Serdem li ber Roniya Cezr

Derw Derw

Ziman@postmaster.co.uk

1

Di v serdema me de, end pirs xwe didin p, ji wan pirsan paeroja aristaniya rojava ya hemdem ye. Herwek away ramandin durvek serek y aristaniy ye jiber br baweriyn ayn beek giring in ji away ramandin. Lewra di v mijar de pirsn ayn cihek serek digirin.

Pirsgirka aloz giran ew e, ku her olek xwe ya durist dibne xwe ten li ser riya rast oln din ewt a dibne. Her olek dibje duristiya ola me ji her himendek re diyar e. yn din nezan belk yekcar j b bhi bin.

Her olek bawer dike, ku riyn oln din xwar in pwist rastkirin ne, Hin bi tkil pendan ango bi awayek atiyane, hin j dixwazin bi zor kotek oln din durist serast bikin.

Helbet aristaniya rojava ya hemdem w pirsa paeroja xwe bike. end belko tn bra merov.

A - Gelo ev aristan dikare b asteng li cihan tev belav bibe aristaniyn din bi hesan binp bike wan hilne ew bibe aristaniya gerdn ya yekta .

B - Yan ev aristan w li tenit hin aristaniyn din bi at aram cih bigire riwn teknoloj w cih danstandin bin.

C - belko ya sisiyan ew e, ku hin aristaniyn din mna n, hind an misilamniy berxwedana wan xurt dijwar be, riwn teknk wergire ji hlek din ve bibe rikber, asteng, nakokiyn bare peyda bibin daw j re bibe metirsiyn wrankar.

Pit 11 Eylna 2001, ku di w roj de hin ji tunrewn misilman ziyan gihandin Pentagona Emerk li Newyork avahiya navenda bazirganiya cihan hilweandin. Bombeyn 11 Eyln, li seranser cihan deng defa hewar da. Ew guman rayn ku dihatin gotin, kirin pirsin ekere yn ku bi lez areseriy dixwazin. Di encam de pirsn ayn ji herdem btir xwe dan p. Rojava bi tevay Emerka wek serk, guhertinin piral xwestin.

Bguman ev doza guhertin kevn e, nimuney Tirk diyar e, ku dewlet civak ciqas rikn misilmaniy dane al, l pit 11 ln guhertinn pir kr tn xwestin ku digihje naveroka olan kriya himend kesayetiya civak.

Ji bil hin qurikan, li seranser cihan bersivek beln t dan guhertinn bi lez bez pktn, wek nimuney van guhertinn ku hin dixwazin misilmaniy nzk rojava bikin, ragehandina cihan belav kir, ku li emerka jinin misilman, li piya mran di mizgeftan de nimj dikin. ev rudayeke bhempa ye di droka mislimanan de, titek wisa tucar derbas nebye.

2

Milet me j di cihan de wek beek mezin di naveyek stratjk wek rojhilata navn de cih digire, bi ziman rewenbrn xwe ji hln siyas raman ve gereke bersivn xwe bide.

Di v de, rbaz oln kurdan hinek cih ne, cih anaziy ye, ku merov di anda kurd de helwestin dr tundrewiy dr nakokiyn wrankar dibne.

Wek nimune piran hozann Kurd li perestgeha Lali temae kirine wek cihek proz, her wisa j li hmayn oln wek zd, fileh cihtiy mna xerq, zinnar dr kent wek hmayn proz dtine.

Wek nimuneyek di v babet de. Melay Cezr dibje[i]:

 

Dilgete min ji dr, naim kentey qet

                   Mihrab w bi min ra, wer da bine Lale

 

Ji v firdik bel ye ku Cezr li titek digere. Weha dibje:

(Dil min di get rwingiy de ye, ji cihek die cihek din. Dil min ji dr maye, kenita cihiwan j ber dil min j maye nema ez tucar diim, niha j ez di mihrab mizgeftan de me. Min armanca xwe li tu c ned, de ka em herin Lali.)

Di v firdik de diyar e, ku dr, kent, mizgeft lali perestgehn oln cih ne. L Cezr nizane kjan perestgeh ji ya din dikare w ztir bigihne armanca w, dil w l rne. Heger ji maf Cezr be li cihek li gor dil xwe bigere helbet ji maf herkesek din e j ku li olek bigere dil w txe cih. Bi gotinin din, tukes nikare bje ev ol durist e, l dikare bje dil min li v ol rdin ev ol li gor dil min e.

