Li ser romana Lokman Polat

"Nrheyata Lic"

Cankurd, 03.06.2005

 

Pa romann "Kewa Mar Mkew", "Flozof-Katib x Sed)", "Gulzar" , "Rojnamevan" "Robn", gelek pirtkn kurterokan, wek "Evn Jiyan", "Jin Zindan", "Evndar" hinekn din, vaye kek Lokman Polat ji me re "Nrheyata Lic" derxistiy wek soz di dawiy v roman da daye, ew di demek nz da romana "Axna Lic" li ser tkon berxwedana Lic derdixne.                                                                                                                        

Lokman Polat li Swd dij, ji z ve li dervey welt e, hn btir damard xwe berdide axa Kurdistan xwe bi nit xwe va hn btir dizemirne, tew naxwaze bibe biyan. Dibe j ew bo Swd pa evqas dem hn biyan be, l bo Kurdistan, ew malxweyek wefadar maye, erm xwe wek hinek niviskarn me yn din nafiroe ziman Kurd bi zimanek d naguhre her her li gel gundiyan, cotkaran, karkir masvanan, ke lawann ervan, dayik bavn, ku avry zarokd xwe yn girt dikin dimne, bi ziman wan asan dinivse, wek bi wan re ji driya xwe va bi telefon dipeyive. K ji Kurdn Lic, Diyarbekir, Mrdn, Gir Sor "Qizil Tepe" an ji Kardaxa "Kurdax" Behdnan berhemd Lokman Polat bixwne, bi asan tdigihne wate ramand wan berheman, wilo niviskar me y delal baxek fireh rengareng ji gulan pda dike, ku her kurdek di nav re bigere di nav da xelk wek xwe bibne, bi wan re bi ziman xwe bipeyive ji wan her peyvek fhm bike. Eve j karek bash mezin giring e bo yekkirina zaravokn Kurmanciya bakur. Min ber j di nirxandina kurterokn Lokman Polat va weya bi karanna zimn beravkiriye li ser nivisandiye.                                                                                

Ev kurteroman ji 88 rpelan e ji aliy Helwest Frlag - DOZ va, li Istanbol, hatiye apkirin, hema ne diyar e, ka ev sal derketiye an sala y. Li ser berg  w y pn Nrheyat a eleng bejinlihevhat bi cil bergd jinn Kurdan, li ber iyayek bilind rawestiye, ku ji avd w evndar viyan dibare, hema li ser berg pan ew piek prtir rxeyid, bi mrank di cil bergd ervanek da, bi r mertal dsa li ber iyaye. Eve j naveroka kurteroman ya serekn e, ku Nrheyat hem jinek xweik nazik e, hem j cengawer mrkuj e.                                                                                                   

Titek seyr hja ye, mr Zeydn, tev ku gelek kurd w hene, ew dilteng e ji ber tunebna dotek "qzek" di nav wan da, ew li ber xnr proz digere nizane i bike, da bibe bav keek. Li ser azariya "nesheta" xnr ew her ev li ber Xwed digere                                                                                                  

Di civata kurd da, rast pir cudah tune b di navbera nr my zarokan da. Keik kurik bi hev re din ber pz, h'lik h'ezle bi daran ve girdidan, da xwe p ve h'l bikin, bi hev re din nra ivk masiyan gava bav dayikan deng li keik dikirin, digorin:"Kur!." Ev j taybetiyek civaka kurd ya gund koer b. Di roman da Lokman Polat li ser ziman lehengn romana xwe dibje:" Ewlad ewlad e, i ke be i kur be, herdu j rn in." (r.04).                                                                                                                               

Fantaz romanan xweiktir dike romanek b fantaz jar ziwa ye. Di romana Nrheyata Lic da fantaziyek xweik kevnare heye, t da agir dibe mirovek bi rvan, dayika rzad re dipeyive daxwaz xewnd w bi cih tne. Heyv "Hv" dadikeve ser keleha Etax bi mr Zeydn re dipeyive. Sirt mirov tdigihnin hevdu bi hev re dikevin tkiliyek mirov, harkariya hevdu dikin.                                                                                                                  

Azad di xewna rzad da dibe asikek "xezalek" ji ber w direve, ew iqas li pey asik dibeze nagihe w. Eve j pir xweik hja ye di roman da.

Lokman Polat droka herm bi kar tne tit j re di w drok da giring pwst dixne nav diyalogn roman, wek di rpel 12 13 da, ku li ser geln Yacc Macc n di Qurana proz da hatne bi navkirin wek Iskender Makdon radiweste. Wilo romana w ber bi "Romana drok" ve die. Li ba Ereban di v war da Corc Zdan navdar b. Mixabin kek Lokman Polat pir guh nedaye hrikiyn drok, hema di ser re lezkiriye hinde rastiyn drok j binp kirine. iqas niviskar roman azad be j, l div mirov bo pit nijadn bn hinek rastiya drok j bide diyarkirin.  Di hinde waran da j  romaner me pir kin die ber byeran, bo nimne: Tev ku rzad  kesaniyek giring e di v roman da, ji byna w da ta bi ciwaniya w ten du rz di roman da hene: "J re  kurek b. W nav w rzad dan. rzad mezin b, d bb xort. Dil w ketib Nrheyat" Ez dibnim bo rewtina jn dorjna kesaniyek serekn di romanek da ev hindik km e .

