, bû. Her çiqas rexne hebûn jî welatparêzî girantir bû.  Li ser wan me dikarî niqaş bikra. Me bîr û bawerîyên xwe digot. Cîgerxwîn, hinek hişk bû. Lê di dawîyê da qebûl dikir.

Belê, belê hişk bûna wî meşhûr bû. Bi vê mabestê rehma xwedê li her du helbestvanê me yên egit û nemir tînin. 

Her wek ku min bihistîye û agahdarim, di salên 85 û 86 an da xebateke we li Elmanya ji bo Akademîyeke Kurd jî çêbû ye. We li gel hinek hevalên xwe di sala 1986’an da Akademîyeke Kurdî damezrandî ye. Hun dikarin di vî warîda me agahdar bikî ?

                      Pêwîste em karên akademîk û sîyasî ji hev cuda bikin.

- Wek tê zanîn li Parîsê Enistûtîya Kurdî çebû. Li Bonê Enistûtîya Kurdî vebû. Bawer dikim sala 1983 yan bû, qasî ku tê bîra min. Lê em diwê bawerîyê da bûn ku divê ew zanayên Kurd,Alimên Kurd ku di Ûnîversîteyên Evrupa da dixebitin, divê ku di her awayîda xebatekê ilmî jî bê kirin, her babetekî zanistî da.

Ji ber vî li hemû welatên cîhanê, ne tenê li Elmanya. Li Emerîka, Îngiltere û hemû welatên Evrupî çiqas zana yê Kurd hebûn ku di Ûnîversîtayan da ders didin, ku xebat û lêkolînên ilmî çêkirine, me xwest em wana bînine cem hev. Lê mixabin ev cudabûna îdeolojîk û bi taybetî narkokîyên di nav Kurdên Başûrê Kurdistanê da mecal nedan ku zana yên me bêne cem hev.  Tu zanî alimên me jî hemû sîyasetmedarin, di nav partîyan da dixebtîyan. Ji bo vî jî 84 ‘an heya 86’an ancax me karî em wan bînine ba hev.

Me li vir, li Ratîngen civîna xwe ya yekem li darxist. Di vê civînê da biryar hate dan ku Akademî bê damezrandin. Me divê civînêda bername û rêbaza Akedemîyê jî çekir. Piştî komîteyek hate bijartin. Paşî me li mehkemê jî biryar da sitandin. Bi rengeke rêxistineke qencîyê jî hate naskirin. Ev dihata wê wateyê ku  xebatek bibû ya heqê xwe hebû ku ji dewletê jî alîkarî bigre. Ji ber ku rêxistineke ji bo qencîyê bû. Ew kesên ku bi dirafan arîkarîya bikra, dikarî ya vî meblaxî ji baca xwe bixista. Ew baca ku hikumat digrê, dikarîyan bi paşva bistînin. Ev tişt hemû dibûyan. Lê gelek mixabin ku pêşta neçû û hêja jî her wuha maye, her heye. Em hêvîdarin, ku insanên me lê xwedî derkevin û em teslîmê wan bikin. Ji ber ku ew kesên serokatîya vê Akademîyê dikin, ku yekek ji wan jî ezim, sîyasetê dikin.

Pêwîste em sîyasetê û karê akademîk ji hev cuda bikin. Ji xwe dîtin û armanca me jî ew bû ku em damezrînin û teslimê xwedîyan bikin. Lê me heya nûha kesî nedî ku lê xwedî derkevin. Ji dervê van jî  gelek tiştên dî jî hebûn ku bûne asteng.

Wêga ku meriv behs bike, bêjê di nav berhemên edebîda, ji helbest, roman, çîrok, sînema û tîyatro zêdetirin kîja şax bala we kişand ?

                 Ez ji edebîyatê zêdetir hizdikim, lê ne edebîyatvanim.

-Bi rastî her çiqas ez ji edebîyatê zêdetir hizdikim, ez ne merivêkê edebîyatvanim. Bala min zêdetir, tiştên dîrokî dikşînê. Yek bîranîn yan jî ew kesên ku serpêhatîyên xwe nivsandine. Ez gelekî bi kefxweşî û bi germî li ser wan disekinim û dixwînim. Yê duwem jî kefa min ji tiştên dîrokî ra tên.

Di alîyê edebîyatê da di destpêkê da hezkirina min gelek hebû. Lê piştî ku ez ketime nav sîyaseta aktîf êdî ez birçî bûm. Min digot, ez tiştan fêrbûm, ji wan tiştên ku bi sîyasetê ve girêdana xwe hebûn, min pir guh da ser wan. Min xwendina xwe bi vî rengî dikir.

Nivîsên min hene bi İngilizî, bi Elmanî, bi Kurdî û çendêk jî bi Tirkî . Her çiqas min ne diva bi Tirkî binivsînim jî. Lê car-caran  ez mecbûr  di bûm binivsînim. Mesela bi İngilizî û Elmanî li ser pêşveçûna zimanê Kurdî bi rengê latînî. Çawa destpê kirîye, çawa bi pêşva çûye ev hatine belav kirin. Wekê dîn li ser hozanên Kurdan, jîyana wan min hinek tiştan nivsandî ye. Mesela li ser Osman Sebrî. Li ser berhemên wan, min lêkolîn çekirine., ev hatine belavkirin. Lê li alîyê dîn bêtir, ew pirtûkên ku min tevî Elmana derxistine, di wan da zêdetir li ser rewşa Kurdistanê hatine seknandin. Sedem vî ez xwe li ser edebîyatê wek pispor nabînim. Nikarim li ser edebîyatê niqaş bikim.

                                                                                                   ( wê dom bike)

çapkirin