Di dema Sosyalizma Yekîtîya Sovyetê de

 (1917 – 1956)

KURD

(Tarîx)

Nivîskar ê Pirtûkê: Husyîn Can

 

Dannasîn: Ehmed ONAL

 

Weşanên Pêrî

Söğütlü Çeşme Cad. Pavlonya Sok.

Nuhoğlu İşhanı, No: 10/19

Kadiköy / İSTANBUL

Tel&fax: 0090+216- 374 26 44

GSM:            0090+533 488 01 12

e-Mail:            perikitap@mynet.com

 

 

ISBN: 975-9010-24-0

 

Wêneyê Li Bergê: Romannivîsê Kurd yê herî pêşî Erêbê ŞEMO û xwicka wî Vera

 

Di dema sazkirina sosyalizma herî pêşin ku bi pêşbazîya komunistên weke  Lenîn û Stalin de bi ser ket, divê û girînge ku rastîya di derheqa kurdan de hatîye jîyandinî ronîtirin bibe!

Ji bona çareserîya pirsgirekên neteweyî ku alternatifa herî baştir hîn perspektifên sosyalistî ne; divê ji dema sosyalizm a ku jîyaye tecrubeyên ku bûne bi rast û diristî rawerde bibe û jîyana kurda ya sîyasî, çandî, aborî û dîrokê berbiçav bibe. Gelo kurd di dema sosyalizme ya 1917-1956an de çawa jîyane? Bi  çi avayî tekîldarî civata sosyalist bûne? Jê çi ders girtîne û divê bigrin? 

Dema ku ev mijarana berbiçav bibin divê hemû demên ”Sovyetê” bi navahev neyên xistin; daku b’e bi navhev xisti; ev metod gelekî xeterîyan bikardixe. Ji bo ku tekoşina sistema sosyalizmê li seranserê Yekitîya Sovyetê ji sala 1917î de destpêkir û di sala 1956an de, di Kongreya 20î ya PKB(Bolşevîka) S de darûxîya, têk çû  û qût bû. Bi vê perspektîfê; ’Kurdên Sovyetê’ di vê berhemê de jî  bi esasî li ser wê dema kifşkirî hatîye rawestandin. Ev metod hiç nayê wê wateyî/mane yê ku; ”Dema duwemîn girîng nin e!” 

Yên ku di derheqa  Kurdên Sovyetê de lêkolîn kirine bi piranî dijûnîya ”diktatorîya  proletaryatîye( hun ’ji bo hêjaran demokrasî’ bixwînin)” dikin. Ev bi taybetî li ser esasîya  ”dijûnîtîya Stalin”  şop digerinin. Ev kes pirsgirekê bi reçeteyên amadetî, ji realiteyê durtirînin, bes bi hukmêpêşin hareket dikin. Ji bo wê jî; mirov ji wan kesan nabe hêvîdarê ramanên objektif be.  Daku ev kes her wateyên ku bi berewajî şirove dikin, em jî mecbûr dimînin ku bi tarzek gengeşî  li ser vê xebatê rawestin.

Armanc; bes gengeşî û rexnekirina ev kesên ku ramanên me parve nakin, wan şermezarbikin û bi çi avayî dibe bila bibe ’Parastina Sovyetê’ jî nîn e. Armanc eve ku di taybetmedarîya ’Kurdê  Sovyetê’ de;   çi bûye û nebû ye; berbiçav kirin e. Rexne jî li ser vê esasê divê bê kirin û girtin.

Erdnîgarîya ku Yekîtîya Sovyetê li ser bilind bûbû; bi dehan welat û bi sedan netewe û kêm netewe (minority); daku  ji rûbirûyi sosyalizmê bûn divê berbiçav bibe; ”Pirsgireka Neteweyî ku evqasî çareserkirina wê keşeyê ne asane ye!” bi iddîa û hêvîya ku ev pirsgirek bê problem were çareserkirin ne mumkun e! 

Di derheqa ’Kurdên Yekîtî ya Sovyetê’ de ev pirtûk û nivîsên ku weke belge hatine nivîsandinî gelek nînin.  Lê kêm an zêde ev belgeyên ku hatine nivîsîn, ji bo şirovekirina problemê ji pir alîyî ve dibe belgename û digihêje me, lê em dizanin ku piranîya wan, bi esasî gor objeya watêyî nîne; bes gor ’rastîyên xwe’ û ’helwêsta xwe’ bi cîh bikin hewl dane, ev jî bawermendîya di derheqa wan belgeyan de bi şik û lawaz dike.

