Helbestvanê Sûriyê Ferec Beyreqdar :

Afirandin herdem ji nişka ve ye û herdem nûbûn e ....

 

Hevpeyvîn : Selah Hesen / Amsterdam

Wergerandin ji Erebî bo Kurdî :

Bêwar Ibrahîm / Qamişlo

 

Ferec Beyreqdar helbestvan û rojnamevaneke ji Sûriyê ye , di sala 1951 li bajarê Himsê ji dayik bûye , li zankoya Şamê kolîja Edebî beşê zimanê Erebî xwendina xwe eda kiriye , di nîvê diwem de ji salên heftêyan ji çerxê çûyî peşdarî di weşandina belavokeke bi rengê edebî kir di gel çend xortên rewşenbîr li zankoya Şamê , ji bin serê vê belavokê ji rex hêzên desthilatdar /Elmuxaberat / di sala 1978 ê de  hate  girtin ji ber wê girtinê ew belavok  giha hejmara 9ê û rawestiya .

Piştî rev û veşartina li dirêjahiya çar salan , di 31/03/1987 ê de cara dawîn hate girtin , girtina vê carê ji ber endametiya wî di partiya / Karên Komonîst / de bû  , piştî şeş salan ji girtina wî ji nû ew birin dadgeha bala ya Emnê Dewletê li Şamê / dadgeheke ewarteye / vê  dadgehê 15 salên zindankirinê danê di gel karên giran û bêparbûna wê ji mafên medenî û polotîkî ; hingê gelek bizav û xebatên navnetewî yên berfireh doza azadiya wî kirin , bi sedan rewşenbîr û hunermendên cîhanî û gelek siyasetmedar û mafperweran peşdarî di vê dozê de kirin di gel çend rêxistinan wek : komîteya Berxwedana dijî zilm û zorê ya cîhanî , rêxistina rojnamevanên bê tixub , rêxistina PEN a navnetewî  û rêxistina lêborîna navnetewî ..., di gel van bang û dozên giran jî  hêzên desthilatdar xwe kerroke kirin ta çarde salên wî derbasbûn di navbera şaxên Emin , zindana Tedmur- ku li çoleke beyabanîye - û zindana Sîdnaya ya leşkerî .

 

1-Di sala 1998 ê de , xelata Hilman Hamt wergirt

2- Di sala 1999 ê de , xelata rêxistina PEN a navnetew wergirit .

Wergirtina wî ji van xelatan re ji bo wê pirtûka ku di zindanê de nivîsandibû û da revandin ya bi navê ( Kevokeke bask vekirî )  , piştî belavbûna vê dîwanê , hat wergerandin gelek zimanên din .

Piştî ji zindanê derket peşdarî di gelek festîvalên helbestî de kir wek : festîvala Cereş  li Urdun / 2001 / ê , festîvala Dinya li Rotirdam / 2002/ ê , festîvala roja helbesta Holendî li Emstirdam / 2002/ , festîvala mişextîyê li Emstirdam /2003/ ê , festîvala entoyrb li Beljîka /2004 /ê , festîvala Lodîv li Fransa /2004/ ê  di gel peşdarbûna wî di kongerê  pêncê de ya PEN a navnetew ,  gelek şevbuhêrk û simîner li van bajaran  li darxist : Şam , Beyrût , Emman , Berlîn , Kolonya , Parîs , Dîgon , Jinêv , London , Stukholm û Berşelona ; di sala 2001 ê de ji rex dezgeya Haynriş Pol vexwendî Almanya bû û heşt heyvan di mêvandariya wan de ma , di 24/09/2003 ê ji rex dezgeya Helbestvanên ji hemû miletan vexwendî Holenda bû û salekê di mêvandariya wan de ma .

