Hevpeyvînek li ser erdnîgarîya me ya birîndar û dîroka me ya tarûmar (9):

Bi Hemreş Reşo ra gereke niştimanî

 

 

Bedirxan Epozdemir

 

Beşa nehem:

                 “Di rastîyê da Şivan, Çeko û Birûsk, Seid Elçî û hevalên wî kuştin”

Divê beşê da:

       

-   Înfaza her du Seid’an

-   Şoreş çawa têkçû ? Taybetîyên wan rojan

-   Rewşa Başûr ya îro û duweroj

-   Xebata çandî û edebî

 

 

-Em bêne ser rewşa îro. Divêm vê pirsê jî pirsbikim. Çinkî hinek pirsên min yên dîn jî hene. Li gor we, îro rewşa ku Başûr têda derbaz dibî rewşeke taybetî ye ? Hun rewşa Başûr çawa dibînin? Sedem ku ev rewşa taybetî ji bo duweroj erkên xwe pêkbine û serkeve pêşnîyarên we çî ne ?

 

-Berî ku ez baersiva vê pirsa te bidim, divêm çend gotinên dîn jî ji bo pirsa te ya berî vê pirsê bêjim; Di rastîyê da Dr. Şivan, Çeko û Birûsk Seid Elçî û hevalên wî kuştin. Dawîya bûyerê da mehkeme hatê danîn. Delegasyonek jî ji Bakur di mehkemê da amade bû. Biryarê dardekirina Şivan û hevalên wî dan. Divê meriv vê rastîyê jî bibêje. Êdî ew tiştên dîn gerek lêkolîn bêne çêkirin.

 

                      “Ne şerê Kendawê, şerê Tengavê”

             

Ez dikarim, dîtinên xwe li ser rewşa taybetî ya îro, ji bo Başûr wuha bêjim; Ez dikarim bêjim sala 1975 ku em bînine ber çevên xwe, yanî ku dema şoreş têk çû, em bînine bira xwe, wê wextê emê rewşa îro baştir binirxînin. Her wek tê zanîn, Li ser hevdîtina Şahê Îran’ê û Saddam, ku piştgirîya vî tiştî li hemû Cîhanê hate kirin. Sedem vî jî şoreş tekçû. Gelek insan canê xwe feda kirin.

 

Wê demê ne wek vê dema dawî bû ku em bêjin, gelek bûyer zelalin. Dost û dijmin zêdetir têne xuyakirin. Wê demê rewş îdî teklîhev bû. Tevgera Kurd û bizava İraqê baş nedihat lêkolîn kirin û encamên rasteqîn dernediketana holê.

 

Alîyê çeprêzana, Sovyet arîkarîya İraq û Surî dikir. Ji alîyê dîn, xerbî, Emerîkî û Nato arîkarî û piştgîrîya Îran û İraqê dikirin. Ji ber vî jî pirsgirika Kurd, nîkaribû bigêhêje her alîyê Cîhanê. Heta wê demê televizyonek çêbû, gelek meşhûr bû li Elmanya. Bernameyeke wan hebû, her hefte roja yekşemê, li ser babeteke rojane disekinî û bangê pîsporên divî warîda dikir, ku dîtinên xwe bêjin. Wê demê gazî min jî kirin, ku li ser pirsa Kurdî jî gengeşî bê kirin. Yekem car bû ku meselaKurdî divê televizyonê da bi rengeke vekiri û zelal hate gengeşî kirin. Piştî vî edî di radyo yên Rojava û Rojhilat da hate qisekirin.

 

Lê bûyera herê balakêş, Ku Kurda xiste rojevê ku dibêjin “Şerê Kendavê” û ez jî dibêm, “Şerê Tengavê” bû. Di wirda televizyonan roleke gelek mezin leyistin. Piştî vi edî baş hate xuyakirin ku çapemenî, televizyon û ragahandin bi rastî jî bûna hêza çaremîn. Heta car-caran dibin hêza yekemîn. Çinkî edî herkes di mala xwe da dibî agahdarên bûyeran. Piştî ew siyaseta ku şer da seknandin, ku şer derbazê Bexdat nebî û İraq bikarbî Kurdistanê bombardiman bike. Televizyon hemû çevnîyarê van bûyeran bû û belav dikir. Sedem vî jî Dinya-Alem nikarî çevê xwe li van bûyeran bigre. Yanî karbidestên dewletan, bêgane man ku pirsa Kurdî jî binine rojevê û li ser rawestin. Ev serhildaneke gelek mezin bû. Ev koça Kurdan  ya mezin, ku ji ber zilma Saddam revîyan û bi sedhezaran çûne Tirkîyê û Îranê nikarî bê veşartin ji reyagiştî. Ev gelek giring bû. Piştî wê, Dewlet û Yekîtîya Miletan xeta 36 an danî ji bo parastina Kurdan.

