Li Kongira 69an ya PENa Navneteweyî

 

Bêrîvan Dosky

 

Roja 22e meha 11,  seet 10.30ê sibê balefirê ji Balefirgeha Heathrow a Londonê ber bi esmanê Amsterdamê kete rê. Ez û kitêba xwe, romana Jeffery Arçer (The Prodigal Daughter), ku beşa dawiyê maye tewaw bikem û şewqa min, ku bizanim aktora romanê, ev keça hinde hêviyên jiyanê heyin, yê ber bi kû ve here, gelo yê bigehîje armancaca xwe, yan jî na.

Car bi car jî xeyala min ji bo Kongireya Navenda PENa Navneteweyî ji kitêbê dûr diket û hizra min diçû cem armanca çûna me ya kongireyê, ka gelo armanca em dixwazin yê ser bigre yan jî na.

Hinde caran jî çavên min diketin ser computera kesê li kêleka min rûniştî li ser kursiya balefirê, yê ku yariya perkanê li ser computera xwe dikir û carcaran hinde perik şaş dilivandin, ku bala min dikişand û min hez dikir, ku min bi awayekî din livandiba. Paşê dîsan dizivirim xwendina romanê.

Bi vî awayî hetanê gehiştim Amsterdamê. Paşî ku gehişim cihê balefira ku ber bi Mexico City ve diçe, min çav gêra, lê xanima hawsefera min hêj ne gehişti bû, lê hin pê ne çû, ew gehişt û paşî hal û rewşpirsînê wextê siwarbûna balefirê hat. Balefir gelik mezin û hemû kursîyên wê pir (tijî) bûn, ez û hawsefera xwe jî ji hev dûr rûnişti bûn.

 

Dîsa min dest da xwendina romanê û headphon (amîrê guhgirtinê) dana ber guhê xwe, ku min xiste ser kenalê muzika nerim. Muzik rihet û xweş bû, ku haya min ji der û dorê min nema û zêdetir hişê min dixist ser xwendina romanê. Perçên muzikê dirêj bûn û dema tewaw dibûn û perçeke din dest pê dikir bêjerî digot, ka muzîka kê ye û kengî hatiye danan, carina perçên Kevin û klasik û carna jî yên hindekî nûjen (modern), ji nişkê ve min hesret dikir û min hez dikir min guh li muzika Memosta Dilşad Seid girti ba di nava van muzîkvanên cihanê de, lê gelo ma ew jî dibe? Ma me ji Kurdan re ew jî dibe?! Reng e, rojekê lê carê na.

 

Zû, zû xwarin û vexwarin dianîn û paş çend seetan romana min jî bi dawî hat, ku aktera romanê (Florentina Rosnovski) piştî ewqa kar û xebat û xweşî û nexweşiyan gehişt armanca xwe û bû yekemîn seroka jin ya Amerikayê). Dawiya romanê li gor dilê min bû, lê min hez dikir di reyalitê de jî ew tişt biba û seroka welatekî weke Amerika jin biba, lê dîsa dihat bîra min, ku jiyan çend zehmet e, ji bo jinan. Bîra min dihat, ku eger jinên awropayî û amerikayî, yan yên civakên pêşketî û sivîl û aram zehmetiyên wan ewqa hebin, ku bigehin asta herî bilind ya dezgayên dewletî, erê gelo jinên me yên kurd, yên di bin ew hemû zilm û zoriya civakî û olî û siyasî û aborî, û yên di welatekî perçekirî de, ku li her perekê mafê bûna wan weke Kurd di metirsî de ye, gelo dibe hêj li kîderê bin,  û wê çend mabe, ku bigehîjin armancê? Pisyar û pisyar û pisyar….lê bersiv tine…..

