Berzo Mehmd Rnivsa Peyva Kurd

 

 

Amadekirin: Mehmd Badil

 

Li bajar Hesek, Berzo Mehmd di evbuhrkek taybet de

li ser rnivsa peyva kurd peyiv

 (Wneya berg pertk Mehmd Badil li ser berpirsiyariya xwe ji malpera Amude.com wergirtiye)

Di roja pncem 18 / 5 / 2006 an de, li bajar Hesek, evbuhrkek taybet ji lay hin nivser helbestvan xemxur ziman kurd, ji bo lkolner Berzo Mehmd, li ser ziman kurd bi taybet pertka w " Rnivsa peyva kurd ", hat lidarxistin.

Di sala br, 2005an de, mamosta Berzo Mehmd cara yekem pertkek bi nav Rnivsa Peyva Kurd navbera liken nelikan belav kiriye, ku ew j bi bergek xweik naverokeke n hatiye apkirin. Ev berhem han, wek nivser di pgotin de da xuya kirin, encama kar w y gelek salan e: Ji sala 1984-an ve ta roja ro ez kar nivsn serperitiy di war rojnamegeriya kurd de dikim, nemaze di end govarn kurd de, ku destpk govara Gelawj b, pa ez me nav kar govara Pirs v dawiy govara Hevind.

Ev pertk zevyek e ba ji masmdiya kurd ereb vegirt. Nivsern kurd j li ser rawestiyan wek: Lkoler Xalis Misewer rojnamenivs Farq Hec Mistefe helbestvan nivser Birahm Ysyif, yn ku mamosta Berzo sipasiya wan hem rojname malperan kir, yn ku pertk bi awak berfere dan naskirin rklam jre kirin.

Di despka evbuhrk de, em klk li ser rewan pakrewann Kurdistan pakrewann 12 avdar rawestiyan, pitre helbestvan Meel Osman bav Nisrn bi v peyv bedar kir:


" Ziman kurd ev ziman ku di gelek gdkan re di gelek astengan re derbasbye derbasdibe di drok de qet nebye ziman ferm ziman perwerde frebn.

Em tev dizanin ku ev ziman iqas hatiye dorpkirin ji lay dijmin derdor, iqas ev ziman daxbar bye bi ziman biyan di gel wisa j hebna xwe parastiye .

Hin ji rewenbrn kurd yn ku bi ziman biyan dinivsin baweriya wan bi zengniya ziman - rewenbr - hinera kurd nay hin dibjin ziman kurd zimanek pavemaye l eger her yek ji me li berhemn kevnar vegere vekole hing em zanibin ku iqas ev ziman gencneyeke pirr mezin e ev j maye ku zimanzann me yn xurt yn ku ji nav me derbne xebateke zanist bikin ji bo berhevkirina zarn kurd (kurmanc ' jr jor '-kermenah, goran, zazak) da ku em bibin xwed zimanek ferm -gelemper hevpar.

Pitre Mehmd Badil bi v peyv mamosta Berzo Mehmd pk civat kir:

" B guman hn tevde rola ziman di pxistina tore filiklor pmayn miletan de xwe zanin, hem millet bi zimann xwe xuyadibin, bi ziman xwe pve diin, bi ziman xwe di droka mirovantiy de cih xwe dikin digirin aristan droka mirovantiy, tev serkeftinn zanist teknoloc ragihandin j li ser ziman avabne ta niha j avah pven berdewam e.
Ji ber v yek, ziman b nasnameya miletan, hebn nebn btir bi ziman ve girday ne, gerdn bi tevay li ser peyv avabye peyv bi xwe mirov cudakiriye ji hem afirnandinn dunyay, lewra hem millet di rya dezgeh desthilatn xwe re hewldidin ku ziman xwe biparzin li pbixin her desthilatek dixwaze bizav dike ku ziman milet xwe biserbixe da bibe ziman sereke li gerdn, nemaze di v dema ku globalzm bandora xwe li her tit kiriye snor ji gelek aliyan ve di navbera welatan de nehitiye.
Vca em i bjin, em kurd, ev milet ku hejmara me di ser el milyon re heye, ta niha em b dezgeh b desthilat in ji bil Kurdistana Bar - tev zext rencn ku li me li hebna me li ziman me dibin ji lay desthilatn ku hi ziman hebn welat me dagrkirine.


