anmeldung

Aştî; rêvîngê tinê û bêkes

Bêrîvan Dosky

Bas li ser aştî, têgeha me ji aştiyê, erkên nivîskaran û pêwendiyê nivîs û aştiyê bi hev re ne nû ye û ne tiştek xerîb e. Nivîskarên ku doza aştiyê dişopînin û bi nivîs û helwêstên xwe li cem evîndarên aştiyê cîh digirin pir in. Ji ber ku cewherê xuliqandina edebî tê maneya xurtkirina riha aştiyê. Nivîskarên ku li ser şopa aştîxwaziya Lev Nikolayeviç Tolstoy (1828-1910) dimeşin di hemû welatan de hene. Tolstoyê ku li dijî her şikl û şêweyên şer, şidet û zordariyê bû. Kesê ku nîvsedsalî berî Mahatma Gandhi digot, serhildana civakî li dijî bê edaletiyê di çi qonaxan de nabe bigihîje dijwarî û şidetê. Lê gelo em hemû wek hev ji aştiyê tê digîjin?

Aştî; silogana hindekan, emrazê destê hindekên din, lê hêvî û meraqa daykên ku ji pêşeroja zarûkên xwe difikirin, yêk ji wan peyivên pîroze ku mirovatî dihebîne. Lê wê nerast be ger em bêjin her kes û li her derê wek hev ji têgeha (concept) aştiyê fam dikin. Her wek wê nerast be eger em bifikirin ku her kes wek hev aştiyê dibîne û ji bo afirandina aştiyê dixebite.

Tevgera aştîxwaz, hêzên xwedî deselat û qurbaniyên şer tenê bi gotin basî yêk têgehê dikin. Di cîhana wan de maneya aştiyê û hurmeta aştiyê ne wek heve. Kesê birsî û kesê têr dema basî xwarinê dikin, yêk tişt tê bîra wan, lê weku hev ji wê nafikirin. Dema mirov bixwaze maneya aştiyê fam bike pêwîste mirov têgehîştina wê ji wan evîndaran fêr bibe ku bi hesreta avakirina pêşerojek bextewer soza evînê didin hev, lê di nava çavniqandinekê de cîhana wan serubin dibe.

Nivîskar li ku, kengê û çawan dikare ji maneya rastîya aştiyê fam bike? Dema li ser gora her qurbaniyekê, bi awayek pasîv tenê bi rondikên pênûsê, gulên aştiyê av dide, an dema bi xwe dikeve enya aştîxwaziyê û aktîv bo aştiyê dixebite? Nivîskarê/a ku bi xwe qurbaniyê/a şere, an ewê/a ku li cem qurbaniyan cîh digre?

Ew erkekê hewbeşê hemû nivîskarên xwedî berpirsayetiye ku her dem û li her cî pênûsê xwe bikin payeyê alayê aştiyê. Mixabin di serdemê me de gelik pênûs bûne xencera fanatîzm, dugmatîzm û zêhniyeta şerparêz. Qelemên aştîparêz di gelek welatan de bê hibir dimînin, tên şikandin, di goşeyên girtîgehan de xewnên hewqederên xwe dişopînin, an rêya koçberiyê digirne ber xwe. Lê dîsan jî pênûsbidestên xwedî berpirsyartî ji nivîsînê narevin.

Em ji Rojhilata Navînin. Wê herêma ku ji şaristaniyê re daykitî kirî, lê niha bûyî navenda dogmatîzm û mutleqbûnê (absolutism). Li wê herêmê de rasyonalîzm û hev û din tehemul kirin yêkim qurbaniyê wê kîneyê ne ku zêhniyeta hişk û girtî di civak û nava siyasetê de pêk aniye. Nivîs û qelem di mercên dijwar de dijîn. Nivîskar bi hesreta derbirîna raya serbest serî didanên û bi dehanê wan jî di goşeyên girtîgehan de bendê qedera nediyarin.

Basî Rojhilata Navîne. Cihê ku nivîs berî ji dayk bibe tê reş kirin, qelem berî ku binvîse tê betalkirirn ji hibrî, gelatîna sansorê her dem hindavî stuyê nivîsê ye û nivîskar ji bo ku di şîna ji berbirina keda xwe de ne rune, ji welidînê bi fukare.

Lê di Rojhilata Navîn de ji nivîs û nivîskariyê çarereştir “aştî” ye. Kotra bal sipiya di qefesa cahliyetê de bendî kirî ku tenê rêya tê re tê birin ber deriyê gurane. Rêvîngê tenêmay yê çola xezebê ku li pey seraba (trawîlke) hedefê diçe, lê hindî jê nêzîk dibe pitir ji bêhêvitiyê ditirse. Aştî her roj bi şûrê tundutîjiyê tê serbirrîn. Fanatîzm, zêdereviya (ekstrêmîzim) olî, siyasî û faşismî her roj heremê pitir ji aştiyê dûr dixe.

Em li welatê Ehmedê Xanî û Mem û Zînê ne, li Kurdistanê. Li cem me Aştî, meraqe, xewne, nave, hêvî û heste. Ji ber ku şer, Enfal, kîmyabaran, înkar, fanatîzm û bêmafkirin hemû warên jiyan û civaka me dagirtiye. Em ji welatekê ne ku ziman ji xelkê wê hatiye qedexe kirin û ev qedexekirin ji aliyê “nivîskar” û “rewşenbîrên welat” ve tê parastin. Welatê ku banga ji bo axaftina bi zimanê daykê tê maneya terorîzmê û şer bi xwe re tîne. Ew welatê ku nava şer de be ne veşartiye ku têde qelem bê qîmete.

Dema civak di nava aştiyê de nebe, îstiqrar nîne, lê dema ziman aştiyê bi xwe ve nebîne, jiyan namîne. Li welatê me de nivîs, ziman û gotina peyiva aştiyê bi zimanê daykê dibe sedema şer û çalkirina aştiyê. Eger em navê ewan nivîskar, şair, lêkolînvan û xebatkarên civakî ku zimanê kurdî bi axaftin, şêir, nivîs û gotinên xwe de bikar anîn û li ser hindê hatin ceza kirin bêje wê rûyê reşê dîrokê derkeve û meclisa me tarî bike. Lê eve rastiya jiyana me ye.

Di edebiyata hewdema Kurdî de ku bi giranî ketiye jêr tesîra şert û mercên siyasiyên welat, aştî tenê di çarçoveya hêviyê de maye. Şair, nivîskar û lêkolerên edebî heta dawiya sedsala 20 jî tinê li çiyayên Kurdistanê û li jêr sîbera tevgera siyasî ya hêzên Kurdistandî derfetên nivîsa bi zimanê daykê hebûn. Ji ber hindê jî edebiyata ku pêş ketî edebiyata parastinê ye. Roman, çîrok, şêir û helbestên kurdî pitir di wê çarçovê de hatine nivîsandin.

Dijberê herî mezinê aştiyê qedexe kirine, lê ji wê jî wêrankertir xebata sîstematîk bo ji navbirina zimanekê ye. Werin em bi hev re destê rêvîngê aştiyê bigrin, ji bo parastin û xurtkirina zimanên bindest li cîhanê mina zimanê Kurdî, bi hev re bibin rêvîngê rêya aştiyê û bo ku em bi hev re bigihîjin mirazê, ji înkar û ji navbirina zimanan re bêjin NA!

çapkirin