Pirtûkên wî yên belavbkirî evin :

1- Tû ne bi tena xwe ye / weşanxana Dar Elheqaiq – Beyrût / 1979

2- Semayek nû di hola dil de / weşanxana Elufuq – Beyrût / 1981

3- Kevoke bask vekirî / weşanxana Muxtarat – Beyrût / 1997

4- Awazên Asyewî / weşanxana Horan – Şam / 2001

Û gelek pirtûk û destxetên helbest û bexşanan ku di zindanê de nivîsandibû ji çapkirinê re amade ne , bi helkeftina wergirtina wî ji xelata ( Peyva Azad ) ya vê salê me ev hevpeyvîn pê kir :

 

1- Ferec Beyreqdar ! dixwazim destpêka me ji qonaxa zarokatiyê ta dema tu ji zindanê azad bû , ew kêlîkên pêşîn tu bi xwe hisiya ku tê bibe helbestvan ji çi dest pêkir , gelo ... ji rodanekê taybet an ji xewnekê an  serboriyekê cîwazî   ?

* Di qonaxa seretayî de mamosteyê min  neqşên ku min çêdikir , dibir pêş şagirt û mamostayên sinfên din dikir , wî mamostayî xwe gelekî paybilind dikir ji zîrekbûn û sivkaya ezberkirin û xwendina  min ji helbestan re , bi rastî di wê demê de , min bi hezaran malik ji helbestên Erebî yên kilasik ezberkiribû bê ku tiştekî ji naverok û wata wan malikan têgihişt bibim , tişta ku min bi rex xwe ve dikişand ew ritmû awaza di wan malikan

de bû , di destpêkê de birayê min yê mezin piştgêriya min li ser hunera şêwekariyê ( resim ) ê kir , firçe û rengên avî ji min re kirîn , hingê min hest dikir ku ezê bibim hunermendekî şêwekariyê  lê piştî kertona diwem birayê min nema karîbû rengan ji min re bikire û ji ber ku hunera şêwekariyê  û helbest nêzîkî hevin û ji hev xuyane  , deng sawêrên van celebên hunerî nêzîkî hevin , weha bi hesanî ez nêzîkî peravên helbestê bûm .

Di sinfê şeşê de û di bin zora matşeke helbestî de bi dostekî min re , ez mecbûrbûm malikek helbestî binivîsim  vî hevalî ez mecbûr krim ku bi tîpa /R/ dest bi hûandinê bikim , lê hevalê min ji mni biserketîtir bû , ji ber ezberkirina wî ji malikên ku bi tîpa /R/ ê destpê dikir û serketina min di tîpa /N/ ê de bû hingê min malikek hûnand ku bi tîpa /N/ ê destpê dike û bi tîpa /R/ ê digihe serî , lê malikên ku haevalê min bi wan berberiya min dikir li ser min nû bûn hêj min nedîtibûn , piştî wê matşê em her du li gunehên xwe mukir hatin di wê demê de me nivîsandin û helbest ji xwe re dikir lîsk  ; ta rojekê ez di qonaxa navincî de bûm  min helbesteke xwe da mamosteyê zimanê Erebî bi hêviya ku piştgêriya min bike an şîretekê li min bike , bû roja din ez li pêş şagirtan derxistim li kêlekekê rawestandim û ji wan re got :

- Doh vî hevalê we helbestek da min û dibêje min nivîsandiye , di hizra wî de ku ez xwediyê helbestê nasnakim yan wê karibe tinaziyên xwe bi min bike , di vê rewşê de gelo ...! em navê wî bikin dizek an derewîn ? .

Hingê ez gelekî giriyam lê bi hêsrên sar û şûştî re .. baweriyek kûr bi min re çêbû ku ezê bibim helbestvan .

2- Ta niha tu helbesta bi awaz  pîvan dinîvîsîne , tu çawa li helbesta nûjen û pirsgirêka nûjeniyê mêze dike  ? gelo zindanê nehişt ku tu bide pey pirsgirêkên pêşketina helbesta Erebî ya nûjen ?

