Kanya evn ;  

                        Seyday Mela Ebdulsemed 

 

Bedrxan Epzdemr

                                                    

Di droka gelanda gelek gernasn bnav hene. Bdengin, meriv gelek caran wan nabn. Xebat dikin, bi ev roj wek mryan, b westan. Kevirn havn tim tavjine kadn. Ku rojk b meriv bikar b sebra xwe bi wana bn.

L ku qeyd bendn bavemay civat zebt rept kiribin, gelek caran hink tit wate ya xwe winda dikin. Wate tn ghastin, yan j berevac dibin. W dem j kedera bindest bavemay y, teklhev destp dike. Sedem v j pikaftina pirs pirsegirikan bi hsan cnabin.

Bae ye gernasya bnav ya gel? Ev dema ku gel welat trajedyek dij pwste pirs bi hsan b zelal kirin. Eger ku zelalbn cneb, bandora Donkotan t tim tim xetma xwe li civat bide. ik nne t w dem j kambax dom bike bi xwe ra trajedyn nh bne.

Vca em dikarin bne bersiva pirs; gernasn gel yn esl; bdengin, kesayetya wan tij ye, li pey nav xwe titn pik nagerin. Tim hr, kr dr diremnin. Ryek danne ber xwe, ryeke dr dirj. Bwestan dimein heya dawya temena xwe di v rda. Bguman rya wan wusa hsa nne, bi asteng, eza sitrnan va tijne. Dikn, l tucar natewin. Neynika civat ne, rehjana civat digrin. Rew mercn ku gel welat tda derbaz dibin ba dizanin. Moral menevyata wan tim bilinde. Cirskn evn aramy belavdikin li dor alyn xwe. Bi rabn rnitinn xwe rz evna dostan j ya dijminan j qezenc dikin.

Nr dibar ji ry wan. Kanya evn delalyne. Bi sebir sebatin. Pwstya wan bi meth xwe niandan ra tne. Na bjin  ez  , tim dibejin  em  . Ten nahrin l diefrnin j. Drokin, helbestin, xetbin, zmenin, andin, pengn esl y bdengin.

Mixabin piranya kesn ku dibjin ; em ji bo civateke adil, wekhev azad tdikoin agahdar van merxasn gel yn esl bdeng nnin. Yan j lvn xwe p hildikin derbaz dibin, wana nabnin.

Waye a me ya salan eve. Em qedir qmeta heynn  xwe nizanin. Em dikarin li ser xelq pengn wan bi rojan qisebikin. Wana ji xwe ra prev bizanin yan j serokn xeyal di mejy xwe da bixulqnin. Dermann wana yn ku bi kr birnn me nayn, em ji xwe ra dixine melhem. L em dermann xwe yn esl bi destn xwe berevac def didin. Yan bi kurtas, em ji xwe dr ketine, ji xwe ra bne byan. Ji droka xwe ra, ji axa xwe ra, ji and zman xwe ra ji hja yn xwe ra.

Heyhat! Gelo li ser ry chan kesk wek me hebye, yan heye?

Dizanim, w dsa gelek kes li himber wan gotinan nerizay ya xwe nan bidin dij derkevin. W dsa rastyan bi titn sun badene bikin. L ne xeme. Rast nay veartin li gor dil meriv nay ikildan. a her mezin eve ku pir me gernasn sexte pengn sun afirand em malwranbn, kambaxbn.

eke dn y giringtirn j heye ; dema gernasn gel yn esl, ji nav me bardikin diine heq ya xwe, w dem ax waxn b wate destpdikin. Vca em li okn xwe didin hawar gaz dikin. Cy mixabiny ye ku gelek kes j li ser van exsyetn paye bilind, ji xwe ra exsyetan  avadikin.

 

                          *                               *                                *

Nizanim, hun ket fikirne, yan j ji kerema xwe ra dikarin pik bifikirin. Sedem esl ya trajedya me ye ? Li gor min bersiv vekirye ; b evn, b evn Yan em li himber evny tavandarin, deyndarin. Em rmeta evn nizanin. Di mala xwe da, di kar xwe da, di jyana rojane da di syaseta xwe da me bi inyad evn mihand ye. Sedem v ye ku di her war da rewa me bye mina gilokek benik, bye mna girya kor. Binerin evn li ku n bye, dery serketin li w vebye. Eger ku hun j bi hsay fikirn ghtine pwst ya encama evny, verin em evn in bikin himbz bikin. Belk evn ji bo qedr mezinay ya xwe me bibexn. 

 

                        *                               *                                    *

Dema min xeber wefata inara mezin, mamostay paye bilind Seyday Mela Ebdulsemed bihst, ez pir am. Lerizm, qamqurf bm, ji taqet ketim. Ji 15Adar heya ro min gelek caran xwest ku ez li ser jyana Seyda rawestim. L divm bi resteqn bjim ; ez pnsa xwe bhz ketin, li himber xeber re. ink Seyda, ji bo min gelek watedar b. Remza wan gotinn jor b, ku min xwest ez li ser rawestim. L sed mixabin ku hjmara wan mnak remzan roj bi roj km dib wek kesatyn xwe bdeng ji nav me bardikin diin. Careke dn mala xerby biewite, careke dn bila nav mirin bbextb.