 

Rê pir dûr û dirêj û her tewaw ne dibû, radibûm hindekî ser piyan û diçûm li halê hawsefera xwe dipirsîm, paşan min hewil dida, ku hindekî di xew ve herim, lê min ne karî. Piştî 11 seetan em gehiştin hindav Mexico City, pir mezin xuya dikir.  Piştî 16 seetan ji sibê, ku gera me dest pêkirî, hêj li Mexico seet 18.30ê êvarî bû, me got, emê zû bigehîn hotel û hindekî bihna xwe vedin, lê system ji ewropayê pir cuda bû û hetanî em ji kontrola pasporta tewaw bûn û ber bi hotelê ketine rê seet bû 21.40. Kes li pêşiya delegasionên PENan ne bû û hindekî zehmetiya me hebû, lê weke em bi Kurdi dibêjin, me berika xwe ji avê derxist û bi taksi hetanî nava bajêr çûn, lê şufêrê taksiyê, got, xwe pêşandanek heye û ewê me li wir peya biket, em qasi 30 deqiqan jî bi piya çûn, hetanî gehiştin hotelê.

 

Paşî 40 deqiqan jî li resipsiona Hotela Fiesta Amaricana, yaku hoteleke mazin bû, û ez bawerim 4 stêr bû, ez û hawkara xwe daketin odekê. Di dema sefer û hatin û çûna de xewa min hindekî têk diçe û hetanî sibê ez di xew ve naçim. Berî ku bêjim hawkara xwe, ku min problemeke weha heye, ewê got, ku wê hebên xwe yên xewê ji bîr kirine û nizane yê çi bike. Lê hinde heb bi min re hebûn, wê hebek û min kerekê hebê xwar, ew demekê raza  û ez jî, reng e, du seetan. Seet 6ê sibê em rabûn û piştî xwe şuştin û cillixwekirinê em daketin salona taştê.

 

Salona taştê mezin û xeminlandî bû, mase û kursî tijî û delegasionan pir kursî jê girti bûn. Ez û hawkara xwe bi hinde delegasionên PENên din re li ser masekê rûniştin. Piştî taştê civîna „Kominteya Jinên Nivîskar“ hebû, navê me di lista qisekeran de ne bû, lê ji me re goti bûn, ewê derfeta qisekirinê bidene me. Dema dora me hat, hawkara min dest pê kir û basa rewşa jinê di civaka Kurdî de kir û hindekê bi kurtî çû nava dîrokê û hetanî gehişte rola jina kurd ya nûjen di civakê me de. Paşî jî min li ser guhurînên di rewşa jinê de, dirust bûn di van salên dawîyê de û rola jina rewşenbîr û nivîskar ya kurd bi giringî di guherîna civakê de nirxand û weke mînak guhertina hindek bendên qanûna sivil li başurê Kurdistanê. Bandora axiftina me xwe li ser hemû beşdaran bi cih kir.

 

Civîn berdewam bûn, hetanî paş nîvro, û evarî jî hemû çûne qesira (palasa) hûnerên ciwan ji bo civîn û gotarxwendinê. Qesireke (palaseke) mezin û balkêş bû li nava bajêr. Piştî hingê ahenga koktêl her li wir bû, û paşan bi otobûsan em vegerîne hotelê û dîsa şeveke dirêje  kêm xew li pêşiya minm bû.

 

Roja 2ê ji gehiştina me û ya siyê ji destpêka kongireyê, serê sibê du civînên giring hebûn, yek ya “Kominteya Niviskarên Aştiyê” û ya din jî ya azadiya bîr û raderbirînê. Hawkara min çû ya yekê û ez çûme ya duyê. Hawkara min got, ku di wir de ji wê re derfeta axiftinê hebû, beşdariya wê serketî bû û jê re çepik lê da bûn, dema basa gelê kurd û aştîxwestinê kiri bû. Min jî derfeta axiftinê dît û di civîna din de hindekê li ser rewşa bîr û raderbirînê li welatê me got. Ez bawer dikem, ku bandora xwe hebû, lê çepik ji min re ne hatin lê dan! Paşnîvro hindekî bihn vedan hebû û em di gel delegasionên PENa Vietnamî ber bi bajarî ve çûn.