 

Li gor bîr û bawerîyên min, gûhartinên ku li Cîhanê ji hatin pêkanîn, Dinya ji du qutban, bû yek qutup. Ev jî bandoreke mezin li ser pêşveçûna kirin, ku careke dîn tiştên wuha dubare nebin.

 

                              “Wê duweroja Başûr baştir bibî”

 

Tiştên ku li Rohilatanavîn diqewimin, ku Kurd jî beşekin li mintiqê, Emerika û Rojava nikarîyan li wana çev bigrin. Ez dikarim bêjim, her çiqas di serî da pîvana berjewenddî têda hevqas ne mezin bû, mecbûrîyetek hebû ku biparêzin. Ji ber ku di vijdana reyagiştî da xwe pêşandinên gelê Kurd cîh girti bû. Paşî mesela berjewendî jî da pêwîst kirin ku Kurd li Rohilatanavîn û li Başûrê Kurdistanê bêne parastin. Ku bikarbin ew gûhartinên ku daxwaza wane bi kar bînin. Yekek ji wana ku bikarbin bandora xwe bidine nîşandan ji bo pêşveçûna mafên mirovan û demokrasîyê li mintiqê, ku ew desthelatdarên Rohilatanavîn qebûl nedikirin. Û digotin, ku ji bo mafên mirovan û demokrasîyê pêwîste sînor neyine qebûl kirin. Ev mudaxala muqedesîyetan sînorên negûhirînê. Mesela sînorên Evrupa sînorên wanin. Di navbeyna Elmanya û Fransa da 30 sal şer hebû di tarîxê da. 30 sal dom kir. Wana di navbeyna xwe da sînoran helkirin. Bo vî ew şovenîzma virda-wurda ji bo Kurda jî derbaz dibî. Ev şovenîzma ku li ser Kurda heye nayê qebûl kirin. Ev bayê ku ji bo mafê mirovan hat, êdî tu serok dewletek nikarê ji bo berjewendîyê xwe li himber bisekinê.  Lê berjewendîyên xwe li vir jî dîtin, ev jî tiştek dîne. Ku ev ba li Dinya yê belav ne bûya , belkî tiştên bi rengeke dîn berjewendîyên xwe têda bidîtana.

Ji ber vî ez di vê dîtinê da me, ji niha û pêva eger meriv, hilkirina dîrokê, cerbendinê berê bînê ber çevên xwe, Duweroja  Kurdistana Başûr wê hin çetir jî bibî. Kurda da îspat kirin, ku dikarin serbixwe bijîn. Kurda îspat kirin ku dikarin xwe bi xwe îdare bikin. Kurdan îspat kirin ku ji cînarên xwe bêtir, demokratîktirin. Edî sîyasetmedarên Kurdan jî ne wek berêne. Sîyasetmedarên Kurda li her derê Cîhanê edî têne nas kirin û belav kirin, nûnertîya Kuredistana Başûr dikin. Sedem vî jî di vî warî da ez gelek optîmistim. Hêvîya min gelek mezine, wê bi pêşva here. Ne tenê Kurdistana Başûr, her wuha Kurdistana Bakur jî wê bi pêşva herê. Wê gûhartin û bûyerên mezin çêbin. Wê ev ji bo Başûr jî baş bî.

Ji ber ku ez bi xwe di nav dagirkerên Kurdistanê da yê herê tirsonek û xetertirin Tirkîyê dibînim, ji ber ku dewleta Tirkîyê bi xwe ne xawanê vî erdîye. Ewana tim tirsonekin. Tu bi xwe dizanî ku ewana digotin, wê dewleta 16. Mîn ya Tirkî wê têk biçe. Lê niha bi xwe, bi xwe dewletên Tirk yên piçûk çêbûne. Ku dibî hêdî-hêdî ew tirsên wan jî kêm bibin. Ji bo vî gûhartinê Kurdistana Bakur, yan jî li Tirkîyê çêdibin, ji alîyê demokrasî û mafê mirovan da ji bo hemû beşên Kurdistanê wê bandora xwe nîşan bidin. Wê ev tişt di rojên pêşta xuya bikin. 

-Lê tiştek heye ku di navbera rêxistinên Kurdistanê da car-caran tiştên nexweş jî dibin. Ev jî xisareke mezin dide Tevgera Kurdistan. Hêvîdarim ku êdî tiştên nexweş çênebin, dawî li birakûjîyê bê û hestên netewî serkevin.

Dema  ku em behsa sîyasetê dikin, wek mînak em bêjin, xanîyeke meriv hebî, xanî sîyaset bî, dor û alîyê xanî jî bi kûlîlk û bi şînayî hatibî xemlandin, meriv ku xwedan baxçeyeke xweş bî, rûniştina wî xanî êdî xweşe.