Di romana Lokman Polat da afret "jin an ke" qehreman e, dadikeve qada er, meydan ji mran dixwaze, bi wan re dikeve pevnn xwn, seriyd wan bi r xwe difirne mejiyd wan dipijiqne, l ew ne jinek normal e, ew ji aliy hzn nedt va hatiye amadekirin frkirin, gava dikeve ceng guhartinek dikeve bejn dmen w, wek mran dibe.

Di vir da du pirs tn bala mirov:   

- Gelo, mebesta niviskar ewe, ku jin pdiv hzek nedt ye an j pwst e ezman pitgirtina w bike, da bikaribe wek mr bibe qehreman?                   

- An jin ne ji bo er pevn ye, gava ew bikeve nav ceng mbn li ser w namne ew dibe mr, wek di roman da hatiye, ku ew di ceng bi tevay t guhartin?                                         

Di her romanek da, di nav pevek axiftinan da, nameyek raman, flosof an siyas heye, carina li ba hinekan, wek romaner hja Mihemed Uzun wilo akere fireh req diyar e, ku d ew pirtk ji nav baxey romanan dert dibe pirtkek frkirina droka ramyar an nasdana br baweriyek, ku tkiliya w bi hunera roman re t birrn. Li ba hinekan j roman zincrek ji byern li pey hev din e, pir ba hatine li hevhnan bi hevxistin, t da fantaziya ku bingehek giring a roman ye, hja ye ciy pesn ye, L mixabin nameyek t da tune. Roman darek b berhem eBo i ew roman hatiye nivisandin, niviskar dixwaze i bibje? Ez dikarim ji w roman fr bibim i wateyan? Felsefeya niviskar w iye?....

Di navbera herdu weyan da, roman wek hilgir ramanek, ji me re romana Aldous Huxley (1894-1963) "Chana xweik a njen" nimneyek mezin e. Aldous Huxley bo Utopiya xwe esed sal berep dibeze, da bo me chanek d, chanek bi mirovek d, ramanin d, dan standinek d hevjnek d bide nasn, tev ku fantaziya zanist "Science Fiction" roman ji ser da ta bi dawiy digire, l bel ew hilgir ramanin mezin balk e, ku wek geya teviya bax roman rapane. Di romana "Flosof" a kek Lokman Polat da, btir li ser ramann nivskar hatiye nivsandin, l di v roman da "Nrheyata Lic", tev evqas fantaz byer pevnan, aliy raman qels e. Hinek ramann ba n roman hene, wek "r r e, i jin e i mr e" an "Xwekutin gunah e." an j diyarkirina neyarn gel Kurd, l dsa j mirov ji xwe dipirse:   "Gelo, daxwaza kek Lokman di v roman da iye?."

Ziman roman Kurmanciyek nas e, asan e nerm e, l carina mera dikare hn asantir bike, wek: "Ez bixwazim" li ciy "Ez daxwaz bikim." An "Mr Zeydn i bikira" li na "Mr Zeydn d i bikira!..."

Kurd dibjin:"Bila berxikek ba biz, bila bi dereng b." Di pirtk da hinek ewtiyn ap hene, diyare ku ji lezkirin ye. Div roman di ber avan re batir bihata derbaskirin. Wek di rpeln 40 41 da. Diviya b li ciy "Ew iqas di xeter de de" bihata nivisandin "Ew iqas di xeter de ne." di peveka "Tu benademek tune ku bikaribe erker szdemn" div peyvek wek "bikuje" li dawiy heba, an pevek wilo ba:"bikaribe zora erker szdemn bibe." an bi terzek d

Biray delal, niviskar me y hja jhat Lokman Polat hinde caran lezdike, lew re a derdikevin hol. Di destpka rpela 49 da v dibje:"Dinya say b, roj b, di n de hv derketib." Gava yek v bixwne, w tbigihe, ku d roj teva bye var hatiye. L pa 9 rzan v dibje:" d hindik mab ku bibe var.""er dom dikir ber bi var "

aiyn wilo li ba gelek romaneran pda bne, ji ber ku roman di rojek da naye nivisandin, demek dirj j re pwst e. Di romana Don Kot a Srvants da ker peyrew leheng navdar dimire, l pa pelek d ew peyrew li ker xwe suwar dibe bi rya xwe da die!!!

Hema pevekek wek v pevek di romana kek lokman Polat da, w dil zimanzanan bine: "Nrvan zirx hesn ji xwe derxist!" awa zirx ji xwe derxist?. Bguman mebesta niviskar hja:"xist", ne "derxist" e.

Di roman da, rpel 60 da hatiye, ku Alparslan turk nav "Kurdistan" dide welat Kurdan egera v yek j li gor dtina niviskar roman ewe, ku  "tan" bi wateya "welat" e li ba Traniyan. Di rastiy da ew ne ji "tan" hatiye, ew ji "stan" hatiye, weku di Ingilz da "State", di Fars da "Stan", di alman da "Staat" di hinek zarn d yn Indo-Europ da j.

iqas em bibjin, yek binivse ji yek nenivse btir berdestiya gel ziman xwe dike. Lokman Polat j gelek zrek xebatkar e di war nivisandina bi Kurd da, ew xudan gelek berheman e, Kurd pdiviy kesn wek w ne Ez hem berhemd w dixwnim, min gelek ji wan j nirxandine rexne kirine, ez ji ramand w hezdikim ji Kurmanciya w ya asan zrekiya w di her hunerek wjevan da lew re ez bo w serkeftin her dixwazim.

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2005 info@pen-kurd.org