

		Ameda Paytext û Konfiransê Zimanê Kurdî ( 30.11 - 5.12-2004) Deham EbdulFettah - A - ji Amûdê hate Amedê kulîlkên bêrîkirinê diherikin.....! careke dî (1) jî Amedê xemla xwe girêdaye, xwe ji mihrecana dilan re amade kiriye. Xwazgînên dozê ji her çar kenarên sînorkirî, ji penaberiya zilindar (penaberiya hundir û derve) vexwendine; rê û rêçikên xwe bi gulava hezkirina salan reşandine dergehên bedena xwe ya kevnar, wekî himbêzên dayikên kezebşewitî vekirine û bi bîrîkirineke kelogirî pêşwaziya pêlên hêviyan dike. Bixêrhatina wê bû refek kevokên sipî û asîmanê sayî tije sirûd û xoşxwanên evîneke birîmdar kir (1)- cara pêşîn konfiransê ku bi navê (( konfiransê wêjeya gelên rojhilata naverast (4-9. 11. 2003) bû. di navbera Amed û Amûdê de rê li hev digerin, ji hev dizên û vedizelin; li rêwîyên xwe dizîvirin û dirêj dibin, dirê..ê..ê...j ! Çima demên bendewaran pîvanokên deman dişkînin, çirke(1) dibin demjimêr, demjimêr dibin roj û di xwîna me de vediparimin û naçin ava, çima?! Çavên bendewaran li ser rêçikên hêvîyan, çima wiqasî diqerimin, wiqasî bi kerb û keser in ?! Qûnax, me didizin û rê li me dizîvirin, me bi xwe re dispêrin dergehê Nisêbînê. Li navbera her dû têlên dirrînek (Serxet) û (Binxet) hev himbêz dikin... dibin pêtên ramîsaneke agirî, hestên me yên raperyayî dipijiqînin her du hêlan, li ser rûpelên dîroka evîneke jibîrkirî dimeyînin. Qamişloka rengîn, Amûda şewitî destên xwe yên xenakirî, (2) liba dikin, oxira me pîroz dikin. Nisêbîna birîndar kesereke berba ye, qinyata dilê xwe yê xemgîn kiriye xalîçeyeke sor û pêngavên me dihejmêre, wan himbêz dike. Pêldana hestên me yên perîşan û keldûmana hinavên me yên kizirî bûne sirûdeke bêdeng û li asoyê xewneke baskokirî dirêse.....! - 3 - Rê ji rêyan dizên, dil û canên rêwîyan dîl dikin, wan bêserî li pey xwe dikşînin û wan li asoyên hêvîyên çirûskdayî digerînin..... Dapîra min digot : kuro, lawo ! (1)- çirke : (saniye), biçûktirîn pîvanokên demê ye (2)- xenakirî : (hinnekirî) rê ji dilan têne dilan û çav li çavan digerin, lawê mino ! Kelha Mêrdînê wekî hêlîna balindeyekî baskokirî, li ser pozê çiyayê Omeriyan palvedaye. Bircên wê bi sitêrkan re digernijin.. mijankên çavên rojê dihejmêrin û rênerîna keserên windayî.. Hêvîyên beravêtî dikin. De hilo, dilo jaro hilo...! Bêrîkirina hêlînan dilên balindeyan disoje... perwazên hêvîyan di xwîna wan de dikin babelîsk û gerdelûlên payizan. Kî dikare kela dilên evîndarên dûrcî bipîve, kî ?! Ling hildiperikin hevrazên evîna te..çav di nav perdeyên salan re li sîtavên çavên te dihêwirin...û nêrîna çavan qinyata dilan e, lê canê..ê..