Tit ku em dixwazim bjin di v evbuhrk de, div em her yek ji hla xwe ve bi rola xwe rabin, em oreek di war frbna ziman de lidarxin ev bar btir her kes rewenbr kare p rabe hilgire, imk karn hz et zanebna ku li ba wan li cem kesn dtir peydanabe.
Weha giringiya van evbuhrkn ku em saz dikin ji vir t, ne ku em xwe bidin nasn, bel armanca me ew e ku em j ji hla xwe ve, bi rola xwe rabin bizava xwe bikin ku em derk vekin, ew deriy ku km vedib bi sistbn l diket, deriy guftgoy, danstandin, deriy mej bi mejk zana di navbera rewenbrn xwe de, mebesta me ji vekirina v deriy ku em ziman xwe biparzin li pbixin.
Em ji hla xwe ve, spasiya mamosta Berzo Mehmd dikin ku vexwendina me hilbijart xwe westand ji Qamilo ta Hesek ku v evbuhrk li ser ziman kurd bi hest helwestn xwe zengn bike.
Mamosta Berzo Mehmd, xwediy pertka ' Rnivsa peyva kurd ' ya ku di sala 2005an de hatiye weandin, ji sala 1984an ve ta roja ro kar nivsn serperitiy di war rojnamegeriya kurd de dike, nemaze di end govarn kurd de, ku despk govara Gelawj b, pa ye nav kar govara Pirs v dawiy ta niha j govara Hevind. Gelek gotarn w di war ziman de i rnivs i rziman li nav rpeln wan govaran hin govarn dtir li ser rpeln malpern internt yn kurd j bi zarav kurmanc soran bi ziman ereb j belabne.
Mamosta Berzo wek lkolner zimanzan di war pxistina ziman kurd de dixebite, xwendina xwe li zankoya Heleb tewaw kiriye, di sala 1980 de bawernameya lsans di wjeya ingilz de standiye di v ziman j de pispore".

Pitre mamosta Berzo Mehmd, di despka peyva xwe de hinek li ser kurtjiyana xwe di war nivsandin de axiv li ser hewaya malbat nemaza rola bavd di perwerdeya zarokan de, ku awa dihlin zarokn wan ji ziman xwe hez bikin xwe p fr bikin got:
" Bav min hin kesn dtir di malbata me de, ba guhdidan ziman stiran rokn kurd yn kevin yn filklor gelr min sdeyek pirr mezin ji wan kir dibin bandora wan de ez fr ziman kurd bm min xwe li pxist, ya na ez j wek hin kesan min xwendina xwe, ten mamostayatiya xwe bikira min xwe mand bi ziman lkoln nivsandin nedikir ".

Pitre mamosta Berzo, bi gelemper li ser rewa ziman kurd peyiv bi taybet li ser giriftar dijwariyn ku ziman kurd p die dibin kelem asteng di war pxistin yektkirina zimn de.


li vir derbasb naveroka pirtka xwe " Rnivsa peyva kurd " li ser gelek babetn giring peyiv. Ji babetn ku mamosta li ser rawestiya mijara:


1. Herweha dixwazim awayn rast, awayn nerast ligor brubaweriya xwe berav bikim, bo nimne, gelek caran hin peyvn kurd bi weyeke ewt nerast tne nivsn, wek: (di bjim) ku par (di) ji par (bjim) vediqetandin, her ev j a e. weya rast jre ku herd pare pev ve bne nivsandin, wek: (dibjim), ango div kertn peyv bihev ve bne nivsn.


2. rbazeke zanist:

Lewre j min xwest di v pertk de hin xaln ku di baweriya min de giring in, danim ber av nivser zimanzan xwneran raya xwe j bi ron tde hikere bikim. Bo v yek j, min pit bi lkolnn zimanvan gir da, jibo bikarim li ser rbazeke zanist di rovekirina hoyn hebna diyardeyn ziman de bixebitim tde keyn ziman kurd berav bikim. Herweha peywendiyn destrn rziman bi rnivs re bidim xuyan kirin, ligor ku zimanzann chan bi weyeke rast drust tde ne.