Ev helwesta Cezr hozann me yn din di v serdem de iqas pket ye, iqas zaniyar ciwamrane ye, awa hi ber sedsalan dikare rberiya daxwazn roja ro bike.

Ev helwestek ba e, heger irsek ji hi helbestvan be, an klkek be di nav ramann w re buhur bin. heger di diltengiyek de hatibe, yan j plek lerzok ji xeyala helbestvan riw pel w xemilandibe.

**

Gotinek Kurdan heye dibje: (heger feqrek kirasek n l be, kes j re nabje proz be, l j dipirsin te ji k an ?).

Em li jr bibnin ku ev helwesta Cezr hozann me yn din bi tevay, helwest wan y resen cihgirt bn, ne diz b, ne pl bn, ne j klk bn. Zdey v hewestin iyar himend bn. Bel ev helwest encama  nrnn wan yn felsef bn. L av felek gor be, gencneyn zaniyariy w endn saln din, hna winday, veart nixumand bimnin.

Heger em glkek li ser ferdikek ji yn Cezr rawestin, ji me re w diyar bike ku awa helwesta Cezr hewestek li gor br baweriyn w ne, awa bi rengek felsef burhan teqez dike.[ii]

 

Ji sira la mekan wacib tenezil kir di imkan

       Fe eyne el ilm, eyne el 'eyn we eyne el eyn iz la eyn

 

Ev firdik ji ber sedsalan e, di serdemek de b ku pirsn merov hatine guhertin, ji ber v j rovekirina w hinek dirj e.

Wek ku diyar e, ev rzika helbest bi Kurd ereb ye, ji hla din ve hin zaravin felsef ji demn bor t de hene, batir e, hinek bne rovekirin zelal kirin.

Sir: peyvek ereb ye, bi wateya nixumand.

Lamekan: bcih, necih

Wacib: pdiv, zaravek ji felsefa Eristotalis dert ku heyna xwedan pdiv ye, ya hertitn din imkan belko ye.

Tenzil kir: daxist, peyda kir., afirand

Di imkan : daxist imkan, bicih an, iyan

Fe eyne el 'ilm, eyne el 'eyn: kan ilm, kan heyn bi xwe.

Fe eyne el Eyn iz la eyn: ma kan cih heger b cih ye. Bi gotinin din kan cih heger cih bi xwe tune ye.

Hin karin bipirsin, heger cih tune be, ima zaniyar tunne?.

Ji ber ku awa em nikarin bi graman driya du bajaran bipvin awa em nikarin giraniya kevirek bi glk xuln dem bipvin, wisa ji cihek em tutit di necih de nikarin bipvin. Ji heyn em nikarin neyn bipvin. Heger em bipirsin kjan giran e, kevirek tunne yan strek tunne, bguman herd wek hev in, herd ten tunne ne.

Bi gotinin din, ji ber ku cih merc serek ye, ji hebna taqkirin tecribekirin re ye, her wisa dem j mercek pdiv ye. B wan derv wan tu nasn nikare peyda bibe hi nikare sawra heynek derv cih bike.

wisa em digihjin w, ku cih di v firdik de venana taqkirin pvan ye, nasn zaniyariy ye, venana himend rewanbjiy ye.

Wateya firdik wisa dibe[iii]:

Ev razek e, ku xwedan bi hz karna xwe erd, ezaman, tevaya gerdn ji cem xwe ku ne li cihek ye, ji bcihiy daxistiye bi cih kiriye ye,

naxwe tu zann zanist nikare bigihje heyna xwedan ku di w bcihiya xwe de ye. tu hi an zann nikarin tutit li ser xwedan binasin, tu tercrbeyn serkeft li ser tayebetmendiyn w bibin.

Bi gotinin din: Xwedan dr taqkirin tecrb ye. Tu nasn zann w nas nake ten em dikarin bjin xwedan heye ji ber pdiviya heyna gerdn ye (wacib e, wek Eristotalis dibje).