ê ! Rojbaş, Mariya (3), rojbaş ! heke min karîba, min ê raz û niyazên dilê xwe bikrana tavek kulîlk û pinpinîkên buharî û min ê ji Dêra Zaferanê heta asmanê keleha te bidan ber xwe.... Min ê keldûmana canê xwe bikira xunaveke evînî û bi ser kezîyên te yên efsane de bibaranda, min ê kelecana xwe ya kelogirî bikira barek xetîre û li ser dîwarên keleha te biçikandana; belkî te dîroka evîna kevn bixwenda..te bigota : Ka çima Amûda şewitî bûye Amûd û çima sernivîsa wê tim şewat e.........?! Çima ((çêra pezê me bûye (Serxet) û (Binxet) - 2 – û girê Amûda şewitî reşgirêdaye...))(4), çima ?! (3)- efsaneya ((Marî)) keça qiralê Mêrdînê û sedema navlêkirina bajarokê Amûdê. .....û çima pêlên keseran, berî lingên me nişûv û hevrazên rêyan maçî dikin....wan himbêz dikin ?! Dest ji baxên yarneşîna te nabin; lê em ê çi bikin ku bangewazên wê dilistanê, di hinavên me de xetîreyan vêdixin ?! - 4 - Çima vê êvarê şermok e roj...?! pê bi pê zer dibe...diçe ava. Tavsoreka xwe ya gulgulî, wekî xêliya bûkeke fediyok bi ser şînahiya asmên de berdide. Şîrkî ye asmanê me vê êvarê û baraneke şîrkî bi ser me de dibarîne ev asîman..... Di bîra min de ye, dema ku min û te, cara pêşîn me li ((Deriyê Çiyê)) hev dît. Hingê te digot: ez ji rengê şîrkî hez dikim ! Ma te zanîbû ku şîrkî ji rengvedana xwîn û şînahiya asmanê Xwedayî pêk tê....?! Te zanîbû ku şîrkî ne, asoyên evîna te..rêçikên dilistana te û mîrava ((şêxê)) şêxên te...?! ma te zanîbû....?! Xwezî hingê te bigota...! min ê konekî şîrkî, ji Deriyê Çiyê heta Deriyê Mêrdînê li ser te vegirta... Dilê Amûdê tenûreke sincirî ye û kêlên goristana Şermola (5) gaziyeke bêdeng e.. û hîn jî agirê sînemayê (4)- ji helbestek Dr. Mihemed Bekro (ji berevoka ku bi navê ((stiranên Cizîrê)) ye. (5)- Şermola : navê goristana Amûdê ye (navekî kevnar e) (6)- Ganc : çemê hindokîyan ê pîroz e. di dilên dayikên kezebperitî de gurr û hilor e, cana min......!! De bila vê êvarê bedena te bibe himbêza dayikeke dilovan û bila Dicle li ser sînga te bibe Gancê (6) gunehşo...! Bila Deriyê Mêrdînê, wekî Gelîyê Laleşa pîroz, li ber karwanên perestar û tobedaran vekirî be û pêlên xwîna tewirî...keserên kelogirî li dilistana te bihêwirin, lê hêmin bibin û dastana evîndariya te bixwînin...û bila bêjin û bibilînin : Dilistan û paytexta dilan e Amed...! - B - konfirans û...... pêgerên sereke di navbera rojên (30.11/5.12.2004)ê de konfransê zimanê kurdî li Amedê li dar ket. Şardariya Amedê ya mezin, wekî sala çûyî sînga xwe ya dilovan li ber mêvanên xwe vekir û ew ji her çar parçeyên welêt vexwendin. Di nav mêvanan de çend profêsorên kurdnas, ji hin zankoyên Ewropa jî hebûn. Jimara endamên konfrans nêzî (200) kesan bû. Ji bilî wan jî, jimareke mezin li derveyî hola konfrans hinek çalakîyên rewşenbîrî, yên cûre-cûr dikirin. Roja (30.11)ê Şardarê Amedê, rêzdar Osman Baydemir destpêkirina konfrans, bi gotareke devikî vekir: Mamoste Baydemir bi kurdiyeke zelal û rewanbêj bixêrhatin û pêşwaziya mêvanên xwe kir. Di nav gotina xwe de mamoste Baydemir têbîniyeke balkêş derbarî zimanê kurdî, di ber çavan re derbas kir, bi kurtebirrî got: divê zimanê kurdî, li gora qûnaxên vê serdema me, bi şêweyekî zelal û vekirî bête xebitandin, dûrî giraniya bêjeyên zivir û hevokên lihevgeryayî. Ev têbîniya hûrbîn dide nasîn ku hayê rêzdar Osman Baydemir ji girêkên şêwazê nivîsîna zimanê kurdî heye, nemaze li nik hinek nivîskarên vê qûnaxê. Ev jî cihê şanaziyê ye ku rewşenbîrekî mîna mamosta Osman berpirsê şardariya Amedê be. Konfrans, li gora bernameya xwe ya destnîşankirî bi rê ve çû. Derveyî hola (salona) konfransê jî, gelek çalakiyên wêjeyî û rewşenbîrî pêk dihatin. Bi vê egerê jî, mirov nikarîbû di hema dem de li (2-3) çalakiyan amade bibe. Di pêvajoya konfrans de min têbîniyên xwe derbarî mijarên ku dihatin xwendin, di deftera xwe de dinivîsîn, bi hêvî bûm ku ez sûdekê ji wan têbîniyan bibînim. Sibeha roja dawî ji rojên konfrans, min deftera xwe winda kir. Min çavên xwe lê gerandin, lê – mixabin- min nedît......! Êvara (5.12.2004)ê konfrans bi dawî hat. Wê êvarê şevbuhêrka xatirxwestinê li salona (Demir Hotêl) ê durist bû. Sibeha (6.12)ê Amedê mêvanên xwe bi rê kirin. Deftera min wida bû, gelek navên endamên beşdar û gelek têbîniyên giring jî pê re winda bûn.....! Ji ber vê sedemê jî, ez lêbûrînê ji xwendvanan dixwazim, ku min navên beşdaran di vê gotarê de hilnedan, yan jî ku min hemû pirsgirêkên ku hatin tevdan, nanîn zimên....! Kurdnasên biyanî, bi şêweyekî zanistî lêkolînên xwe yên ekadîmî li ser zimanên Hindo-Ewropî, nemaze yên malbata zimanên Îranî pêşkêş kirin. Zimanê kurdî jî, weku zimanekî taybetmend û serbixwe ji malbata zimanên Îranî hate nasîn û têkilîya wî bi zimanên Îranî yên dîtir, (Farisî, Bilûcî, Baştoyî..) û yên Hindo-Ewropî re şirove bû. Derbarî zimanê kurdî ku ew babeta konfrans, ya sereke bû û bi navê wî konfrans li dar ket, gelek gotar û lêkolîn li ser hatin xwendin. Şêwezarê Zazikî û yê kurmanciya xwarê jî hatin rojeva lêkolîn û tevdanê. Lê para şêwezarê Amedê, kurmanciya jorî para herî mezin bû. Gelek şareza li ser vî şêwezarî rawestiyan, pirsgirêk û arîşeyên wî, yên rastnivîsî û rêzimanî di ber çavan re derbas kirin. Têbîniyên beşdaran derbarî kêşeyên zimên, yên ku di bîra min de mane ev ên li jêr in, helbet gelek jî bi defterê re winda bûn : 1- pirraniya beşdaran tekez kir ku pirsgirêka herî aloz, li ser radeya hemû şêwezarên zimanê kurdî mijara zaravê ye (navlêkirin, têrm). Ev pirsgirêka navlêkirinê di pirraniya mijarên zimên de berçav