Çemê Reynê

Cemal Ballikaya

Bi cîranê xwe yê masîvan re çû ber çemê Reynê. Piştî ku alavên masîvaniyê amade kir, erd kola, kurm deranî, bi çangil ve kir û avêt avê. Darê çangil di erdê de çik kir, zengilek bi ta yê çangil ve daliqand û cixareya xwe vêxist. Li benda Şingîniya zengil, li ser kêleka çepê vezeliya. Ket nav xeyalan û masîvaniya xwe ya gund anî bîra xwe û li perê çemê gund yê ku dikişiya ser ava muradê li ber kevirê seqî kincên xwe deranî û xwe avêt gola pişt kelhê. Demek bi hevalên xwe re ajne kir. Hevûdû nuqê avê kirin. Piştre ji golê derket, li ser kevirê tat yê li devê golê vezeliya û li ber tavê xwe zuha kir.

Bi tevî hevalên xwe biryar dan ku masiyan bigirin. Li gola pişt kelê ta gola aş bi destan li binê kevirên nav avê xuricîn û gelek masî girtin. Di vî navberê de hin masiyên ku ji ber destên wan difilitîn bi qêrînên bilin gelek mezin dibûn. Lê di rastiyê de masiyên ewqas mezin di wê çemê de tunebûn. Hemî zarokan bi dehan car van masiyên ku ji destên wan filitîbûn mezin kiribûn. Ew ji gelek caran bi vî awayî qêriyabû û masi mezin kiribû. Ji ber vê yekê jî kesî derewîn dernedixist û bi hevalên xwe re di nav kêf û coşekî mezin de bi hev henek dikirin.

Piştî ku masiyên xwe li hev parve kirin, bi awayek serkevtî şirdanê masiyên xwe girt û berê xwe da malê. Dema nêzikê malê bû kuçikê wî yê bi navê Hirço hat pêşiya wî, kire nuze nuz û li dora wî çû û hat. Du masî ji şirdan derxist, avêt ber Hirço û pê re weke du hevalan vê serkevtina xwe pîroz kir û bi hevraz ve hilkişiyan. Bi helkehelk xwe gihandin derê malê. Dît ku dayîka wî li ser tenûrê nan dipate. Şirdanê masiyan di destê xwe de pêjde da û şanî dayika xwe kir û aferînek jê girt. Zûbizû çend masî xwê kir û avêt binê tenûrê.

Bi çingîna zengil re qiloz bû û tayê çangil li dartûnê pêça. Masi ji çangil qetand û cardin kurm bi çangilve kir û avêt avê. Demek li perê avê pêgirmok danî û li tuncikan runişt. Destê xwe li ser çokên xwe tevxist, li wî ava şêlu nêrî û ji xwe pirsî, Gelo sedem çiye ku ez ji wê çemê zelal dûr ketime û li perê vê ava qirêj asê bûme? Gelo ji bilî xwestina jiyanek wekhevî û Kurdayetiyê sucê min çi ye? Pistî axînek kur bi zendê sakoyê xwe hêsirên çavên xwe paqij kir û li dora xwe weke peza gêj çû û hat.

Cîranê wî deng lê kir; kekê ez dinêrim tu kur difikirî, xema nekişîne, emê niha gelek masiyan bigirin, ji ber ku em heta êvarê li virin. Ew jî kelûgirî bû û cixarekî da cîranê xwe û yek jî bixwe vêxist û li ser pêşniyara cîranê xwe cîhê çangil guherî, vegeriya ser cîranê xwe û di derbarê çemê Muznurê de hinek pirs jê kir. Cîranê wî, ji Dêrsimê ye lê dibêje ez ji Tunceliyê me, wisa dixwiyê ku malbata wî jî weke gelek malbatên kurd nexwestiye carek din bi kuştin û talankirinê re rübirü bimînin, ji ber  vê yekê jî kurê xwe zêde di derbarê komkujiya Dêrsimê de agahdar nekirye. Piştî ku hemû pirsên wî bê bersîv man, di bin ewrê reş û li perê ava qirêj runişt û pişta xwe da bayê, bayê ku di havînên vê welatê de mirovan di cemidîne. Di nav bagera zivistanên serhedê de lepikên tivtik kir destê xwe û dewarên êvarê bir ser avê. Piştî ku Dinya tarî bû berê xwe da mala ku çîrokbêj wê şevê li wir e.

Bi tevî hemû hevalên xwe yeko yeko di ewliyê de berfa saqê goreyên xwe bi sivnikê dawîşandin, çoyên xwe li quncikê derê kulavkirî danîn, hu kirin destên xwe û li dora sobeyê xelek çê kirin. Agirê sobeyê yê ku ji dojehê bi heft avan hatibû şûştin, paşê li ser ruyê erdê mabû odeya cemidî germ nedikir ji bilî germahiya zarokan. Çîrokbêj, bi hebû tunebû carek ji caran dest bi çîroka Mîrze Mehemed kir: Di nîvê çîrokê de her zarokek xwe kirin şûna qehremanê çîrokê. Ew jî bi vî awayî ji bo bilbila hezarî ji ber serê Xezalê bîne nava xasbexçeyê bavê xwe, ket rêya hat û nehatê û di nav qît û keleman re meşiya, bi dêwê heft serî re ket şer. Bi çingîna zengil re encama vî şerî bidest neket. Lê wisa  xûya ye ji vî şerî re hîn gelek şûr ji kalanan tên kişandin û gelek zarok li dij dêwan berxwe bidin. Carek din çangilê xwe li dartûnê pêça, masî ji çangil qetand, kurm pêve kir, avêt avê û darê xwe bi hêrs di erdê de çik kir û weha got;

Piştî şevên qîr

şêlutiya çemê reynê,

bi miruz, bi masîvanî,

min di hewîne.

Mêvanê bê dem im,

dihasilim bi revê.

Sinêde me li bin ewrên tirş,

rojên bê Roj,

na na,

sêwîme di çîrakan de,

ne li ber destên ap û amojnê,

li ber pêyan,

di dema fezayê de,

li ser sergo,

qewmê arî me,

di torê de,

torê dikşînim.

Çangilê bi kurm,

nakşîne bala masiyên gêj.

Piştî şevên qîr,

ji xwe bûm,

dipelpitim,

tu tişt bala min nakşîne,

ji xeynî te...

Cemal Ballikaya, "Cemal Ballikaya" <cemalballikaya@yahoo.de>                                                

çapkirin