* Di baweriya min de nûjenî têgihiştineke kême li ser  afirandinê û hem jî têgihiştinên piştî nûjeniyê , ev têgihiştin li serboriyên ku li hin dever û şaristanyan qewimî bûn mêze dike , lê afirandin her û her ji nişkaveye , her û her nûbûne  di her çax û demê de dibe û nûjenya wê xwe vedigerîne , weha ne nûjenî , ne piştî nûjeniyê û ne piştî ..piştî nûjeniyê nikarin afirandinê noq bikin ; dema min helbesta pexşan nivîsand qet min hesab ji  helbestê re nekir , ponijandinên di zindanê de  min gihandin baweriyekê encama wê  ku yê helbestvan pêwîste bimîne helbestvan û ne xeme  bi çi şêweyî an bi çi rengî helbesta xwe binivîsîne , ez dihisim ku helbest berî her tiştî xwîne û di derûna min de diherike û tiştê li ser min ku  bi bilindtirîn nirx û emanet - hem ji min re û hem ji helbestê re - wê valikm ser pel .

Di baweriya min de helbest bi xwe rêka soz û hatina xwe datîne , tiştên li ser me ku em xêrhatin û jêrdestiyê jê re bikin bê ku rêka pêşniyaran ji ber me bigre an sînoran li dor azadiya me deyne  , ka were em di livandina qamçiyan de biponijin dema  şirqîna wan bi ba re dipijiqe ser laşên girtîgehan û wan ji hev tîne xwarê , hingê bêhinberdana  wan qamçiyan tevlî hawarên şikestî , nalînên bi dizî û bêhinkişandina  xwînlî dibe , tu bi xwedêke di rewşekê wisa de emê çi rece û tekan ji helbestê bikin heger bi awaz û pîvan be an pexşane be?

Belkî zindanê li dirêjahiya salên dirêj bi piranî dest danî ser azadiya min  û ji berdewamî û serwextiya  pêşketina helbestê û tiştên din ez bê par hiştibim , lê belkî ji aliyekî din ve rê dabe min an piştgirtinek dabe min ku azadiyekê di hundurê xwe de ava bikim , bê  ku bazarê  li ser xwîna helbestê an hêsrên bexşanê bike .

Her şeş salên pêşîn ji girtina min bê serdan , bê rojname , pel , pênûs radyo û ta bê asman  derbas bûn , lê di salên paş de hinekî rê vebû ku serwextî nerîna rewşenbîriya Erebî bibim û hewl bidim xwe birînên ku di giyan û bîrdankê de vebûne ji nû ve çêkim û derman bikim , ji bilî wan deverên şewitî ku vegera wan wek berê tiştekî dewrebariye be .

 

3- Helbestên ku te di zindanê de dinivîsandin tev te ezber dikirin , ta carekê derfetek çêbû , pel û pênûs dane we ji bo lazimîyên xwe ji dermanan li ser binivîsînin , lê ji dêvla dermanan te helbest li ser wan pelan nivîsand , gelo ! tu ji bîrdanka xwe bi tirs bû ku xiyanetê bi te re bike ?

* Belê ... di rewşa zindana Tedmur de ku li çoleke beyabanîye , jiyanê dûwa reşbînî û jibîrkirinê li moxilê dikir , belê ...ji bo min pirsgirêk ji wilo kûrtir bû  tirsa min ew bû ku jiyan bi xwe xiyanetê bi min re bike ne bi tenê bîrdank , bi tenê helbest baskê me bû ku raz , xewn û wêraniyên me derxîne derve .

 

4- Tu tişt mafê  girtiyên di zindanê de nîne ji laşê wî pêve ... û te li ser zindanê wek cih nivîsandibû , gelo te hizra nivîsandina li ser laş dikir wek hebûna doza guherînên bayolojî ,mirovî û spehîbûnê ?

* Belê ... min li ser laşê xwe nivîsand û min sehkir bê çendî bi min re dost û wefadar bû , di zindanê de min nas kir ku taybetiyeke laşê min heye ku  bi gelek dêmên renge...reng bû ,  dihisiyam ku laşê min û hespê Enter bi piranî mîna hevbûn , gelek caran dilê min bi vî laşî dişewitî û min lêborîn jê dixwest û bi taybetî di wan lêgerînên nasandin de yên dîn û har û bi taybetî dema li axîn û nalîna wî guhdar dibûm , yazde heyvan vî laşê ez parastim – di lêgerînên nasandinê de –   her deverên wî ji êşa dikirin kazkaz lê bi bext û wijdan  wî ez ne xapandim , xuyaye laşê me tiştên bi deyax kirin  ku Hespên resen û esîl jî nikarîbûn bikin .