dibe: her şarezayekî zimaên, li gora baweriya xwe navek li mijarekê kiriye. Bi vê yekê her mijarek bi (4-5) navan hatiye danasîn. Nimûne : Hêmanên vê hevoka jêrîn li nik rêzimannivîsên kurd bi van navlêkirinan hatine danasîn : ((Zînê gul çinîn)) Zînê : kirar, pîşkar, kirde, kara, kiryar, fa'il..... Gul : bireser, pîşkber\ serve, berkar, mef 'ûl.... Çinîn : lêker, pîşk, kar, kirdar, f 'il..... Gelo, durist e ku tiştek, an mirovek bi (4-5) navan be ?! ev sergêjka navlêkirinan di çi zimanî de nîne û nedurist e ku di zimanê kurdî de jî hebe. 2- Di warê rastnivîsê de jî çende têbîniyên giring hatin hola tevdanê : a- Ne durist e ku paşdaçekên (paşpêrbestên) wek (de, re...) bi (e) yê bêne nivîsîn, weku em bibêjin : - min ji Zînê re got - masî di avê de dijîn Li gora ku biraderekî beşdar pêşeniyaz kir, gerek ew paşdaçek bi (a)yê bêne nivîsîn, ne bi (e)yê : Wek : - min ji Zînê ra got - masî di avê da dijîn Bi dîtina min, her dû şêwe jî rast û durist in. Li hindek herêman ew paşdaçek bi (a)yê tên xebitandin, çiku reseniya wan paşdaçekan bi (a)yê ye : (Di malê da, ji te ra). Lê li herêmine dîtir ew (a)ya resen sivik bûye û paşdaçek bi (e)yê tên xebitandin: (Di malê de, ji te re) . Li wê gorê, gelek gotinên dîtir jî sivik bûne û (a)ya wan bûye (e). Wek : - Mamosta = mamoste - Zana = zane - Xwenda = xwende - Hosta = hoste - ..... b- Mijara tîpa dûbare jî, weku pirsgirêkekê rênivîsê dreket holê. Em dizanin ku pirraniya nivîskarên kurdbêjeyên ku tîpek ji tîpên binesaziya wan dûbare be, bi tîpekê tenê, li şûna tîpa dûbare dinivîsin. Şarezayekî beşdar (7) vî şêweyê rênivîsê şaş dibîne. Li gora dîtina wî şarezayî, ew bêjeyên ku bi tîpeke dûbare bilêv dibin gerek li wê gorê bi tîpeke dûbare jî bêne nivîsîn. Anku, divê ew bêje, wekî ku bilêv dibin, gerek wisan jî bêne nivîsîn. Ronîkirina kêşeyê di van mînakan de pirtir zelal dibe : Şaş rast - yekît - yekkît (yek + kît) - zimanas - zimannas (ziman + nas) - piranî - pirranî (pirraniya daran bişkivî ne ) - gir - girr (girrê reşo wek girrê devan e) - rastir - rasttir (rast + tir) Berçav e ku nivîsîna tîpên dûbare di van gotinên mînakê de (yekkît, zimannas, pirranî,girr, rasttir), li gora dengên tîpên bilêvkirî hatiye. Lê ku em tîpa dûbare bi tîpekê tenê binivîsin, em ê tûşî dû arîşeyan bibin : 1- tevheviyeke watedarî 2- kêmasiyeke dengsazî 1/b – em dizanin ku girêdaneke xurt di navbera bilêvkirina hindek gotin û wateyên wan de heye. Dema ku bilêvkirina gotinê tê guhertin wateya wê jî pêre tê guhertin. (7)- heger ez ne şaş bim, mamoste Mistefa Reşîd bû. Ev diyardeya zimên di vê nimûneyê de berçav dibe : (Memo dara hejîran bi kêrê birîn kir, şîrikê wê rêz bû, paşê bi birrekê ew birrî). Vêca ku em