MUZEYA BERGAMAY YA LI BERLN

 

Cemal Ballikaya

 

Ber ku em bikevin muzey min bixwebixwe digot em herin end keviran bibnin. L rast ne wisa b. Dema em ketin hundir, li pjber min peykern ku BZ. Sala 170 de kirin sekin bn. Birast min mitolojya Yewnan xwendib l min bawer nedikir ku w rojek pareyek ji v mtolojiya han bi v away derkeve pjber min.

Kes bi nav Yekta Arman bi kaset ji me re rber dikir w me li hem muzey gerand. L dil dixwest ku ev peyker titn drok ji Bergamay hatibn li chch bihatana paraztin. Mixabin hem kes dizanin ku heger ev peykern drok li wir bimana, w ji aliy Tirky ve hem bihatana hurkirin talankirin. Jiber ku ji dema Imparatoriya Osmaniy vir ve rikn v sistem li ser dagirkirin talankirin meiyaye.

Gelek arkeologn biyan di encama lkolnn v herm de bi gelek astengiyan re rbir mane lkoln lgernn xwe nvc htine, hin caran j avn xwe ji xwestek dewleta Tirk re girtine rast berevaj kirine. Li Bakur Kurdistan hin devern ku hewcey bi lkolnn arkeolog hene tn tesptkirin, l van deveran bi kirina bendavan binav dibin bi v away bi hezaran r n ku xwe dighne droka mirovahy t xitimandin. Yekcaran j encama van lkolnan bi kmah be j bi diz t meandin hin tistn ku tndtin bi diz derdikeve welatn Ewropy. Muzeya Bergama y j beek ji v encam ye.

Dema ez li muzey geriyam, min xwebixwe got;  ba bye ku ev titn drok bi v away gihitiye welatek din, ji talankirin filitiye li vir tn parastin. Armanca dewleta Tirk ewe ku bi wendakirina van bermayiyn drok anj asteng derxistina li himber xebatn arkeologiy rastiyn drok dernekeve hol. L hemu Cihan dizane ku li w herm bi sedan gel jiyane bi dehan desthilatdar hatine cne. L ew hn j dixwazin v rastiy verin.

Ev peykern drok yn li muzeya Bergamay di sedsala 19an de hatiye dtin. Ji sisyan yek berhemn v lkoln anne v muzey. Pareyn ku anne, bi  lhurandinek gelek ba bi hevdve zeliqandine maketek ji pareyn orginal y v qesr avakirine. Ev qesra drok demek kurt be j mirovan dike rwiyek ku bi sedan sal snve bie bibe mvan Atenayiyan.

Aliy v qesr y rojhilat merdiwana aliy derve y vekir bi awayek orjnal hatib montekirin. Di w dem de asyayiyn bicuk yn barbar ri birine ser v qesr talan kirine. Armanca kirina v qesr ji bo bajar Athena y duyemn bidin avakirin. Ev mitolojiya ku bi sedan salan vir ve t gotin, bi awayek zanist di van peykerande hatiye irovekirin. Tekoina Zeus ya li himber zarokn Gayan li ber avan t xyan van peykervanan bi awayek ba v tkoin dane xyan. Ew Gelgant  nigmar dixwaze xirabiy biser bixne l biser nakeve. Bergama bajarek mezin y peykeran e mitolojiya Yewnanan di v bajarde veartiye. Dayka erd li himber xudawendn zarokn Gaya er dike. Dsa li aliy din er bav xudawendan (Zeus) berdewame l Athena di er de biserketiye. Atenay v serkevtina er li himber Galatayiyan de ji Athena re deyndar in. Ev bajar drok ji aliy hunermendn her bi navdeng yn Chana yewnaniyan ve hatiye ckirin. Hem hunera ku ji aliy van peykervanan de hatiye kirin dewxa mirovan dibe mirovan matmay dihle. Peyker Athena di sala 1876 an de hatiye ditin. Ev peyker di dema Oymenus duyemnde ji aliy Fdos ve hatiye kirin. (BZ.170).

   Dsa xaleya ku li salona mezin bi fayansan hatiye kirin berhem hunermend tal Hefaistan e.

Di dawiy de ez bang li hem mirovahiy  dikim ku p li xebatn arkeolojiy negirin nehlin van xweayiyan ji hol rabin. Birast ermek mezine ku li rojhilata navn bi sedan bajarn drok li p av cihan tn talankirin. Mixabin berjewendiyn dewletan yn rojane nahle ev rew were dtin diroka mirovahiy were parastin.

 

Tbin: Bergama naveyek Tirkiy, girdayiy bajar zmr ye.

Muzeya Bergamay j li paytexta Elmanya bajar Berln ye

        

                        Cemal Ballikaya

                         

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org