 

Bajar gele mezin û pir şilux (qerebalix) bû, tirimbêlên nû û nîjen û yên herî Kevin hebûn, avahiyên nû û modern û yên hindekî kevin jî dihatin dîtin. Xelkê ku diyar bû, gele dewlemend û yên herî kêmhal jî xuya dikirin. Bazar xeminlandî bûn, lê tişt hemû pir biha bûn. Hertişt kontirastek seyr (ecêb) nîşan dida. Tiştê bala min kişandî, ewên solika paqij diken. Li cem me li Kurdistanê û Rojhilata Navîn yên solikan paqij diken beşê herî zor zaro ne, û bi firçek û sindoqeke ku amîrên (alavên) wî têde ne, û her wê sindoqê dibe cihê ku ewê dixwaze solikan paqij bike li wê derê dadinêt, lê li Mexico City erebên taybet hene, yên ku gelikî bilind in, rengê wan sor in û kursiyek li serê arebê heye û sivanek li hindave, ku ewê dixwaze solikên wî bên paqij kirin li ser kursiyê rûdine û temaşay dinyayê dike, hetanî ew kesê profesional yê solikpaqijkirinê jêre karê xwe tewaw diket, ew weke paşayan rûdine, yan temaşayî dinyayê dike yan jî rojnameyekê dixwîne.

 

Serê sibeka din dîsa salona taştê û li ser masa me PENa misrî, siwisrî (swêsî) û felestînî bûn, dan û standin û gil û gazindên me ji rewşenbîrên Ereban û ji helwêsta wan hember doza kurdî. Piştî taştê em daketin ji bo civînan û êvarî jî li mala Şandiyê (sefîrê) Canada em mêvanên koktêl party bûn, û dan û standinên me  bi delegesionan re, hetanî ber bi hotelê vegerîn, hebûn,  û dîsa xewek hindekî zehmet.

 

Sibeke nû, salona taştê û rûniştinê bi delegasion û dan û standinê bû, taştêya wan hemû rojan ji bilî ava fêqî û salada fêqî mast û penîrek xweş, wekû mastê pezê spî û penîrterikê biharan li welat, ji bilî hindê jî hêk û tiştek wek (li cem me dibêjnê pelîk) weke nanî bû, û afikek tûj pêde dikirin, ku diyar bû, ew xwarina wan ya herî giring ya sibehan bû.

Wê sibê asembiliya delegasiona û tesbîtkirina damezrandina PENên nû bû, ji nava wan PENa Afxanî, ya ku xanimek balkêş ya parêzer ji Afxanistanê hati bû û cihê dilxweşya me û ya gelek kesan bû. Dema damezrandina wan tesbît bû, her kes radi bû pîrozbahî lê dikirn. Delegesiona PENa Rûsî ji PENa Afxanî daxwaza lêbûrînê kir, ku hinde salên dagîrkirina wan çend bandûra xwe bi awakê neyênî li wan kiribû, êdî dema hawkara min rabû û pîrozbahî li PENa afxanî kir û min jêre wergêra, min derfet dît, ku bêjim: “Min gelek tiştek balkêş û ciwan dît, ku hevalê me li PENa rûsî daxwaza lêbûrînê ji PENa afxanî kir,  ji bo hinde salên destgirtina dewleta wan bi ser Afxanistanê re”, min got: “Herçende em ji PENên ereb, tirk û iranî ji ber wê zordestiya ku rejîmên wan li me kirine, naxwazin, ku ew daxwaza lêbûrîne ji me bikin, lê ji bo bidestxistina mafên me yên rewa em daxwaza alikarî û piştgiriyê ji wan dikin, em hergav amade ne bi wan re dan û standinê bikin û em piştgiriya wan bi giring dizanin”. Ez bawer dikem vê yekê dîsa bandora xwe hebû û çepik ji me re hatin lêdan.

 

Dan û standin li ser hindek karên idarî û bîrukrasî hetanî paş nîvro berdewam bû. Şevê jî xwendina helbestan heryek bi zimanê xwe. Hawkara min hindekî nexweş bû û rewşa wê baş ne bû. Ez bê hawkara xwe çûm evara helbestxwendinê û min hinde helbest bi zimanê me xwendin, êvara me ya helbestxwendinê seet 11.30ê şevê tewaw bû.