pirsa vê bûyerê bikin û tîpa dûbare di pirsê de bi tîpekê tenê binivîsîn, gelo mebesta pirsê, dê bête nasîn ?! - ( birîna darê çawa bû ?!) Bi vî rengê nivîsînê mebesta pirsê ne zelal e, em nizanin ka pirsa (birînkirina bi kêrê) dibe, yan pirsa (birrîna bi birreekê)dibe ! lê ku em tîpa dûbare bikar bînin, hingê bê tevhevî pirs zelal dibe birîna darê çawa bû ? (birîna bi kêrê....) birrîna darê çawa bû ?! (birrîna bi birrekê) 2/b- nivîsîna tîpekê tenê li şûna tîpa dûbare têveliyê (cîyawaziyê) di navbera bilêvkirin û nivîsîna peyvê de Peyda dike. Ev jî kêmasîyekê dighîne kîtên(8) bêjeyê. Vêca ku em nîşandeka (-) bo kîta dengbilind (dirêj) bikar bînin û nîşandeka ( ب ) bo kîta dengnizm (kurt) bikar bînin em ê bi hesanî karibin kîtên hevokan bihejmêrin û wan ji hev cuda bikin. Wek : di wî şerrî de gulle bi pirranî dibariyan Di/wî/şer/rî/de/gul/le/bi/pir/ra/nî/di/ba/ri/yan Diyar e ku jimara kîtan di vê mînakê de (15) kît in, ji wan (9) kît dengbilind in û (6) jî dengnizm in. Lê ku em tîpa dûbare di mînakê de bi tîpekê tenê binivîsin, hingê jimara kîtan wekî berê dimîne, lê jimara kîtên dengbilind û yên dengnizm tên guhertin. Wek : Di wî şerî de gule bi piranî dibariyan Di/wî/şe/rî/de/gu/le/bi/pi/ra/nî/di/ba/ri/yan Dîsan jimara kîtên hevokê (15) kît in, lê kîtên dengbilind, li şûna (9) an bûn (6) kît û yên dengnizm jî, li şûna (6)an bûn (9) kît. Di warê kêşsaziya helbesta kevneşop (kilasîk) de nivîsîna tîpa dûbare bi tîpekê tenê helbestê ji gurd dixe, kêşa wê (wezna wê) dişkîne û hindek caran jî wê bêkêş dike. Ji ber van eger û sedemên bûrî, gerek tîpa dûbare wekî ku bi (2) tîpên yeksane bilêv dibe, wisan jî bête nivîsîn. lê ji ber ku ev her dû nîşe ( ) di zimanên dîtir de bikar tên, min jî ew li vir bikar anîne. 3- Di warê rêzimana kurdî de jî çend têbîniyên balkêş hatin rojeva tevdanê : 1/3- Pirtûkên rêzimanî, yên ku heta nuho hatine nivîsîn, ne li gora xwesteka vê dema me ne . Ew pirtûk tev jî, li gora derfet û delîveyên dema xwe, bi kurtebirriyeke balkêş hatine amadekirin, hêmanên mijarên sereke tenê, di wan pirtûkan de bi kurtî hatine tevdan, bêyî ku mijar ji her alîyî ve bi hûrbînî bêne ronîkirin. (8)- kît : syllable. (9)- di pirtûka xwe de (Nêrîneke rexneyî li helbestên kurdî) Şam-1992. min nîşeya (/) bo kîta dengbilind danîye û ya (-) bo kîta dengnizm . Lê ji ber ku ev her dû nîşe ( , -) di zimanên dîtir de bikar tên, min jî ew li vir bikat anîne . 2/3- Hinek mijarên sereke, yên ku hevoka kurdî bêyî wan saz nabe, di hin pirtûkên rêzimanî de nehatine,wek mijara kar (lêkerê) ku di pirtûka Celadet Bedirxan de ((Bingehên Gramêra Zimanê Kurdmancî- Swêd-1994)) . (ne pirr û ne hindik) nehatiye. Destnîşankirin. 