Ez navm bi gotinn xaf yn kevnar li wir pesn Seyda bidim. Bawerim ku wek her kes gernasn gel yn esl pwstya Mamosta y mezin bi vana tneye. Gerek insan ne bi gotinan l bi kirinn xwe bne yad kirin. Ku em bivn ewana di gora xwe da rehet razn hesty wana di gorda jan nede, gerek em xebata wan ji xwe ra  wek numne bibnin.

Jyana Seyda, jyank dr dirj b. Di w jyanda ew gelek eza cefa dt. L jyank bi rmet bu. Tim serbilin bextyar bu. Ketib orea x Sed efendi. Di sala 1946 da li gel bav xwe,  bi alaza tevlbna Komara Mehabad, peyat ketine r. L mixabin sedem hinek astengan, ne gihtine w miraz xwe y proz.

K dibj, bila bj rola medresan di jyandina and, zmen droka gel da pir giringe. Em gelek tit deyndar seyda alimn xwe ne. Ewana li ser reyn Feqy Teyran,Melay Cizr Ehmed Xan n bne. Wek berdevk wan, wana gihitandine dema me. Me ji wan temn xwe hjayan bpar nehetine.

Seyda li gelek devern Kurdistan di medrese yn xwe da bi sedan feq mela yn welatparz gihtand ye. Di hyar kirin rzbna gelda bandora feq melan nay nkar.

Mamosta y nemir, Seyday Mela Ebdulsemed li am bi nner ronesansa kurd Mr Celadet Bedir-xan ra hevdtin kirye. Sedem w hevditin di sala 1943 yan da li Tetwan di heq  w da doz hatye vekirin. Ji bil w doz ji sala 1952 ya heya sala 1988an sedem ramyar xebatn xwe yn welatparz ol hatye girtin di heq w da doz vebne. L ew tucar li himber dagirkeran ser xwe nizim nekirye. Bi inyat heya dawya temena xwe, ji bo edlay, at, birat, wekhev evny tkoaye. 

Nefs pik b Seyda. Bi mezina ra mezin, bi pikan ra pik b. Remza dilsoz dilovany b. Bi bejin bala xwe, bi ry xwe ken, bi ry xwe y ku nr j dibar bawer moraleke bilind dida meriv.

Min Seyda di sala 1968an da nas kir. Pwendyn me li welat tim zind bn. Wek merivk t bir min l zyaret dikir. Ez tr nebm ji w kanya zelal sifra dewlemend.Sohbet retn w pya min vedikir.Dema sala 1980 ewirn re ezman welat girtin, ez terk welat bm. Min hesret kesera w kiand bi salan. Di nav mercn dijwar yn penahendty da bi telefonan car-caran min bna xwe derdixist. Gava digo Bedirxan min (li xerbya xopan du kes bi v xitab moral min ge dikirin. Yek Seyda b, y dn j rehmet y Hec Dirsin b. Ku ew j ber salk o dilovanya xwe. Her du ji heval dostn hev yn dilsoz bn.) min kul xeman jibr dikir. Deng w sh meh tra min dikir. Pit 12 salan ku ez vegerya me welet dotira roj ez ome zyaret ya Seyda. Bi hesreta salan min l himbz kir, dest w ma kir, min l tr bn kir. Qey eybe ku ez bjim? Ez tr giryam. Ew j kelogirin b.Berdilya da ber dil min. Min hsa kir. Va ku em ten bimnin. Ji mehvanan caze xwest. Em li ku mabn, me li w dom kir. Ketine nav sohbetn kr me daw li ev an.

                    *                                *                         *

Seyday Mela Ebdulsemed sala 1908a li gund xorosa Hzana Bedls hatye dine. Kur seyday mezin Mela Osman Xoros ye. Mela Osman ten ne li nawe l li seranser welt alim tekork bi nav deng bu ye. Mamostay nemir Mela Ebdulsemet roja 15y adar 2001an de li zmr, di Nexwexana ya Zanngaha Egey bi ruy xwe y ken, bi menevyatk bilind o ser dilovanya xwe.Seyda 17y adar 2001an de li Tetwan ji hla girsey ya gel ya mezin ve hate pewazkirin li rex mizgefta xwe hate veartin.

Oxir be Seyda, Oxir be.

Em nagirin, ax wax nakin. Li okn xwe naxin. ink ba dizanim, kfa te ji sitrkn eva, ji dilopn xwn ra ji ax waxan ra nedihata.

Oxir be mamostay kanya evn, Oxir be.

Hsa be, bila evn te li pa nemn.

Em agirtn te yn rasteqnin. Em ehd dikin, sond dixwin, qewl didin;

Em heya dawya temena xwe li ser ra te ya payebilind bimein. Sedem ku zarokn me j v ra proz biopnin, ji dest me b em bikin.

bi sond peyman em qewlk d j didine te; dema hesretn te pk hatin, em bne ser gor te, mizgn ya mezin bidine te.  

ika te neb w zaryn te yn egit heykele te deynin. W mala te bib navenda and droka gel. W zarokn me w dem serbilind bin. Sedem ku nevyn tene w bi gurur temaa chan bikin. 10.Gulan.2001