 

3.Peyv di weya ferheng weya ristesaz de:

Weha diyar e ku rnsa ziman kurd navbera piroseya likan nelikan de di t. Ev likan nelikan di rnivsa kurd de weya standard li ber nivseran winda dike, ku roroj ji hem axan pirtir, me pwst bi weyeke standard heye, ku bikare rayn ziman kurd li ser cihek xurt bine. Bo v yek j, min xwest ez li ser hin aloz ciyawaziyn rziman kurd rawestim min j rbaza xwe li ser yasayeke git di rnivs de kiandiye ku ew j bna peyva kurd di du weyan de: weya ferheng weya ristesaz, wilo j bern peyv wek (nav kar hevalnav jimar...) dikevin ber herd weyan de ka ilo di war rnivs de tn. Herweha ev lkoln li ser rbazeke zimanvan, ku xelekn pertk bi hev ve di arweyeke taybet de t areserkirin brraya xwe tde didim xuya kirin, bihvme bikarim xizmetek ji v ziman re bikim.

Di v pertk de dixwazim hin keyn rnivs bi weyeke n bi nerneke zimanvan bidim ber lkoln, neku em bi v destr yan w destr bigirin, ne ten ima filan zimanzan wilo daniye, yan wilo xwestiye, inca her waye nabe dtineke dtir were meydan. Ya dtir j ew e ku ev brra di arweya nerneke teyor de dimne, ne dr e di paeroj de ev nern, ya hin nern ji wan bne guhartin.


4. Danna zarawe zarawesaz di ziman kurd de:

zarawe dibjin ne ten roleke giring di dann nivsna babetn zanist de heye, lbel tgehitina babet hesantir dike. Jiber ku her zaraweyek tgehek taybet di buwara zanyar de hildigire. Inca ya pwst ew e ku xwner xwe di naskirina van tgehan de hinek mand bike, da ku bikare bigih mebesta nivser naveroka tkist li pka zimanvan.
Di aliy forma pertk de min pit bi dezgeheke kurd di zarawesaz de girda ku ji zaraweyn Bedirxan Red Kurd Qenat Kurdo ciyawaz be. Eva han j havil xwendin min e di berhemn zanyar yn Mes'd Mihemed korr Zanyar kurd de ji alk ve hin zaraweyn berhemn zimanzann zar kurmanc ji alk din ve.

5. Nivsna pakokan di ziman kurd de:

Pakok im, , e, in


( ez kurd im, tu kurd , ew kurd e, em kurd in).

Ez weha dibnim ku weya cudakirin ( nelikan) wer hilann ji dvla wilo, weya bihev ve (likan) bikar were, weha bi v weya xwar b nivsn:


(ez kurdim, tu kurd , ew kurde, em kurdin)



6. Morfma (-e) yan (-)

Morfma (- ) piraniya kurdn me yn bi zar kurmanc diaxivin w bikartnin, l morfma (- e) beek bik w bilvdikin, hin dibjin :

-e, - i , -


morfma (-) li nav soran bi nivsn lvkirin j t bikarann, lewra min (-) di rnivsna xwe de bikaraniye.


7. weya standard weya navey

nimne peyvn ( ku, ko, k, ke )

 

yan ( wa, weha, werr, wulo, halo, wilo, wanko, wel..)

Ev hemerengiya we ji van peyvan re dibe asteng li piya xwner ziman kurd, lewre ya ba ew e ku yekbje wek weya standard ji wan peyvan b hilbijartin.

Ez dibnim ku ( ku ) ( weha wilo ) wek weya standard ji yn dtir libartir e, iku piraniya kurdan wan nas dikin.

8. Herweha li ser nbna naverka pertk cudayiya navbera pertk pertkn dtir de in e.



Hjaye gotin, ku ev evbuhrk bi gengeiyeke berfireh ser gelek pirs bedar li ser gelek xalan bn. Mamosta Berzo bi sngeke vekir bersivn xwe didan pirr dilad b bi w danstandina ku li darket.

 

---------------------------------------------------

 

Tbn

Wneya berg pertk Mehmd Badil li ser berpirsiyariya xwe ji malpera Amude.com wergirtiye

 

 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org