3/3- Gelek mijar jî, li nik nivîskarên wan pirtûkên rêzimanî ne wekî hev hatine danasîn û şirovekirin, ev jî bûye cihê têvelî û gotebêjê . weku : nimûne, danasîna van kurtebêjeyan : (im,î,e,in) ku şarezayên zimên derbarî wan bûne (2) bend : a- Qenatê Kurdo, Reşîdê Kurd, Feqi Huseyn Saginç û Samî Tan. Hin ji vê bendê van kurtebêjeyan dikin cînav, wek (Reşîdê Kurd û Samî Tan) û hin jî, wan dikin paşkok û qertaf, wek (Qenatê Kurdo û Feqi Huseyn). Bi dîtina şarezayên vê bendê, hevoka bêyî kar (lêker) ku bi wan kurtebêjeyan saz bûbe, ew hevok navdêrî ye. Wek : Memo hevalê te ye. Em tev dostên hev in b- Celadet Bedirxan, Kamîran Bedirxan, Sadiq Behadînê Amêdî, Nûrî Elî Emîn û hinin dîtir jî, wan kurtebêjeyan dikin karê (lêkera) bûnê di dema nuho de. Li nik van şarezayan, hevoka navdêrî di zimanê kurdî de nîne û hemû hevok di kurdî de kardarî (lêkerî) ne. Ji bilî van pirsgirêkên rastnivîsî û rêzimanî jî, hinek arîşe û aloziyên dîtir jî derketin holê. Pirsa ku li dûmahiya hemû pirsgirêk û arîşeyên zimên, di ber çavan re derbas bû, ev bû : gelo ev kêşe û arîşeyên zimanê me, dê çawa çareser bibin ?! Hemû endamên konfrans gihiştin wê baweriyê, ku bêyî damezirandina dezgeheke zanyarî li ser asteke, netewî, tu carî ew aloziyên zimanê me çareser nabin. Digel wê baweriyê jî, hewldanek, yan jî pirojeyek derbarî avakirina wisan dezgeh berçav nebû. Di konfransê (2003)ê de jî pêşniyaza damezirandina dezgehekê, bo pêşxistina rewşa zimên û çareserkirina pirsgirêkên wî derket holê, lê – mixabin- ew pêşniyaz jî bê encam, li ber bayê nekarîna me çû.....! Tirsa ji wê tirsê, ku di konfransên paşeroj (ayinde) de jî em nikaribin di warê kiryarî de pêngaveke bisûd pêşde bavêjin....! 4- Di konfransê sala (2003)ê de û yê (2004)ê de jî, diyardeyeke awarte û nelibîr derket holê, rewşenbîrinî kurd ku bi şêwezarê zazikî diaxivin gazinên xwe li ber endamên konfrans eşkere kirin, ku ew û şêwezarê wan paşguh dibin û weku kesinî kêmjimar li wan tê nêrîn.Dibe ku ew gazin di cihê xwe de bin, an jî na. Lê ez bixwe, weku endamê her dû konfransan, ez gelekî bi wê diyardeyê zivêr û cangiran bûm. Dîroka Kurdên Zaza cihê serfirazî û şanaziyê ye, mişt helwestên welatparêzî ye. Şêwezarê Zazizkî jî weku şêwezarên dîtir, ji kevnezimanê Bastan (mad) şaxvedaye. Di germa gotebêj û gengeşa li ser wê diyardeyê mamoste Mihemed Malmîsanîc derket ber megrefonê û wekû kurdekî bîrewer, bi çend gotinên zanyarî dawî li hemû gotinên bêsûd anî. Hêja ye bîranînê ku M.Malmîsanîc şarezayê her dû şêwezaran e (yê Zazikî û Kurmanciya jorî) û di konfrans de jî lêkolîneke berfireh û giranbiha derbarî şêwezarê zazikî pêşkêş kir. 3- Ji bilî çalakiyên ku di hundirê konfrans de pêk dihatin gelek çalakîyên dîtir