Ji Enstîtuya Kelepûrê Kurdî 6 pirtûkên nû

Bedirxan Mukriyanî

 

Enstîtuya Kelepûrê Kurdî, ku kar û barê xwe li başûrê Kurdistanê digerîne, şeş pirtûkên nû bi tîpên erebî derxistin ku li ser mêjû, folklor û kelepûrê kurdî ne. Ev pirtûkên hanê ku li ser erkê Weşanxaneya Aras hatine çapkirin, sê jê wekî weşanên şaxa Silêmaniyê ya Enstîtuya Kelepûrê Kurdî, du jê wekî yên şaxa Dihokê û yek jî wekî weşanên şaxa Kerkûkê hatine çapkirin.

 

 

Şêxê Sen'aniyan / Feqiyê Teyran – Xemgîn Amadekirin û nivîsîna pêşgotinê: Celîlê Celîl Tîpguhêzî û wêrgerana pêşgotinê: Merîwan Umer Dewlet   Ev berhema hanê ku nezîrî wate munazere ye, di nav edebiyata kurdî de cureyekî kêmpeyda ye. Xemgîn li ser bingeha berhema Feqiyê Teyran Şêxê Sen'aniyan nezîrî-nezîreyek nivîsiye û Celîlê Celîl jî ew li Suriyeyê peyda kiriye û cara pêşîn li Viyanayê bi tîpên latînî û erebî çap kiriye. Her çend bi kurmanciya jorîn komek pirtûk li ser Feqiyê Teyran û Şêxê Sen'aniyan hatibin nivîsîn jî, ev yek bi kurmanciya jêrîn bi têra xwe nehatiye kirin, lewma hin peyv û tabîrên nav helbestê bi kurmanciya jêrîn hatine danîn da ku xwendyar bêhtir û baştir têbigihên. Hêjayî bîrxistinê ye, Şêxê Sen'aniyan ku behsa evîna şêxekî û keçeke mesîhî dike, li her çar parçeyên Kurdistanê bi nav û deng e çi li nav musilmanan çi li nav êzidiyan. Celîlê Celîl di pêşgotina pirtûkê de weha dibêje: "Lûtkeya berhemên Feqê Teyran Şêxê Sena'niyan e ku li Rojhilata Nêzîk û Navîn bi nav û deng e ... ku ji bo şaîr û sofiyên wê serdemê bûye serkaniya dariştina berhem û helbestan."   Enstîtuya Kelepûrê Kurdî – Silêmanî, Hewlêr, Çapxaneya Aras, Berfanbar 2008, 143 rûpel, 17x24cm, Kurdî/Kurmanciya Jorîn, 1000 heb

 

Karesata Kela Dimdimê (1606-1607) Dr. Serwer Ebdulrehman   Pirtûk li ber ronahiya çavkaniyên mêjûyî û folklorîk Bûyera Kela Dimdimê dinirxîne ku heta niha çendîn beyt û lawik û stran pê hatine gotin, lê bi têra xwe lêkolînên zanistî û mêjûyî li ser nehatine kirin. Di vê pirtûkê de ku ji çar beşan pêk hatiye, di beşa yekem de, rewşa siyasî, civakî û jeopolîtîk ya dever û Kurdistanê ya wê serdemê tê nirxandin; her weha qala jiyana Şah Ebas û avakirina Kela Dimdimê tê kirin. Di beşa duyem de bi awayekî dûr û dirêj behsa jiyan û kesayetiya Xanê Lepzêrîn tê kirin. Di beşa sêyem de jî nivîskar têkiliyên Xanê Lepzêrîn, danûstandin û têkiliya akinciyên kelehê daye ber ronahiyê. Di beşa çarem de jî behsa êrîşa ser kelehê û berxwedana akinciyên wê, hawardaxistina Xanê Lepzêrîn bo serdarên kurd û sedemên dagîrkirina wê tê kirin. Nivîskar wekî çavkaniyên folklorîk ji şaxên devera Behdînan û Mukriyan sûde wergirtiye. Cihê gotinê ye, Dr. Serwer Ebdulrehman li Zanîngeha Silêmaniyê li beşa mêjûyê mamostetiyê dike.    Enstîtuya Kelepûrê Kurdî – Silêmanî, Hewlêr, Çapxaneya Aras, Berfanbar 2008, 166 rûpel, 17x24cm, Kurdî/Kurmanciya Jêrîn, 1000 heb

 