Di nava wê xebatê de li gel gelek tiştan, ji bo bersîva tevlihev kirina diroka sosyalîzm e jî hewldanî heye.   Di rewşa sosyalizmê de ji bo ronîkirina rewşa kurda, ev xebat hatîye kirin. Ji bo ku gengeşîyeke ku me pêşve bibe û ji neteweya me re  bigihîje egerek azadî û serxwebûna xwe xizmet û hêvidar bibe.

Huseyîn Can; ev dîtînên jorin di pirtûkê de, bi qasî 128 rûpelî de rawerde kirîye...

 

 

 

Sosyalist Sovyetler Birliği’nde

(1917 – 1956)

KÜRTLER

(Tarih)

YAZAR: Husyîn Can

 

TANITIM(Kitap SIRTI):  Ahmet ÖNAL

 

Pêrî Yayınları

Söğütlü Çeşme Cad. Pavlonya Sok.

Nuhoğlu İşhanı, No: 10/19

Kadiköy / İSTANBUL

Tel&fax: 0090+216- 374 26 44

GSM:            0090+533 488 01 12

e-Mail:            perikitap@mynet.com

 

 

ISBN: 975-9010-24-0

Kapak Resim: İlk Kürt romanını yazan  Erêbê ŞEMO ve kızkardeşi Vera.

 

Lenin ve Stalin gibi iki büyük komünistin önderliğinde yaşanan sosyalizmin kuruluşu döneminde, Kürtler hakkındaki gerçeklerin aydınlatılması  önemlidir!

Ulusal sorunların çözümü için, ”sosyalizmin alternatif” olmaya devam ettiği günümüzde, yaşanan sosyalizm deneyiminde somut olarak Kürtlerin bu pratikten nasıl ve ne şekilde etkilendiklerini ortaya koyarken; bütün bir Sovyetler Birliği devleti dönemini bir ve aynı gösterme/görme hatalıdır. Tamamıyla içeriksel olan bu ayrımda, doğru tutum 1917'de başlayan sürecin 1956'daki SBKP 20. Parti Kongresi ile kesintiye uğratıldığıdır. Bu perspektifle, Sovyetlerdeki Kürtler’in durumu üzerine belirttilen tarihi dilim esas alınmıştır.. Bu hiçbir şekilde “İkinci dönem  önemsizdir!” anlamına gelmiyor/gelmez.

Sovyetlerdeki Kürtler üzerine araştırma yapanların, ezici çoğunluğunun ”proletarya diktatörlüğü (proletarya ve emekçiler için demokrasi, burjuvazi için diktatörlük diye de okuna bilir) karşıtlığı” ve özel olarak ”Stalin düşmanlığı” temelinde hareket ettiklerini görürüz. Soruna önyargısal ve hazır reçetelerle yaklaşıldığı için objektif davranmaktan uzak bu kesimin; olguları çarpıtması ile yoğun karşılaşma nedeniyle çalışmanın bir bakıma polemik tarzında ele alınması kaçınılmazdır.

Amaç; sadece polemik yapmak, aynı düşünceleri paylaşmayanları eleştirmek ve ‘ne pahasına olursa olsun Sovyetleri savunmak' değildir. Sovyetlerdeki Kürtler özgülünde olan-bitenin objektif olarak açığa çıkarılması ve eleştirinin bu zeminde yapılmasıdır.

Sovyetler Birliği'nin üzerinde yükseldiği onlarca ülke ve yüzlerce ulus/milliyet olgusu dikkate alındığında, “ulusal sorunu gibi son derece karmaşık bir mesele”de işlerin sorunsuz çözümlenebilmesini beklemek ve iddia etmek mümkün değil! 

Sovyetler Birliği'ndeki Kürtler üzerine yazılan çok az sayıda kitap, belge ve yazı bulunmaktadır. Bir  nebze 'yaygınlaşan' bu materyalin konunun çok yönlü ele alınmasında belli bir katkısı olsa da, esasında olguların yerine ‘kendi doğrusunu' koyan bir mantığın hakimiyeti nedeniyle güvenilirliği zayıf kalmaktadır.

Bu çalışma içinde, diğer şeylerin yanında sosyalist tarihin çarpıtılmasına da yanıt verilmeye çalışıldı.

Sosyalizm koşullarında Kürtlerin durumunu ele alan bu çalışmanın, halkımızın özgürlük mücadelesine olumlu bir tartışma ve katkı sunması dileğiyle...

Hüseyin Can, yukardaki düşüncelerini 128 sayfalık kitapta vermeye çalışmış...

................./..........

 

 

 

çapkirin

copyright © 2002-2005 info@pen-kurd.org