 

Roja din, biryar bû, wê êvarê hemû delegasion mêvanên wezîrê navxwe bin, lê çinkî paşnîvro dîsa xwepêşandan li senterê bajêr hetanî nêzîk hotelê hebû, ku bi qasî bawerim, bi minlionan xelik beşdar bû bû, êdî ew mêvandariya li ser taştê bû û wezîrê navxwe hate hotelê, cem delegasionên PENê. Piştî gotarên wezîrê navxwe, serokê PENê û malxwê malê PENa mexikî, xanima delegesiona PENa afxanî gotarek pêşkêş kir û helbestek jî li ser rewşa jinê bi Inglizi xwend. Ew sibeke xweş û taştêke bi tam bû.

 

 Asêmbiliya delegesionan sibê jî berdewam bû, û weku em bi Kurdî dibêjîn (bigre û vekêşan) li ser gelek tiştan kir. Bi vî rengî heta şevê ew berdewam bûn û şevê piştî ji PENa me re email hat şandin, bû hindek rihetî û bihinvedan.

 

 Rojeke din ya kongireyê,  serê sibê civîna helbijartina serokê nû bû û dîsa hindek bigre û vekêşan li ser hinde mesele hebû, û minjaran hetanî paşnîvro berdirêj kir,  û şevê jî hevdîtina mêvanên û berpirsê dewletê yê wê deverê bû, û dîsa ahenga koktail û wextek xweş û dan û standin bi delegasiona re çêbû.

Roja din û (DÎSA TAŞTÊYEKE) din û paş taştê seredana muzexana Frida Kahlo (xanima artista feminista herî bi nav û deng li Mexico), ku piraniya kominsiona jinan hatibû digel sekreterê PENa navnetewî jî,  ku nêzîkî nîvro em hemû bi hev re bi tirênê vegeriyan hotelê. Li ser cade û rêyan zaro, genc, jin, pîr û kalan tişt difirotin, dihatin nava tirenê û bihayê wan tiştan gazî dikrin, zehmetiyên jiyanê û kêm halî bi gelekan re diyar bû. Li hotelê û dîsa piştî nanxwerineke ne gelik xweş lê pir biha û giran asêmbiliya delegasiona û bigre û vekêşan li ser hindek mijaran hetanê demekê vebû.

Hind pê neçû bû, dema wergirtina biryaran, destê me li ser dilê me bû,  ka yê çi bibe, ji me re goti bûn, ku herdû biryarên me yên bên pejirandin lê xema me biryara li ser Leyla Zana bû, ya ku me kopîkiri bû û li ser hemûyan belav kiri bû, û me xwe amade kiri bû, eger ku hindek dijber bin, emê rabin û bi belge û nîşan hember wan rawestin, lê tirsa me hebû, ku wext kêm bimînit û ne gehîne xala pejirandina biryarên nû. Lê dema hemû biryarên me hatin pejirandin û kes dijber nebû, ji me re hesteke dilhesîn peyde bû.

 

Her li wir biryara girtina civîna PENa Kurd û Tirk ji bo sala 2005an li Amedê bi serperiştiya UNESCO hat girtin. Êdî hertişt li gor dilê me bû. Em wê êvarê bi dilekî xweş çûne ahenga ku govara (El Universal) ji delegasionan re amade kiri bû û li ser masekê bi PENa Inglîzî û Skotlandî û Afxanî re rûniştin, ku PENa Inglîz û Skotlandî gotin, ew yê pirsa kekê Merwan Osman bigirine dest xwe û daxwaza agadariyên zêde ji me kirin û du telyên xwe ji min re hildan, ku divê em bi wan re zu têkiliyê danin. Ew jî ji me re pir tiştekî baş bû û em bi xweşî vegerîn Hotelê.

Roja dawiyê, çûna me bû hereman (Piraminds) û êvarî jî xatirxwastin ji bajarê Mexico û ber bi Ewropa yê ve, em ketin nava balefirê û dîsa rêyek dûr û dirêj, lê bi hestek xweş û dilek aram, ku kongire bi awayekî baş û li gor dilê me bi dawî hat.

Li Amesterdamê xatirxwestin ji hawsefera min a şirîn bû, ew ber bi Berlinê û ez jî ber bi Londonê.