Bi ya min, huner, çand û edebîyat jî di tekoşîna gelan da ev baxçeyê xweş û delale. Divêm hinek jî em li ser huner û edebîyatê rawestin. Wek ku tê zanîn, we heya nûha bi Kurdî, Tirkî û Elmanî gelek gotar û berhemên edebî jî li dar xistîye. Pirtûkeke we yê helbesta jî bi Elmanî û Kurdî hatîye weşandin. Em bêne ser vê babetê. Gelek pêwendîyên we li gel nemiran Osman Sebrî û Cîgerxwîn jî çêbûne. Divêm wan jî bipirsim.

Ewil navbeyna we û edebîyatê çawa ye ?

 

                “Encûmena Wezîrên Tirkîyê pirtûka min qedexe kir”

 

-Bi rastî ku karê min nebûya, gelê min ne divê rewşêda bû ya, ku ev rewş dilê min gelek diêşînê, min tu car nedixwest ez sîyaset bikim. Lê min dixwest ez tim bi edebîyatê ra xerîk bim. Sedem ku kêfa min gelek ji edebîyatê ra tê û ez ji xwendinê jî pir hizdikim. Heya îro jî têr nebûme. Heya îmkanên min çêbûne, ku pirtûk bi destê min ketine min xwendî ye. Lê bi taybetî jî ku pirtûkên ku li ser Rohilata Navîn, li Tirkîyê û li ser dîroka Kurdan zêdetir bala min dikşînin.

 Helbest wek xorteke germ, çî ji dilê meriv hatîye meriv dinivsîn ê. Ez bi xwe ne helbestvanim. Lê min helbest nivsandîye. Ew İYSK hebû li Holanda. Rêxistina navnetewî ya xwendevanan bû. Gelek arîkarê Kurda bû di qada navnetewîda. Evê rexistinê pêşnîyar kir, got, em di warê madîda piçêk jarin, wan helbestên xwe vergerîne Elmanî jî, emê bi Kurdî û Elmanî bi weşînin. Sedem ku heya nûha tişteke wuha nahatîye weşandin wê bêfirotin. Bi wan dirafan jî emê çapxaneyek ava bikin.

Ez rûniştim, min ji wana ra wergerand, wan jî çapkirin. Bi rastî jî, bi firotina vê pirtûkê jî bingehê çapxana xwe avêtin. Di vî warî da nameyên wan hene li cem min. Dibêjin, dema ku pirtûk derket, Tirkîye protesto kir. Sefîrê Tirkîyê raste- rast midaxale kiri bû. Paşî li hemû pirtûkxanan gerîya bûn, Pirtûkan top kiribûn, bi pereyên xwe kiribûn. Hevala jî digot; “Bi xêra te û Reyedarên Tirka me çapxana xwe avakir”.

Piştî salan ku ez hatime girtin, di nav dosya min da derket ku Encûmena Wezîrên Tirkîyê wê wextê rûniştîye vê pirtûkê qedexe kirine, ku nekevê Tirkîyê.

 

-Belê, wek beyana beyana Encûmena Wezîrên Tirkîyê ?

 

-Belê. Her çiqas wek naverok zêde bi qalîte nebû jî, sedem ku yekem car bû bi vî rengî pirtûkek neşir di bûya, Di rojnameyên Evrupî da  wek rojnameyên Elmanî, Danîmarkî, Norweçî, Çekoslowakî û yên Holandî da gelek pesnê wê pirtûkê hate dan. Lê sedem ku ji bo propaxanda Kurda tişteke baş bû, em li dijê vê pesindanê dernediketan.

 

-Helbesteke ku diwê demeda di bîra we da mabî heye û hun dikarin ji kereme xwe ra çend rêzan bixwînin ?

 

- Wile di ezbera min da nîne. Lê ku tu dixwazî, ez dikarim, di cîyê ku hatine weşendinda, mesela di Kowara Çîya da bibînim û ji wê bixwînim.

 

- Ji xwe helbestvan bi xwe dema helbestan dinivîsê, piştî  ku tu jê dixwazî helbestek

 bixwînê her tim dibê, wile di bîra min da nîne. Vêca ku hun kerem nîşan bidin, di kowara Çîyada bixwînin wê gelek baş bibî.

-Ji kerema xwe ra ku tu piçêk rawestî ez dikarim. 

 

-Dê başe, bi vê mabestê eme alîyeke dîn yê Kek Hemreş nasbikin. Ev jî helbestvanî ya wî ye. Sedem ku gelek kes agahdar nînin pirtûkeke wî yê helbestan jî heye.

Navê pirtûkê çî bû Kek Hemreş ?

-Bakur.

 

-Navê pirtûkê “Bakur” bû, bi Elmanî “Noord” e. Di sala 1967 da hatîye weşandin. Ev jî agahdarîyeke pêwîste ji bo xwendevanan .

 

-Ez li helbestê digerim. 

 

 

 

                                                                                 ( Wê dom bike)

Di beşa dehemda:

 

-   Dîtina Kek Hemreş di derheqê bîranînanda

-   Arşîveke dewlemend

-   Azadî û Evîn

-   Û gelek pirsên balakêş

                                                                             

çapkirin