Yekem Xeyal – Sê skor bo Orkestraya Jîdar  Zozik Qeredaxî   Pirtûk ji sê awazên bi navê "Dark Honî, Yekemîn Xeyal û Semay Kurd Le Vîenna" pêk tê ku bi zanista orkestrasyona cîhanî, harmonî, kontrapoyint, form hatine danîn. Ji van berheman "Semay Kurd Le Vîenna" ku li ser bingeha strana folklorîk "Boy Dênim" hatiye veçêkirin,  di  sala 2007an de, li Festîvala Yekem a Navneteweyî ya Ciwanan ya li Viyanayê ji aliyê Orkestraya Jîdarî ya Kurdî ve digel çend berhemên dî hate pêşkeşkirin û payeya duyem ya "gelek baş" wergirt. Hunermend Zozik Qeredaxî, viyolonîstekî Orkestraya Jîdarî ya Kurdî ya li Silêmaniyê ye û heta niha çend pirtûk û çendîn gotar li ser muzîkê nivîsîne.     Enstîtuya Kelepûrê Kurdî – Silêmanî, Hewlêr, Çapxaneya Aras, Berfanbar 2008, 70 rûpel, 22x30 cm, Kurdî/Kurmanciya Jêrîn, 1000 heb

 

Metelên Şebekan Berhevkirin û şîrovekirin: Herdewêl Kakeyî   Ev pirtûka hanê bi şêwezara Maçoyî ye û pitir ji 600 metelan pêk tê ku li gorî rêzbendiya tîpan hatine danîn. Metel bi jêrenot û perawêzên bi kurmanciya jêrîn hatine ravekirin da ku têgihiştina wan hêsantir be. Cihê bîrxistinê ye beriya niha jî şaxa Enstîtuya Kelepûrê Kurdî ya Duhokê pirtûka Gotinên Pêşiyan û Îdyomên Şebekan çap kiribû. Şebek ku li derdora Musilê bi cih û war in, bi şaxekî şêwezara Goran dipeyivin ku wekî Maço tê naskirin û nêzîkî hewramanî û kirdkî ye. Ew ji aliyê ayînî ve gelekî nêzîkî alewiyên bakurê Kurdistanê ne ku ev lihevçûn cihê balpêdan û serincê ye. Herdewêl Kakeyî, ku bi xwe li ser dînê kakeyî/ehlî heqan e, di warê kelepûr û folklora kakeyî û şebekan û Germiyanê de pispor e û heta niha di vê yekê de komek pirtûk û çendîn babet û gotar belav kirine.     Enstîtuya Kelepûrê Kurdî – Duhok, Hewlêr, Çapxaneya Aras, Berfanbar 2008, 184 rûpel, 17x24 cm, Kurdî/Şêwezara Maçoya Şebekan, 1000 heb

 

Şevbêr - Çîrok û Serhatiyên Devera Şarya Berhevkirin: Salih Casim Osman   Ev pirtûk 50 çîrok û serhatiyên kurt yên Devera Şarya bi xwe digire ku şêniyên gundên wê tev êzdî ne û dikeve nav herêma Şingalê.   Enstîtuya Kelepûrê Kurdî – Duhok, Hewlêr, Çapxaneya Aras, Berfanbar 2008, 161 rûpel, 14x19 cm, Kurdî/Kurmanciya Jorîn, 1000 heb

Gotinên Pêşiyan û Îdyomên Devera Kerkûkê Berhevkirin: Herdewêl Kakeyî   Ev berhem pitir ji 1000 gotinên pêşiyan yên Kerkûkê û derdora wê  bi xwe ve digire ku li gorî rêzbendiya tîpan hatine danîn. Piraniya gotinên pêşiyan rûberî şêwezarên Maço, Xaneqîn û kurmanciya jêrîn hatine kirin û hevtaya wan bi ravekirinê hatiye danîn.   Enstîtuya Kelepûrê Kurdî – Kerkûk, Hewlêr, Çapxaneya Aras, Berfanbar 2008, 198 rûpel, 17x24 cm, Kurdî/Kurmanciya Jêrîn, 1000 heb

 

 

 

Enstîtuya Kelepûrê Kurdî ku li Silêmanî, Dihok û Kerkûkê şaxên wê hene, di sala 2003an de li Silêmaniyê hate danîn. Wê heta niha bi zimanê kurdî/kurmanciya jêrîn û jorîn, kelhûrî û maçoyî nêzîkî 80 pirtûk li ser folklor û kelepûrê kurdî belav kirine ku 10 ji wan bi tîpên latînî ne . Her weha nêzîkî 15 berhemên muzîkî yên dengîn û dîmenî belav kirine ku ji muzîka kurdan pê ve muzîka ereb, turkman, kild û aşûriyan jî bi xwe ve digire. Jê pê ve wê li ser qereçiyên Kurdistanê, benîştê kurdî yê li devera Pişder, koçerên Qendîlê û masîgiriya li devera Qeladizê, devera Guliyan, Govendên Çelê û Berwarî Bala, Qale Mere belgefîlm durist kirine.

Bedirxan Mukriyanî/Silêmanî

Bo têkilîdanînê:

Email: khi_2003@hotmail.com / khidihok@yahoo.com 

 

www.khi03.comMalper: 

 

 

 

 

çapkirin