jî, di warê çîrokxwendin,helbestxwendin û rexnegirîyê de li dar diketin. Tiştê gelekî balkêş di wan çalakiyên wêjeyî de, ew jimara pirr, ji amadebûyên helbestxwendinan bû. Hindek caran rê û rêwanî di holê (salonê) de nedima, gelek kes li ser piyan diman. Bi rastî, şêwazê xwendina helbestan, li nik hinekan gelekî şîrîn û rewanbêj bû. Helbest jî bi her dû şêwezaran (kurmancî û zazikî) dihatin xwendin. Ev jî cihê asûde û kêfxweşiya tevan bû. Roja dawî desteka amadekirina encamnameya konfrans li hev civiyan û destnivîsa encamnameyê amadekir. Piştî rastkirina destnivîsê li gora xwestek û pesendkirina endaman, encamname bi dengekî bilind, li ber hemû endam, rojnamevan û nûnerên ragiyandinan hate xwendin. Naveroka encamnameyê bi van xalên jêrîn kurtebir dibe : - destnîşankirina dem, cih û jimara endamên konfrans. - Binavkirina pêgerên babet û mijarên giring, yên ku konfrans bi wan mijûl bû. - Xwestek û pêşniyazên endamên konfrans : 1- Pêwîst e ku zimanê Kurdî, li rex yê Tirkî bibe zimanekî fermî, fêrkirin û perwerdekirin di hemû qûnaxên xwendinê de pê bibin. 2- Pêdivî ye ku komîteke amadeker, bo destnîşankirina cih û dema konfransê (2005)ê ava bibe û karekî berbiçav, ji dil û can bo konfransekî serkeftî bibe. Sibeha (6.12), bû dema xatirxwestin û birêkirina mêvanan. Destên heval û hogiran ji hev nabin, lê mîlên demjimêrê digerin û rê jî bendewar in. ..... û refek kevokên sipî, nêzî mîrava(10) Şêxê Şêxan li hev civîyan, perwaz dan.... baskên xwe li hev xistin û firiyan........!! (10)- mîrav : kuştîgeh, (nîşana ku li cihê kuştina mirovekî tête danîn. ). Deham Ebdulfettah : Sala ( 1942) ê li gundekî bi navê " Bellê " , nêzî Amûdê çavên xwe li ronahiya cîhanê vekirin . Xwendina xwe heta lîseyê li xwendingehên parêzgeha Hesekê kiriye . li zanîngeha helebê , beşê ziman û wêjeya Erebî , xwendina xwe bidawî kiriye . Nêzî ( 25 ) salan karmendî , weku mamosteyê ziman û wêjeya Erebî, kiriye . Nuha jî destê xwe ji karmendiyê kişandiye û xwe ji kar û barê zimanê kurdî re vala kiriye . Destpêkê , çalakiyên xwe yên rewşenbîrî bi zimanê erebî dinivîsîn . Helbest û gotarên xwe di rojname û govarên erebî de belav dikirin . Sala ( 1978 ) ê û di taya ezmûneke derûnî de li xwe haybû û ev pirs ji xwe kir : Kesê ku tovê xwe di zeviya xelkê de biçîne , ji bilî poşmaniyê , gelo wê çi biçine ?! Wê hingê her tişt di mejiyê wî de hate guhertin . Berê pînosa wî jî , di babelîska wê ezmûnê de hate guhertin . Nêzî (10) salên peyapey , xwe bi xwendin û danhev û hevberkirina ziman û rêzimana kurdî westand. Di sala (1988) ê de dest bi nivîsîna bi zimanê xwe kir û hêj li ser wê rêbazê berdewam e. Berhemên wî yên çapkirî : 1- Peyvînek Bi Kurdekî Re: ( Helbest) . Bi erebî ( Wergerandin) . Şam ( 1989) .