Karek rewa ye b tu a ye, ku em encamn firdika Cezr bi p de bidin, l ji bo hin kes bi taybet olperest gazinan nekin, di vir de gotinn (wolter sts) ba in, ku dibje:

"Em i watey dikirin bidin hevoka Hlniyan (titn peland ne rasteqn in). guh xwe bidin ku me ne got mebesta Hlniyan ji v gotin i ye?, l me got em i watey dikarin bi v gotin vekin"[iv]..  Bi kurt herdem em ji deq li ber dest xwe dipirsin mebesta te i ye, l em v pirs ji nivser bi xwe nakin.

Ev firdika Cezr dikare rahje i ramanan. Ber hem her wek w gotiye, tu agahiyn zanist merovan li ser xwedan tucar nikare peyda bibe, jdera hem zaniyariyn w di v babet de dil w ne.

Di encam de baweriya her merovek tkiliyek taybet di navbera w dil w mirov bi xwe de ye, tu bingehn zanist, rewanbj an himendiy di baweriyn w de tunne ne, ten dil w j re dibje ev rast e an a e, bguman mirovin din dil wan dikare titek din bje, ku li gel dil Cezr nakunce..

Bi gotinin din, tu kes nikare bje ev ol ya rastqn e ya din a e, yan bibje ev we rewita peresdariy ji we rewitn din saxlemtir in, an xwedan w btir dipejirne, wek me got,  ji ber oldariya merovek bi dil w mirov ve girday ye.

Ji v baweriy naar dert, herwek mirov zane xwedan heye (ji ber wacib e), l nizane i ye an i dixwaze, nizane bi i reng peresdariya xwedan durist e,. li nik w her derek be ba e, bi merc ku dil w kes l rn. li dr, kent an li lali peresdariya xwe bike, li kjan der be ba e, hem perestgeh wek hev proz in, imk pesetdar ber xwe didin xwedan xwe, heger ew xwedan di sawrn pt seneman de bin, dsa j mebest j ew xwedan e, ew xwedan pdiv ye, Ango merov azad e, xwedan xwe bi i reng bibne bi i away peresdariy j re bike.

**

Dwann hozann Kurdan bi baweriyn nzk van dagirtne. Di firdikek de Cezr dibje:[v]

Mey neno x Senan xelet

                       Ew ne nv Ermenistan xelet.

Wetaya w : gotina ku dibje x Senan mey venxwar ev gotin a e

gotina ku dibje x senan neye Ermenistan ev gotin a e

Bi gotinin din her tit Feq Teyran di v mijar de gotiye durist e

Di v firdik de li ser x Senan radiweste. Li gor Feq Teyran, v x keek fileha ermen evand, ji bo w, x ji riya hec vegeriya, mey vexwar, b ivan berazan daw btob bike, dimire tev van karan tevan x cinet ye, die cinet.

Bguman baweriyek wisa di civatek misilman de, nay pejirandin d bibjin an x Senan ji ol dageriyaye an w bjin x Mey venexwariye neye Ermenistan,  L rewita x li gor baweriyn Cezr ye, em karin bjin, ku ji ber v  berevaniya Feq Teyran x Senan dike[vi].

 

3

Bingehn baweriyn wisa li ba gelek hozann kurdan heye, pirsek rewa xwe dide p: Aya opa van bawer felsefe yn hozann kurdan di civaka kurd de heye. Bandora wan i b iqas b, an qr b di beyabann jibrkirin de winda b ?

Ji kmaniyn me, gerek b me ramann Cezr bi fereh di civata Kurd de biopanda, iqas hozan, mele, kee, feqr kesayetiyn ol yn din ketine bin bandora van baweriyan, dv re i bandora xwe di civaka Kurd de kiriye.

Titek km l giring em di v war de dikarin bjin ew j, dwana melay Cezr li hem hicre dibistann kurdistan belav bn, em dikarin bjin hema her melak Kurd dwana Cezr xwendib, bguman di nav wan de zana hebn, ku tdigihitin Cezr i dibje.

Di civaka Kurd de hin rdan, rik awayn rxistin hene, em nabjin ku di bin bandora ramann Cezr hozann din de peyda bne, l ku li gel van ramann Cezr dikuncin

**

Di rxistina la Kurd de, ber hem rdayeke seyr di nav Kurdan de em dibnin, ku di rojhilata navn de b nimne ye belk di cihan de j b hempa be. Ev rdan rxistina la kurd ye, ji hla ayn ve rxistinek pirol ye, naxwe rola ol di damezrandina l de di pvajoya droka w de ne pir giring b, Di encam de em digihjin rastiyek, ku nakokiyn di navbera olan de di hi mirov Kurd e ewqas qels bn, ku nikarbn l pere bikin.