 

5- Tu têkilî di navbera laş û bîrdankê de heye ? û gelo hevdû diparêzin ?

* Dema ku laş bê guhertin û bibe kavil , bîrdank rûdine û li ser digrî û yên derûdora xwe digrîne , laş jî wisa dike dema li hejandina bîrdankê mêze dike , xwe ji sawêrên çûyî re ditewîne ji bo wê ji pencên dema îro biparêze , bîrdank keçeke wefadare ji laş re û laş baveke bi  dilsozê dagirtîye .

 

6- Serboriya te bi reng , tam , bîn û dengan re di hindirê zindanê de û ji dervî wê çawa bû ?

 

* Di zindanê de  ji bilî rengê dûwê /xulî / tu kare bibe dost û hevalê her rengî ta bi rengê xwîna herikî , rengê dûwê kerr , kor û lale ... taqeta wê li ser hêrandin û tunebûnê heye , tama vî rengî kare derbasî nav xwarina ku em di xewnan de dibînin bibe  , belkî ev taybetiyeke mine çiko piraniya diranên min şikestibûn û tişt li ser zimanê min bê tam bûn  hingê min xwest tamê bi şêweyekî din nas bikim bi rêka hestên din din re , lê ji rex hilm û bînan ve  bîrdanka min dagirtiye  ji bîna gulên cûrî , yasmîn û nanê şewitî ku diya min di tenûrê de jibîrdikir dema bi karekî din ve mijûl dibû , deng diman tevgerînek ji kambaxî û hawarên reş û bîrîndar re di gel dengê her dû sitranbêjan Feyrûz û Macîda Elromî û dengê firandina baskan û bêdengiya kerroke û tiştên mîna huseyniyata û lavijên ewran û dengê azana ji dûr ve.

 

7- Li dirêjahiya salên dirêj tu di zindanê de ma , ta ew zindan ji te re bû wek makeke ji germbûn û emanê re , di wî cihê teng de tu çawa di demê de diponijî ?

* Di destpêkê de mijara demê bala min ne dikişand , wek ji min re diyar bû min her tişt serrast kirbû min xwe amade kiribû ji tiştekî ku ji Odêse mezintir bû , girîngtirîn tişt ji min re di pileya pêşîn de ku lêgerînên lêdan û askinceyên rojane bi dawî bibe û bi lez em vegerin zindanê , bi rastî hesteke  bi emanê di hindirê zindanê de bi min re çêdibû , pesnê min jê re di cihê xwe de bû ku mîna makekê bû û ez matmayî mam ji wan kesên ku li ser hişkî û tariya zindanê wek cih dinivîsin , lê piştî wê qonaxê û dema sal dibin tirênek dûdirêj  ji fîkandinê diweste  û ji rawestgehan bê hêvî dib , bê goman emê ji rexekî din ve hewl bidin wek tiştekî mîna jibîrkirinê .

Di zindanê de dem sar û cemidî derbas dibe  û ya jê kambaxtir ku demeke hindike û bi wê hindikbûnê re dirêj û bi piraniya xwe  wate- lewitîye .

 

8- Helbesta ( Gireva birçîbûnê ),  berî an piştî wê çalakiyê te nivîsand , heger tu bixwaze ji nû ve binivîsîne gelo ! wê cîwazî hebe ?

 

* Di roja şeşê de ji girevê , li bejnên me yên dawî haj bûm ez hisiyam ku darên ademî pêxemberiya xwe agahdar dikin û bi wan bejnan re diherikin , hingê helbest diçirise , berî vê çalakiyê belkî min nikarîbû ez binîvîsînim û ez goman dikim heger min piştî wê hatiba nivîsandin bê şik wê cîwazî heba û belkî  bi yek carê ne hatiba nivîsandin .