(حديث مع كردي ) 2- Li Ber Dergehên Laleş: ( Helbest ) . Şam (1990) . 3- Nêrîneke Rexneyî Li Helbestên kurdî : ( Rexnegirî ) . Şam (1992). 4- Hindek Aloziyên Zimanê kurdî : ( Lêkolîn) . Şam ( 1993 ) . 5- Di Mûzîka Helbestên kurdî De (في موسيقا الشعر الكردي) ( Têbînî û Bersiv) . Bi erebî . Şam ( 1995) . 6- Rênivîsa Zimanê kurdî : ( Lêkolîn) Weş . Kombenda Kawa . Beyrût ( 1998). 7- Destana Gilgamêş : Duhok – Dezgeha Spîrêz ( 2005).Çapa yekem)çapa diwem 2006 çapxana ber çem – Istanbol ( ji weşanên Ensîtûtiya zimanê kurdî li Amedê) 8- Nav Di Zimanê Kurdî De : Duhok – Dezgeha Spîrêz (2006) . Çapa yekem . çapa diwem 2006 çapxana ber çem – Istanbol ( ji weşanên Ensîtûtiya zimanê kurdî li Amedê) 9- Cînav Di Zimanê Kurdî De : ( Wezareta Perwrdê) . Duhok – Dezgeha Spîrêz ( 2006) .Çapa yekem . çapa diwem 2006 çapxana ber çem – Istanbol ( ji weşanên Ensîtûtiya zimanê kurdî li Amedê) - Nuha jî Pirtûkek bi navê " Kar( lêker) Di Zimanê Kurdî De" , di nav destên wî de ye , ew ê nêzîk amide bibe . Konfransên Amedê û Xewna zimanekî yekbûyî..! Deham Ebdulfettah Li jêr dirûşma " standarkirina zimanê kurdî " konfransa sêyemîn di navbera ( 16-17/ 11/2005) de , li Amedê li dar Ket . Hêja ye bîranînê ku beriya vê jî du konfransên dîtir , dîsan li Ameda paytext pêk hatibûn ( 2003-2004) . Her du konfransên pêşîn derbarî ziman û wêjeya kurdî bi giştî bûn. Lê ev konfransa sêyemîn – weku diruşma wê jî dide nîşan – konfranseke taybet bû , derbarî zimanekî kurdî yî yekgirtî bû . Endamên konfiransê ji her çar parçeyên Kurdistan û kurdnişînên penaberiyê hatibûn vexwendin . Konfrans jî , bi navê enstîtûya zimanê kurdî li Amedê û piştgiriya şardariya mezin pêk hatibû. Serokê Şardariyê , rêzdar Osman Baydemir dest bi axaftinê kir û rê li ber çalakiyên beşdaran vekir .Gotarên endamên amedebûyî jî , li gora bernameya konfransê hatin xwendin . Li dûmahiya gotaran sirinc û têbîniyên guhdaran hatin gengeşekirin. Roja dawî ( 19/11/2005) encamnameya konfransê li ber endamên beşdar û nûnerên ragiyandinê hat xwendin . giringtirîn xalên encamnameyê ev bûn : 1- Divê zimanê kurdî li hemû parçeyên Kurdistanê bi şêweyekî fermî , li rex yê dewletê bi kar bê, xwendin û perwerdekirin pê bibin. 2- Ev konfrans , konfranseke amedekarî ye , têbînî û pêşniyazan bo konfransa bingehîn amade dike. Konfransa bingehîn jî , li gora xwesteka endaman gerek sala ( 2006) ê li Hewlêrê li dar bikeve . Bêguman projeya standarkirina zimanê kurdî armanceke nirxdar û giranbuha ye … hêvîyeke netewî ye di serê her kurdekî zimanhez û welat perwer de digerre . Lê – mixabin- ne her armanc bi daxwazan pêk tê û ne her hêvî jî , ji rojeva xewn û xwestekan tête dest