Di v war de, pir ln kurd bi tayebet yn mezin pirol bn. Heger her olek ya din gunehkar, kirt epel dtiba bi zor xwestiba ola w biguhere, w hewl daba bi zor baweriyn xwe belav bike, bguman ola din j w li berxwe bida nakokiyn bareser w ketibana nav l, di encam de w l ji hev biketa an birek ji l w bir din bi zor anbana ser ola xwe pit endn salan w la Kurd ji yek ol pk hatiba, ango l ji hla ol ve w hevgirt, hevsan yek ta ba.

**

Di gelepr Kurd de j hin rik hene, ku li gel ramann Cezr dikuncin, di stran, rok serphatiyn evndariy de diyar dibin.

wek Derw Evd. Di stran de Derw Evd zd ye Edl misilman e zde j kea Pae ye. Seranser stran dengbj pesn ciwamr mraniya Derw Evd dide. dike mnaka qenc ciwamriy. Ev j titek balk e, ku di civatek misliman de dengbj pesn gernasek zd bide tu gernas misliman hemtay w ne bne. Di civatek wisa de ku piraniya pir ne fileh in, pesn Metran sa bide, b guh xwe bide ola v an y din.

Wisa j gelepr Kurd evndariya di navbera mr jinek ji du oln cuda pesn kiriye hem j wek evnek rasteqn daye nasn di encam de durist e, ku her du evndar bigihjin hevdu,

Ev tev nann xemsariy civak himber bendn ol ne, ku li piya evndaran tne dann, van bendan a, nedurist ne rewa dengbj pk gel dikin. Nimne di v war de bjimar in.

 

4

Giringiya firdikn Cezr di hla felsef de, heger ne der mijar min e, l demek dirjtir ji bo xwedina gotarek dixwaze, Tev wilo, mirov dikare end titan bje.

Raste ne ten Cezr gotiye hem perestgeh proz in, wek nimune Ibn Ereb j wisa gotiye, l Cezr ten bi rewanbjiyek hevgirt tebt ev tit burhan kiriye.

Eristotalis di sedsalann dirj de bi taybet li nig flosofn misilmanan, flosof b a b, bi taybet rewanbjiya w weke rbazek proz nay hingivandin l temae dikirin.

Rast e, Cezr di v firdik de dest xwe nedaye rewanbjiya Eristotalis bixwe, l encamn ku Eristotalis deranne p dike, ev j rxwekirineke ji bo rexnekirina rewanbjiya w.

Eristotalis y p ye, ku got heyna xwedan heynek pdiv ye hin taybetmendiy w j diyar kirin. Li vir Cezr himber Eristotalis ( peyrewn whema flosofn misliman tev bn belk jibil Sehrewerd)  radibe, diyar dike ku taybetmendiyn xwedan yn Eristotalis deranne a in. herwek ji neyn heyn afirandiye, naxwe tu r tunne em w  ji tu al ve nas bikin.



[i] Dwana Cezer, rovekirina Muft rpel 293.

Di v gotar de s firdikn Cezr hatine, Tgeha min cuda ye ji tgeha Mift.

Di be, ku sedem ev b :"Mift, ji hlek baweriya w bi misilmaniy xurt b,  ji hla din li nig w Cezr pir ba b, weku bjin ev mirov ba, tucar a nabe titek derv misliman sofitiy nabje". An j ji sedemin din tgeha Cezr nixumandibe.

[ii] Dwana Cezer, rovekirina Muft rpel 443

[iii]  Firdika Cezr dikare, di hundur felsefa Eristotalis de b rovekirin encamn Eristotalis gihitiy a in, dikare ji bil tit me gotiye bibe rexne li bingehek ji yn felsefa Eristotalis bi xwe.

[iv] rewanbj felsefa serut rpel 17

[v]  Dwana Cezr rovekirina Muft rpel 327

[vi]  Muft bi rengek din rovedike, l tu guhertinn bingehn nikare tkeve mijara me.

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2004 info@pen-kurd.org