 

9- Dîwana te ya bi navê ( Kevokeke bask vekirî ) belavbû û hêj tu di zindanê de bû , ev dîwan hat wergerandin ji bo gelek zimanên din û gelek xelat wergirt û belkî vê dîwanê alîkariya te kir ku tu ji zindanê aza bibe bi raya te helbest desthilata xwe ji ku tîne ?

 

* Ez xweş zanim ku bi karanîna te ji peyva ( desthilat ) ê re , ne bi wê wata ku diktaroên me yên brez lewitandine , di gel vê yekê jî min dixwest ku pirs wisa ba :

- Helbest vî destê sipî ji ku tîne ?

ji ber ku desthilat ji helbestê re nîne û hem jî helbest ji desthilatê re nîne , belê .. di gel her tiştê ku civaka mirovan dît ji guherînan û têkçûnên rêxistinên sinc de ji bin serê berjewendiyên xwediyên çarşî û berzkirin û teknolojya , ji ber sedemên wisa piraniya xelkê hêj tî û heyranê kaniyên zelalin mîna helbest , wênekarî û mozîkê û nirxekî taybet didin dergevanê van kaniyan û bi vê yekê karin piştgêrî û parastina  wan bikin , ez şadûmanim ku hêj destê sipî ji afirandinê re heye û wê hebe bê ku xerabîyê li ser piraniya zarokên Adem bike û ta bi zarokên xwînê jî .

 

10- Ta niha helbestvan û rewşenbîrên Ereb têne zindankirin bi sedema helbestekê an gotarekê , têkiliyên rewşenbîran bi desthilatên welatên Erebî re tu çawa dibîne ?

* Giyan , wijdan , sinc û hizrek rewşenbîr heye ; hizir bi tena xwe tu erêniyê nade xwediyê xwe , ku hizir xwe hinekî bi giyan ne parêze wê bibe setemkar û rêwindakir , ji ber vê yekê ez li ber xwe didim ku nebim koleyê hizrê , wisa ez dibînim ku têkiliyên rewşenbîrê rast bi desthilatê re li welatê me mîna têkiliya tahirbûnê bi lewitandinê re , yan spehîbûnê bi botikbûnê  re  yan azadî bi zordariyê re yan wijdan bi lanetê re .

 

Şîhîn

 

Rabin û bigrîn

Ne ji şîhîna

Li ser cendekekî

Ji pêmayên

Xwedanekî dûr ,

Erê ... ne ji şîhîna

Li ser teyrekî

Peyav giran ...,

Ne min bibin û

Ne min bi tenê bihêlin ...

Belkî wêraniyeke

Bê ziman wê bibe

Hevalê min ,

Belkî bi kêmanî

Hûn gûmana mirina min

Lav û tika dikin ...,

Laşê min

Zindana mine û

Helbest

Azadiya ji nişkave ye

...

...

Min got :

Evin dîtin û herikandina min

Bawer dikin ...

Ku çem

Bê şert û merç

Xwe na zîvirîne ,

Belê ...ez

Û dema ku jinek

Dawiya şevê

Bi ser min ve dibare ...

Ez destê xwe

Li ber dengê wê

Jibîr dikim ...

Lê ew dimeşe

Û bend û lelan

 Ji min re dihêle 

Ji bo tiştekî dawî

Binîvîsînim ...

Gelo...! ma dawî heye ?

Ji bilî bizava

Teyrên rawestyayî

Li bareşî asoyan ...

...

...

Ax Dayê ...!

Ax Xuşkê ...!

Ax Yarê ...!

Ku xwedê wêneyê xwe

Di hembêzkirina me de

Bidîta ,

Hingê wê xuya biba ,

Lê ew tiştekî nabîne

Ji bilî deriyên girtî bi kilît û lelan ...

Û asman xwe

Di bin solên le şkeran de

Ditewîne ;

Ne asmnê

Ku textê wê ji xwînê û

Yasa wê ji

Esîdê bû ...

 

Zindana Tedmur /1992

 

copyright © 2002-2004 info@pen-kurd.org